Şanlıurfa Geri Gönderme Merkezi: Adres, Haklar ve İtiraz

Kısa Cevap

Şanlıurfa Geri Gönderme Merkezi diye aranan yer Şanlıurfa ilinin Eyyübiye ilçesindedir. Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri iletişim sayfası kaydı yalnızca ŞANLIURFA adıyla listeler; Eyyübiye adı adres satırının içinde geçer. Resmî listede Harran adına kayıtlı bir merkez yoktur.

Bu yazı adres ve telefon bilgisini resmî kayıttan, merkezin işleyişine ilişkin tespitleri ise yayımlanmış ziyaret raporundan aktarır. İdari gözetimin süreleri, hakları ve itiraz yolları bu yazının konusu değildir; onlar geri gönderme merkezi nedir yazısında, kararın hangi sebeplere dayandığı ise sınır dışı etme kararı yazısında ele alınmıştır. İdari gözetim kararına itirazın kendisi idari gözetim kararı yazısındadır.

Merkez Nerede: Büyükhan Mahallesi, Eyyübiye

Resmî iletişim sayfasındaki kayıt şöyledir:

Kayıt	Telefon	Adres
ŞANLIURFA	0414 313 86 58/ İl Müd.	Büyükhan Mahallesi, 156 Ada, 1 parsel (Eski havaalanı arsası) Eyyübiye/ŞANLIURFA

Adres satırının okunuşu başka kayıtlardan farklıdır. Listedeki kayıtların çoğu mahalle, cadde veya sokak ve kapı numarası verir. Şanlıurfa kaydı ise merkezi tapu ölçüsüyle tarif eder: 156 Ada, 1 parsel. Parantez içindeki Eski havaalanı arsası ibaresi bir yer işaretidir, posta adresi değildir. Kayıtta cadde adı ve kapı numarası bulunmaz.

Bu, adresin yanlış olduğu anlamına gelmez; ada ve parsel bir taşınmazı hukuken kesin biçimde belirler. Ancak yola çıkan kişi için gündelik tarif değeri düşüktür. Bu nedenle tarifin merkezden veya il müdürlüğünden teyit edilmesi yerinde olur.

⚠ Resmî iletişim sayfasında bir son güncelleme tarihi bulunmadığı için, adres ve telefon gitmeden önce teyit edilmelidir.

Bu yazı otobüs hattı, sefer saati veya yol tarifi bilgisi vermez, çünkü bu bilgilerin hiçbiri yayımlanmış bir mevzuat metnine bağlı değildir ve idari düzenlemelerle değişir.

Harran’daki Merkez Burası Değil

Merkez, Harran adıyla da aranmaktadır. Resmî kayıt bu aramayı karşılamaz: Başkanlığın listesindeki otuz iki kaydın hiçbiri Harran adını taşımaz ve Şanlıurfa için tek kayıt vardır.

Karışıklığın sebebi, Şanlıurfa’da farklı hukuki rejime tabi iki ayrı merkez türünün bulunmasıdır. Geri gönderme merkezini Kanun şöyle konumlandırır: idari gözetime alınan yabancılar geri gönderme merkezlerinde tutulur (6458 sayılı Kanun m.58/1). Yani geri gönderme merkezi, idari gözetimin yerine getirildiği yerdir.

Geçici barınma merkezi ise başka bir başlığa bağlıdır.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.91 — Geçici koruma

“(1) Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak sınırlarımıza gelen veya sınırlarımızı geçen yabancılara geçici koruma sağlanabilir.”

İki rejim aynı şey değildir. Geri gönderme merkezindeki kalış idari gözetimdir; süresi Kanunla sınırlanmıştır ve karara karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Geçici koruma ise kitlesel akın hâlinde sağlanan bir korumadır ve barınma merkezinde bulunmak tek başına idari gözetim demek değildir. Pratik sonuç şudur: yakınının Harran’daki tesiste mi yoksa Eyyübiye’deki geri gönderme merkezinde mi olduğunu bilmeden, hangi hukuki yolun açık olduğu da belirlenemez. İdari gözetime özgü itiraz yolu, ancak idari gözetim kararı varsa işler.

⚠ Bu yazı Harran’daki tesisin güncel işletme durumu hakkında bir bilgi vermez; resmî geri gönderme merkezleri listesinde o adla bir kayıt bulunmadığını tespit etmekle yetinir.

