Bursa Geri Gönderme Merkezi: Adres, Haklar ve İtiraz

Kısa Cevap

Bursa’daki geri gönderme merkezi Osmangazi ilçesindedir ve Göç İdaresi Başkanlığının resmî iletişim sayfasında BURSA adıyla kayıtlıdır. Gösterilen adres şudur: Veysel Karani Mahallesi Sevgi Caddesi No:2/1 (Eski Sevgi Köyü) Osmangazi/BURSA. Telefon olarak 0224 361 05 07 numarası gösterilmiştir.

Üç noktanın önceden bilinmesi zaman kazandırır. Birincisi, Bursa İl Göç İdaresi Müdürlüğü ile merkez aynı caddede ve aynı kapı numarası bloğunda kayıtlıdır; bu, iki kurumun ayrı ilçelerde bulunduğu merkezlerden farklıdır. İkincisi, Bursa, ziyaret gün ve saatlerini kendi sayfasında çizelge hâlinde yayımlamış merkezlerdendir; çoğu merkezde bu bilgi yayımlanmaz. Üçüncüsü, merkez hakkında künyesiyle atıf yapılabilecek, yayımlanmış ve güncel bir denetim raporu vardır.

Merkeze alınmak sınır dışı edilmek değildir. Sürelerin, hakların ve itiraz yollarının tamamı için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır. Resmî iletişim sayfasında bir son güncelleme tarihi bulunmadığı için, adres ve telefonun gitmeden önce teyit edilmesi gerekir.

Merkez Nerede: Veysel Karani Mahallesi, Osmangazi

Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri iletişim sayfasında Bursa kaydı için gösterilen adres Veysel Karani Mahallesi Sevgi Caddesi No:2/1 (Eski Sevgi Köyü) Osmangazi/BURSA biçimindedir. Osmangazi, Bursa’nın merkez ilçelerindendir.

Resmî kayıtta merkezin adı BURSA’dır. Osmangazi, Veysel Karani ve Sevgi Caddesi adları yalnızca adres satırında geçer. Bu ayrım pratik bir sonuç doğurur: resmî sayfada merkezi ilçe adıyla arayan kişi kaydı bulamaz, il adıyla aramalıdır. Aynı biçim Adana Geri Gönderme Merkezi ve Kayseri kayıtlarında da görülür. Buna karşılık Binkılıç Geri Gönderme Merkezi ve İzmir Harmandalı Geri Gönderme Merkezi gibi merkezler uygulamada ilçe veya semt adıyla anılır.

Adres satırının sonundaki parantez içi ibare de kayda değerdir. Her iki resmî kayıtta da Eski Sevgi Köyü ifadesi yer alır; il müdürlüğünün kendi sayfasında buna BTSO Eğitim Kampüsü Yanı ibaresi de eklenmiştir. Bunlar ayrı bir adres değil, yerin eski adını ve komşu yapıyı tarif eden ibarelerdir.

Bu yazı otobüs hattı veya sefer saati bilgisi vermez. Hat numaraları ve güzergâhlar idari düzenlemelerle değişir, yayımlanmış bir mevzuat metnine bağlı değildir ve yanlış bir hat bilgisi merkeze kadar gidip görüşememek anlamına gelir. Ulaşım için güncel bilgi merkezden veya il müdürlüğünden alınmalıdır.

İl Göç İdaresi ile Merkez Aynı Caddede

Bursa İl Göç İdaresi Müdürlüğünün kendi iletişim sayfasında yayımladığı adres Veysel Karani Mahallesi Sevgi Caddesi No:2/1-2-3-4 Osmangazi/BURSA (BTSO Eğitim Kampüsü Yanı-Eski Sevgi Köyü) biçimindedir. Merkez kaydındaki adresle karşılaştırıldığında mahalle, cadde ve ilçe aynıdır; fark yalnızca kapı numarasındadır. Merkez için 2/1, müdürlük için 2/1-2-3-4 yazılmıştır.

Bunun pratik anlamı şudur: Bursa’da merkez ile il müdürlüğü aynı yerleşkede kayıtlıdır. Bu, kümedeki her merkez için geçerli değildir. Adana Geri Gönderme Merkezi kaydında merkez Sarıçam, il müdürlüğü ise Yüreğir ilçesindedir ve yanlış adrese giden kişi görüşemeden döner. Bursa bakımından böyle bir ilçe ayrımı yoktur.

