Anonim ve Limited Şirket Kuruluşu: Usul, Sermaye Ödemesi ve Tescil

Kısa Cevap

Anonim ve limited şirket kuruluşunda usul büyük ölçüde paralel işler ama iki noktada keskin biçimde ayrılır ve bu ayrımlar nakit planlamasını doğrudan etkiler:

• Nakdî sermayenin yüzde yirmibeşi: anonim şirkette payların itibarî değerlerinin en az %25’i tescilden önce ödenmelidir (m.344/1). Limited şirkette bu şart 2018’de kaldırılmıştır (m.585, 7099 sayılı Kanun m.25). İnternette dolaşan pek çok kaynak hâlâ limited şirket için de %25 şartından söz eder; bu güncel değildir.
• İmzanın yeri: anonim şirkette imzaların noterce onaylanması veya ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanması yeterlidir (m.335/1). Limited şirkette m.575 şirket sözleşmesinin ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanmasını şart koşar.

Ayrıca iki nokta sürekli gözden kaçar: ayni sermayeye ancak asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişiler değer biçebilir (m.343) ve tescilden önce şirket adına yapılan işlemlerde kurucular şahsen ve müteselsilen sorumludur — bu sorumluluktan kurtulmak tescilden sonra üç aylık pencerede şirketin taahhüdü kabul etmesine bağlıdır (m.355).

Bu yazı kuruluş usulünü ele alır. Şirket türlerinin sorumluluk mantığı, asgari sermaye tutarları ve organ yapısı ayrı yazıların konusudur: anonim şirket nedir, limited şirket nedir, şirket türleri nelerdir.

Bu Durumda mısınız?

• Şirket kuracaksınız ve tescilden önce ne kadar nakit ayırmanız gerektiğini planlıyorsunuz.
• Sermayeye makine, araç, taşınmaz veya alacak koyacaksınız ve değerlemenin nasıl yapılacağını çözmeniz gerekiyor.
• Şirket henüz tescil edilmeden kira sözleşmesi, tedarik sözleşmesi veya istihdam taahhüdü imzaladınız.
• İnternette limited şirket için “sermayenin dörtte biri peşin” bilgisiyle karşılaştınız ve bunun güncel olup olmadığını soruyorsunuz.
• Anonim mi limited mi kuracağınıza karar verirken usul yükünü karşılaştırmak istiyorsunuz.

Yabancı ortaklı kuruluşta aynı basamakların İngilizce anlatımı için: company formation in Turkey for foreigners.

Kurucu İşlem: Esas Sözleşmenin İmzalanması

6102 sayılı Kanun m.335 — anonim şirkette kurucu işlem:

“MADDE 335 - (1) Şirket, kurucuların, kanuna uygun olarak düzenlenmiş bulunan, sermayenin tamamını ödemeyi, şartsız taahhüt ettikleri, imzalarının noterce onaylandığı veya ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzaladığı esas sözleşmede, anonim şirket kurma iradelerini açıklamalarıyla kurulur. (Ek cümle: 15/7/2016-6728/67 md.) Şirketin kuruluşunda, esas sözleşmeyi ihtiva eden kâğıtlardan değerli kâğıt bedeli alınmaz.”

Üç unsur dikkat çeker. Kurucular sermayenin tamamını ödemeyi şartsız taahhüt eder. Taahhüt tam, ödeme ise aşağıdaki takvime tabidir. İmza için iki alternatif vardır: noter onayı veya ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imza. Ve kuruluşta esas sözleşme kâğıtlarından değerli kâğıt bedeli alınmaz (6728 sayılı Kanun ile eklenen cümle).

6102 sayılı Kanun m.575 — limited şirkette şirket sözleşmesinin şekli:

“MADDE 575 - (1) Şirket sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması ve kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanması şarttır. (Ek cümle: 15/7/2016-6728/67 md.) Şirketin kuruluşunda, şirket sözleşmesini ihtiva eden kâğıtlardan değerli kâğıt bedeli alınmaz.”

Limited şirkette kurulma anı ayrıca düzenlenmiştir:

“(1) Şirket, kurucuların, kanuna uygun olarak düzenlenmiş bulunan, sermayenin tamamını ödemeyi şartsız olarak taahhüt ettikleri, ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzaladığı şirket sözleşmesinde limited şirket kurma iradelerini açıklamalarıyla kurulur.”

(6102 sayılı Kanun m.585)

Nakdî Sermayenin Yüzde Yirmibeşi: Anonimde Şart, Limitedde Değil

Bu, kuruluş planlamasında en çok maddi sonuç doğuran farktır.

6102 sayılı Kanun m.344/1 — anonim şirkette nakdî sermaye:

“MADDE 344 - (1) Nakden taahhüt edilen payların itibarî değerlerinin en az yüzde yirmibeşi tescilden önce, gerisi de şirketin tescilini izleyen yirmidört ay içinde ödenir. Payların çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenir.”

Anonim şirkette takvim şudur: %25 tescilden önce, kalanı tescili izleyen 24 ay içinde. Çıkarma primlerinde ise istisna yoktur — tamamı tescilden önce ödenir.

