Beraat Ne Demek? Beraat Kararı, Sebepleri ve Sonuçları

Beraat, ceza mahkemesinin yargılama sonunda sanığın cezalandırılamayacağına hükmetmesidir. Beraat bir hüküm türüdür ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nda sınırlı olarak sayılan beş sebepten birine dayanır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.223/1-2). Bu yazı, hakkında beraat kararı verilen ya da beraat bekleyen sanık ve yakınları için beraat kararının anlamını, hangi bende dayandığının neden önemli olduğunu, kararın nasıl kesinleştiğini ve beraatin vekalet ücreti, adli sicil ve tazminat bakımından sonuçlarını anlatır.

1. Beraat: Öne Çıkanlar

• Beraat, CMK m.223/1’de sayılan hüküm türlerinden biridir; takipsizlik (kovuşturmaya yer olmadığına dair karar) ve HAGB bu listede yer almaz (CMK m.223/1).
• Beraat kararının gerekçesinde, CMK m.223/2’deki beş bentten hangisine dayanıldığı gösterilmek zorundadır (CMK m.230/2).
• Derhâl beraat kararı verilebilecek bir durumda mahkeme durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı veremez (CMK m.223/9).
• Beraat hükmüne karşı istinaf süresi, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.273/1).
• Beraat kararı adli sicile işlenmez; adli sicile yalnız kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir (Adli Sicil Kanunu m.4/1).
• Beraat eden ve avukatla temsil edilen sanık yararına Hazine aleyhine maktu vekalet ücretine hükmedilir (Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m.14/4).
• Beraat tazminatı yalnız yakalanan, tutuklanan veya belirli adli kontrol yükümlülüklerine tabi tutulan kişi için doğar; istem 2 Mart 2024’ten beri Tazminat Komisyonuna yapılır (CMK m.141/1-e, m.142/2).

2. Beraat Ne Demek?

Beraat, hakkında kamu davası açılmış sanığın yüklenen suçtan dolayı cezalandırılamayacağını belirleyen mahkeme hükmüdür. Kelime anlamıyla aklanmadır; ceza muhakemesinde ise kanunun saydığı beş sebepten birine dayanan bir hüküm türünü anlatır (CMK m.223/2). Beraat hükmü, sanık hakkında ceza veya güvenlik tedbiri uygulanmaması sonucunu doğurur.

Beraat, duruşmanın sona erdiği açıklandıktan sonra verilir. Kanun, duruşma sonunda verilebilecek hükümleri tek tek sayar: beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşme (CMK m.223/1). Sanık bakımından esasa ilişkin en lehe sonuç beraattir, çünkü mahkeme suçlamanın sanık hakkında ceza doğurmayacağını esastan belirlemiştir.

Anayasa’ya göre suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (Anayasa m.38/4). Hâkim kararını yalnız duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir ve bu delilleri vicdani kanaatiyle serbestçe takdir eder (CMK m.217/1). Suçun sanık tarafından işlendiği bu delillerle sabit olmazsa kanunun öngördüğü sonuç beraattir (CMK m.223/2-e).

2.1. Beraat Etmek Ne Demek?

Beraat etmek, sanığın yargılama sonunda beraat hükmü almasıdır. Beraat eden kişiye yüklenen suç nedeniyle ceza verilmez. Ancak beraat hükmünün verildiği gün ile kesinleştiği gün çoğu zaman farklıdır: Cumhuriyet savcısı ve katılan, beraat hükmüne karşı kanun yoluna başvurabilir (CMK m.260/1). Kanun yolu süresi geçmeden veya başvuru incelenmeden beraat eden kişinin hukuki durumu kesinlik kazanmaz.

Günlük dilde “mahkemeden beraat etmek”, “beraat etti” ve “beraat etmiştir” aynı sonucu anlatır: sanık hakkında ilk derece mahkemesi beraat hükmü kurmuştur. Soruşturma evresinde savcılığın verdiği takipsizlik kararı ise beraat değildir, çünkü dava hiç açılmamıştır.

