Savcılığa Suç Duyurusu Nasıl Yapılır? Sonrasında Ne Olur?

Savcılığa suç duyurusu, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa, yani polis ya da jandarmaya, yazılı dilekçeyle veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.158/1, m.158/5). Güvenli elektronik imzası olan kişi UYAP üzerinden de ceza muhakemesi işlemi yapabilir (CMK m.38/A-2). Suç duyurusu yapıldıktan sonra savcı işin gerçeğini araştırır; başvuru soyut ve genelse soruşturma yapılmasına yer olmadığına, delil yetersizse kovuşturmaya yer olmadığına karar verir, yeterli şüphe varsa iddianame düzenler (CMK m.158/6, m.172/1, m.170/2). Bu yazı, bir suçu savcılığa bildirmek isteyen kişi ile hakkında suç duyurusu yapıldığını öğrenen kişi için başvuru yollarını, sonraki aşamaları ve iki tarafın haklarını madde dayanağıyla açıklar.

1. Suç Duyurusu: Öne Çıkanlar

• Suç duyurusu Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılır; valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvuru ilgili başsavcılığa gönderilir (CMK m.158/1-2).
• Suç duyurusu yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü yapılabilir; avukat şartı yoktur (CMK m.158/5).
• Suç duyurusu soyut ve genel nitelikteyse soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir ve şikâyet edilene şüpheli sıfatı verilemez (CMK m.158/6).
• Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara, tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir (CMK m.173/1).
• Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet altı ay içinde yapılmalıdır; şikâyete bağlı olmayan suçlarda bu süre uygulanmaz (TCK m.73/1; CMK m.160/1).
• Bilerek asılsız suç duyurusunda bulunmak iftira veya suç uydurma suçunu oluşturabilir (TCK m.267/1, m.271/1).

2. Suç Duyurusu Nedir? İhbar ve Şikâyetten Farkı

Suç duyurusu, bir suçun işlendiğini soruşturma yapmaya yetkili makama bildirmektir. Ceza Muhakemesi Kanunu bu bildirimi “ihbar veya şikâyet” olarak adlandırır ve ikisini aynı maddede, aynı başvuru yerleriyle düzenler (CMK m.158/1). Uygulamada “suç duyurusu” ifadesi iki başvuru için de kullanılır.

Suç duyurusunda ihbar ile şikâyet arasındaki fark, başvuranın kim olduğu ve sürede ortaya çıkar:

Ölçüt	İhbar	Şikâyet
Kim yapar?	Suçu öğrenen herkes; suçtan zarar görmüş olmak gerekmez	Şikâyete bağlı suçta şikâyet hakkı olan kişi
Süre	Yok; savcı suç izlenimini öğrenince araştırır (CMK m.160/1)	Fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay (TCK m.73/1-2)
Vazgeçme	Soruş­tur­mayı sona erdirmez	Kanunda aksi yazılı değilse davayı düşürür (TCK m.73/4)

Suç duyurusu, soruşturma evresini başlatan bildirimlerden biridir. Soruşturma, yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir (CMK m.2/1-e). Hangi suçların şikâyete bağlı olduğu için: şikâyete tabi suçlar.

3. Suç Duyurusu Nasıl Yapılır?

Suç duyurusu yapmak için Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yazılı dilekçe verilir ya da sözlü beyan tutanağa geçirilir (CMK m.158/1, m.158/5). Suç duyurusunun izlediği sıra şöyledir:

1. Başvuru yerini seçin. Suç duyurusu Cumhuriyet başsavcılığına ya da polis merkezi veya jandarma karakoluna yapılır (CMK m.158/1). Kolluk, el koyduğu olayı emrinde çalıştığı Cumhuriyet savcısına derhâl bildirir (CMK m.161/2).
2. Olayı somut anlatın. Suçun tarihi, yeri, nasıl gerçekleştiği, biliniyorsa failin kimliği ve deliller yazılır. Soyut ve genel nitelikteki başvuruda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir (CMK m.158/6).
3. Delilleri gösterin. Mesaj, fotoğraf, belge, tanık adı gibi deliller dilekçeye eklenir veya nerede bulunduğu belirtilir. Mağdur ve şikâyetçi soruşturma evresinde delillerin toplanmasını isteyebilir (CMK m.234/1-a-1).
4. Şikâyete bağlı suçta süreyi ve iradeyi yazın. Suç şikâyete bağlıysa fiili ve faili ne zaman öğrendiğiniz ve failin cezalandırılmasını istediğiniz açıkça yazılır; süre altı aydır (TCK m.73/1-2).
5. Kayıt alın. Dilekçenin savcılık veya kolluk kaydına girdiğini gösteren kayıt numarası veya alındı istenir ve saklanır; dosyanın sonraki takibinde bu bilgi kullanılır.

