Nevi Değişikliği (Tür Değiştirme) Nedir? Şirket Eskisinin Devamıdır

Kısa Cevap

Nevi değişikliği, bir şirketin hukuki şeklini değiştirmesidir; yeni bir şirket kurulmaz.

6102 sayılı Kanun m.180 iki cümlelik bir maddedir ama bütün konuyu belirler: “Bir şirket hukuki şeklini değiştirebilir. Yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır.”

Bunun somut sonucu şudur: tasfiye yapılmaz, yeni tüzel kişilik doğmaz, sözleşmeler kendiliğinden sona ermez, sicil kaydı ve iş ilişkileri devam eder. “Limitedi anonime çevirdim, eski şirket kapandı” değerlendirmesi hatalıdır.

İki sınır ise pratikte belirleyicidir:

• Her dönüşüm mümkün değildir. m.181 dönüşümleri sayar; bir sermaye şirketi için öngörülen yollar başka türde bir sermaye şirketi veya kooperatiftir — kollektif veya komandit şirkete dönüşme bu listede yer almaz.
• Ortağın kişisel sorumluluğu hemen bitmez. m.190 yollamasıyla uygulanan m.158/2 uyarınca kişisel sorumluluğa ilişkin istemler, kararın ilanından itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Şahıs şirketinden sermaye şirketine geçen ortak, dönüşümden önce doğmuş borçlar için üç yıl daha muhataptır.

Bu Durumda mısınız?

• Limited şirketinizi anonim şirkete çevirmeyi düşünüyorsunuz ve mevcut sözleşmelerin ne olacağını soruyorsunuz.
• Şahıs işletmenizi şirkete dönüştürmek istiyorsunuz ve bunun hukuki yolunu çözmeniz gerekiyor.
• Kollektif veya komandit şirketiniz var ve sınırlı sorumluluğa geçmek istiyorsunuz.
• Tür değiştirme yaptınız ancak dönüşümden önceki bir borç için size şahsen başvuruldu.
• Şirketinizi kapatıp ticari işletme olarak devam etmeyi değerlendiriyorsunuz.
• Tür değiştirme sonrası hangi tescil ve unvan işlemlerinin gerektiğini bilmiyorsunuz.

Tür Değiştirme Yeni Şirket Kurmak Değildir

6102 sayılı Kanun m.180 — ilke:

“MADDE 180 - (1) Bir şirket hukuki şeklini değiştirebilir. Yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır.”

İkinci cümle bu alanın taşıyıcı hükmüdür. Şirket aynı tüzel kişidir; yalnızca hukuki elbisesi değişir. Uygulamadaki karşılıkları şunlardır:

• Tasfiye işletilmez. Tür değiştirme, sona erme ve tasfiye rejiminden tamamen ayrıdır. Şirketi gerçekten kapatmak istiyorsanız izlenecek yol farklıdır; bkz. şirket tasfiyesi.
• Sözleşmeler devam eder. Kira, tedarik, kredi ve iş sözleşmeleri dönüşüm nedeniyle kendiliğinden sona ermez.
• Alacak ve borçlar aynı kişiye aittir. Karşı tarafın “artık başka bir şirketle muhatabım” savunması dayanaksızdır.
• Devir değildir. Malvarlığı unsurlarının tek tek devri gerekmez; bu yönüyle işletme devrinden ayrılır (bkz. ticari işletmenin devri).

Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, bir şahıs işletmesinin limited şirkete dönüşmesinden önce doğan borç bakımından yeni şirketin eski işletmenin devamı olduğunu vurgulamış ve ihtiyati haciz talebinin bu devamlılık göz ardı edilerek reddedilmesini bozma nedeni saymıştır:

Bu durumda borçlu şirketin diğer ticarethanesinin devamı niteliğinde olduğu dikkate alınmadan yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.

(Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E.2017/2122, K.2017/4467, 01.06.2017 — bozma)

Kararın pratik mesajı açıktır: tür değişikliği, önceki işletme veya şirket döneminde doğmuş borçların muhatabını ortadan kaldırmaz. İsim ve tür değişse de devamlılık ilkesi borç ilişkisinin esasını korur; kişisel sorumluluğun kapsamı ise ayrıca TTK m.190 ve m.158’e göre değerlendirilir.

Hangi Dönüşümler Geçerlidir?

Kanun geçerli dönüşümleri tek tek sayar.