2.2. Beraat Kararı Nedir?

Beraat kararı, CMK m.223/1’de sayılan hükümlerden biridir ve yalnız iddianamede unsurları gösterilen suça ilişkin fiil ve fail hakkında verilir (CMK m.225/1). Bu kuralın sonucu olarak, hakkında dava açılmamış bir fiil veya kişi için beraat hükmü kurulamaz. Mahkeme fiilin hukuki nitelendirmesinde iddia ve savunmalarla bağlı değildir (CMK m.225/2); beraat veya mahkûmiyet, iddianamede yazılan suç adına göre değil iddianamede gösterilen fiile göre verilir.

3. Beraat Sebepleri: CMK 223/2’deki Beş Bent

Beraat sebepleri CMK m.223/2’de beş bent hâlinde sınırlı olarak sayılır. Beraat hükmü yalnız bu hâllerde verilir (CMK m.223/2):

• (a) Fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması: Sanığa yüklenen fiil hiçbir ceza normunda suç tipi olarak yer almaz.
• (b) Suçun sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması: Deliller, fiili sanığın işlemediğini gösterir.
• (c) Failin kast veya taksirinin bulunmaması: Fiil gerçekleşmiştir ama yüklenen suç bakımından sanıkta kast veya taksir yoktur. Taksirin tanımı için taksir ne demek yazısına bakılabilir.
• (d) Hukuka uygunluk nedeninin bulunması: Suçu sanık işlemiştir ama olayda bir hukuka uygunluk nedeni vardır. Örneğin haksız bir saldırıyı o anda, hal ve koşullara göre orantılı biçimde defetmek zorunluluğuyla işlenen fiilden dolayı faile ceza verilmez (Türk Ceza Kanunu m.25/1; ayrıntısı meşru müdafaa yazısında).
• (e) Suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması: Sanığın suçu işlediğini gösteren delil yeterli değildir.

3.1. Beraat 223/2-e Ne Demek? (Delil Yetersizliğinden Beraat)

Beraat 223/2-e, yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmaması nedeniyle verilen beraattir (CMK m.223/2-e). Uygulamada “delil yetersizliğinden beraat” diye anılır. Bu bentte mahkeme, sanığın suçu işlediğine dair kesin kanaate ulaşamamıştır; sanığın suçu işlemediği ise ayrıca saptanmış değildir.

Delil yetersizliğinden beraat da tam bir beraat hükmüdür. Sanığa ceza verilmez, adli sicile kayıt düşmez ve tazminat koşulları varsa tazminat hakkı doğar (CMK m.141/1-e). Bentler arasındaki fark hükmün sonucunda değil, gerekçesinde ve hükmün diğer davalara etkisindedir.

3.2. Beraat 223/2-b ile 223/2-e Arasındaki Fark

Beraat 223/2-b, sanığın suçu işlemediğinin sabit olmasıdır; 223/2-e ise sanığın suçu işlediğinin sabit olmamasıdır. Birincisinde mahkeme olumlu bir saptama yapar (sanık yapmamıştır), ikincisinde ispatın yetmediğini belirtir (yaptığı kanıtlanamamıştır). İki bent de beraatle sonuçlanır ama aynı durumu anlatmaz.

Ayrımın pratik sonucu hukuk davasında ortaya çıkar. Suçtan zarar gören, beraat hükmünden sonra hukuk mahkemesinde tazminat davası açabilir ve hukuk hâkimi beraat kararıyla bağlı değildir (Türk Borçlar Kanunu m.74). Bu yüzden sanık açısından, beraat gerekçesinde fiili işlemediğinin mi yoksa işlediğinin kanıtlanamadığının mı yazıldığı, hukuk davasındaki savunmayı doğrudan ilgilendirir.

3.3. Beraat Gerekçesinde Hangi Bent Olduğu Yazılmak Zorunda mı?

Evet. Beraat hükmünün gerekçesinde, CMK m.223/2’deki hâllerden hangisine dayanıldığının gösterilmesi gerekir (CMK m.230/2). Hüküm fıkrasında da CMK m.223’e göre verilen kararın ne olduğu, uygulanan kanun maddeleri ile kanun yoluna başvurma ve tazminat isteme olanağının bulunup bulunmadığı, başvuru süresi ve mercii açıkça gösterilir (CMK m.232/6).