Telefon: Aynı Numara Bir Kaynakta Faks Olarak Yazılı

Bu, merkezle ilgili en çok aranan bilginin en kırılgan kısmıdır. Resmî listede numara tek başına değil, yanında bir ibareyle yazılıdır: İl Müd. İbarenin karşılığı Yönetmelikte tanımlıdır ve İl Göç İdaresi Müdürlüğü demektir. Listedeki otuz iki kaydın on beşinde bu ibare bulunur; yani ibare Şanlıurfa’ya özgü bir istisna değildir.

Ayırt edici olan, ibarenin işaret ettiği numaranın iki resmî kaynakta birbirinin tersine kaydedilmiş olmasıdır:

Kaynak	0414 313 86 58	0414 313 54 01
Şanlıurfa İl Göç İdaresi Müdürlüğü sayfası	Telefon	Faks
Şanlıurfa Valiliği sayfası	Belgegeçer	Telefon

Geri gönderme merkezleri listesinde yayımlanan numara 0414 313 86 58’dir. Müdürlüğün kendi sayfası bunu telefon sayar, Valiliğin sayfası ise belgegeçer sayar. İki kayıt aynı müdürlüğe aittir ve birbiriyle çelişir.

Bu çelişkiyi bu yazı çözemez; hangisinin güncel olduğunu ancak idarenin kendisi bildirebilir. Doğurduğu pratik sonuç yine de açıktır. Birincisi, resmî listeden alınan numaradan yanıt alınamaması, merkezin ulaşılamaz olduğu anlamına gelmeyebilir; numara bir faks hattına düşüyor olabilir. İkincisi, yanıt alınamadığında diğer numara denenmelidir. Üçüncüsü, bir avukat için görüşme talebinin hangi numaradan, hangi tarih ve saatte iletildiğini kendi kaydına geçirmek, sonradan doğacak tartışmada değer taşır.

Müdürlük Başka İlçede Değil, Aynı Mahallede

İl Müd. ibaresi taşıyan kayıtlarda alışılmış tablo, numaranın merkezden uzaktaki bir müdürlüğe çıkmasıdır. Şanlıurfa’da durum farklıdır.

Müdürlüğün yayımlanmış adresi Büyükhan Mah. Büyükhan Köy Yolu 5 (Küme Evler) No: 30/1 Eyyübiye/ŞANLIURFA’dır. Merkezin resmî adresi de Büyükhan Mahallesi’ndedir. Yani ibare burada bir mesafe anlatmaz: müdürlük ile merkez aynı ilçenin aynı mahallesindedir.

Karşılaştırma ayrımı görünür kılar. Erzurum’da İl Müd. ibareli numara Aşkale’deki tesisin değil Yakutiye’deki müdürlüğün numarasıdır ve iki ilçe birbirinden ayrıdır; ayrıntısı Aşkale Geri Gönderme Merkezi yazısındadır. Şanlıurfa’da ise ibare yalnızca hattın kime ait olduğunu söyler, nerede olduğunu değil. Bu nedenle Şanlıurfa’da “numara başka ilçeye çıkıyor” uyarısı yerinde olmaz; asıl uyarı bir önceki bölümdeki telefon faks çelişkisidir.

Kapasite 600, Ziyaret Günü 555 Kişi

Merkez hakkında yayımlanmış bir denetim metni vardır. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, ulusal önleme mekanizması görevi kapsamında merkeze habersiz takip ziyareti gerçekleştirmiştir (Şanlıurfa Geri Gönderme Merkezi Takip Ziyareti Raporu, Rapor No: 2025/53, Kurulun 24/12/2025 tarihli ve 2025/903 sayılı kararıyla oy birliğiyle kabul edilmiştir; ziyaret 12-13/5/2025).

Merkez hakkında ikinci bir kayıt daha bulunur. Kurul 26-27/2/2024 tarihlerinde de ziyaret gerçekleştirmiş, tespitlerini 2024/68 sayılı raporla duyurmuştur. 2025/53 sayılı rapor bir takip ziyaretidir ve önceki tavsiyelerin yerine getirilip getirilmediğini ölçer.

⚠ Raporun sayıları ziyaret tarihine aittir ve sonraki dönemler için bağlayıcı değildir.