Üçüncü taraf kayıtları buna rağmen ayrışabilmektedir. Bazı dizin siteleri kaydı Yıldırım ilçesi altında yayımlar, bazı harita kayıtlarında kapı numarası 2/3 olarak görünür. Bu kayıtların yanlış olduğu burada söylenmemektedir; söylenebilecek olan, resmî kayıtlarda ilçenin Osmangazi, merkez için kapı numarasının 2/1 olduğudur. Gidilecek adres resmî kayıttan alınmalıdır.

Telefon: Üç Ayrı Numara, Üç Ayrı Kapı

Resmî kayıtlarda Bursa için üç numara gösterilir ve üçü aynı şeye bağlanmaz.

• 0224 361 05 07 — Göç İdaresi Başkanlığının iletişim sayfasında merkez kaydı için yazılan numara.
• 0224 256 64 58 — il müdürlüğünün kendi sayfasında telefon olarak yazılan numara.
• 0224 361 05 09 — aynı sayfada faks olarak yazılan numara.

Merkez numarası ile faks numarasının aynı ön bloğu taşıması, müdürlüğün santral numarasının ise ayrı bir blokta olması dikkat çekicidir. Resmî sayfalar hattın kime bağlandığını açıklamaz, bu yüzden burada bir çıkarım yapılmamıştır. Söylenebilecek olan, üç numaranın üç ayrı kayıtta ayrı işlevlerle gösterildiğidir. Görüşmenin başında hattın merkeze mi müdürlüğe mi bağlandığı sorulmalıdır.

İl müdürlüğünün sayfasında ayrıca bursa@goc.gov.tr adresi yayımlanmıştır. Yazılı başvuru ve bilgi taleplerinde bu kanal kullanılabilir.

Ziyaret Saatleri: Bursa Çizelgesini Yayımlayan Merkezlerdendir

Geri gönderme merkezlerinin çoğunda ziyaret gün ve saatleri resmî iletişim sayfasında yayımlanmaz. Bunun sebebi bilgi eksikliği değildir: ziyaret düzeni kanunda tek tek sayılmamış, merkez idaresinin düzenlemesine bırakılmıştır. Bu yüzden kardeş merkezlere ilişkin yazılarda ziyaret saati verilmez, teyit önerilir.

Bursa bu bakımdan ayrılır. Bursa İl Göç İdaresi Müdürlüğü 21 Mart 2024 tarihli duyurusuyla merkezin ziyaret çizelgesini yayımlamıştır. Çizelge şu düzeni gösterir:

Günler	08.00-12.00	12.00-13.00	13.00-17.00
Pazartesi - Cuma	Avukat / Akraba Görüşmeleri	Öğle Arası	Avukat / Akraba Görüşmeleri

Çizelge, görüşme hakkı bulunan kişi çevresini de gösterir: merkezde barınan yabancılar eşi, vasisi, üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları ile görüşebilmektedir. Çizelge bu çevrenin dayanağı olarak bir Göç İdaresi yönergesinin ilgili maddesini gösterir. Söz konusu yönerge Resmî Gazetede yayımlanan bir düzenleme olmadığı için metni burada alıntılanmamış, yalnızca çizelgenin kendi dayanak gösterimi aktarılmıştır.

İki uyarı gerekir. Birincisi, çizelge 2024 tarihlidir ve idari düzenlemeler değişebilir; gitmeden önce teyit alınmalıdır. İkincisi, çizelge görüşmenin yapılabileceği zaman aralığını gösterir, tek bir görüşmenin süresini değil. Merkez hakkındaki denetim raporunda, ziyaret tarihi itibarıyla aile ve akraba görüşmelerinin hafta içi mesai saatleri içinde 30 dakika süreyle yapıldığı kaydedilmiştir.

Merkez Hakkında Yayımlanmış Bir Denetim Raporu Var

Bursa Geri Gönderme Merkezine ilişkin, künyesiyle atıf yapılabilecek yayımlanmış bir denetim raporu bulunmaktadır: Bursa Geri Gönderme Merkezi Ziyareti Raporu, Rapor No: 2024/34. Rapor, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulunun 18/7/2024 tarihli ve 2024/682 sayılı kararıyla oy birliği ile kabul edilmiştir. Rapora göre ziyaret 9/5/2023 tarihinde ve habersiz olarak yapılmıştır.