Beraat hükmünün bentten bağımsız okunamamasının sebebi budur: gerekçede yazan bent, sanığın hangi gerekçeyle aklandığını gösterir. Sanık, gerekçeli kararda dayanılan bendi doğru bulmuyorsa bunu kanun yolu başvurusunda ileri sürebilir; sanığın kanun yolu hakkı kanunda açıkça tanınmıştır (CMK m.260/1). Gerekçeli kararın ne zaman yazılacağı ve nasıl tebliğ edildiği gerekçeli karar ne demek yazısında anlatılır.

4. Derhal Beraat Kararı Nedir?

Derhal beraat kararı, beraat sebebinin yeni delil toplanmadan dosyadaki bilgiyle ortada olduğu durumda verilen beraattir. Kanun bunu yasak biçiminde düzenler: derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez (CMK m.223/9).

Kanun “derhâl beraat” hâlini ayrıca tanımlamaz. Aynı ölçü kanun yolu hükümlerinde daha açık yazılmıştır: Yargıtay, olayın daha ziyade aydınlanması gerekmeden beraate hükmolunması gerekiyorsa davanın esasına kendisi hükmedebilir (CMK m.303/1-a). Maddenin lafzı, beraatin dosyadaki mevcut bilgiyle, yeni delil toplanmadan verilebildiği durumu anlatır. Fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması (CMK m.223/2-a) bu durumun tipik örneğidir, çünkü bunu saptamak için fiilin nasıl gerçekleştiğini araştırmak gerekmez.

4.1. Beraat Yerine Düşme Kararı Verilebilir mi?

Beraat yerine düşme kararı, derhâl beraat verilebilecek bir durumda verilemez (CMK m.223/9). Kural olarak Türk Ceza Kanunu’ndaki düşme sebeplerinden biri varsa (örneğin dava zamanaşımının dolması) mahkeme davanın düşmesine karar verir (CMK m.223/8). Derhâl beraat kuralı bu genel kuralın istisnasıdır.

İstisnanın sınırı “derhâl” sözcüğündedir. Beraat için tanık dinlemek, bilirkişi raporu almak veya başka bir delil toplamak gerekiyorsa derhâl beraat hâli yoktur ve zamanaşımı dolmuşsa düşme kararı verilir. Dava zamanaşımı sürelerinin nasıl hesaplandığı dava zamanaşımı yazısında açıklanmıştır.

5. Beraat Kararından Sonra Ne Olur?

Beraat kararından sonra sanığa ceza uygulanmaz ve karar kesinleşince yargılamanın sonuçları sanık lehine kapanır. Bu sonuçlar tek tek kanunda düzenlenir: tutuklu sanığın salıverilmesi, adli sicil, soruşturmada alınan kayıtların yok edilmesi, yargılama giderleri, vekalet ücreti ve koşulları varsa tazminat. Beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa bu da hüküm açıklanırken bildirilir (CMK m.231/3).

5.1. Tahliye ile Beraat Arasındaki Fark

Tahliye ile beraat aynı şey değildir: Tahliye, tutuklu kişinin salıverilmesidir ve bir hüküm değildir; yargılama sürerken de verilebilir ve sanık hakkındaki dava devam eder (CMK m.104/1-2). Beraat ise suçlama hakkında esastan verilen hükümdür. Tutuklamanın koşulları ve itiraz yolu için tutuklama nedir yazısına bakılabilir.

Beraat eden tutuklu sanık bakımından, hüküm kurulduğunda hükümde sanığın gözaltında veya tutuklu kaldığı tarih ve süre ile hâlen tutuklu olup olmadığı yazılır (CMK m.232/2-d). Tutukluluğun devamına veya salıverilmeye hâkim ya da mahkeme karar verir ve bu karara itiraz edilebilir (CMK m.104/2).

5.2. Beraat Kararı Adli Sicile İşler mi?

Beraat kararı adli sicile işlemez. Adli sicile Türk mahkemeleri tarafından verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir (Adli Sicil Kanunu m.4/1); beraat mahkûmiyet hükmü değildir. Bu sonuç beraatin hangi bende dayandığına göre değişmez: delil yetersizliğinden beraat (223/2-e) de adli sicile kayıt doğurmaz.