Rapora göre merkezin kapasitesi 600 kişidir. Ziyaret tarihinde merkezde on dört uyruktan 555 yabancı bulunmakta olup bunların 487’si erkek, 68’i kadındır. Merkezde 12 aile vardır ve refakatli çocuk sayısı 28’dir. Ayrıca 65 yaş üstü 6 yabancı, fiziksel engelli 4 yabancı, kronik rahatsızlığı bulunan 30 yabancı ve psikiyatrik ilaç kullanan 13 yabancı kaydedilmiştir.

Bu rakamların dosya bakımından değeri şudur: merkez ziyaret günü kapasitesinin altındadır. Kalabalıklaşmaya dayanan genel itirazlar bu merkez bakımından ziyaret tarihi itibarıyla kayıtla desteklenmez. Buna karşılık özel ihtiyaç sahiplerinin varlığı kayıtlıdır ve bir dosyada yaş, engel veya sağlık durumu ileri sürülecekse, merkezin bu grupları ayrıca kaydettiği bilinmelidir.

Avukat Görüşmesi: Dört Oda, Kamera ve Kapı

Rapora göre merkezde 4 avukat görüşme odası bulunmaktadır. Ziyaret Heyetinin bu alandaki incelemesinde odaların avukat görüşmesi için uygun şekilde düzenlendiği, masa üzerinde bir sabit telefon bulunduğu, duvarda tercüme destek hattından yararlanılabileceğine ilişkin bilgilendirici bir yazının asılı olduğu, kamera bulunduğu ve kameraların görüntü kaydı aldığı ancak ses kaydı almadığına ilişkin tabelanın asılmış olduğu görülmüştür.

Defter kaydı bakımından merkez olumlu ayrışır: rapor, avukat görüşmelerine ilişkin defter kayıtlarının düzenli tutulduğunu kaydeder. Görüşme gerçekleştirilen yabancılar da avukat görüşmeleri konusunda herhangi bir sorun yaşamadıklarını ifade etmişlerdir.

Tek bir nokta ayrışır ve o nokta usul bakımından belirleyicidir. Kamera ve defter kayıtları incelendiğinde, avukat görüşme odalarının kapısının bazı görüşmelerde açık bazı görüşmelerde kapalı olduğu tespit edilmiştir.

Kapı Tavsiyesi İkinci Kez Verildi

Kurum bu tespit üzerine, yabancıların avukatlarıyla görüşmeleri esnasında oda kapılarının istisnasız her durumda kapatılarak vekil-müvekkil mahremiyetinin sağlanmasını tavsiye etmiştir. Tavsiye metninde geçen tekiden sözcüğü belirleyicidir: tavsiye ilk kez değil yeniden verilmiştir. Yani aynı husus önceki ziyarette de tavsiye edilmiş, takip ziyaretinde tam karşılanmadığı görülmüştür.

Buradan hukuki bir soru doğar: kapalı kapı bir zorunluluk mudur, yoksa yalnızca tavsiye midir? Kanun, erişimi ve görüşmeyi güvence altına alır. 6458 sayılı Kanun m.59/1-b uyarınca yabancıya yakınlarına, notere, yasal temsilciye ve avukata erişme ve bunlarla görüşme yapabilme imkânı sağlanır; hükmün tam metni geri gönderme merkezi nedir yazısındadır. Ancak bu hüküm görüşmenin hangi mahremiyet koşullarında yapılacağına ilişkin ayrı bir açıklık taşımaz. Yönetmeliğin merkezlerde verilecek hizmetleri sayan maddesinde de görüşme mahremiyetine ilişkin bir düzenleme bulunmaz.

⚠ Ceza infaz mevzuatındaki müdafi görüşmesi kuralları burada doğrudan uygulanmaz. İdari gözetim altındaki yabancı şüpheli, sanık veya hükümlü değildir; idari gözetim bir ceza tedbiri değil idari bir tedbirdir. Bu nedenle o mevzuattaki gizlilik hükümlerine dayanmak yerinde olmaz.

⇒ Dürüst sınır: kapalı kapı talebinin dayanağı, açık bir kanun hükmü değil, kurumun yeniden verdiği tavsiye ile vekâlet ilişkisinin niteliğidir. Uygulamada işe yarayan yol, talebi görüşme öncesinde ve açıkça iletmek, karşılanmazsa bunu kendi kaydına geçirmektir.