Limited şirket için ise 2018’de açık bir istisna getirilmiştir:

“Ancak nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az yüzde yirmibeşinin tescilden önce ödenmesi şartı limited şirketler bakımından uygulanmaz.”

(6102 sayılı Kanun m.585)

Bu cümle, m.585’e 15/2/2018 tarihli ve 7099 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle eklenmiştir. Yani limited şirket kuruluşunda tescilden önce sermayenin dörtte birinin bankaya yatırılması artık gerekmez.

	Anonim şirket	Limited şirket
Tescilden önce ödenecek nakdî pay	En az %25 (m.344/1)	Şart uygulanmaz (m.585)
Kalan nakdî sermaye	Tescili izleyen 24 ay içinde	Şirket sözleşmesi ve genel hükümlere göre
Çıkarma primi	Tamamı tescilden önce (m.344/1)	Anonim hükümleri kıyasen

Güncellik uyarısı: 2018 öncesine ait yazılar, örnek dilekçeler ve kontrol listeleri limited şirket için de %25 şartından söz eder. Bu şart kaldırılmıştır. Buna karşılık taahhüt yükümlülüğü devam eder: m.585, kurucuların sermayenin tamamını ödemeyi şartsız taahhüt ettiklerini belirtir; kaldırılan şey ödemenin bir kısmının tescilden önceye çekilmesi zorunluluğudur, borcun kendisi değildir.

Ayni Sermaye: Değeri Mahkemece Atanan Bilirkişi Biçer

Sermayeye nakit dışında bir varlık konulacaksa değerleme usulü kanunla belirlenmiştir ve serbest bırakılmamıştır.

6102 sayılı Kanun m.343 — ayni sermayeye değer biçme:

“MADDE 343 - (1) Konulan ayni sermaye ile kuruluş sırasında devralınacak işletmelere ve ayınlara, şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce değer biçilir.”

Aynı fıkra, değerleme raporunun içeriğini de ayrıntılı biçimde belirler: uygulanan değerleme yönteminin somut olayın özellikleri bakımından herkes için en adil ve uygun seçim olduğu; sermaye olarak konulan alacakların gerçekliğinin, geçerliğinin ve m.342’ye uygunluğunun belirlendiği, tahsil edilebilirlikleri ile tam değerleri; ayni olarak konulan her varlık karşılığında tahsis edilmesi gereken pay miktarı ile Türk Lirası karşılığı, tatmin edici gerekçelerle ve hesap verme ilkesinin icaplarına göre açıklanır.

İtiraz ve kesinlik rejimi de aynı maddededir:

“Bu rapora kurucular ve menfaat sahipleri itiraz edebilir. Mahkemenin onayladığı bilirkişi kararı kesindir.”

(6102 sayılı Kanun m.343)

Pratik sonuç: taraflarca seçilen bir değerleme uzmanının veya mali müşavirin raporu bu usulün yerine geçmez; başvurulacak merci şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesidir. Bu mahkemenin görev alanı için asliye ticaret mahkemesi yazısına bakınız. Sermayeye taşınmaz veya işletme konulacaksa ayrıca ticari işletmenin devri rejimi gündeme gelebilir.

Tüzel Kişilik Tescille Kazanılır: Üç Aylık Kabul Penceresi

Kuruluş iradesinin açıklanması şirketi tüzel kişi yapmaz.

6102 sayılı Kanun m.355 — tüzel kişiliğin kazanılması ve tescil öncesi işlemler:

“MADDE 355 - (1) Şirket ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. (2) Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar ve taahhütlere girişenler, bu işlem ve taahhütlerden şahsen ve müteselsilen sorumludurlar. Ancak, işlem ve taahhütlerin, ileride kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş ve şirketin ticaret siciline tescilinden sonra üç aylık süre içinde bu taahhütler şirket tarafından kabul olunmuşsa, yalnız şirket sorumlu olur.”

Bu fıkra, kuruluş sürecinin en çok ihmal edilen riskini içerir. Şirket tescil edilmeden ofis kirası, tedarik sözleşmesi veya personel taahhüdü imzalanması yaygındır. Kanun bu işlemlerden imzalayanları şahsen ve müteselsilen sorumlu tutar. Kurtuluş iki şartın birlikte gerçekleşmesine bağlıdır:

• İşlemin ileride kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş olmalı,
• Tescilden sonra üç aylık süre içinde taahhüt şirket tarafından kabul edilmiş olmalı.

Kabul edilmezse yük kurucularda kalır ve rücû yolu da kapalıdır:

“(3) Şirketçe kabul olunmadığı takdirde kuruluş giderleri kurucular tarafından karşılanır. Bunların pay sahiplerine rücu hakları yoktur.”

(6102 sayılı Kanun m.355)

Uygulama önerisi: tescil öncesi imzalanan her sözleşmeye “kurulacak … A.Ş./Ltd. Şti. adına” ibaresinin açıkça yazılması ve tescilden hemen sonra yönetim organının bu taahhütleri kabul kararını üç ay içinde almış olması gerekir. Bu kabul kararı bir formalite değil, kurucuların kişisel sorumluluğunu sona erdiren işlemdir.