Beraatin kesinleşmesi, soruşturmada alınan kayıtları da etkiler. Kimlik teşhisi için alınan fotoğraf, beden ölçüleri, parmak ve avuç içi izi, ses ve görüntü kayıtları, beraat kararı verilip kesinleşince Cumhuriyet savcısının huzurunda derhâl yok edilir ve bu husus tutanağa geçirilir (CMK m.81/2). Vücuttan alınan örnekler üzerinde yapılan inceleme sonuçları için aynı kural, 16 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanun’la yeniden yazılan CMK m.80/2’de yer alır: beraat kesinleşince sisteme kaydedilen ve dosyada saklanan bilgiler derhâl yok edilir (CMK m.80/2). Mahkûmiyet sonrası sicil kaydının silinmesi ayrı bir konudur ve adli sicil kaydı nasıl silinir yazısında anlatılır.

5.3. Beraat Eden Memur Göreve Dönebilir mi?

Beraat eden memurun disiplin durumu ceza hükmünden ayrı değerlendirilir. Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması, ayrıca disiplin cezası uygulanmasına engel olamaz; aynı olay nedeniyle ceza kovuşturması başlamış olması disiplin kovuşturmasını da geciktirmez (Devlet Memurları Kanunu m.131). Beraat kararı bu nedenle disiplin sürecini kendiliğinden sona erdirmez; görevden uzaklaştırma veya disiplin cezası, disiplin mevzuatındaki kendi koşullarına göre ayrıca incelenir.

6. Beraat Kararına İtiraz: İstinaf ve Temyiz

Beraat kararına karşı başvuru yolu itiraz değil, istinaf ve temyizdir. Hâkim ve mahkeme kararlarına karşı Cumhuriyet savcısı, sanık ve katılan sıfatını almış olanlar ile katılma isteği karara bağlanmamış, reddedilmiş veya katılan sıfatını alabilecek surette suçtan zarar görmüş bulunanlar için kanun yolları açıktır (CMK m.260/1). Cumhuriyet savcısı sanık lehine de kanun yoluna başvurabilir (CMK m.260/3).

İlk derece mahkemesinin beraat hükmüne karşı istinaf yoluna başvurulur (CMK m.272/1). Bir istisna vardır: üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümlerine karşı istinaf yoluna başvurulamaz (CMK m.272/3-b). İstinafın işleyişi için istinaf nedir yazısına bakılabilir.

6.1. Savcı Beraat Kararına İtiraz Ederse Ne Olur?

Savcı beraat kararına istinaf yoluyla başvurursa dosya bölge adliye mahkemesine gider ve beraat hükmü bu inceleme bitmeden kesinleşmez. Cumhuriyet savcısının istinaf süresi, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.273/1). Ağır ceza mahkemesindeki Cumhuriyet savcısı, yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesinin hükmüne karşı kararın o yer Cumhuriyet başsavcılığına geliş tarihinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurabilir (CMK m.273/3).

Savcı istinaf nedenlerini gerekçeleriyle yazılı olarak göstermek zorundadır ve bu istem sanığa tebliğ edilir; sanık tebliğden itibaren iki hafta içinde cevap verebilir (CMK m.273/5). Bölge adliye mahkemesi dosyayı inceledikten sonra şu kararlardan birini verir (CMK m.280/1-2):

• Beraat hükmünde hukuka aykırılık görmezse istinaf başvurusunu esastan reddeder; beraat hükmü ayakta kalır.
• Kanunda sayılan ağır usul aykırılıklarından biri varsa hükmü bozar ve dosyayı ilk derece mahkemesine gönderir.
• Diğer hâllerde davayı yeniden görür; duruşma sonunda istinaf başvurusunu esastan reddeder veya ilk derece hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurar.

Yeniden hüküm kurulması, beraat hükmünün mahkûmiyete dönebileceği anlamına gelir. Kanun, yeni hükmün önceki hükümdeki cezadan ağır olamayacağı sınırını yalnız istinaf yoluna sanık lehine başvurulmuş hâl için koyar (CMK m.283/1). Beraat hükmüne karşı savcının sanık aleyhine yaptığı başvuru bu hâl değildir.