Dilekçenin başlık, hitap ve talep bölümleriyle yazılmış hâli ayrı yazıda: şikâyet dilekçesi örneği ve savcılığa suç duyurusu.

3.1. Suç Duyurusu Nereye Yapılır?

Suç duyurusu Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılır (CMK m.158/1). Başka bir makama yapılan başvuru da geçersiz sayılmaz:

• Valilik, kaymakamlık veya mahkeme: Buraya yapılan ihbar veya şikâyet ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK m.158/2).
• Yurt dışındaki elçilik ve konsolosluklar: Yurt dışında işlenip Türkiye’de takibi gereken suçlarda buraya da başvurulabilir (CMK m.158/3).
• Kamu kurumu idaresi: Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen suçta kurum idaresine yapılan başvuru gecikmeksizin Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK m.158/4).

Kanun, suç duyurusunun olayın gerçekleştiği yerdeki adliyeye yapılması şartını koymaz; m.158/1 başvuru yeri olarak Cumhuriyet başsavcılığını ve kolluğu sayar.

3.2. Suç Duyurusu İnternetten, UYAP veya e-Devlet Üzerinden Yapılır mı?

Suç duyurusunun elektronik ortamda yapılması için kanunun öngördüğü sistem UYAP’tır. Her türlü ceza muhakemesi işleminde Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi kullanılır ve kanunlarda gösterilen istisnalar dışında dosyalar güvenli elektronik imza kullanılarak UYAP’tan incelenebilir, her türlü ceza muhakemesi işlemi yapılabilir (CMK m.38/A-1, m.38/A-2). Güvenli elektronik imzası olmayan kişi için kanunda sayılan yol yazılı dilekçe veya sözlü başvurudur (CMK m.158/5).

e-Devlet kapısındaki şikâyet ve bilgi edinme hizmetlerinin hangi başvuruyu hangi kuruma ilettiği Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenmez; bu hizmetlerin kapsamı hizmet sayfasından kontrol edilmelidir. İdari şikâyet kanalı için: CİMER şikâyet nasıl yapılır.

3.3. Suç Duyurusu İçin Avukat Gerekir mi?

Suç duyurusu için avukat gerekmez. CMK m.158 ihbar ve şikâyeti avukat aracılığıyla yapılma şartına bağlamaz; başvuru yazılı veya sözlü yapılabilir (CMK m.158/1, m.158/5). Kanun, vekili olmayan mağdur ve şikâyetçiye bazı suçlarda soruşturma evresinde barodan avukat görevlendirilmesini isteme hakkı tanır: cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçları ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar (CMK m.234/1-a-3).

Suç duyurusu avukatsız yapılabilse de başvurunun sonucunu kanundaki şu koşullar belirler:

• Somutluk: Soyut ve genel başvuruda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir (CMK m.158/6).
• Şikâyet süresi: Şikâyete bağlı suçta altı aylık süre geçerse soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m.73/1).
• İtiraz süresi: Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz süresi tebliğden itibaren iki haftadır (CMK m.173/1).
• Asılsız isnat: Bilerek gerçeğe aykırı isnat iftira suçunu oluşturabilir (TCK m.267/1).

Bu koşullara göre dilekçenin hazırlanması veya kararlara itirazın yazılması için bir avukattan destek alınabilir.

