Yabancılar Hukuku

Iğdır Geri Gönderme Merkezi: Adres, Haklar ve İtiraz

Iğdır Geri Gönderme Merkezinin resmî adresi ve telefonu, kayıttaki geçici ibaresinin nereden geldiği ve denetim ziyareti raporundaki tespitler.

12 dk okumaYayımlanma:Son güncelleme:Yazan Av. Halit Süha Bahçeci
İçindekiler 15

Bu yazı, Iğdır Geri Gönderme Merkezinin resmî kayıttaki adres ve telefon bilgisini, kayıttaki geçici ibaresinin nereden geldiğini ve merkez hakkında yayımlanmış denetim ziyareti raporunda neyin kayda geçtiğini ele alır.

Kısa Cevap

Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri iletişim sayfasında merkez şu kayıtla yer alır: IĞDIR-GEÇİCİ, telefon 0476 227 70 40 / İl Müd., adres Aşağı Erhacı Köyü, No:728 Merkez/IĞDIR.

Üç noktanın önceden bilinmesi zaman kazandırır. Birincisi, kayıt adındaki geçici ibaresi bir niteleme değil, yerleşkenin geçmişine dayanan bir kayıttır; merkez başka bir kurumdan devralınmış bir alanda kurulmuştur. İkincisi, yayımlanan telefon satırı İl Müd. ibaresi taşır; numara merkezin kendi hattı değil, il göç idaresi müdürlüğünün hattıdır ve müdürlük şehir merkezinde ayrı bir adrestedir. Üçüncüsü, merkez hakkında yayımlanmış bir denetim ziyareti raporu vardır ve o rapor, merkez idaresinin sözlü olarak verdiği bilgi ile yazılı olarak gönderdiği belgenin örtüşmediği bir örneği açıkça kaydeder.

İdari gözetimin süresi, itiraz yolu ve merkezde sağlanan haklar bu yazının konusu değildir; bunların tamamı için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır.

Bu yazı otobüs hattı veya sefer saati bilgisi vermez. Hat numaraları ve güzergâhlar idari düzenlemelerle değişir ve yanlış bir hat bilgisi merkeze kadar gidip görüşememek anlamına gelir. Ulaşım için güncel bilgi merkezden veya il müdürlüğünden alınmalıdır.

Adres: Köy Adı İki Resmî Kaynakta İki Türlü Yazılıyor

Resmî kayıttaki adres satırı üç parçadan oluşur: köy (Aşağı Erhacı), kapı numarası (728) ve ilçe (Merkez).

Burada kümenin başka hiçbir merkezinde rastlanmayan bir ayrıntı vardır. Aynı köyün adı iki resmî kaynakta iki türlü yazılmıştır. Göç İdaresi Başkanlığının iletişim sayfası Aşağı Erhacı yazar; Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun yayımlanmış ziyaret raporu ise aynı yerleşimi Aşağı Ervacı biçiminde yazar (Rapor No: 2023/11).

Hangi yazımın doğru olduğu bu iki kaynaktan çıkarılamaz. Pratik sonucu şudur: merkezi harita uygulamasında veya bir dizinde ararken her iki yazımın da denenmesi gerekir; tek yazımla yapılan arama kaydı bulamayabilir.

Rapor ayrıca merkezin şehir merkezine 13 kilometre mesafede bulunduğunu ve merkeze toplu taşıma imkânları ile ulaşım sağlanabildiğini kaydeder. Bu, kümedeki her merkezde bulunmayan bir imkândır; örneğin Aydın Geri Gönderme Merkezi hakkındaki raporda merkeze toplu taşıma ile ulaşım imkânı bulunmadığı kaydedilmiş ve Kurum belediyeye sefer başlatılmasını tavsiye etmiştir.

Telefon Merkezin Değil, Müdürlüğün Hattıdır

Göç İdaresi Başkanlığının iletişim sayfası bazı kayıtların telefon satırına İl Müd. ibaresi düşer. Iğdır kaydı bu ibareyi taşır: 0476 227 70 40 / İl Müd.

Iğdır İl Göç İdaresi Müdürlüğünün kendi iletişim sayfası aynı numarayı yayımlar ve kendi adresini verir: Söğütlü, Kurtuluş Caddesi No:26 76000 Iğdır/Merkez, faks 0476 227 70 41, e-posta igdir@goc.gov.tr.