6.2. Beraat Kararı Ne Zaman Kesinleşir?

Beraat kararının ne zaman kesinleşeceği, kanun yolu sürelerine ve kanun yolu başvurusunun sonucuna bağlıdır. İstinaf ve temyiz süreleri, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır (CMK m.273/1, m.291/1). Bu süreler içinde savcı, sanık veya katılan başvurmazsa beraat hükmüne karşı kanun yolu kapanır.

İstinaf incelemesinden sonra temyiz yolu her beraatte açık değildir. On yıl veya daha az hapis cezasını ya da adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat kararları hakkında istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez (CMK m.286/2-g). Bu durumda beraat, bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararıyla kesinleşir. Hakaret (TCK m.125/3) ve Cumhurbaşkanına hakaret (TCK m.299) gibi CMK m.286/3’te sayılan suçlarda ise bu sınıra rağmen temyiz yolu açıktır. Temyiz incelemesi için temyiz nedir yazısına bakılabilir.

6.3. Yargıtay Beraat Kararı Verebilir mi?

Yargıtay beraat kararı verebilir. Hükme esas olarak saptanan olaylara uygulanmada hukuka aykırılıktan dolayı hüküm bozulmuşsa ve olayın daha ziyade aydınlanması gerekmeden beraate hükmolunması gerekiyorsa Yargıtay davanın esasına kendisi hükmedebilir (CMK m.303/1-a). Bölge adliye mahkemesi de duruşma sonunda ilk derece hükmünü kaldırıp yeniden hüküm kurabildiği için beraat hükmü verebilir (CMK m.280/2).

6.4. Kesinleşen Beraat Kararı Bozulur mu?

Kesinleşen beraat kararı kural olarak bozulmaz; kanunun saydığı üç hâlde sanık aleyhine yargılamanın yenilenmesi yoluyla dava yeniden görülür (CMK m.314/1):

• Duruşmada sanığın lehine ileri sürülen ve hükme etkili olan bir belgenin sahteliği anlaşılırsa.
• Hükme katılan hâkimlerden biri, görevini yaparken sanık lehine, ceza kovuşturmasını veya mahkûmiyetini gerektirecek nitelikte kusur etmişse.
• Sanık beraat ettikten sonra suçla ilgili olarak hâkim önünde güvenilebilir nitelikte ikrarda bulunmuşsa.

Bu liste dışındaki bir gerekçeyle, örneğin sonradan yeni bir tanık bulunduğu iddiasıyla, kesinleşmiş beraat sanık aleyhine yeniden açılamaz. Yenileme yolunun işleyişi yargılamanın yenilenmesi yazısında anlatılır.

7. Beraat Vekalet Ücreti

Beraat vekalet ücreti, beraat eden ve vekil veya müdafi ile temsil edilen sanık yararına Hazine aleyhine hükmedilen maktu avukatlık ücretidir (Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m.14/4). Sanık Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince görevlendirilen bir müdafi ile temsil edilmişse, kovuşturma için Hazineden alınan ücret mahsup edilerek hükmedilir (Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m.14/4).

Beraat vekalet ücretini sanığın karşı tarafı değil, Hazine öder. Katılan vekalet ücreti ise mahkûmiyet veya HAGB hâlinde sanığa yükletilir (Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m.14/1); iki ücretin karşılaştırması katılan vekalet ücreti yazısında tablo hâlinde verilmiştir.

7.1. Beraat Vekalet Ücreti Kime Aittir?

Beraat vekalet ücreti avukata aittir. Dava sonunda kararla tarifeye dayanılarak karşı tarafa yüklenen vekalet ücreti avukata aittir; bu ücret iş sahibinin borcu nedeniyle takas ve mahsup edilemez, haczedilemez (Avukatlık Kanunu m.164).

7.2. Beraat Vekalet Ücreti Ne Kadar?

Beraat vekalet ücreti maktudur; 4 Kasım 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nde maktu ücret, asliye mahkemelerinde takip edilen davalar için 45.000,00 TL, ağır ceza mahkemelerinde takip edilen davalar için 65.000,00 TL’dir (Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ikinci kısım ikinci bölüm, sıra 10 ve 13). Ücret davanın değerine göre değil, tarifede yazılı sabit tutara göre belirlenir. Aynı tutarlar Türkiye Barolar Birliği’nin 2025-2026 tarifesi duyurusunda da yer alır.