4. Suç Duyurusu Yapıldıktan Sonra Ne Olur?

Suç duyurusu yapıldıktan sonra Cumhuriyet savcısı, kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m.160/1). Savcı emrindeki adli kolluk aracılığıyla şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplar (m.160/2) ve kamu görevlilerinden her türlü bilgiyi isteyebilir (CMK m.161/1). Araştırmanın sonunda dört ayrı karar verilebilir:

Sav­cı­lık kararı	Ne zaman verilir?	Baş­vu­rana etkisi	Dayanak
Soruş­turma yapıl­ma­sına yer olma­dığı	Fiilin suç olma­dığı araş­tırma gerek­me­den açıkça anla­şı­lı­yorsa veya başvuru soyut ve genelse	Karar baş­vu­rana bil­di­ri­lir; CMK m.173 usu­lüyle itiraz edi­le­bi­lir	CMK m.158/6
İddi­a­name	Soruş­turma sonunda delil­ler yeterli şüphe oluş­tu­ru­yorsa	Dava açılır; mağdur katılan ola­bi­lir	CMK m.170/2, m.237/1
Kamu dava­sı­nın açıl­ma­sı­nın erte­len­mesi	Uzlaş­tırma ve önödeme dışı, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis gerek­ti­ren suç­larda, yeterli şüpheye rağmen	Beş yıl erte­leme; suçtan zarar gören itiraz ede­bi­lir	CMK m.171/2
Kovuş­tur­maya yer olma­dığı	Yeterli şüphe oluş­tu­ra­cak delil yoksa veya kovuş­turma olanağı yoksa	Karar bil­di­ri­lir; iki hafta içinde itiraz	CMK m.172/1, m.173/1

Şikâyete bağlı ve uzlaştırma kapsamındaki suçlarda soruşturma sırasında dosya uzlaştırma bürosuna da gönderilebilir: uzlaşma nedir. Kamu davasının ertelenmesinin koşulları için: kamu davasının açılmasının ertelenmesi.

4.1. Suç Duyurusu Kaç Günde Sonuçlanır?

Suç duyurusu için kanunda bir sonuçlanma günü yoktur. İhbar, şikâyet ve soruşturmanın sonuçlandırılmasını düzenleyen CMK hükümleri (m.158, m.160, m.170-173) soruşturmanın tamamlanması için gün sayısı öngörmez; soruşturma dava zamanaşımı süresi içinde yürütülür (TCK m.66/1). Soruşturmanın süresi, toplanacak delile, bilirkişi incelemesine ve ifade alınacak kişi sayısına göre değişir.

Başvuran, soruşturma dosyasının durumunu UYAP üzerinden veya savcılıktan takip edebilir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar suçtan zarar görene bildirilir ve kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir (CMK m.172/1). Dosya numarasıyla sorgulama için: savcılık dosya sorgulama.

4.2. Suç Duyurusu Sonrası Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına İtiraz

Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m.173/1). İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir (m.173/2).

Sulh ceza hâkimliği itirazı yerinde bulursa Cumhuriyet savcısı iddianame düzenler (CMK m.173/4). İtiraz reddedilirse aynı fiil için kamu davası, ancak yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilir ve sulh ceza hâkimliği bu konuda karar verirse açılabilir (CMK m.173/6, m.172/2). Kararın ayrıntısı ve itiraz dilekçesi: kovuşturmaya yer olmadığına dair karar.

4.3. Suç Duyurusunda Bulunan Kişinin Hakları

Suç duyurusunda bulunan mağdur veya şikâyetçi, soruşturma evresinde şu haklara sahiptir (CMK m.234/1-a):

• Delillerin toplanmasını isteme.
• Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme.
• Kanunda sayılan suçlarda, vekili yoksa barodan avukat görevlendirilmesini isteme.
• Vekili aracılığıyla, CMK m.153’e uygun olmak koşuluyla soruşturma belgelerini ve el konulan eşyayı inceletme.
• Kovuşturmaya yer olmadığı kararına kanunda yazılı usule göre itiraz etme.

Dava açılırsa mağdur, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduğunu bildirerek kamu davasına katılabilir (CMK m.237/1).

5. Suç Duyurusu Yapılan Kişiye Ne Olur?

Suç duyurusu yapılan kişi, savcılık soruşturma başlatırsa şüpheli sıfatını alır ve ifadesi alınmak üzere çağrılabilir. İfadesi alınacak kişi davetiyeyle çağrılır; çağrılma nedeni açıkça belirtilir ve gelmezse zorla getirileceği yazılır (CMK m.145/1).