İki adres aynı yer değildir. Müdürlük şehir merkezindedir; merkez, şehir merkezine 13 kilometre mesafedeki Aşağı Erhacı Köyündedir. Bu ayrım kümede sık görülür ve pratik sonucu tekdir: numarayı arayan kişi merkezin santraline değil, müdürlüğün santraline düşer. Görüşme, ziyaret ve eşya teslimi gibi merkeze özgü sorular bu hattan yönlendirme ile sorulmalıdır.

Kayıttaki Geçici İbaresinin Kaynağı: Yerleşke Devralınmıştır

Resmî kayıt adı kümedeki çoğu merkezden farklıdır. Kayıt yalnızca il adıyla değil, IĞDIR-GEÇİCİ biçiminde tutulur. Bu ekin nereden geldiği yayımlanmış ziyaret raporunda yazılıdır.

Rapora göre yerleşke daha önce Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından kullanılmaktaydı. Yerleşke 20.04.2018 tarihinde Geçici Geri Gönderme Merkezi olarak kullanılmak üzere Göç İdaresi Başkanlığına devredilmiş, 21.11.2018 tarihinde ise kullanıma açılarak yabancı kabulüne başlanmıştır (Rapor No: 2023/11).

Bu kayıt iki şeyi aynı anda söyler. Merkez, geri gönderme merkezi olarak inşa edilmiş bir yapı değil, başka bir amaçla kullanılan bir yerleşkenin devralınmış hâlidir; ve kayıttaki geçici ibaresi idari bir nitelemedir, devir kararının kendi ifadesinden gelir.

Benzer bir devir zinciri Edirne Geri Gönderme Merkezi kaydında da görülür: orada bina 2011 yılında inşa edilmiş, 2015 yılına kadar il emniyet müdürlüğü bünyesinde hizmet vermiş, sonra Göç İdaresine devredilmiştir. Aradaki fark, Edirne kaydının resmî listede geçici ibaresi taşımamasıdır.

Merkez Konteynerlerden Kuruludur: On Ada, 150.575 Metrekare

Ziyaret raporu yerleşkenin fiziki kuruluşunu açıkça tarif eder. Merkez, sınırları belirlenerek çevrilmiş 10 adet ada içerisindeki konteynerlerden müteşekkil bir yerleşkedir ve 150.575 metrekarelik bir alan üzerine kurulmuştur. İdari bölümler ile yabancıların barındırıldığı kısımlar farklı alanlarda yer alır (Rapor No: 2023/11).

Konteyner yapı, raporun ilerleyen bölümlerinde somut bir sonuca bağlanır. Kurum, merkez idaresine yönelik tavsiyeleri arasında konteynerlerin yalıtımlı olmaması nedeniyle kışın çok soğuk olduğu dönemlerde talep edilmesi hâlinde ek battaniye verilmesini saymıştır. Aynı listede ısınma için elektrikli konvektör ısıtıcı bulunmayan bölmelere ısıtıcı verilmesi de yer alır.

Ada sayısı yalnızca bir mimari ayrıntı değildir. Telefon ve şikâyet kutusu sayıları da bu bölümlemeye göre kurulmuştur: her adada bir ankesörlü telefon, her adada bir dilek şikâyet kutusu.

Kapasite 1500, Ziyaret Günü Mevcudu 1.243

Ziyaret raporuna göre yerleşke 1500 kişi kapasitelidir. Ziyaret tarihi itibarıyla merkezde 1.243 yabancı idari gözetim altında bulunmaktaydı (Rapor No: 2023/11).

Bu iki rakamın ayrı ayrı okunması gerekir. Kapasite rakamı tek başına merkezdeki fiilî mevcudu göstermez ve iki rakam kümedeki merkezlerde her zaman aynı yönde hareket etmez. Pehlivanköy Geri Gönderme Merkezi hakkındaki raporda ziyaret günü mevcudu, hem kapasitenin hem de artırılmış kapasitenin üzerinde kaydedilmiştir. Iğdır’da ise mevcut kapasitenin altındadır.

Rapora göre merkezde bulunanların uyrukları arasında Angola, Afganistan, Azerbaycan, Bangladeş, Cezayir, Eritre, Fas, Gana, Gürcistan, İran, Liberya, Nijerya, Pakistan, Tacikistan, Togo, Suriye, Yemen ve Zimbabve sayılmıştır; yaşlar genel olarak 18-45 aralığındadır. Merkez idaresi tarafından idari gözetim altında tutulanlar arasında çocuk, kadın ve engelli yer almadığı ifade edilmiştir.

⚠ Bu sayıların tamamı ziyaret tarihine aittir. Doluluk, uyruk dağılımı ve kadro değişkendir; bugünkü durumu göstermezler.