Tarife m.14/4 “maktu avukatlık ücreti” der ama hangi sıradaki tutarın uygulanacağını ayrıca yazmaz; ceza işleri için mahkeme türüne göre maktu tutarları sayan kısım, tarifenin ikinci kısmının ikinci bölümüdür. Avukatlık ücretinin takdirinde, dava sonunda hüküm verildiği tarihte yürürlükte olan Tarife esas alınır (Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m.21/1); bu yüzden 2025 Tarifesi’nden önce verilen beraat hükümlerinde o tarihteki tarifenin tutarı uygulanır.

Beraat vekalet ücreti avukatın sanıktan aldığı ücretle aynı şey değildir. Tarifedeki maktu tutar Hazine aleyhine hükmedilen asgari tutardır; avukat ile sanık arasındaki ücret sözleşmesi ayrı bir ilişkidir ve avukatlık asgari ücret tarifesi altında ücret kararlaştırılamaz (Avukatlık Kanunu m.164).

7.3. Beraat Eden Sanık Yargılama Giderini Öder mi?

Beraat eden sanık kural olarak yargılama giderini ödemez. Hakkında beraat kararı verilen kişi yalnız kendi kusurundan ileri gelen giderleri ödemeye mahkûm edilir; önceden ödemek zorunda kaldığı giderler Devlet Hazinesince üstlenilir (CMK m.327/1-2). Birden çok suçtan yargılanan sanık bir kısmından mahkûm olmuşsa, beraat ettiği suçların duruşmasının gerektirdiği giderleri ödemekle yükümlü değildir (CMK m.326/1).

8. Beraat Tazminatı

Beraat tazminatı, beraat eden kişinin yargılama sırasında uygulanan koruma tedbirleri nedeniyle uğradığı maddi ve manevi zararın Devletten istenmesidir. Beraat tek başına tazminat hakkı doğurmaz; tazminat, beraatten önce uygulanmış bir koruma tedbirine bağlanır (CMK m.141/1).

8.1. Beraat Eden Herkes Tazminat Alabilir mi?

Hayır. Kanun beraat hâlinde tazminat isteyebilecek iki grubu sayar (CMK m.141/1):

• Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında beraat kararı verilen kişi (CMK m.141/1-e).
• Konutunu terk etmemek veya bağımlılıktan arınmak amacıyla hastaneye yatmak dâhil tedavi veya muayene tedbirlerine tabi olmak şeklindeki adli kontrol yükümlülükleri uygulandıktan sonra hakkında beraat kararı verilen kişi (CMK m.141/1-l). Bu bent 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanun’la eklenmiştir.

Hiç yakalanmadan, tutuklanmadan veya bu adli kontrol yükümlülüklerine tabi tutulmadan yargılanıp beraat eden kişi bu madde kapsamında değildir. Adli makamlar huzurunda gerçek dışı beyanla suç işlediğini veya suça katıldığını bildirerek gözaltına alınmasına veya tutuklanmasına neden olan kişi de tazminat isteyemez (CMK m.144/1-e). Adli kontrol tedbirlerinin türleri için adli kontrol nedir yazısına bakılabilir.

8.2. Beraat Tazminatı Nereye ve Ne Zaman İstenir?

Beraat tazminatı 2 Mart 2024’ten beri Tazminat Komisyonuna istenir. CMK m.141/1’in (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemlere 6384 sayılı Kanun hükümleri uygulanır; bu istemler ağır ceza mahkemesine yapılmışsa Komisyona gönderilir (CMK m.142/2). Başvuru süreleri şunlardır (6384 sayılı Kanun m.5/B-1; CMK m.142/1):

1. Beraat kararının kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay içinde başvurulur.
2. Tebliğ yapılmamış olsa bile başvuru, kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılmalıdır.

Başvuru Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla da yapılabilir; bu durumda başsavcılığa yapılan başvuru tarihi esas alınır (6384 sayılı Kanun m.5/4). Başvuru elektronik ortamda da yapılabilir ve başvuru kâğıtları damga vergisinden, işlemler harçtan muaftır (6384 sayılı Kanun m.5/5-6). Kanunun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde yayımlanır.

