Gerekçeli Karar Nedir? Yazıldı Ne Demek, Kaç Günde Yazılır?

Gerekçeli karar, mahkemenin duruşmada açıkladığı hüküm sonucunu (kısa kararı) hangi delillere, hangi olaylara ve hangi hukuki sebeplere dayandırdığını gösteren tam karar metnidir. Bütün mahkemelerin her türlü kararı gerekçeli olarak yazılır (Anayasa m.141/3). e-Devlet veya UYAP’ta görülen “gerekçeli karar yazıldı” ibaresi, bu metnin hazırlanıp dosyaya konduğunu gösterir; dava henüz kesinleşmiş değildir. Bu yazı, ceza, hukuk veya idare mahkemesinde hükmü açıklanmış ve gerekçeli kararı bekleyen taraf için yazılmıştır. Gerekçeli karar ceza davasında on beş gün, hukuk davasında bir ay, idari yargıda otuz gün içinde yazılır. İstinaf ve temyiz süresi ise kararın yazıldığı günden değil, tebliğ edildiği günden işler.

1. Gerekçeli Karar: Öne Çıkanlar

• Gerekçeli karar, kısa kararın dayandığı deliller, olaylar ve hukuki sebeplerle birlikte yazılmış tam metnidir ve bütün mahkemeler için zorunludur (Anayasa m.141/3).
• Gerekçeli karar ceza davasında hükmün açıklanmasından itibaren en geç on beş gün, hukuk davasında tefhimden itibaren bir ay, idari yargıda karar tarihinden itibaren otuz gün içinde yazılır (CMK m.232/3; HMK m.294/4; İYUK m.24).
• Gerekçeli karar tefhim edilen hüküm sonucuna aykırı olamaz (HMK m.298/2).
• Gerekçeli karara karşı istinaf ve temyiz süresi hukuk ve ceza davalarında iki hafta, idari yargıda otuz gündür ve tebliğle başlar (HMK m.345; CMK m.273/1, m.291/1; İYUK m.45/1).
• Hukuk davasında gerekçeli karar, hâkimin re’sen harekete geçtiği hâller dışında taraflardan biri talep etmedikçe tebliğe çıkarılmaz (Yönetmelik m.216/1).
• Boşanma gibi aile hukukuna ilişkin gerekçeli karar kesinleşmedikçe yerine getirilemez; boşanma tarihi kesinleşme tarihidir (HMK m.350/2; Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.27/1).

2. Gerekçeli Karar Nedir?

Gerekçeli karar, yargılamanın sonunda verilen hükmün tam ve imzalı metnidir. Bir yargılama iki aşamada karara bağlanır. Önce duruşmada hüküm sonucu açıklanır: beraat ya da mahkûmiyet, davanın kabulü ya da reddi, ceza veya alacak miktarı gibi. Hukuk davasında tefhim, hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilip okunmasıyla gerçekleşir (HMK m.294/3). Ardından mahkeme bu sonuca neden ulaştığını yazar. Bu ikinci metin gerekçeli karardır.

Gerekçe zorunluluğu hem Anayasa’da hem usul kanunlarında yer alır. Ceza muhakemesinde hâkim ve mahkemelerin her türlü kararı, karşı oy dahil, gerekçeli olarak yazılır; kararlarda başvurulabilecek kanun yolu, süresi, mercii ve şekli de belirtilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.34). Hukuk davasında hükmün ayrı bir bendi olarak “gerekçeli kararın yazıldığı tarih” gösterilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.297/1-e). İdari yargıda kararlarda, kararın dayandığı hukuki sebepler ile gerekçesi ve hüküm belirtilir (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.24/e).

2.1. Gerekçeli Kararda Neler Yer Alır?

Gerekçeli kararın içeriği dava türüne göre kanunda sayılmıştır. Hukuk davasında hüküm; tarafların iddia ve savunmalarının özetini, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları, çekişmeli vakıalar hakkında toplanan delilleri, delillerin tartışılmasını ve değerlendirilmesini, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonucu ve hukuki sebepleri kapsar (HMK m.297/1-c). Hüküm sonucunda ise yargılama giderleri, varsa kanun yolları ve süresi gösterilir (m.297/1-ç).