İdarenin Sözlü Beyanı ile Yazılı Belgesi Örtüşmedi

Rapordaki en doğrudan eyleme dönük tespit budur ve merkeze gidecek kişiyi doğrudan ilgilendirir.

Ziyaret sırasında merkez idaresi ile yapılan görüşmelerde, merkezde yabancı terörist savaşçı olmadığı bilgisi verilmiştir. Ancak merkez tarafından Kuruma iletilen bilgi ve belgelerde merkezde 3 yabancı terörist savaşçı şüphelisi bulunduğu belirtilmiştir. Bu kişilerin düzensiz göçmenlerden ayrı bir adada birlikte barındırıldığı ifade edilmiştir (Rapor No: 2023/11).

Kurum bunu tek bir olay olarak bırakmamış, merkez idaresine yönelik tavsiyelerin ilk sırasına genel bir kural yazmıştır: görüşmelerde sözlü olarak sunulan bilgiler ile yazılı bilgiler arasında tutarlılığın sağlanması.

Bunun pratik sonucu açıktır. Merkeze giden veya telefonla bilgi alan kişi için sözlü beyan bir başlangıç noktasıdır, dayanak değildir. Kişinin nerede tutulduğu, hakkında hangi kararın verildiği ve gözetimin ne zaman başladığı gibi süre doğuran bilgiler yazılı olarak istenmelidir; süreler tebliğden işlediği için belirleyici olan belgenin kendisidir. İdari gözetim kararına karşı başvuru yolunun işleyişi için idari gözetim kararı nedir, nasıl itiraz edilir yazısına bakılabilir.

Şikâyet Yazılı Olmalı, Kâğıt ve Kaleme Erişim ise Güç

Aynı çelişki şikâyet yolunda da kayda geçmiştir.

Rapora göre merkezde her adada bir adet olmak üzere toplam 10 dilek şikâyet kutusu bulunmakta, barınanlar dilek ve şikâyetlerini yazılı olarak bu kutulara bırakabilmektedir. Dilekçelere 30 günlük yasal süre içerisinde cevap verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bunun yanında yabancıların psiko-sosyal destek personeline ve detaylı mülakat yapan il göç uzmanına bire bir şikâyet iletebildiği, merkez müdürü veya görevlendirdiği personel aracılığıyla haftalık ziyaretler yapıldığı ifade edilmiştir.

Raporun aynı bölümü bu düzenin fiilî sınırını da yazar: yabancıların kâğıt ve kaleme ulaşmalarının güç olması nedeniyle talepler genellikle sözlü olarak iletilebilmektedir (Rapor No: 2023/11).

Kurum bu boşluğu iki ayrı tavsiyeyle karşılamıştır. Birincisi, imkânlar dâhilinde kâğıt ve kalem dağıtımı yapılması veya yabancıların satın alabilmesi için dış kantin benzeri bir uygulamaya başvurulması. İkincisi, merkezdeki adaların tamamına, barındırılan yabancıların konuştuğu diller göz önünde bulundurularak, adli yardım kapsamında avukatlık hizmeti ve idari gözetim kararına itiraz süreci başta olmak üzere hak arama yollarına ilişkin bilgi içeren afişlerin asılması.

Merkeze giden avukat veya yakın için buradan çıkan sonuç şudur: sözlü iletilen bir talebin kaydı bulunmayabilir. Talebin yazılı olarak verilmesi ve verildiğine dair bir kayıt alınması, otuz günlük cevap süresinin işlemeye başlaması bakımından belirleyicidir.

Kaydın neden bu kadar önemli olduğu, doğrudan bir geri gönderme merkezinde geçen olayda görülür. Anayasa Mahkemesi, merkezdeki bir odada el ve ayakları kelepçeli ve zincirli biçimde tutulduğunu ileri süren başvurucunun şikâyetini incelemiş ve soruşturmanın deliller yönünden yetersiz kaldığını tespit etmiştir:

“Anayasa Mahkemesi ikinci olarak soruşturma için kritik önemde olan bazı delillerin derhâl toplanmaması nedeniyle kaybolmalarına neden olunduğunu kaydetmektedir. Başvurucunun maruz kaldığını iddia ettiği muameleye dair vücudundaki izlerin, güvenlik kamerası kayıtlarının ve tarafsız tanık beyanlarının derhâl tespit edilmemesi bunlara belirli bir süre geçtikten sonra ulaşmayı imkânsız kılmıştır.”