8.3. Beraat Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Beraat tazminatı için kanunda sabit bir hesaplama formülü yoktur. Komisyon, tazminat istemlerini değerlendirirken CMK m.141, 143 ve 144’ü uygular (6384 sayılı Kanun m.5/B-3). Dilekçede zarara uğranılan işlemin, zararın nitelik ve niceliğinin yazılması ve bunların belgelerinin eklenmesi gerekir (CMK m.142/3). Bu nedenle tutuklulukta geçen süre, kaybedilen gelir ve yapılan giderler başvuruda belgeleriyle gösterilir. Tazminat ödendikten sonra beraat kararı sanık aleyhine yargılamanın yenilenmesiyle kaldırılır ve kişi mahkûm edilirse, ödenen tazminatın mahkûmiyet süresine ilişkin kısmı geri alınır (CMK m.143/1).

8.4. Beraat Kararı Sonrası Müştekiye Tazminat Davası

Beraat eden kişinin, kendisine suç isnat eden müştekiye karşı hukuki yolları ayrı bir konudur ve CMK m.141’in kapsamı dışındadır. Ceza muhakemesi kanunu bu ilişkiyi bir noktada düzenler: iftira konusunu oluşturan suç veya yalan tanıklık nedeniyle gözaltına alınma ve tutuklama hâlinde Devlet, ödediği tazminat için iftira eden veya yalan tanıklıkta bulunan kişiye rücu eder (CMK m.143/3). Müştekinin şikâyet hakkı ile iftiranın sınırı müşteki ne demek yazısında anlatılır.

9. Beraat ve Hukuk Davası

Beraat, aynı olaydan doğan hukuk davasını bitirmez. Hukuk hâkimi, zarar verenin kusurunun olup olmadığı ve ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkiminin verdiği beraat kararıyla da bağlı değildir. Ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da hukuk hâkimini bağlamaz (Türk Borçlar Kanunu m.74).

Kanun bu kuralda kusur, ayırt etme gücü, beraat, kusur değerlendirmesi ve zarar belirlemesini sayar; ceza mahkemesinin beraat gerekçesinde saptadığı olayların (örneğin sanığın olay yerinde bulunmadığının) hukuk hâkimi bakımından nasıl değerlendirileceğini ayrıca düzenlemez. Beraatin 223/2-b bendine mi yoksa 223/2-e bendine mi dayandığı bu yüzden hukuk davasında da incelenir: birincisi sanığın fiili işlemediğine dair bir saptama içerir, ikincisi yalnız ispatın yetmediğini gösterir.

10. Beraat ile Benzer Kararların Farkı

Beraat, ceza yargılamasının sonunda verilebilecek kararlardan yalnız biridir. Takipsizlik, düşme, ceza verilmesine yer olmadığı, HAGB ve davanın reddi farklı sebeplere bağlanır ve farklı sonuçlar doğurur.

10.1. Beraat ile Takipsizlik (KYOK) Farkı

Beraat ile takipsizlik arasındaki fark kararı verenin ve verildiği evrenin farklı olmasıdır. Takipsizlik, yani kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı tarafından verilir ve kamu davası hiç açılmaz; bu karar verildiğinde tutuklu şüpheli serbest kalır (CMK m.103/2). Beraat ise kamu davası açıldıktan sonra mahkemenin kurduğu hükümdür (CMK m.223/1). Takipsizliğe karşı suçtan zarar gören, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz eder (CMK m.173/1); beraate karşı ise istinaf veya temyiz yoluna gidilir. Takipsizliğin sebepleri ve itiraz süresi kovuşturmaya yer olmadığına dair karar yazısında anlatılır.

10.2. Dava Düşmesi Beraat mi? Beraat ile Düşme Farkı

Dava düşmesi beraat değildir. Beraat ile düşme arasındaki fark, mahkemenin suçlamanın esasına girip girmediğidir. Düşme kararı, Türk Ceza Kanunu’ndaki düşme sebeplerinin (dava zamanaşımı, şikâyetten vazgeçme, sanığın ölümü gibi) varlığı ya da soruşturma veya kovuşturma şartının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması hâlinde verilir (CMK m.223/8). Düşme kararı sanığın suçu işleyip işlemediği hakkında hüküm içermez; beraat ise suçlama hakkında esastan verilir. Beraat verilebilecek durumda düşme kararı verilemez (CMK m.223/9).