Ceza davasında mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde şunlar gösterilir (CMK m.230/1):

• İddia ve savunma: İddia ve savunmada ileri sürülen görüşler.
• Deliller: Delillerin tartışılması ve değerlendirilmesi, hükme esas alınan ve reddedilen deliller; dosyada hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmiş delil varsa bunların ayrıca ve açıkça gösterilmesi.
• Kanaat ve nitelendirme: Ulaşılan kanaat, sabit görülen fiil ve bunun hukuki nitelendirmesi ile cezanın Türk Ceza Kanunu m.61 ve m.62’deki sıraya göre belirlenmesi.
• Erteleme ve çevirme: Cezanın ertelenmesi, hapis cezasının adli para cezasına veya tedbire çevrilmesi ya da bu yöndeki istemlerin kabul veya reddine ait dayanaklar.

Beraat hükmünün gerekçesinde, beraatin kanunda sayılan hâllerden hangisine dayandığı gösterilir (CMK m.230/2). Beraat hâllerinin ayrımı için beraat ne demek yazımıza bakabilirsiniz.

3. Gerekçeli Karar ile Kısa Karar Arasındaki Fark

Gerekçeli karar ile kısa karar arasındaki fark, kısa kararın yalnız sonucu, gerekçeli kararın ise sonucu ve dayanağını birlikte içermesidir. Kısa karar duruşmada tefhim edilen hüküm sonucudur ve taraf onu duruşmada öğrenir. Gerekçeli karar ise hâkim tarafından sonradan yazılan ve imzalanan tam metindir (HMK m.298/1). Tefhimin ayrıntıları için tefhim ne demek yazımıza bakabilirsiniz.

Gerekçeli karar, tefhim edilen hüküm sonucuna aykırı olamaz (HMK m.298/2). Yani gerekçe yazılırken duruşmada açıklanan sonuç değiştirilemez. Aynı güvence ceza davasında da vardır: hüküm sonucu tefhim edildikten sonra gerekçeli kararı imzalamadan hâkim ölür ya da imzalayamayacak duruma düşerse, yeni hâkim gerekçeli kararı tefhim edilen hükme uygun olarak yazıp imzalar (CMK m.232/5). Kısa karar ile gerekçeli karar birbirinden farklıysa taraf bu aykırılığı istinaf veya temyiz dilekçesinde ileri sürer. Karardaki belirsizlik veya yazı ve hesap hatası ise ayrı yollarla giderilir; bunlar için tavzih ne demek yazımıza bakabilirsiniz.

4. Gerekçeli Karar Yazıldı Ne Demek?

“Gerekçeli karar yazıldı” ibaresi, mahkemenin hükmün gerekçesini yazıp dosyaya koyduğunu gösterir. Bu ibare davanın bittiği, kararın kesinleştiği veya kanun yolu süresinin başladığı anlamına gelmez. Sıradaki aşama, gerekçeli kararın taraflara tebliğidir ve istinaf ya da temyiz süresi ancak bu tebliğle işlemeye başlar.

Ceza davasında aleyhine kanun yoluna başvurulabilecek karar, duruşmada hazır bulunamayan ilgilisine tebliğ olunur (CMK m.35/2). Hukuk davasında ise kural farklıdır. Hâkimin re’sen harekete geçtiği hâller ile kanunlardaki özel hükümler saklı kalmak üzere, taraflardan birinin talebi olmadıkça hüküm tebliğe çıkarılmaz (Bölge Adliye ve Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik m.216/1). Bu nedenle hukuk davasında “gerekçeli karar yazıldı” ibaresini gören taraf, tebliğin kendiliğinden yapılacağını varsaymamalıdır.

4.1. Gerekçeli Karar Yazıldı Ceza Davasında Ne Anlama Gelir?

Ceza davasında (asliye ceza veya ağır ceza mahkemesinde) “gerekçeli karar yazıldı” ibaresi, hükmün gerekçesinin açıklanmasından sonra dosyaya konduğunu gösterir. Gerekçe tümüyle tutanağa geçirilmemişse hükmün açıklanmasından itibaren en geç on beş gün içinde dosyaya konulur (CMK m.232/3). Sanık, katılan veya müdafi için önemli olan tarih, gerekçeli hükmün tebliğ tarihidir. İstinaf süresi hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren işler (CMK m.273/1). Mahkemenin görevi için asliye ceza mahkemesi nedir yazımıza bakabilirsiniz.

