Zina Suç mu? Zina Ne Zaman Suç Olmaktan Çıktı?

Zina suç mu sorusunun bugünkü cevabı hayırdır: Türkiye’de yürürlükteki 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu zinayı suç ya da kabahat olarak tanımlamaz ve kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez (TCK m.2/1). Zina, 1926 tarihli eski 765 sayılı TCK’da suçtu; bu hükümler Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarıyla 1997, 1999 ve 2000 yıllarında yürürlükten kalktı. Bu yazı, eşinin zina ettiğini öğrenen ve bunun ceza hukukunda bir karşılığı olup olmadığını, zinanın ne zaman suç olmaktan çıktığını ve zina çevresinde hangi fiillerin hâlâ suç olduğunu merak eden okur için kanun maddeleriyle hazırlanmıştır.

1. Zina Suç mu: Öne Çıkanlar

• Zina bugün suç değildir; kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için ceza verilemez (TCK m.2/1).
• Zina suçu eski 765 sayılı TCK’daydı: kocanın zinası (m.441) 27 Aralık 1997’de, karının zinası (m.440) 13 Mart 1999’da, ayrı yaşayan eşlere ilişkin hükümler (m.442-444) 5 Temmuz 2000’de yürürlükten kalktı.
• Zinayı suç olmaktan çıkaran bir kanun değişikliği değil, Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarıdır; 765 sayılı Kanun bütünüyle 1 Haziran 2005’te kaldırıldı (5252 sayılı Kanun m.12, m.13).
• Zinanın bugünkü sonucu medeni hukuktadır: boşanma davası (TMK m.161), tazminat (TMK m.174) ve mal paylaşımında kusurlu eşin payının azaltılması (TMK m.236).
• Zinayı ispat için eşin haberleşmesine veya özel hayatına izinsiz müdahale ayrı bir suçtur (TCK m.132, m.133, m.134).
• Birlikte olunan kişi 18 yaşını doldurmamışsa fiil çocuğa karşı cinsel suçtur (TCK m.6/1-b, m.103, m.104).

2. Zina Suç mu? Yürürlükteki Kanuna Göre Cevap

Zina, yürürlükteki Türk hukukunda suç değildir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun hiçbir maddesi zinayı suç olarak tanımlamaz; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nda da zina adıyla bir kabahat yoktur. Ceza hukukunda bir fiilin cezalandırılabilmesi için kanunun onu açıkça suç sayması gerekir: kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz (TCK m.2/1).

Aynı ilke Anayasa’da da yer alır: kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz (Anayasa m.38/1). Bu nedenle bugün gerçekleşen bir zina eylemi için ne hapis ne de adli para cezası verilebilir; zina fiili tek başına bir ceza yargılamasının konusu olamaz. Evli bir kişinin evlilik dışı ilişkisi de bu nedenle tek başına suç değildir (TCK m.2/1).

Zina suç olmasa da hukuken sonuçsuz değildir. Türk Medeni Kanunu (TMK) zinayı ayrı bir boşanma sebebi olarak düzenler: eşlerden biri zina ederse, diğer eş boşanma davası açabilir (TMK m.161/1). Zinanın bugünkü hukuki sonuçları aşağıda, suç olmayan zinanın sonuçlarını anlatan bölümde ayrıca açıklanmıştır.

2.1. Evli Bir Erkek veya Kadın Zina Yaparsa Cezası Nedir?

Evli bir erkek veya kadın zina yaparsa bugün hapis ya da adli para cezası verilemez; zinanın ceza karşılığı yoktur (TCK m.2/1). Eski kanundaki kadın ile erkek arasındaki ayrım da artık söz konusu değildir, çünkü her iki hüküm de yürürlükten kalkmıştır. Zina eden eşin karşılaşacağı sonuçlar boşanma, tazminat, nafaka ve mal paylaşımıyla ilgili medeni hukuk sonuçlarıdır (TMK m.161, m.174, m.175, m.236).

3. Zina Ne Zaman Suç Olmaktan Çıktı?

Zina Türkiye’de 1997 ve 1999 yıllarında suç olmaktan çıktı: kocanın zinası 27 Aralık 1997’de, karının zinası 13 Mart 1999’da kaldırıldı. Süreç tek bir tarihte değil, üç aşamada tamamlandı. Eski 765 sayılı TCK’nın kocanın zinasını düzenleyen m.441’i 27 Aralık 1997’de, karının zinasını düzenleyen m.440’ı 13 Mart 1999’da, eşlerin ayrı yaşadığı hâle ilişkin m.442 ile şikâyet ve davadan vazgeçme hükümleri (m.443, m.444) 5 Temmuz 2000’de yürürlükten kalktı. Üç tarihin de kaynağı Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarıdır. İptal kararları Resmî Gazete’de m.441 için 27 Aralık 1996’da, m.440 için 13 Mart 1999’da, m.442-444 için 5 Temmuz 2000’de yayımlandı.