İfade alınırken kişiye şu haklar bildirilir (CMK m.147/1):

• Kendisine yüklenen suç anlatılır.
• Müdafi seçme hakkı olduğu ve müdafiin ifadede hazır bulunabileceği söylenir; müdafi seçecek durumda değilse barodan müdafi görevlendirilir.
• Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanuni hakkı olduğu söylenir.
• Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır.

Başvuru soyut ve genel bulunursa ya da fiilin suç oluşturmadığı araştırma gerekmeden açıkça anlaşılırsa şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemez. Bu karar ve işlemler ayrı bir sisteme kaydedilir ve kayıtları yalnız Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme görebilir (CMK m.158/6). Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye de bildirilir (CMK m.172/1).

Hakkında suç duyurusu olup olmadığını öğrenmek isteyen kişi için: hakkımda şikâyet var mı. İfade çağrısı gelen kişi için: ifadeye çağrıldım.

5.1. Suç Duyurusunda Bulunanın Kimliği Gizli Kalır mı?

Suç duyurusunda bulunan kişinin kimliği için kanun ihbar ile şikâyeti ayırır. İddianamede ihbarda bulunan kişinin kimliği, açıklanmasında sakınca bulunmaması hâlinde gösterilir; şikâyette bulunan kişinin kimliği ve şikâyetin yapıldığı tarih ise iddianamede yer alır (CMK m.170/3-e, f, g). Soruşturma evresindeki usul işlemleri, kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla gizlidir (CMK m.157/1).

6. Suç Duyurusu Geri Alınabilir mi?

Suç duyurusu yalnız şikâyete bağlı suçlarda geri alınarak sonuç doğurur. Kovuşturma yapılabilmesi şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür; hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz (TCK m.73/4).

Şikâyete bağlı olmayan suçlarda suç duyurusunu geri almak soruşturmayı sona erdirmez; Cumhuriyet savcısı suç izlenimini öğrendiği anda işin gerçeğini araştırmakla yükümlüdür (CMK m.160/1). Vazgeçme dilekçesi ve vazgeçmenin tazminat hakkına etkisi: şikâyetten vazgeçme.

7. Suç Duyurusunda Bildirme Yükümlülüğü ve Asılsız İhbarın Cezası

Suç duyurusu kural olarak bir haktır; kanun bazı kişiler ve durumlar için bildirmeyi yükümlülük hâline getirir, bilerek yapılan asılsız bildirimi ise cezalandırır.

Bildirme yükümlülüğü:

• Herkes için: İşlenmekte olan bir suçu yetkili makamlara bildirmeyen kişi bir yıla kadar hapisle cezalandırılır. İşlenmiş olmakla birlikte sebep olduğu neticelerin sınırlandırılması hâlen mümkün olan suç için de aynı kural geçerlidir (TCK m.278/1-2). Tanıklıktan çekinebilecek kişiler bakımından cezaya hükmolunmaz (m.278/4). Ayrıntı: suçu bildirmeme suçu.
• Kamu görevlisi için: Kamu adına soruşturmayı gerektiren bir suçun işlendiğini göreviyle bağlantılı olarak öğrenip yetkili makamlara bildirmeyi ihmal eden veya geciktiren kamu görevlisi altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır; suçu adli kolluk görevlisi işlerse ceza yarı oranında artırılır (TCK m.279/1-2).

Asılsız suç duyurusu:

• İftira: Yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak, işlemediğini bildiği hâlde hakkında soruşturma başlatılmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı fiil isnat eden kişi bir yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m.267/1). Ayrıntı: iftira suçu ve cezası.
• Suç uydurma: İşlenmediğini bildiği bir suçu yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar eden kişiye üç yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m.271/1). Ayrıntı: suç uydurma suçu.

İki suçun ortak şartı bilmektir: iftirada failin, isnat ettiği fiili kişinin işlemediğini; suç uydurmada suçun işlenmediğini bilmesi gerekir (TCK m.267/1, m.271/1). Gerçeğe uygun olduğuna inanılarak yapılan ve sonradan kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla biten suç duyurusu bu şartı tek başına karşılamaz.

Kanun metinlerinin tamamı Ceza Muhakemesi Kanunu ve Türk Ceza Kanunu sayfalarından okunabilir.