4.2. Gerekçeli Karar Yazıldı, Sonucu Nasıl Öğrenilir?

Gerekçeli kararın tam metni tebliğ yoluyla veya ilam mahkemeden alınarak öğrenilir. Taraflar, harcın ödenmiş olup olmamasına bakılmaksızın ilamı her zaman alabilir (HMK m.302/1). Dosyasını elektronik ortamda izleyen taraf karar metnine UYAP Vatandaş Portalı üzerinden de ulaşabilir. Ancak portalda metnin görülmesi tebliğ değildir. Kanun yolu süresini başlatan olay usulüne uygun tebliğdir.

Elektronik tebligat adresi olan kişiye tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat Kanunu m.7/a). Baro levhasına yazılı avukatlar ve özel hukuk tüzel kişileri bu adresi kullanmak zorundadır; diğer gerçek kişilere talepleri hâlinde elektronik tebligat adresi verilir. Tebligatın türleri ve usulsüz tebligatın sonuçları için tebligat nedir yazımıza bakabilirsiniz.

5. Gerekçeli Karar Ne Zaman Çıkar? Yargı Koluna Göre Yazılma Süreleri

Gerekçeli karar ceza davasında hükmün açıklanmasından itibaren en geç on beş gün, hukuk davasında tefhimden itibaren bir ay, idari yargıda kararın verildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yazılır. Her sürenin başlangıç olayı farklıdır:

Dava	Gerek­çeli karar süresi	Süre neyle başlar	Dayanak
Ceza davası	En geç on beş gün	Hükmün açık­lan­ması	CMK m.232/3
Hukuk davası (yazılı yar­gı­lama)	Bir ay	Hüküm sonu­cu­nun tefhimi	HMK m.294/4
Hukuk davası (basit yar­gı­lama)	En geç bir ay içinde yazılıp tebliğe çıka­rı­lır	Hüküm öze­ti­nin tefhimi	HMK m.321/2
İdari dava	Otuz gün içinde yazılır ve imza­la­nır	Kararın veril­diği tarih	İYUK m.24

Hukuk davasında bir aylık süre, zorunlu nedenlerle yalnız hüküm sonucunun tefhim edildiği hâller içindir (HMK m.294/4). Basit yargılama usulünde tefhim kural olarak hükmün gerekçesiyle birlikte açıklanmasıyla olur. Hâkim zorunlu hâllerde sebebini tutanağa geçirerek yalnız hüküm özetini tefhim edebilir. Bu durumda gerekçeli karar en geç bir ay içinde yazılır ve tebliğe çıkarılır (HMK m.321/2). Yazılı yargılamadaki bir aylık sürede kanun yalnız yazmayı düzenler; basit yargılamada ise tebliğe çıkarmayı da aynı süreye bağlar.

İdari yargıdaki otuz günlük süre, 8 Temmuz 2021 tarihli 7331 sayılı Kanunla İYUK m.24’e eklenen cümleye dayanır. Bu süre, ceza ve hukuk davalarından farklı olarak kararın verildiği tarihten itibaren işler.

5.1. Gerekçeli Karar Süresinde Yazılmazsa Ne Olur?

Kanun, gerekçeli kararın süresinde yazılmamasına kararın hükümsüzlüğü gibi bir sonuç bağlamaz; CMK m.232/3, HMK m.294/4 ve İYUK m.24 yalnız süreyi düzenler. Gecikmenin taraf açısından asıl sonucu, kanun yolu süresinin işlememesidir. İstinaf ve temyiz süresi gerekçeli hükmün tebliğiyle başladığı için gerekçe yazılıp tebliğ edilmedikçe taraf süre kaybetmez (HMK m.345; CMK m.273/1). Anayasa ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını yargının görevi sayar (Anayasa m.141/4). İstinaf aşamasının kendi süresi için istinaf ne kadar sürer yazımıza bakabilirsiniz.

6. Gerekçeli Karardan Sonra Kanun Yolu Süresi Ne Zaman Başlar?

Gerekçeli karara karşı istinaf ve temyiz süresi, kararın açıklandığı günden değil, tebliğ edildiği günden işlemeye başlar. Hukuk davasında istinaf süresi iki haftadır ve ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işler (HMK m.345). Bu nedenle iki tarafın süresi farklı günlerde dolabilir.