6102 sayılı Kanun m.181 — geçerli tür değiştirmeler:

“MADDE 181- (1) a) Bir sermaye şirketi; 1. Başka türde bir sermaye şirketine; 2. Bir kooperatife; b) Bir kollektif şirket; 1. Bir sermaye şirketine; 2. Bir kooperatife; 3. Bir komandit şirkete; c) Bir komandit şirket; 1. Bir sermaye şirketine; 2. Bir kooperatife; 3. Bir kollektif şirkete; d) Bir kooperatif bir sermaye şirketine, dönüşebilir.”

Tabloya dökülünce sınır belirginleşir:

Mevcut tür	Dönüşebileceği türler
Sermaye şirketi (AŞ · Ltd · sermayesi paylara bölünmüş komandit)	Başka türde sermaye şirketi · kooperatif
Kollektif şirket	Sermaye şirketi · kooperatif · komandit şirket
Komandit şirket	Sermaye şirketi · kooperatif · kollektif şirket
Kooperatif	Sermaye şirketi

Dikkat edilecek asimetri: şahıs şirketleri (kollektif, komandit) sermaye şirketine dönüşebilirken, sermaye şirketi için kollektif veya komandit şirkete dönüşme yolu bu listede sayılmamıştır. Sermaye şirketinin önündeki yollar başka türde bir sermaye şirketi veya kooperatiftir. Şirket türlerinin sorumluluk mantığı için şirket türleri nelerdir yazısına bakabilirsiniz.

En sık yapılan dönüşüm olan limitedden anonime geçiş, ikisi de sermaye şirketi olduğu için m.181/1-(a) kapsamındadır. Tercihin arkasındaki yapısal farklar (pay senedi çıkarma, halka açılma, kamu borcundan ortak sorumluluğu) için limited şirket nedir ve anonim şirket nedir yazılarındaki karşılaştırmalara bakınız.

Şahıs İşletmesini Şirkete Çevirmek Farklı Bir Rejimdir

Uygulamada en çok karıştırılan nokta budur. “Şahıs şirketimi limitede çevirmek istiyorum” denilen hâlde çoğu zaman kastedilen, bir ticaret şirketi değil bir ticari işletmedir (şahıs işletmesi). Bu, m.181 kapsamında bir tür değiştirme değildir.

6102 sayılı Kanun m.194 — ticari işletme ile ilgili birleşme ve tür değiştirme:

“MADDE 194 - (1) Bir ticari işletme, bir ticaret şirketiyle, onun tarafından devralınmak suretiyle birleşebilir. Bu hâlde devralan ticaret şirketinin türüne göre 138 ilâ 140, 142 ilâ 158 ve ortak hükümlere ilişkin 191 ilâ 193 üncü madde hükümleri kıyas yoluyla uygulanır. (2) Bir ticari işletmenin bir ticaret şirketine dönüşmesi hâlinde 182 ilâ 193 üncü maddeler kıyas yoluyla uygulanabilir.”

İki ayrı yol vardır ve sonuçları farklıdır: ticari işletme bir şirkete devralınmak suretiyle birleşebilir (m.194/1) veya bir ticaret şirketine dönüşebilir (m.194/2). İkinci hâlde ilgili hükümler kıyas yoluyla uygulanır; yani doğrudan değil, niteliğe uygun düştüğü ölçüde.

Pratik sonuç: şahıs işletmesinin şirkete dönüştürülmesinde izlenecek usul, sermaye şirketleri arasındaki tür değiştirmenin birebir aynısı değildir. İşlemin nasıl kurgulanacağı (dönüşüm mü, devralma yoluyla birleşme mi) vergisel ve hukuki sonuçları doğrudan etkiler; bu tercihi yapmadan önce hem mali müşavir hem avukat görüşü alınmalıdır.

Kollektif ↔ Komandit Dönüşümü: Kendi Rejimi Var

6102 sayılı Kanun m.182 — kollektif ve komandit şirketlerin tür değiştirmesi:

“MADDE 182 - (1) Bir kollektif şirket bir komandit şirkete; a) Kollektif şirkete bir komanditerin girmesi, b) Bir ortağın komanditer olması, hâlinde dönüşebilir. (2) Bir komandit şirket kollektif şirkete; a) Tüm komanditerlerin şirketten çıkması, b) Tüm komanditerlerin komandite olması, suretiyle dönüşebilir.”

Bu iki dönüşüm, ayrı ve daha basit bir usule tabidir:

“(4) Bu madde uyarınca yapılacak tür değiştirmelerine 180 ilâ 190 ıncı madde hükümleri uygulanmaz.”