Raporun ortaya koyduğu merkeze özgü bilgiler şunlardır. Bina 2002 yılında çocuk yetiştirme yurdu olarak inşa edilmiş, 21/10/2019 tarihinden beri geri gönderme merkezi olarak faaliyet göstermektedir. Merkez, 4.500 metrekare kapalı ve 3.500 metrekare açık olmak üzere toplam 8.000 metrekarelik alanda hizmet vermektedir. Ziyaret tarihi itibarıyla merkezde 111 personel görev yapmaktadır. Merkezde 275 yabancı bulunmakta olup bunların 6’sı çocuk, 44’ü kadın, 225’i erkektir; 65 yaş üstü yabancı ile refakatsiz çocuk bulunmamaktadır. Ziyaret tarihinde merkezde 43 farklı uyruktan yabancı kalmaktadır.

Denetim raporları okunurken bir ayrım gözetilir: idarenin beyanı ile ziyaret heyetinin kendi gözlemi raporda ayrı ayrı yazılır. Bu ayrımın nasıl işlediğine ilişkin bir örnek için İzmir Harmandalı Geri Gönderme Merkezi yazısına bakılabilir. Bursa raporunda bu ayrımın en görünür olduğu yer ankesörlü telefonlardır. Ziyaret tarihi itibarıyla merkezde 7 ankesörlü telefon bulunduğu kaydedilmiş, bazı yabancılar sayının yeterli olmadığını ve bir cihazın tuşunun çalışmadığını ifade etmiştir. Raporda bu sayının sonradan 12’ye çıkarıldığı da yazılıdır; ancak bu ikinci tespitin kaynağı idarenin beyanı değil, ziyaret sonrasında kuruma sunulan belgelerin incelenmesidir.

Raporun değerlendirme bölümünde, merkez idaresince ziyaret heyetinin bütün bölümlere bekletmeksizin erişiminin sağlandığı ve gerekli bilgi ve belgelere erişimin temin edildiği kaydedilmiştir. Bu tür raporların bir merkez için mevcut olması, bulunabilirlik bakımından fark yaratır. Adana Geri Gönderme Merkezi için böyle bir belge bulunamamıştı; bu fark merkezlerin denetlenmediği anlamına gelmez, yalnızca yayımlanmış belgenin bulunabilirliğini gösterir.

Avukat Görüşmesi: İki Oda, İki Bin Görüşme

Merkezde yakını bulunan kişiyi en çok ilgilendiren bölüm avukat görüşmesine ilişkin olandır ve rapor burada sayı verir.

Anılan rapora göre merkezde iki adet avukat görüşme odası bulunmakta olup bu odalar aile görüşmeleri için de kullanılmaktadır. Görüşmeler odaların müsait olma durumuna göre planlanmaktadır. 2022 yılında 2008 görüşme gerçekleştirilmiş, 2023 yılında nisan ayı sonu itibarıyla 1160 avukat görüşmesi sağlanmıştır. Avukat görüşme defteri kayıtlarının düzenli tutulduğu görülmüştür.

Odaların donanımına ilişkin tespit de heyetin kendi gözlemidir: avukat görüşme odalarında çalışır durumda sabit hatlı telefon ile Rusça ve Fransızca dillerinde sözlük bulunduğu görülmüştür. İdare, odadaki telefon aracılığıyla yeminli tercümanlardan destek alınabildiğini, ihtiyaç hâlinde yeminli tercümanların merkeze kabul edildiğini bildirmiştir.

İki odanın hem avukat hem aile görüşmelerine tahsis edilmiş olması, görüşmenin önceden planlanmasını gerektirir. Yukarıdaki çizelgede gösterilen zaman aralığı geniştir, ancak oda sayısı sınırlıdır. Görüşmeye gidilmeden önce merkezden randevu teyidi alınması bu nedenle önerilir.

Adli Yardım Talepleri: Raporun En Somut Sayısı

Raporda, merkezde tutulan yabancıların adli yardıma erişimine ilişkin sayısal bir tespit yer alır. Merkez idaresinden alınan bilgiye göre son bir yılda toplam 25 adli yardım talebinde bulunulmuş; bu taleplerin 22’si herhangi bir görüşme gerçekleştirilmeksizin, 3’ü ise görüşme gerçekleştirildikten sonra reddedilmiştir.