(Anayasa Mahkemesi, B. No: 2016/14347, T. 02.06.2020 — eziyet yasağının usul boyutu yönünden İHLAL)

Kararın Iğdır kaydıyla kesiştiği nokta şudur: şikâyetin yazıya geçirilmesi yalnız otuz günlük cevap süresini başlatmakla kalmaz, delilin kendisini de korur. Vücuttaki iz, kamera kaydı ve tanık beyanı zamanla ulaşılamaz hâle geldiği için, kâğıt ve kaleme erişimin güç olması raporun kaydettiği idari bir aksaklık olmanın ötesinde, sonraki yargısal denetimin dayanacağı delili de zayıflatır.

Yaşını On Sekizden Küçük Gösteren Kişi

Ziyaret sırasında merkezde 18 yaşın altında olduğunu iddia eden bir yabancı bulunmuştur. Kişinin üzerinde kimlik bulunmadığı için yaşı tam olarak tespit edilememiş, merkez idaresi sorunun çözüme kavuşturulması için ilgili makamlarla yazışma süreci başlatmıştır. Yazışmalar sonucunda yaşın on sekizden aşağı olduğunun tespiti durumunda merkezden çıkış işlemlerinin başlatılacağı ifade edilmiştir (Rapor No: 2023/11).

Kurum bunun üzerine merkez idaresine şunu tavsiye etmiştir: yabancının kimlik bilgilerini içeren belgesi bulunmadığı durumlarda, kişinin on sekiz yaşının altında olduğunu iddia etmesi ve fiziki görünüşünün de bu iddiayı desteklemesi hâlinde acilen yaş testinin yapılması, bu sırada kişinin Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının ilgili birimlerinin gözetiminde tutulması.

Kayıt, yaş tespitinin merkez içinde kendiliğinden yürüyen bir işlem olmadığını, yazışmaya bağlı olduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Görüşmeler sırasında koltuk değnekleri kullanan bir yabancıya da rastlandığı raporda ayrıca kaydedilmiştir.

Avukatla Görüşme, Noter ve Baro Tercüme Hattı

Rapora göre merkezde 1 adet avukat görüşme odası ve 1 adet avukat bekleme odası mevcuttur. Bu odalarda sabit telefon hatları bulunmakta, avukatların yabancıyla dil bariyeri yaşaması hâlinde bu telefonlarla Baro Tercüme Hattına ulaşımı sağlanmaktadır.

Yabancıların resmî mesai saatlerinde avukatları ile görüşebildiği belirtilmiştir. Ayrıca işlemin gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, yabancının veya avukatının talebi üzerine resmî mesai saatleri içerisinde notere erişim sağlanabildiği kaydedilmiştir (Rapor No: 2023/11).

Merkezde kalan yabancılarla yapılan görüşmelerde ise merkeze girişte kendilerine bilgilendirme yapılmadığını ve avukat hakkından yalnızca maddi durumu iyi olan yabancıların yararlanabildiğini iddia edenler olmuş; bazı yabancıların adli yardım kapsamında avukatlık hizmeti ve idari gözetim kararına itiraz süreci hakkında bilgi sahibi olmadıkları gözlemlenmiştir.

Avukata erişim ve adli yardım sayılarının yıllar arasında nasıl okunacağı ayrı bir konudur ve kümede Aydın Geri Gönderme Merkezi yazısında iki yıl yan yana konarak ele alınmıştır. Baroya yönelik tavsiyelerin ne anlama geldiği ise Bursa Geri Gönderme Merkezi yazısında incelenmiştir; Iğdır raporu da tavsiyelerini Iğdır Barosuna yönelik ayrı bir başlık altında toplamış ve adli yardım kapsamında avukatlık hizmeti, idari gözetim kararına itiraz süreci ile uluslararası koruma başvuru prosedürü konularında avukatlara yönelik bilgilendirici seminerler verilmesini tavsiye etmiştir.

Telefonla Görüşme: Günde Beş Dakika

Merkezde bulunan her adada bir adet olmak üzere toplam 10 ankesörlü telefon bulunmaktadır ve telefon kartlarının kullanım hakkı süresi yurt içi ile yurt dışı aramalarına göre farklılık gösterir.

Rapora göre merkezde yabancı sayısının çok olması ve sınırlı sayıda telefon bulunması sebebiyle her yabancı için günlük en fazla 5 dakika telefon görüşmesi hakkı tanınmaktadır; bu, hem idare hem de yabancılarla yapılan görüşmelerde ifade edilmiştir (Rapor No: 2023/11).