Eski TCK maddesi	Düzenlediği konu	İptal kararının tarihi	Resmî Gazete’de yayım	Yürürlükten kalkış
765 sayılı TCK m.441 (mülga)	Kocanın zinası	23 Eylül 1996	27 Aralık 1996	27 Aralık 1997 (bir yıl ertelemeyle)
765 sayılı TCK m.440 (mülga)	Karının zinası	23 Haziran 1998	13 Mart 1999	13 Mart 1999
765 sayılı TCK m.442, m.443, m.444 (mülga)	Ayrı yaşayan eşler, şikâyet ve vazgeçme	13 Temmuz 1999	5 Temmuz 2000	5 Temmuz 2000

Tablodaki tarihlerin iki ayrı yürürlükten kalkış biçimi vardır. Kural olarak iptal edilen hüküm, iptal kararının Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar; Anayasa Mahkemesi gereken hâllerde bu tarihi yayımdan başlayarak en çok bir yıl ileri atabilir (Anayasa m.153/3). Kocanın zinasına ilişkin m.441’de bu yetki kullanıldığı için hüküm, 27 Aralık 1996’daki yayımdan bir yıl sonra kalktı; m.440 ve m.442-444 ise yayım günü kalktı.

Bu nedenle “zina 1996’da suç olmaktan çıktı” ifadesi eksiktir: 1996’da yalnız kocanın zinasına ilişkin hüküm iptal edildi ve bu iptal 27 Aralık 1997’de etkisini gösterdi. Karının zinası 13 Mart 1999’a kadar suç olarak kaldı. İptal kararları geriye yürümez (Anayasa m.153/5); ancak işlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimse cezalandırılamaz ve hükmolunmuş cezanın infazı ile kanuni sonuçları kendiliğinden kalkar (TCK m.7/1).

3.1. Zinayı Suç Olmaktan Kim Çıkardı?

Zinayı suç olmaktan çıkaran, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin kabul ettiği bir kanun değişikliği değil, Anayasa Mahkemesinin yukarıdaki üç iptal kararıdır. İptal edilen hüküm, kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihte ya da Anayasa Mahkemesinin belirlediği en çok bir yıllık sürenin sonunda yürürlükten kalkar (Anayasa m.153/3); zinanın suç olmaktan çıkması da bir Meclis oylamasıyla değil, bu yayımlar ve m.441 için belirlenen bir yıllık sürenin dolmasıyla gerçekleşti.

765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun bütün ek ve değişiklikleriyle birlikte yürürlükten kaldırılması ise daha sonra, 5252 sayılı Kanun’la oldu (5252 sayılı Kanun m.12/1-b). Bu kaldırma 1 Haziran 2005’te yürürlüğe girdi (5252 sayılı Kanun m.13/1-b); aynı tarihten itibaren uygulanan 5237 sayılı TCK’da zina suçu yer almaz. Bu yüzden 2005 tarihi, zinanın suç olmaktan çıktığı tarih değil, zaten iptal edilmiş hükümleri taşıyan eski kanunun tümüyle kalktığı tarihtir.

3.2. Eski TCK’da Zina Suçu Cezası Neydi?

Bugün mülga olan eski 765 sayılı TCK’da zina suçu, kadın ve erkek için farklı koşullarla düzenlenmişti. Kanun, zina eden karı hakkında “üç aydan otuz aya kadar hapis cezası” öngörüyordu (765 sayılı TCK m.440). Koca ise her zina eyleminden değil, karısıyla birlikte oturduğu evde ya da herkesçe bilinecek biçimde başka yerde “karı koca gibi geçinmek için nikahsız kadın tutmakta” ise aynı cezayla cezalandırılıyordu (765 sayılı TCK m.441).

Eşler zina sırasında hâkim kararıyla ayrılmış veya biri diğerini terk etmişse ceza üç aya kadar hapisti (765 sayılı TCK m.442). Zina suçunun takibi, eşlerden birinin şahsi dava açmasına bağlıydı (765 sayılı TCK m.443); davadan vazgeçme hükümden sonra da kabul ediliyor ve eşlerden birinin ölümü davayı düşürüyordu (765 sayılı TCK m.444). Bu hükümlerin hiçbiri bugün yürürlükte değildir.