10.3. Beraat ile Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı Farkı

Beraat ile ceza verilmesine yer olmadığı kararı arasındaki fark, fiilin suç olma niteliğinin devam edip etmediğidir. Ceza verilmesine yer olmadığı kararı iki grup hâlde verilir (CMK m.223/3-4):

• Kusurun bulunmaması: Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik, geçici nedenler, bağlayıcı emir, zorunluluk hâli, cebir veya tehdit etkisi, meşru savunmada sınırın heyecan, korku veya telaş nedeniyle aşılması ve kusurluluğu ortadan kaldıran hata.
• Fiil suç olmaya devam ettiği hâlde ceza verilmemesi: Etkin pişmanlık, şahsi cezasızlık sebebi, karşılıklı hakaret ve fiilin haksızlık içeriğinin azlığı.

Hukuka uygunluk nedeni (örneğin meşru savunmanın kendisi) beraat sebebidir (CMK m.223/2-d); meşru savunmada sınırın heyecan, korku veya telaşla aşılması ise ceza verilmesine yer olmadığı sebebidir (CMK m.223/3-c). Ceza verilmesine yer olmadığı kararının gerekçesinde de CMK m.223/3 ve 4’teki hâllerden hangisine dayanıldığı gösterilir (CMK m.230/3).

10.4. Beraat ile HAGB Farkı

Beraat ile hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) arasındaki fark, sanık hakkında mahkûmiyet hükmü kurulup kurulmadığıdır. HAGB’de mahkeme sanığı mahkûm eden bir hüküm kurar ama açıklamaz; hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır ve HAGB, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder (CMK m.231/5). Beraatte ise hiç mahkûmiyet hükmü kurulmaz.

HAGB, CMK m.223/1’de sayılan hüküm türleri arasında yer almaz. HAGB kararından sonra sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur (CMK m.231/8). HAGB’yi düzenleyen fıkralar 16 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanun’la yeniden yazılmıştır; güncel metinde HAGB için üç koşul sayılır: sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması, yeniden suç işlemeyeceği hususunda mahkemenin kanaate varması ve zararın tamamen giderilmesi (CMK m.231/6). Ayrıntılar HAGB nedir yazısındadır.

10.5. Beraat ile Davanın Reddi Farkı

Beraat ile davanın reddi arasındaki fark, aynı fiil için başka bir hüküm veya dava bulunup bulunmadığıdır. Aynı fiil nedeniyle aynı sanık için önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa mahkeme beraat değil davanın reddi kararı verir (CMK m.223/7). Davanın reddi, sanığın aynı fiilden iki kez yargılanmasını önler.

10.6. Beraat ve Benzer Kararların Karşılaştırması

Karar	Kim verir?	Hangi evre?	Hüküm mü?	Mahkûmiyet hükmü kurulur mu?	Dayanak
Takipsizlik (KYOK)	Cumhuriyet savcısı	Soruşturma	Hayır	Hayır	CMK m.103/2
Beraat	Mahkeme	Kovuşturma	Evet	Hayır	CMK m.223/2
Düşme	Mahkeme	Kovuşturma	Evet	Hayır, esasa girilmez	CMK m.223/8
Ceza verilmesine yer olmadığı	Mahkeme	Kovuşturma	Evet	Hayır, fiil suç niteliğini korur	CMK m.223/3-4
HAGB	Mahkeme	Kovuşturma	m.223/1 listesinde yok	Evet, ama açıklanmaz	CMK m.231/5
Davanın reddi	Mahkeme	Kovuşturma	Evet	Hayır, aynı fiilden hüküm veya dava vardır	CMK m.223/7

Beraat kararının verildiği ceza yargılamasının evreleri ve sanığın hakları sanık ne demek yazısında, belirli bir suçta beraat sebeplerinin nasıl tartışıldığına dair bir uygulama ise dolandırıcılıkta beraat yazısında anlatılır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde yayımlanır.