Şanlıurfa Kararı Şanlıurfa’da Dava Edilir

Merkezde tutulan kişi bakımından ilk sorulacak soru, hakkındaki sınır dışı etme kararını hangi valiliğin verdiğidir. Davanın yeri buna bağlıdır:

“Göreve ilişkin hükümler saklı kalmak şartıyla bu Kanunda veya özel kanunlarda yetkili idare mahkemesinin gösterilmemiş olması halinde, yetkili idare mahkemesi, dava konusu olan idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.”

(2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.32/1)

Yayımlanmış bir yetki uyuşmazlığı kararı, bu kuralın Şanlıurfa bakımından nasıl uygulandığını olgularıyla birlikte gösterir. Kişi hakkında önce Adana Valiliğince sınır dışı etme kararı alınmış, kişinin ülkesine gönüllü geri dönüş yapması üzerine bu karar kaldırılmıştır. Adana kararına karşı açılan dava ise süre aşımı nedeniyle reddedilmiştir. Kişi sonradan yeniden ülkeye girmiş ve Şanlıurfa’da yapılan bir yol denetiminde, hakkında tahdit kodu bulunduğu değerlendirilerek bu kez Şanlıurfa Valiliğince sınır dışı edilmesine karar verilmiştir. Danıştay, Şanlıurfa ile Adana mahkemeleri arasındaki uyuşmazlığı şöyle çözmüştür:

“Bu durumda, dava konusu işlemin Şanlıurfa Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce tesis edildiği anlaşıldığından, davanın görüm ve çözümünde genel yetki kuralını düzenleyen 2577 sayılı Kanun’un 32. maddesi uyarınca işlemi tesis eden mercinin bulunduğu yer olan Şanlıurfa ilinin idari yargı yeri bakımından bağlı bulunduğu Şanlıurfa İdare Mahkemesinin yetkili olduğu anlaşılmaktadır.”

(Danıştay 10. Daire, E. 2022/8353, K. 2023/568, T. 15.02.2023 — GÖNDERİLMESİNE, oy birliği)

Kararın üç ayrı kaydı birlikte okunmalıdır. Birincisi, eski bir sınır dışı kararının kaldırılmış olması sonraki bir kararı engellemez. İkincisi, önceki davanın süre aşımından reddedilmiş olması dosyada iz bırakır. Üçüncüsü, tahdit kodu sonraki işlemin gerekçesine doğrudan girer; kodun ne olduğu ve nasıl kaldırılabileceği tahdit kodu nedir, nasıl kaldırılır yazısında ele alınmıştır.

Uyruk Tespiti: On Dört Uyruk ve Cihaz İncelemesi

Ziyaret tarihinde merkezde on dört uyruktan yabancı bulunması, uyruk tespitinin bu merkezde işleyen bir konu olduğunu gösterir. Rapor ayrıca merkezde 176 yabancı terörist savaşçı şüphelisinin bulunduğunu ve bu yabancıların diğerlerinden ayrı odalarda barındırıldığını kaydeder.

Uyruk tespiti için başvurulabilecek yöntemlerden biri Kanunda açıkça düzenlenmiştir ve sınırı da maddenin kendisinde yazılıdır.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.57/8 — Elektronik ve iletişim cihazlarının incelenmesi

“(8) (Ek:6/12/2019-7196/77 md.) İdari gözetim altına alınan yabancıların uyruklarının tespit edilmesi amacıyla elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir. İnceleme sonucunda elde edilen veriler bu amaç dışında kullanılmaz.”

Hüküm iki yönlüdür. İnceleme yetkisi verir, ama yetkiyi amaca bağlar: inceleme yalnızca uyruğun tespiti amacıyla yapılabilir ve elde edilen veriler bu amaç dışında kullanılamaz. Dosyada cihaz incelemesinden elde edilmiş bir veriye dayanılıyorsa, verinin uyruk tespiti amacıyla mı yoksa başka bir amaçla mı kullanıldığı ayrıca denetlenmelidir.

Gözetim Nasıl Sona Eriyor: Bir Yılda 2.066 Çıkış

Rapordaki en yüksek sayı çıkışlara aittir. 2024 yılının Haziran ayından ziyaret tarihine kadar geçen sürede, idari gözetime alternatif yükümlülükler uygulanarak resen ya da itiraz üzerine serbest bırakılan yabancı sayısı 2.066’dır. Aynı dönemde 604 yabancı hakkında sınır dışı kararı verilmiş, 3.291 yabancı gönüllü geri dönüş yapmıştır.