Yabancıların ikinci dereceye kadar aileleri ve akrabaları ile yüz yüze görüşebildiği, görüşme sıklığı konusunda bir sınırlama bulunmadığı merkez idaresi tarafından belirtilmiştir. Buna karşılık raporun aynı bölümü, merkezde kalan birçok yabancının yakınlarıyla, avukatıyla veya konsoloslukla görüşemediğini ve belgelerini sunma konusunda iletişim sorunu yaşadığını ifade ettiğini kaydeder.

⚠ Bu düzen ziyaret tarihine aittir. Görüşme süresi ve sıklığı idari uygulamayla değişir; güncel durum merkezden teyit edilmelidir.

Kurum Merkezin Yeniden Yapılandırılmasını Tavsiye Etti

Raporun Göç İdaresi Başkanlığına yönelik tavsiyeler bölümü, merkez hakkında kümede seyrek rastlanan bir hüküm içerir: merkezin fiziksel koşullarının standartların uzağında olmasından hareketle, yeniden yapılandırılması veya yeni bir yerleşkenin inşa edilmesi (Rapor No: 2023/11).

Aynı bölümde merkezde kötü muamele tespitinden hareketle güvenlik personeline kötü muamele eğitimi verilmesi ve kötü muameleye karşı etkin tespit ile şikâyet mekanizması oluşturulması tavsiye edilmiştir. Rapor, personelin hizmet içi eğitim müfredatında İstanbul Protokolü eğitim programının bulunmadığını ayrıca kaydeder.

Rapordaki somut olay kaydı şudur: yakın dönemde işkence ve kötü muamele iddiasıyla 1 düzensiz göçmenin başvuruda bulunduğu, olayın 22.05.2022 tarihinde akşam saatlerinde meydana geldiği, göçmenin durumu idareye 23.05.2022 günü saat 12.00 civarında bildirdiği ve aynı gün adli ve idari soruşturma başlatıldığı belirtilmiştir.

⚠ Bu bir iddia ve soruşturma kaydıdır. Rapor soruşturmanın sonucunu yazmaz; burada aktarılan, iddianın ve soruşturmanın başlatıldığının kayda geçmiş olmasıdır.

Raporun Kendi Sınırı: Oy Çokluğu ve Karşı Oy

Bu yazıdaki tespitlerin kaynağı olan belge, Iğdır Geri Gönderme Merkezi Ziyaret Raporu, Rapor No: 2023/11 künyesini taşır ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulunun 23.03.2023 tarihli ve 2023/282 sayılı kararıyla oy çokluğu ile kabul edilmiştir.

Oy çokluğu ibaresi burada biçimsel bir ayrıntı değildir. Rapora 29.03.2023 tarihli bir karşı oy gerekçesi yazılmıştır ve gerekçe doğrudan raporun yöntemini hedef alır: raporda alıkonanlar tarafından ifade edilen önemli iddialarla ilgili olarak kurum yönetiminden bilgi istenmeden veya konuya ilişkin belgeler incelenmeden tespit ve tavsiyede bulunulduğunun anlaşıldığı, iddiaların gerçekliği idare tarafından yapılan uygulama ve idari tedbirlerle ilgili herhangi bir inceleme ya da bilgi talebinde bulunulmadan doğru kabul edilerek hüküm verilmesinin kabul edilebilir bir durum olmadığı belirtilmiştir.

Bu şerh, yukarıda aktarılan tespitlerin sınıfını ayırmayı gerektirir. Merkez idaresinden alınan ve belgeyle desteklenen kayıtlar (kapasite, personel sayısı, yerleşke büyüklüğü, devir tarihleri, avukat odası sayısı) ile yalnızca yabancıların beyanına dayanan kayıtlar (bilgilendirme yapılmadığı, avukata erişimin maddi duruma bağlı olduğu) aynı ağırlıkta değildir. Bu yazıda her tespit, raporun onu hangi sınıfta kaydettiği belirtilerek aktarılmıştır.

Karşı oy gerekçesinin varlığı raporu geçersiz kılmaz; Kurul raporu kabul etmiştir. Ancak rapordan alıntı yapan kişinin bu şerhi de bilmesi gerekir.