Kanun yolu	Süre	Baş­lan­gıç	Dayanak
Hukuk dava­sında istinaf	İki hafta	İlamın her bir tarafa tebliği	HMK m.345
Hukuk dava­sında temyiz	İki hafta	Bölge adliye mah­ke­mesi kara­rı­nın tebliği	HMK m.361/1
Ceza dava­sında istinaf	İki hafta	Hükmün gerek­çe­siyle bir­likte tebliği	CMK m.273/1
Ceza dava­sında temyiz	İki hafta	Hükmün gerek­çe­siyle bir­likte tebliği	CMK m.291/1
İdari yargıda istinaf	Otuz gün	Kararın tebliği	İYUK m.45/1
Danış­tayda temyiz	Otuz gün	Kararın tebliği	İYUK m.46/1

Ceza davasındaki bugünkü kural, CMK m.273/1 ve m.291/1’in süreyi “hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten” başlatan metnidir. Bu metnin değişiklik tarihi ve eski kuralın hangi hükümlere uygulandığı için istinaf nedir ve temyiz nedir yazılarımıza bakabilirsiniz. İdari yargıda bazı kararlar parasal sınır nedeniyle kesindir ve istinaf edilemez (İYUK m.45/1); Danıştay’a temyiz edilebilen kararlar için Danıştay temyiz yazımıza bakabilirsiniz.

7. Gerekçeli Karar Tebliğ Edilmezse Ne Olur?

Gerekçeli karar tebliğ edilmezse kanun yolu süresi işlemeye başlamaz ve karar süre dolmasıyla kesinleşmez. Bu sonuç, istinaf ve temyiz sürelerinin kanunda tebliğe bağlanmasından doğar (HMK m.345; CMK m.273/1, m.291/1; İYUK m.45/1).

Hukuk davasında tebliğ kural olarak bir tarafın talebine bağlıdır. Taraflardan biri talep ettiğinde hükmün bir nüshası makbuz karşılığında talep eden tarafa verilir, bir nüshası da diğer tarafa tebliğe çıkarılır (Yönetmelik m.216/1). Taraflardan her birine verilen hüküm nüshasına ilam denir (m.216/2). Bakiye karar ve ilam harcının ödenmemiş olması hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir (HMK m.302/2).

7.1. Gerekçeli Karar Tebliğ Talebi Nasıl Yapılır?

Gerekçeli karar tebliğ talebi, hükmü veren mahkemeye yapılır ve hükmün karşı tarafa tebliğe çıkarılmasını ister. Talep üzerine hükmün bir nüshası makbuz karşılığında talep eden tarafa verilir, bir nüshası da karşı tarafa tebliğe çıkarılır (Yönetmelik m.216/1). İstinaf süresi ilamın taraflardan her birine usulen tebliğiyle işlediği için her taraf kendi tebliğ tarihini ayrıca belgelemelidir (HMK m.345).

8. Gerekçeli Karar Ne Zaman Kesinleşir?

Gerekçeli karar, kanun yolu süresi tebliğden itibaren başvuru yapılmadan geçtiğinde ya da kanun yolu incelemesi tamamlandığında kesinleşir. Kanun da süresinde başvurulmayan kararı “süresi içinde kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmiş” karar olarak adlandırır (HMK m.20/1). Tebliğ yapılmadıkça süre işlemediği için “gerekçeli karar yazıldı” aşamasındaki karar henüz kesinleşmiş değildir (HMK m.345).

Hükmün kesinleştiği, ilamın altına veya arkasına yazılıp tarih ve mahkeme mührü konmak ve başkan veya hâkim tarafından imzalanmak suretiyle belirtilir (HMK m.302/4). Uygulamadaki adı kesinleşme şerhidir. Kanun yollarından geçerek kesinleşen kararların kesinleşme kaydı ile yerine getirilmesi için gerekli bildirimleri ilk derece mahkemesi yapar (HMK m.302/5).

8.1. Gerekçeli Karar Kesinleşmeden İcraya Konabilir mi?

Gerekçeli karar kural olarak kesinleşmeden de icraya konabilir; istinaf ve temyiz başvurusu kararın icrasını durdurmaz (HMK m.350/1, m.367/1). Bunun istisnası kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlardır; bunlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2, m.367/2). Nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez (m.350/1). Hangi kararların kesinleşme beklediği için kesinleşmeden icraya konulamayacak kararlar yazımıza bakabilirsiniz.