(6102 sayılı Kanun m.182)

Yani kollektif ↔ komandit geçişlerinde tür değiştirmenin genel usulü (m.180-190) devreye girmez; dönüşüm ortaklık yapısındaki değişiklikle gerçekleşir. Komandite ve komanditer ayrımı için şirket türleri nelerdir yazısındaki ilgili bölüme bakabilirsiniz.

Ortağın Kişisel Sorumluluğu Üç Yıl Daha Sürer

Bu, tür değiştirmenin en çok gözden kaçan ve en pahalı sonucudur. Şahıs şirketi ortağı, sınırlı sorumluluğa geçmekle geçmişten temizlenmez.

6102 sayılı Kanun m.190 — alacaklıların ve çalışanların korunması:

“MADDE 190 - (1) Ortakların kişisel sorumlulukları hakkında 158 inci ve iş sözleşmelerinden doğan borçlar hakkında 178 inci madde uygulanır.”

Yollama yapılan hüküm sorumluluğun kapsamını ve süresini belirler.

6102 sayılı Kanun m.158 — ortakların kişisel sorumluluğu:

“MADDE 158 - (1) Devrolunan şirketin borçlarından birleşmeden önce sorumlu olan ortakların sorumlulukları birleşmeden sonra da devam eder. Şu şartla ki, bu borçlar birleşme kararının ilanından önce doğmuş olmalı veya borçları doğuran sebepler bu tarihten önce oluşmuş bulunmalıdır. (2) Devrolunan şirketin borçlarından doğan, ortakların kişisel sorumluluğuna ilişkin istemler, birleşme kararının ilanı tarihinden itibaren üç yıl geçince zamanaşımına uğrar. Alacak ilan tarihinden sonra muaccel olursa, zamanaşımı süresi muacceliyet tarihinden başlar. Bu sınırlama, devralan şirketin borçları dolayısıyla şahsen sorumlu olan ortakların sorumluluklarına uygulanmaz.”

Kuralın üç ayağı vardır:

• Sorumluluk devam eder — ancak yalnızca kararın ilanından önce doğmuş veya doğuran sebepleri bu tarihten önce oluşmuş borçlar için (m.158/1).
• Süre üç yıldır ve ilan tarihinden işler. Alacak ilandan sonra muaccel olursa süre muacceliyet tarihinden başlar (m.158/2). Bu, vadesi ileride olan borçlarda maruziyeti fiilen uzatır.
• Sınırlama, devralan şirketin borçlarından şahsen sorumlu olan ortaklara uygulanmaz.

Pratik sonuç: kollektif şirketini limited şirkete çeviren ortak, dönüşüm ilanından önce doğmuş şirket borçlarından üç yıl daha kişisel olarak sorumludur. “Artık limitedim, malvarlığım korunuyor” değerlendirmesi bu borçlar için geçerli değildir. Ayrılma ve dönüşüm sonrası maruziyetin haritası için şirket ortaklığından ayrılma yazısına bakınız.

İş ilişkileri bakımından ise m.190, m.178’e yollama yapar; şirket eskisinin devamı olduğundan hizmet süresinin devamlılığı esastır. İşyeri devriyle karıştırılmaması gerekir; bkz. işyeri devri ve işçi alacakları.

Şirketi Ticari İşletmeye Dönüştürmek

Ters yön de mümkündür ama sıkı şartlara bağlıdır.

“(3) Bir ticaret şirketinin bir ticari işletmeye dönüştürülebilmesi için, söz konusu ticaret şirketinin paylarının tümü, ticari işletmeyi işletecek kişi veya kişiler tarafından devralınmalı ve ticari işletme bu kişi veya kişiler adına ticaret siciline tescil ve ilan edilmelidir. Bu hâlde, ticari işletmeye dönüştürülen ticaret şirketi, bir kollektif veya komandit şirket ise mezkûr ticaret şirketinin borçlarından, ticari işletmeyi işletecek kişi ve kişiler ile ticaret şirketinin eski ortakları da 264 üncü maddedeki zamanaşımı süresince sıfatlarına göre müteselsilen sorumlu olurlar.”

(6102 sayılı Kanun m.194)

İki şart birlikte aranır: payların tümünün işletmeyi işletecek kişi veya kişilerce devralınması ve ticari işletmenin bu kişiler adına tescil ve ilanı. Kısmi pay devriyle bu dönüşüm yapılamaz.

Ayrıca dönüştürülen şirket kollektif veya komandit ise, işletmeyi işletecek kişilerle birlikte eski ortaklar da m.264’teki zamanaşımı süresince sıfatlarına göre müteselsilen sorumlu olur. Yani bu yön de geçmiş borçlardan otomatik bir kurtuluş sağlamaz.