4. Zina Suç Değilse Hukuki Sonucu Nedir?

Zina suç değildir ama medeni hukukta dört önemli sonuç doğurur. Bu sonuçlar, zina eden eşe karşı diğer eşin açacağı boşanma davasında ve bu davaya bağlı istemlerde ortaya çıkar:

• Boşanma davası: Eşlerden biri zina ederse, diğer eş boşanma davası açabilir; dava hakkı öğrenmeden başlayarak altı ay ve her hâlde eylemden başlayarak beş yıl geçmekle düşer, affeden eşin dava hakkı yoktur (TMK m.161).
• Tazminat: Kusursuz veya daha az kusurlu eş uygun bir maddi tazminat, kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş ise manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174).
• Mal paylaşımı: Zina nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK m.236/2).
• Yoksulluk nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla nafaka isteyebilir (TMK m.175).

Bu sonuçların şartları, süreleri ve ispat kuralları zina nedeniyle boşanma davası yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Eşin birlikte olduğu üçüncü kişiye karşı tazminat istenip istenemeyeceği ise aldatılan eş üçüncü kişiye tazminat davası açabilir mi yazımızın konusudur.

5. Zina Suç Değil, Ama Çevresinde Hangi Fiiller Suçtur?

Zina suç olmasa da zina ile birlikte gerçekleşen bazı fiiller ayrı suç oluşturur. Bu fiillerde ceza sorumluluğunun sebebi zina değil, kanunun ayrıca suç saydığı eylemdir: birlikte olunan kişinin yaşı, rızanın bulunmaması, ikinci bir resmî evlilik, zinayı ispat için başvurulan yöntem ve zina isnadının biçimi.

5.1. Zina Suçu Yok, Ama Birlikte Olunan Kişi Çocuksa

Birlikte olunan kişi 18 yaşını doldurmamışsa fiil, zina olarak değil çocuğa karşı cinsel suç olarak değerlendirilir; kanun henüz 18 yaşını doldurmamış kişiyi çocuk sayar (TCK m.6/1-b). On beş yaşını tamamlamamış ya da tamamlamış olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş çocuklara karşı her türlü cinsel davranış cinsel istismardır (TCK m.103/1-a). Cebir, tehdit ve hile olmaksızın on beş yaşını bitirmiş çocukla cinsel ilişki ise şikâyet üzerine iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m.104/1). Ayrıntı için reşit olmayanla cinsel ilişki suçu yazımıza bakabilirsiniz.

5.2. Zina Suçu Yok, Ama Rıza Yoksa

İlişki rızaya dayanmıyorsa ortada zina değil cinsel saldırı vardır. Cinsel davranışlarla bir kimsenin vücut dokunulmazlığını ihlal eden kişi, mağdurun şikâyeti üzerine beş yıldan on yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m.102/1). Ayrıntı için cinsel saldırı suçu yazımıza bakabilirsiniz.

5.3. Zina Suçu Yok, Ama İkinci Bir Resmî Evlilik Suçtur

Evli bir kişinin başka biriyle ilişkisi suç değildir; ancak evli olmasına rağmen başkasıyla evlenme işlemi yaptırması suçtur ve altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m.230/1). Kendisi evli olmadığı hâlde evli olduğunu bildiği bir kimseyle evlilik işlemi yaptıran kişi de aynı cezayı alır (TCK m.230/2). Resmî nikâh olmaksızın kıyılan dinî nikâhın hukuki durumu için imam nikâhı yazımıza bakabilirsiniz.

5.4. Zinayı İspat İçin Başvurulan Yöntem Suç Olabilir

Zinayı ispat etme amacı, başkasının haberleşmesine, konuşmalarına veya özel hayatına izinsiz müdahaleyi hukuka uygun hâle getirmez. Kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal etmek bir yıldan üç yıla kadar hapisle, içeriğin kaydedilmesi hâlinde bunun bir kat artırılmış hâliyle cezalandırılır (TCK m.132/1). Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları taraflardan birinin rızası olmaksızın dinlemek veya kaydetmek (TCK m.133/1) ve kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal etmek (TCK m.134/1) de ayrı suçlardır.

Bu yollarla elde edilen kayıtlar boşanma davasında da işe yaramayabilir: hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller, mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m.189/2). Sınırlar için ses kaydı ve WhatsApp yazışması delil olur mu ve özel hayatın gizliliğini ihlal suçu yazılarımıza bakabilirsiniz.

5.5. Başkasına Zina İsnadı Hakaret Suçu Olabilir

Bir kişinin zina ettiğini başkalarına söylemek, isnadın biçimine göre hakaret suçu olarak değerlendirilebilir. Kanun, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden kişiyi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırır; mağdurun yokluğunda işlenen hakaretin cezalandırılması için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir (TCK m.125/1). Ayrıntı için hakaret suçu yazımıza bakabilirsiniz.

Yürürlükteki kanun metinlerine 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu sayfalarından ulaşılabilir.