Bu sayının kaynağı önemlidir. Rapor bunu merkez idaresinin verdiği bilgi olarak aktarır; kurumun kendi denetim tespiti olarak sunmaz. Aynı bölümde idare, farklı dillerde bilgilendirici materyal ihtiyacını baroya bildirdiğini ancak dönüş sağlanmadığını, ayrıca kimlik belgesi veya maddi durumun yetersizliğine ilişkin belge bulunmaması gibi gerekçelerle destek sağlanmadığını ifade etmiştir. Raporda baronun bu konudaki kendi açıklamasına yer verilmemiştir. Dolayısıyla burada tek taraflı bir aktarım vardır ve bu yazı da bundan öteye bir sonuç çıkarmamaktadır.

Sayının anlamlı olduğu yer, adli yardımın kendi amacıdır:

Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği m.1 — Amaç

Adli yardımın amacı, bireylerin hak arama özgürlüklerinin önündeki engelleri aşmak ve hak arama özgürlüğünün kullanımında eşitliği sağlamak üzere, avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanların avukatlık hizmetlerinden yararlandırılmasıdır.

Maddedeki ölçüt avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağının bulunmamasıdır. Merkezde idari gözetim altında tutulan bir kişinin belge temin etme imkânının sınırlı olabileceği raporda idarece dile getirilen bir husustur. Baro adli yardım bürosuna yapılan başvurunun usulü ve istenen belgeler için adli yardım başvurusu yazısına bakılabilir.

Yabancılar bakımından adli yardımın iki ayrı rejime tabi olduğu ve uluslararası koruma dosyası bulunup bulunmamasının sonucu değiştirdiği ayrı bir konudur; bu ayrımın işlenişi için sınır dışı kararına itiraz dilekçesi yazısına bakılmalıdır. İdari gözetim kararına itirazın kendi usulü ve süresi için idari gözetim kararı ve itiraz yazısı esas alınmalıdır.

Avukata erişimin neden sayısal bir ayrıntı olmadığı, yayımlanmış bir kararda somutlaşır. Hakkında sınır dışı kararı bulunan ve bu karara karşı iptal davası açmış olan kişi, gönüllü geri dönüş istek formunu imzalamış ve aynı gün ülkeden çıkarılmıştır. Anayasa Mahkemesi formun imzalanma koşullarını şöyle tespit etmiştir:

“Somut başvuruda, başvurucunun imzasını içeren formda Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği temsilcisi veya ulusal sivil toplum örgütü temsilcisinin imzası bulunmamaktadır. Form imzalanırken başvurucunun avukatının da haberdar/hazır edilmediği görülmüştür. Nitekim formda başvurunun vekili namı ile bir imza bulunmamaktadır.”

(Anayasa Mahkemesi, B. No: 2019/24388, T. 02.05.2023 — yaşam hakkı ve kötü muamele yasağı ile etkili başvuru hakkı yönünden İHLAL, 50.000 TL manevi tazminat)

Sonucun neden geri alınamaz olduğu aynı kararda yazılıdır: idare mahkemesi sonradan önce yürütmeyi durdurma, ardından iptal kararı vermiş, ancak kişi çıkarılmış olduğu için iptal kararının fiilî bir sonucu doğmamıştır. Karar bunu 6458 sayılı Kanun m.53/3’teki “yabancının rızası” istisnasının işletilmesine bağlar.

Bursa kaydıyla kesişen nokta budur: merkezde avukat görüşmesinin kaç odada ve kaç kez yapıldığı, kişinin imza attığı anda yanında bir vekilin bulunup bulunmadığını belirleyen pratik koşuldur.

Raporun Bursa Barosuna Yazdığı Üç Tavsiye

Raporun tavsiyeler bölümü dört muhataba ayrılmıştır: merkez idaresi, Göç İdaresi Başkanlığı, Bursa İl Sağlık Müdürlüğü ve Bursa Barosu. Son başlık, kümedeki diğer merkez raporlarında karşılaşılmayan bir muhataptır ve merkezde yakını bulunan kişiyi dolaylı olarak ilgilendirir.

Bursa Barosuna yönelik tavsiyeler üç maddedir. Birincisi, farklı dillerde adli destek sürecine ilişkin bilgilendirici materyaller hazırlanması ve geri gönderme merkezlerine dağıtımının sağlanması. İkincisi, adli yardım kapsamında avukatlık hizmeti, idari gözetim kararına itiraz süreci ve uluslararası koruma başvuru prosedürü konularında avukatlara yönelik bilgilendirici seminerler verilmesi. Üçüncüsü, merkezlerde bulunan yabancıların adli destek taleplerine ilişkin süreçlerin etkin biçimde takip edilmesi ve hak kaybına sebebiyet veren eylemlerde bulunan avukatlara yönelik gerekli disiplin işlemlerinin gerçekleştirilmesi.