İdari Gözetime İtiraz: Merci ve Süre

Iğdır Geri Gönderme Merkezinde tutulan kişi bakımından itirazın muhatabı merkez veya göç idaresi değil, sulh ceza hâkimidir. Kanun mercii, usulü ve sonucu tek fıkrada toplar:

“İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.57/6)

Fıkranın merkezde tutulan kişi bakımından en kullanışlı yanı, dilekçenin idareye verilebilmesidir: adliyeye fiilen erişemeyen kişi dilekçesini merkezde verir, yetkili hâkimliğe ulaştırmak idarenin yükümlülüğüdür. Başvuru için kanunda süre öngörülmemiştir; son cümle uyarınca şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvurulabilir, yani itiraz bir kez kullanılmakla tükenmez. Buna karşılık başvuru gözetimi kendiliğinden durdurmaz ve hâkimin beş gün içinde vereceği karar kesindir.

Dilekçenin içeriği, ret hâlinde izlenecek yol ve gözetime alternatif yükümlülükler için idari gözetim kararına itiraz yazısına bakılabilir.

Gitmeden Önce Doğrulanacaklar

  1. Adres yazımını iki biçimde de deneyin. Resmî kayıt Aşağı Erhacı, ziyaret raporu Aşağı Ervacı yazar; harita ve dizin aramalarında her iki yazım denenmelidir.
  2. Aradığınız numaranın müdürlüğe ait olduğunu bilin. 0476 227 70 40 satırı İl Müd. ibaresi taşır; merkeze özgü sorular bu hattan yönlendirme ile sorulmalıdır.
  3. Müdürlüğün adresine değil merkezin adresine gidin. Müdürlük şehir merkezinde Kurtuluş Caddesindedir; merkez, şehir merkezine 13 kilometre mesafededir.
  4. Sözlü alınan bilgiyi yazılı olarak isteyin. Rapor, idarenin sözlü beyanı ile yazılı belgesinin örtüştüğünü göstermeyen bir örnek kaydeder ve tutarlılık sağlanmasını tavsiye eder.
  5. Talebi yazılı verin ve kaydını alın. Dilekçelere otuz günlük cevap süresi işler; rapora göre kâğıt ve kaleme erişim güç olduğu için talepler çoğunlukla sözlü iletilmektedir ve sözlü talebin kaydı bulunmayabilir.
  6. Bu yazıdaki sayıların ziyaret tarihine ait olduğunu unutmayın. Kapasite, mevcut, personel ve görüşme düzeni değişkendir; güncel durum merkezden veya il müdürlüğünden teyit edilmelidir.

İtiraz dilekçesinin hangi bilgileri taşıması gerektiği ve doldurulabilir bir şablon idari gözetim kararına itiraz dilekçesi örneğinde ele alınmıştır. Vekâlet ücretini karşılayamayacak durumda olanlar için adli yardım başvurusunun şartları ve avukat tutacak parası olmayanın önündeki yollar ayrı yazılarda incelenmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Iğdır Geri Gönderme Merkezi nerededir?

Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri iletişim sayfasında kayıt IĞDIR-GEÇİCİ adıyla tutulur ve adres Aşağı Erhacı Köyü, No:728 Merkez/IĞDIR olarak yazılıdır. Yayımlanmış denetim ziyareti raporu ise aynı köyü Aşağı Ervacı biçiminde yazar ve merkezin şehir merkezine 13 kilometre mesafede olduğunu kaydeder.

Merkezin telefon numarası nedir, bu numara merkezin kendi hattı mıdır?

Resmî kayıtta yazılı numara 0476 227 70 40'tır ve satırda İl Müd. ibaresi yer alır. Yani numara merkezin kendi hattı değil, Iğdır İl Göç İdaresi Müdürlüğünün hattıdır. Müdürlüğün kendi iletişim sayfası aynı numarayı Söğütlü, Kurtuluş Caddesi No:26 76000 Iğdır/Merkez adresiyle birlikte yayımlar.

Kayıttaki geçici ibaresi ne anlama geliyor?

Yayımlanmış ziyaret raporuna göre yerleşke daha önce Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından kullanılmaktaydı ve 20.04.2018 tarihinde Geçici Geri Gönderme Merkezi olarak kullanılmak üzere Göç İdaresi Başkanlığına devredilmiştir. Merkez 21.11.2018 tarihinde kullanıma açılarak yabancı kabulüne başlamıştır (Rapor No: 2023/11).

Merkezin kapasitesi nedir?

Ziyaret raporuna göre yerleşke 10 adet ada içerisindeki konteynerlerden oluşur ve 1500 kişi kapasitelidir (Rapor No: 2023/11). Bu rakam ziyaret tarihinin tespitidir; kapasite rakamı tek başına merkezdeki fiilî mevcudu göstermez.

Ziyaret tarihinde merkezde kaç kişi bulunuyordu?