Bu pencere kaçarsa sorumluluk şahsileşir. Yargıtay, kuruluş ile tüzel kişilik kazanmayı birbirinden ayırır ve tescil öncesi yapılan işlemlerin akıbetini üç aylık kabul penceresine bağlar:

“Görüldüğü üzere TTK’da anonim şirket bakımından kuruluş ve tüzel kişilik bakımından ayrım yapılmış, anonim şirketin tüzel kişilik kazanması şirketin ticaret siciline tescil edilmesi koşuluna bağlanmış ve tescil öncesi yapılan işlem ve taahhütlerden tescil sonrası üç aylık süre içinde taahhütlerin şirketçe kabul edilmemesi halinde şirket adına işlem yapanların bu işlem ve taahhütlerden şahsen sorumlu olacağı belirtilmiştir.”

(Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/9033, K. 2019/6107, T. 03.07.2019 — bozma)

Sonucu somut olarak şudur: tescilden önce şirket adına kira sözleşmesi imzalayan, mal alan veya borç altına giren kişi, şirket üç ay içinde bu işlemi kabul etmezse borcu kendi malvarlığıyla öder. Bu yüzden kuruluş aşamasındaki her sözleşmede “ileride kurulacak … A.Ş. adına” ibaresinin açıkça yazılması ve tescilden sonra kabul kararının süresinde alınması gerekir.

Asgari Sermaye Tutarı

Asgari sermaye, kanunun lafzındaki rakamla sınırlı kalmamış; Cumhurbaşkanı kararıyla artırılmıştır. Bu nedenle bir yazıda verilen rakam kısa sürede bayatlar. Güncel tutarlar ve geçiş süreci anonim şirket nedir ve limited şirket nedir yazılarımızın ilgili bölümlerinde ele alınmıştır; kuruluş kararı verirken yürürlükteki karardan teyit edilmesi gerekir.

Kuruluş sonrası ilk dönemde sermayenin korunması bakımından ayrıca sermaye kaybı ve borca batıklık (TTK 376) rejimi, yabancı ortak veya yatırımcı söz konusuysa yabancıların Türkiye’de şirket kurması yazısı ilgilidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Limited şirkette %25 şartını hâlâ uygulamak. Bu şart limited şirketler bakımından uygulanmaz (m.585, 7099 sayılı Kanun m.25).
• Anonim şirkette %25 şartını atlamak. Anonim şirkette bu şart yürürlüktedir (m.344/1).
• Çıkarma primini de %25 kuralına tabi sanmak. Primlerin tamamı tescilden önce ödenir.
• Kalan sermayenin süresini takip etmemek. Anonim şirkette kalan nakdî sermaye tescili izleyen 24 ay içinde ödenir.
• Ayni sermayeyi serbest uzman raporuyla değerlemek. Değeri asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişiler biçer (m.343).
• Tescilden önce şirket adına sözleşme imzalayıp “şirket üstlenir” varsaymak. İmzalayan şahsen ve müteselsilen sorumludur (m.355/2).
• “İleride kurulacak şirket adına” ibaresini yazmamak. Bu ibare ve üç aylık kabul birlikte aranır.
• Üç aylık kabul kararını almamak. Kabul yoksa kuruluş giderleri kurucularda kalır ve pay sahiplerine rücû hakkı yoktur (m.355/3).
• Tüzel kişiliğin sözleşme imzasıyla doğduğunu sanmak. Tüzel kişilik tescille kazanılır (m.355/1).

Özet

• Anonim şirket, kurucuların esas sözleşmede kurma iradelerini açıklamasıyla kurulur; imzalar noterce onaylanır veya ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda atılır (m.335/1).
• Limited şirkette şirket sözleşmesi yazılı yapılır ve ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personel huzurunda imzalanır (m.575, m.585).
• Anonim şirkette nakdî payların en az %25’i tescilden önce, kalanı tescili izleyen 24 ay içinde ödenir; çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenir (m.344/1).
• Limited şirkette %25 şartı uygulanmaz — bu istisna 2018’de eklenmiştir (m.585, 7099 sayılı Kanun m.25). Taahhüt yükümlülüğü ise devam eder.
• Ayni sermayeye şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişiler değer biçer; mahkemenin onayladığı bilirkişi kararı kesindir (m.343).
• Şirket ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır (m.355/1).
• Tescilden önce şirket adına yapılan işlemlerde imzalayanlar şahsen ve müteselsilen sorumludur; kurtuluş “ileride kurulacak şirket adına” açık bildirim ve tescilden sonra üç ay içinde şirketin kabulüne bağlıdır (m.355/2).
• Kabul yoksa kuruluş giderleri kurucularda kalır, pay sahiplerine rücû hakkı yoktur (m.355/3).
• Kuruluşta esas sözleşme/şirket sözleşmesi kâğıtlarından değerli kâğıt bedeli alınmaz (m.335/1, m.575).