Raporda ayrıca, ankesörlü telefonların çevresinde baro ve on farklı konsolosluğun iletişim bilgilerinin yazılı olduğu görülmüştür. Son bir yıl içinde Bursa Barosu, Kızılay ve diğer sivil toplum kuruluşu temsilcilerince merkeze toplam beş ziyaret gerçekleştirildiği kaydedilmiştir.

Tavsiyelerin hukuki niteliği bakımından bir sınır belirtmek gerekir: bunlar bir insan hakları kurumunun tavsiyeleridir, bir yargı kararı değildir ve kendiliğinden bir hak doğurmaz. Merkezde tutulan kişinin haklarının kaynağı kanundur; bu hakların tamamı ve dayandıkları maddeler için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır.

Kapasite: Alan Ölçüsü Var, Sayı Yok

Merkezin kapasitesine ilişkin resmî bir sayı bulunamamıştır ve bu yazıda tahmini bir sayı verilmemiştir. Elde olan iki ölçü şudur: raporun verdiği toplam 8.000 metrekarelik alan ve ziyaret günündeki 275 kişilik mevcut. Bunların ikisi de kapasite değildir; alan bir yapı ölçüsü, mevcut ise tek bir güne ait sayımdır.

Bu, kümedeki bütün merkezler için aynı değildir. Kocaeli Geri Gönderme Merkezi hakkındaki denetim raporunda kapasiteye ilişkin sayı doğrudan kaydedilmiştir. Bursa raporunda böyle bir rakam bulunmamaktadır. Fark, kapasitenin belirsiz olmasında değil, yayımlanmış belgenin bu veriyi taşıyıp taşımamasındadır.

Merkez müdürünün adı da bu yazıda verilmemiştir; denetim raporu kişi adlarını anonimleştirerek yayımlanmıştır.

İdari Gözetime İtiraz: Merci ve Süre

Bursa Geri Gönderme Merkezinde tutulan kişi bakımından itirazın muhatabı merkez veya göç idaresi değil, sulh ceza hâkimidir. Kanun mercii, usulü ve sonucu tek fıkrada toplar:

“İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.57/6)

Fıkranın merkezde tutulan kişi bakımından en kullanışlı yanı, dilekçenin idareye verilebilmesidir: adliyeye fiilen erişemeyen kişi dilekçesini merkezde verir, yetkili hâkimliğe ulaştırmak idarenin yükümlülüğüdür. Başvuru için kanunda süre öngörülmemiştir; son cümle uyarınca şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvurulabilir, yani itiraz bir kez kullanılmakla tükenmez. Buna karşılık başvuru gözetimi kendiliğinden durdurmaz ve hâkimin beş gün içinde vereceği karar kesindir.

Dilekçenin içeriği, ret hâlinde izlenecek yol ve gözetime alternatif yükümlülükler için idari gözetim kararına itiraz yazısına bakılabilir.

Gitmeden Önce Doğrulanacaklar

1. Kişinin hâlen Bursa merkezinde olup olmadığını teyit edin; nakil ayrıca haber verilen bir işlem değildir.
2. Gideceğiniz adresin Osmangazi adresi olduğundan emin olun; bazı dizin kayıtları ilçeyi Yıldırım, kapı numarasını 2/3 gösterir.
3. Aradığınız numaranın merkeze mi il müdürlüğüne mi bağlandığını görüşmenin başında sorun; resmî kayıtlarda üç ayrı numara yayımlanmıştır.
4. Ziyaret çizelgesi 2024 tarihlidir; gün ve saati gitmeden önce teyit edin.
5. Avukat görüşme odası iki adettir ve aile görüşmeleri için de kullanılır; görüşmeyi önceden planlayın.
6. Adli yardım talebinde bulunulacaksa, istenen belgelerin merkezde temin edilip edilemeyeceğini başvurudan önce ilgili baro adli yardım bürosuna sorun.

İtiraz dilekçesinin hangi bilgileri taşıması gerektiği ve doldurulabilir bir şablon idari gözetim kararına itiraz dilekçesi örneğinde ele alınmıştır. Vekâlet ücreti karşılanamıyorsa avukat tutacak parası olmayanın önündeki yollar ayrı bir yazıda incelenmiştir.