Bu sayı, gözetimin sona ermesinin istisnai değil işleyen bir yol olduğunu gösterir. Alternatif yükümlülüklerin neler olduğu ve hangi usulle getirildiği Çatalca Geri Gönderme Merkezi yazısında maddesiyle birlikte ele alınmıştır; bu yazı sayıyı aktarmakla yetinir.

Kalış süresi bakımından rapor, yabancıların merkezde en çok bir yıl tutulduğunu kaydeder. Ziyaret tarihinde merkezde tutulan yabancıların 112’sinin kalış süresi altı aydan fazladır.

Altı ay eşiği Kanunda anlamlıdır: geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi kural olarak altı ayı geçemez ve ancak belirli şartlarda uzatılabilir. Kuralın tam metni ve uzatma şartları idari gözetim kararı yazısındadır. Dosya bakımından çıkarılacak sonuç şudur: altı ayı aşmış bir gözetim kendiliğinden hukuka aykırı değildir, ama uzatmanın dayanağının ve her ay yapılması gereken zaruret değerlendirmesinin dosyada aranması gerekir. Merkezde altı ayı aşan 112 kişinin bulunması, bu denetimin Şanlıurfa’da soyut değil somut bir konu olduğunu gösterir.

Kayıtta Ne Var, Ne Yok

Bu yazının dayandığı kayıtların sınırları şöyledir:

• Adres ve telefon resmî iletişim sayfasındandır; sayfada son güncelleme tarihi yoktur.
• Telefonun niteliği iki resmî kaynakta çelişkilidir ve bu yazı çelişkiyi çözmez.
• Kayıtta cadde adı ve kapı numarası yoktur; adres ada ve parsel ile verilmiştir.
• Kapasite, mevcut ve avukat odası sayıları yalnız ziyaret raporundandır ve ziyaret tarihine aittir.
• Görüşme gün ve saatleri hiçbir resmî kaynakta yayımlanmamıştır; internette dolaşan saat bilgileri resmî kaynağa dayanmaz ve bağlayıcı değildir.
• Yetkili sulh ceza hâkimliği bu yazıda adıyla anılmamıştır. Kanun yetkili sulh ceza hâkiminden söz eder; Şanlıurfa’da hangi hâkimliğin görevlendirildiğine ilişkin yayımlanmış bir liste bulunamamıştır. Bu bilgi adliyeden teyit edilmelidir.
• Harran’daki tesisin güncel durumu bu yazının kapsamı dışındadır.

Gitmeden Önce Doğrulanacaklar

1. Adresi teyit edin. Kayıt ada ve parsel verir, cadde ve kapı numarası vermez. Tarifi merkezden veya il müdürlüğünden alın.
2. İki numarayı da not edin. Resmî listedeki 0414 313 86 58 numarası bir resmî kaynakta faks olarak yazılıdır; yanıt alınamazsa 0414 313 54 01 hattını deneyin, gerekirse 157 Yabancılar İletişim Merkezi hattını kullanın.
3. Hangi merkez olduğunu netleştirin. Yakınınız Harran’daki geçici barınma merkezinde ise hukuki rejim farklıdır ve idari gözetime özgü itiraz yolu işlemeyebilir.
4. Görüşme talebini yazılı iletin ve kaydedin. Talebin tarihi, saati, iletildiği görevli ve verilen cevap kendi kaydınızda bulunsun.
5. Kapalı kapı talebini önceden söyleyin. Kurum kapıların istisnasız kapatılmasını yeniden tavsiye etmiştir; talebin görüşme öncesinde iletilmesi yerinde olur.
6. Altı ay eşiğini dosyada kontrol edin. Gözetim altı ayı aşmışsa uzatma gerekçesini ve aylık zaruret değerlendirmelerinin dosyada bulunup bulunmadığını denetleyin.

İtiraz dilekçesinin hangi bilgileri taşıması gerektiği ve doldurulabilir bir şablon idari gözetim kararına itiraz dilekçesi örneğinde ele alınmıştır. Vekâlet ücretini karşılayamayacak durumda olanlar için adli yardım başvurusunun şartları ve avukat tutacak parası olmayanın önündeki yollar ayrı yazılarda incelenmiştir.