9. Boşanmadan Sonra Gerekçeli Karar Alınmazsa Ne Olur?

Boşanma davasında gerekçeli karar tebliğ edilmez ve karar kesinleşmezse boşanma nüfus kaydına işlenmez. Boşanma kararı aile hukukuna ilişkin olduğu için kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2). Boşanma tarihi de duruşma günü değil, boşanma kararının kesinleştiği tarihtir (Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.27/1).

Kesinleşmenin nasıl geciktiği, hukuk davasındaki tebliğ kuralından anlaşılır. Taraflardan biri talep etmedikçe hüküm tebliğe çıkarılmaz (Yönetmelik m.216/1). Tebliğ yapılmazsa istinaf süresi işlemez (HMK m.345). Süre işlemeyince de karar kesinleşmez. Bu nedenle boşanma kararından sonra taraflardan birinin tebliğ talebinde bulunması ve tebliğden sonra kesinleşmenin takip edilmesi gerekir.

Karar kesinleşince mahkeme yazı işleri müdürü, aile kütüklerinde tescil gerektiren kararı kesinleştirme tarihinden itibaren on gün içinde o yerin nüfus müdürlüğüne bildirir (Nüfus Hizmetleri Kanunu m.55/1). Kadının bekleme süresi de mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren hüküm ifade eder (m.26/1). Anlaşmalı ve çekişmeli boşanmanın yargılama aşamaları için anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma yazılarımıza bakabilirsiniz.

10. Gerekçeli Karar Gerekçesiz veya Eksik Gerekçeliyse Ne Olur?

Gerekçeli karar kanunun aradığı gerekçeyi içermiyorsa bu durum kanun yolunda karara karşı ileri sürülebilecek bir hukuka aykırılıktır. Ceza davasında hükmün CMK m.230 gereğince gerekçeyi içermemesi, temyiz dilekçesinde gösterilmemiş olsa bile hukuka kesin aykırılık sayılır (CMK m.289/1-g).

İdari yargıda bölge idare mahkemesi, kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gösterilen gerekçeyi doğru veya yeterli bulmazsa, kararın gerekçesini değiştirerek istinaf başvurusunu reddeder (İYUK m.45/3-b). Bu hüküm 16 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Yani idari yargıda gerekçenin hatalı olması her durumda kararın kaldırılması sonucunu doğurmaz; sonuç doğruysa gerekçe istinaf aşamasında düzeltilebilir.

11. Gerekçeli Karar Yazıldıktan Sonra Adım Adım Ne Yapılır?

Gerekçeli karar yazıldıktan sonra karar taraflara tebliğ edilir, kanun yolu süresi tebliğle işler ve süre başvurusuz geçerse karar kesinleşir. Yapılacak işlemler şu sırayla izlenir:

1. Karar metnini edinin. İlamı mahkemeden alın veya karar metnini UYAP Vatandaş Portalı’ndan okuyun; ilam harç ödenmeden de alınabilir (HMK m.302/1).
2. Tebliğ tarihini belirleyin. Kanun yolu süresi tebliğle işler; elektronik tebligatta tebliğ, adrese ulaşmayı izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (HMK m.345; Tebligat Kanunu m.7/a).
3. Hukuk davasında tebliğ talebinde bulunun. Talep olmadıkça hüküm kural olarak tebliğe çıkarılmaz (Yönetmelik m.216/1).
4. Kısa kararla gerekçeli kararı karşılaştırın. Gerekçeli karar tefhim edilen hüküm sonucuna aykırı olamaz (HMK m.298/2).
5. Süreyi dava türüne göre hesaplayın. Hukuk ve ceza davasında iki hafta, idari yargıda otuz gün (HMK m.345; CMK m.273/1; İYUK m.45/1).
6. Kesinleşme kaydını alın. Karar kesinleşince ilama kesinleşme şerhi yazılır (HMK m.302/4); boşanma gibi aile hukuku kararları ancak bundan sonra yerine getirilir (HMK m.350/2).

Dava açılışından hükme kadar bütün aşamalar için dava nasıl açılır yazımıza, kanunların güncel metni için Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun resmî metnine bakabilirsiniz.