Nevi Değişikliği Sonrası Yapılacak İşlemler

Şirket eskisinin devamı olduğundan sıfırdan kuruluş işlemleri yapılmaz; ancak dönüşümün sicile ve dış dünyaya yansıtılması gerekir:

• Tür değiştirme kararı ve yeni türe uygun şirket sözleşmesi ticaret siciline tescil ve ilan edilir.
• Ticaret unvanı yeni türe göre düzeltilir. Tacirin işletmesiyle ilgili belgeleri ticaret unvanı altında imzalama zorunluluğu sürer.
• Temsil yetkisi ve imza yetkilileri yeni türün organ yapısına göre belirlenir ve tescil edilir. Yetkinin belgeyle değil tescille doğduğu ve sınırlamaların üçüncü kişiye etkisinin sınırlı olduğu konusunda imza sirküleri ve yetkinin kaynağı yazısına bakınız.
• Organ yapısı değişir: limitedden anonime geçişte müdürler yerine yönetim kurulu düzenine geçilir. Yeni yapıdaki yetki ve sorumluluklar için şirket yöneticisinin sorumluluğu (TTK 553) yazısına bakabilirsiniz.
• Mevcut sözleşmelerin bildirimi: hukuken gerekmese de banka, tedarikçi ve kamu kurumlarına unvan/tür değişikliğinin bildirilmesi uygulamada sorun önler.

Vergi ve sosyal güvenlik boyutu bu yazının kapsamı dışındadır; o adımlar için mali müşavirinizle ilerlemelisiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Tür değiştirmeyi tasfiye + yeniden kuruluş sanmak. Yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır (m.180).
• Sözleşmelerin sona erdiğini varsaymak. Şirket aynı kişi olduğundan sözleşmeler kural olarak devam eder.
• Sermaye şirketini kollektif/komandit şirkete çevirmeye çalışmak. m.181 sermaye şirketi için bu yolu saymaz.
• Şahıs işletmesinin dönüşümünü m.181 rejimine sokmak. Bu hâl m.194/2’de düzenlenir ve hükümler kıyas yoluyla uygulanır.
• Kollektif ↔ komandit geçişinde genel usulü işletmek. Bu dönüşümlere m.180-190 uygulanmaz (m.182/4).
• “Limited oldum, artık şahsen sorumlu değilim” sanmak. Dönüşüm ilanından önce doğmuş borçlar için sorumluluk üç yıl daha sürer (m.190, m.158/2).
• Üç yıllık süreyi dönüşüm tarihinden saymak. Süre ilan tarihinden, alacak sonradan muaccel olursa muacceliyet tarihinden işler.
• Şirketi ticari işletmeye dönüştürürken kısmi pay devriyle yetinmek. Payların tümü devralınmalı ve işletme bu kişiler adına tescil edilmelidir (m.194/3).
• Temsil ve imza yetkilerini yeniden tescil ettirmemek. Organ yapısı değiştiğinde yetkilerin sicile yansıtılması gerekir.

Özet

• Bir şirket hukuki şeklini değiştirebilir ve yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır (m.180). Tasfiye yapılmaz, yeni tüzel kişilik doğmaz.
• Geçerli dönüşümler m.181’de sayılmıştır: sermaye şirketi → başka sermaye şirketi veya kooperatif; kollektif/komandit → sermaye şirketi, kooperatif veya birbirine; kooperatif → sermaye şirketi.
• Sermaye şirketinin kollektif veya komandit şirkete dönüşmesi bu listede yer almaz.
• Bir ticari işletmenin ticaret şirketine dönüşmesi m.181 değil m.194/2 kapsamındadır ve hükümler kıyas yoluyla uygulanır.
• Kollektif ↔ komandit dönüşümleri m.182’de düzenlenir ve bunlara m.180-190 uygulanmaz (m.182/4).
• Ortakların kişisel sorumluluğu, kararın ilanından önce doğmuş borçlar için devam eder ve istemler ilan tarihinden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar; alacak sonradan muaccel olursa süre muacceliyetten başlar (m.190 → m.158).
• Şirketin ticari işletmeye dönüştürülmesi için payların tümü devralınmalı ve işletme bu kişiler adına tescil ve ilan edilmelidir; kollektif/komanditte eski ortaklar da m.264 zamanaşımı süresince müteselsilen sorumlu olur (m.194/3).
• İş sözleşmelerinden doğan borçlar hakkında m.178 uygulanır (m.190).