Raporda ziyaret tarihi itibarıyla merkezde 1.243 yabancının idari gözetim altında bulunduğu kaydedilmiştir (Rapor No: 2023/11). Bu sayı, aynı raporda yazılı 1500 kişilik kapasitenin altındadır.

Merkez ne kadar büyük bir alan üzerine kurulu?

Ziyaret raporu merkezin 150.575 metrekarelik bir alan üzerine kurulduğunu ve idari bölümler ile yabancıların barındırıldığı kısımların farklı alanlarda yer aldığını kaydeder (Rapor No: 2023/11).

Merkezde kaç personel görev yapıyor?

Rapora göre merkezde jandarma personeli dâhil 206 personel görev yapmaktadır. Bunların 74'ü koruma ve güvenlik görevlisi, 60'ı jandarma personeli olmak üzere 134'ü iç güvenlikten sorumludur; dış güvenlik ve sevk hizmetlerinde görev yapan jandarma personeli sayısı ise 39'dur (Rapor No: 2023/11).

Merkezde tercüman var mı?

Raporda merkezde kadrolu tercüman bulunmadığı, bir proje kapsamında görevlendirilen ve Türkçe-Farsça dilleri arasında çeviri yapabilen 2 tercümanın çalıştığı kaydedilmiştir. İhtiyaç hâlinde tercümanlık hizmeti satın alındığı, avukatlık ve noterlik hizmetleri için yeminli tercümanların merkeze alındığı belirtilmiştir (Rapor No: 2023/11).

İdarenin sözlü olarak verdiği bilgiye güvenilir mi?

Rapor bu konuda somut bir uyarı içerir. Ziyaret sırasında merkez idaresi merkezde yabancı terörist savaşçı bulunmadığı bilgisini vermiş, ancak merkez tarafından Kuruma iletilen bilgi ve belgelerde 3 yabancı terörist savaşçı şüphelisi bulunduğu belirtilmiştir. Kurum bu nedenle merkez idaresine, sözlü olarak sunulan bilgiler ile yazılı bilgiler arasında tutarlılığın sağlanmasını tavsiye etmiştir (Rapor No: 2023/11).

Merkezde şikâyet nasıl yapılır?

Rapora göre merkezde her adada bir adet olmak üzere toplam 10 dilek şikâyet kutusu bulunmaktadır ve dilekçelere 30 günlük yasal süre içerisinde cevap verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak aynı raporda yabancıların kâğıt ve kaleme ulaşmalarının güç olması nedeniyle taleplerin genellikle sözlü olarak iletilebildiği kaydedilmiştir (Rapor No: 2023/11).

Merkezde avukat görüşme odası var mı?

Rapora göre merkezde 1 adet avukat görüşme odası ve 1 adet avukat bekleme odası mevcuttur. Bu odalarda sabit telefon hatları bulunmakta, avukatın yabancıyla dil bariyeri yaşaması hâlinde bu telefonlarla Baro Tercüme Hattına ulaşım sağlanabilmektedir (Rapor No: 2023/11).

Avukatla hangi saatlerde görüşülebilir?

Raporda yabancıların resmî mesai saatlerinde avukatları ile görüşebildiği belirtilmiştir. İşlemin gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, yabancının veya avukatının talebi üzerine resmî mesai saatleri içerisinde notere erişim sağlanabildiği de kaydedilmiştir (Rapor No: 2023/11). Bu tespit ziyaret tarihine aittir; güncel uygulama merkezden teyit edilmelidir.

Merkezde telefonla ne kadar görüşülebilir?

Rapora göre merkezde her adada bir adet olmak üzere toplam 10 ankesörlü telefon bulunmaktadır. Yabancı sayısının çokluğu ve telefon sayısının sınırlı olması sebebiyle her yabancı için günlük en fazla 5 dakika telefon görüşmesi hakkı tanındığı, hem idare hem yabancılarla yapılan görüşmelerde ifade edilmiştir (Rapor No: 2023/11).

Yaşının on sekizden küçük olduğunu söyleyen kişiye ne olur?

Ziyaret sırasında merkezde 18 yaşın altında olduğunu iddia eden bir yabancı bulunmuş, üzerinde kimlik olmadığı için yaşı tespit edilememiş ve merkez idaresi ilgili makamlarla yazışma süreci başlatmıştır. Kurum, belgesi bulunmayan ve fiziki görünüşü iddiayı destekleyen kişilerde acilen yaş testi yapılmasını ve bu sırada kişinin ilgili bakanlık biriminin gözetiminde tutulmasını tavsiye etmiştir (Rapor No: 2023/11).

Merkezde idari gözetime alternatif tedbir uygulanıyor mu?

Raporda 2022 yılı içerisinde 6458 sayılı Kanunun 57/A maddesince idari gözetime alternatif tedbirlerin uygulandığı yabancı sayısının 420 olduğu belirtilmiştir. İdari gözetimi sonlandırılan yabancılar hakkında belirli bir adreste ikamet etme ve bildirimde bulunma gibi yükümlülükler getirildiği kaydedilmiştir (Rapor No: 2023/11).

Kurum merkez hakkında ne tavsiye etmiştir?

Göç İdaresi Başkanlığına yönelik tavsiyeler arasında, merkezin fiziksel koşullarının standartların uzağında olmasından hareketle yeniden yapılandırılması veya yeni bir yerleşkenin inşa edilmesi yer alır. Ayrıca merkezde kötü muamele tespitinden hareketle güvenlik personeline kötü muamele eğitimi verilmesi ve etkin tespit ile şikâyet mekanizması oluşturulması tavsiye edilmiştir (Rapor No: 2023/11).

Merkezde işkence veya kötü muamele iddiası kayda geçmiş mi?

Raporda yakın dönemde işkence ve kötü muamele iddiasıyla 1 düzensiz göçmenin başvuruda bulunduğu, olayın 22.05.2022 tarihinde akşam saatlerinde meydana geldiği, göçmenin durumu idareye 23.05.2022 günü saat 12.00 civarında bildirdiği ve aynı gün adli ve idari soruşturma başlatıldığı belirtilmiştir (Rapor No: 2023/11).

Bu rapor oy birliğiyle mi kabul edilmiştir?

Hayır. Iğdır Geri Gönderme Merkezi Ziyaret Raporu, Rapor No: 2023/11, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulunun 23.03.2023 tarihli ve 2023/282 sayılı kararıyla oy çokluğu ile kabul edilmiştir. Rapora 29.03.2023 tarihli bir karşı oy gerekçesi yazılmıştır.

Karşı oy gerekçesinde ne söylenmiştir?

Karşı oy gerekçesinde, raporda alıkonanlar tarafından ifade edilen önemli iddialarla ilgili olarak kurum yönetiminden bilgi istenmeden veya konuya ilişkin belgeler incelenmeden tespit ve tavsiyede bulunulduğunun anlaşıldığı, iddiaların doğru kabul edilerek hüküm verilmesinin kabul edilebilir olmadığı belirtilmiştir. Rapordaki tespitler okunurken bu şerh birlikte değerlendirilmelidir.

Merkezde güvenlik nasıl sağlanıyor?

Rapora göre merkezin iç güvenliği jandarma personeli ve özel güvenlik personeli aracılığıyla, dış güvenliği ise sadece jandarma personeli aracılığıyla sağlanmaktadır. Merkez girişinde turnikeli geçiş sistemi bulunmakta, adaları 6 metre yüksekliğinde duvar ve duvar üzerinde tel örgü çevrelemektedir (Rapor No: 2023/11).

Merkezde tutulan kişi ne kadar kalır?

Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi kural olarak altı ayı geçemez ve kanunda gösterilen şartlarla uzatılabilir. Gözetimin devamında zaruret bulunup bulunmadığı valilikçe her ay düzenli olarak değerlendirilir. Sürelerin ayrıntısı için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır.

Ziyaret tarihinde uzatılmış idari gözetim var mıydı?

Raporda ziyaret tarihi itibarıyla merkezde 6 aylık idari gözetim süresi uzatılan yabancı bulunmadığının belirtildiği kaydedilmiştir (Rapor No: 2023/11). Bu tespit ziyaret tarihine aittir.

Iğdır Geri Gönderme Merkezinde tutulan kişi idari gözetim kararına nasıl itiraz eder?

İtiraz sulh ceza hâkimine yapılır (6458 sayılı Kanun m.57/6). Kanun başvuru için süre öngörmez ve şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvurulabilir. Başvuru idari gözetimi kendiliğinden durdurmaz; hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Dilekçe doğrudan idareye verilebilir, yetkili hâkimliğe ulaştırmak idarenin yükümlülüğüdür.

Yazar

Av. Halit Süha Bahçeci

Kurucu Avukat

TBB Sicil No: 196866

LinkedIn

İkamet ve çalışma izni, sınır dışı etme ve tahdit kaydı ile Türk vatandaşlığına geçiş başvurularını yürütür.

Yayın Politikası

İlgili çalışma alanı: Yabancılar Hukuku

← Tüm makaleler
AraWhatsApp