Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedeniyle Boşanma: Nedir, Şartları

Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanma, eşlerden biri haysiyetsiz bir hayat sürdüğünde ve bu yüzden onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemediğinde, diğer eşin Türk Medeni Kanunu (TMK) m.163’e dayanarak açtığı boşanma davasıdır. Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanma davası için kanun iki koşul arar: eşin haysiyetsiz bir hayat sürmesi ve bu sebeple birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi. Dava hakkı bir süreye bağlı değildir; eş davayı her zaman açabilir (TMK m.163).

Aynı madde, küçük düşürücü bir suç işlenmesini de ayrı bir boşanma sebebi olarak düzenler. Bu yazı, eşinin yaşam biçimi nedeniyle boşanmayı düşünen eşin ve boşandıktan sonra nafaka ödemeye devam eden eski eşin sorularını; şartlar, ispat, süre, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı bakımından kanun maddeleriyle cevaplar.

1. Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedeniyle Boşanma: Öne Çıkanlar

• Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanma davası, eşin haysiyetsiz bir hayat sürmesi ve bu yüzden birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi koşuluyla açılır (TMK m.163).
• Haysiyetsiz hayat sürme davası için hak düşürücü süre yoktur; kanun eşin her zaman dava açabileceğini söyler (TMK m.163).
• Kanun haysiyetsiz hayatı tanımlamaz ve örnek saymaz; hâkim boşanma davasının dayandığı olgulara vicdanen kanaat getirmedikçe onları ispatlanmış sayamaz (TMK m.184/1).
• Haysiyetsiz hayat sürme ispatlanamazsa, genel sebep dilekçede fer’î talep olarak ileri sürüldüyse incelenir; mahkeme fer’î talebe ancak asli talebi esastan reddettikten sonra geçer (HMK m.111).
• Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanmada kusurlu eşin mal paylaşımındaki payını azaltma yetkisi lafızda yer almaz; kanun bu yetkiyi zina ve hayata kast nedeniyle boşanmaya bağlar (TMK m.236/2).
• Boşandıktan sonra irat biçiminde nafaka alan eski eşin haysiyetsiz hayat sürmesi, nafakanın mahkeme kararıyla kaldırılması sebebidir; nafaka bu sebeple kendiliğinden kalkmaz (TMK m.176/3).
• Haysiyetsiz hayat sürme davası aile mahkemesinde açılır; eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı ay birlikte oturulan yer mahkemesi yetkilidir (4787 sayılı Kanun m.4, TMK m.168).

2. Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedir?

Haysiyetsiz hayat sürme, TMK m.163’ün “haysiyetsiz bir hayat sürer” ifadesiyle düzenlediği ve tek bir fiili değil, eşin sürdürdüğü bir yaşam biçimini anlatan boşanma sebebidir. Dava için bu hayat yüzünden birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi de gerekir. Kanun kavramı tanımlamaz ve örnek davranış saymaz (TMK m.163). Kavram “haysiyetsiz yaşam sürme” olarak da anılır.

Haysiyetsiz hayat sürme, maddenin düzenlediği iki sebepten biridir. TMK m.163 iki sebebi aynı cümlede toplar ama iki farklı fiil kullanır: küçük düşürücü suç için “işler”, haysiyetsiz hayat için “sürer”. Suç işleme sebebi bir fiile bağlanırken haysiyetsiz hayat sürme sebebi bir yaşam biçimini anlatır. İki sebebin ortak koşulu da aynı cümlededir: bu sebeplerden ötürü o eşle birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi (TMK m.163).

Haysiyetsiz hayat sürme, genel boşanma sebebinden ayrı bir maddede düzenlenmiştir. Genel sebepte davacı, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenmeyecek derecede temelinden sarsıldığını göstermelidir (TMK m.166/1). Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanmada ise beklenemezlik, evliliğin genel durumuna değil, davalı eşin sürdürdüğü hayata bağlanır (TMK m.163). Genel sebebe dayanan dava için evlilik birliğinin temelinden sarsılması ve çekişmeli boşanma yazılarımıza bakabilirsiniz.

2.1. Haysiyetsiz Hayat Sürme Örnekleri Kanunda Sayılır mı?

Haysiyetsiz hayat sürme örnekleri kanunda sayılmaz. TMK m.163 yalnız “haysiyetsiz bir hayat sürer” ifadesini kullanır; alkol, kumar veya uyuşturucu bağımlılığı ya da evlilik dışı sürekli birliktelik gibi davranışları ne adıyla kapsama alır ne de dışarıda bırakır. Bu nedenle bir davranışın haysiyetsiz hayat sayılıp sayılmadığı, dosyadaki olgular ve deliller üzerinden hâkim tarafından değerlendirilir; hâkim kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m.184/4).

Haysiyetsiz hayat sürme değerlendirmesini madde lafzının iki ölçütü sınırlar: davranışın bir hayat olarak sürmesi ve bu hayat yüzünden birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi (TMK m.163). Bir davranış ağır olsa da bu iki ölçütü karşılamıyorsa m.163’ün değil, genel sebebin konusu olabilir (TMK m.166/1). Eşler birbirine sadık kalmak zorundadır (TMK m.185/3); sadakatsizlik zina niteliğindeyse kendine özgü süre ve af kurallarıyla ayrı bir sebep vardır (TMK m.161). Bu sebep için zina nedeniyle boşanma yazımıza bakabilirsiniz.

3. Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedeniyle Boşanma Davasının Şartları

Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanma davası; eşlerden birinin haysiyetsiz bir hayat sürmesi, bu hayat yüzünden onunla birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi ve davacı eşin bu olguları ispat etmesi hâlinde kabul edilir (TMK m.163, m.6). Haysiyetsiz hayat sürme sebebiyle boşanma için aranan şartlar şunlardır:

1. Eş sıfatı: Madde “eşlerden biri” ifadesini kullanır; dava hakkı, evlilik devam ederken haysiyetsiz hayat sürmeyen diğer eşe tanınır (TMK m.163).
2. Haysiyetsiz hayat olgusu: Davalı eş haysiyetsiz bir hayat sürmelidir; madde tek bir fiili değil, sürdürülen bir hayatı anlatır (TMK m.163).
3. Beklenemezlik: Bu hayat nedeniyle davalı eşle birlikte yaşamak davacı eşten beklenemez olmalıdır (TMK m.163).
4. İspat: Davacı eş, hakkını dayandırdığı olguları ispatla yükümlüdür (TMK m.6); hâkim bu olgulara vicdanen kanaat getirmedikçe onları ispatlanmış sayamaz (TMK m.184/1).

Şartlardan biri eksikse haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanma talebi kabul edilmez. Aynı olaylar, evlilik birliğini temelinden sarstığı ölçüde genel sebep bakımından ayrıca ileri sürülebilir (TMK m.166/1); bunun dilekçede nasıl kurulacağı aşağıda terditli dava bölümünde açıklanmıştır.

3.1. Haysiyetsiz Hayat Sürmede Süreklilik: Tek Olay Yeter mi?

Haysiyetsiz hayat sürme sebebi, maddenin lafzı gereği tek bir olaya değil, sürdürülen bir hayata bağlanır. Kanun suç sebebinde “işler”, haysiyetsiz hayat sebebinde “sürer” fiilini kullanır (TMK m.163). Tek seferlik bir davranış bu ifadenin kapsamına girmediğinde haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanma istenemez. Aynı davranış evlilik birliğini, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede sarstıysa genel sebebe dayanılabilir (TMK m.166/1).

Haysiyetsiz hayat sürme için kaç olayın veya ne kadar sürenin yeterli olduğu kanunda bir sayı ya da süreyle belirtilmez. Bu yüzden dava dilekçesinde davranışların hangi tarihlerde ve ne sıklıkla gerçekleştiği ayrı ayrı yazılır. Kanun, dava dilekçesinde iddianın dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini ve her vakıanın hangi delille ispat edileceğini ister (HMK m.119/1-e, f).

3.2. Haysiyetsiz Hayat Sürmede Beklenemezlik Şartı

Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanmada beklenemezlik, haysiyetsiz hayatın ispatından ayrı ikinci bir koşuldur: kanun, bu sebepten ötürü davalı eşle birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesini arar (TMK m.163). Zina (TMK m.161) ile hayata kast, pek kötü veya ağır derecede onur kırıcı davranış (TMK m.162) sebeplerinde lafızda böyle bir ek koşul yer almaz. Akıl hastalığı sebebinde kanun benzer biçimde ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesini arar (TMK m.165).

Haysiyetsiz hayat sürmede beklenemezlik, davacı eşin durumuna göre değerlendirilir; madde “diğer eşten beklenemezse” der (TMK m.163). Haysiyetsiz hayatın uzun süre bilinmesine rağmen birlikte yaşamaya devam edilmesi, kanunda ayrıca düzenlenmiş bir hak kaybı sebebi değildir. Bu olgu, birlikte yaşamanın beklenip beklenemeyeceği incelenirken dosyadaki olgulardan biri olur.

3.3. Haysiyetsiz Hayat Sürmede Kusur Ayrı Bir Şart mı?

Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanmada kusur, TMK m.163’ün lafzında ayrı bir koşul olarak yazılmaz; madde yalnız haysiyetsiz hayatı ve beklenemezliği sayar. Kusur, boşanmanın mali sonuçlarında belirleyicidir. Maddi tazminatı kusursuz veya daha az kusurlu taraf kusurlu taraftan isteyebilir (TMK m.174/1). Yoksulluk nafakası da kusuru daha ağır olmama koşuluna bağlıdır (TMK m.175/1). Bu yüzden dilekçede haysiyetsiz hayatı oluşturan davranışlar, hem boşanma sebebi hem kusur dağılımı bakımından anlatılır.

4. Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme: Küçük Düşürücü Suç Sebebi

Küçük düşürücü suç işleme nedeniyle boşanma, TMK m.163’ün haysiyetsiz hayat sürmeyle aynı cümlede düzenlediği ikinci sebeptir; maddenin başlığı da “Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme”dir. Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler ve bu sebeple onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, diğer eş her zaman boşanma davası açabilir (TMK m.163). Bu sebepte de beklenemezlik koşulu aranır; suçun işlenmesi tek başına yeterli sayılmaz.

Kanun hangi suçların küçük düşürücü sayılacağını saymaz ve başka bir kanundaki suç listesine gönderme yapmaz. Suçun kasten mi taksirle mi işlendiği, kime karşı işlendiği ve evlilikten önce mi sonra mı işlendiği de maddenin lafzında ayrıca düzenlenmez. Bu sorular somut olayda, suçun niteliği ve birlikte yaşamanın beklenip beklenemeyeceği incelenirken cevaplanır (TMK m.163, m.184/4).

Suç işleme sebebine dayanılırken ceza yargılaması henüz sürüyor olabilir. Boşanma davasında hüküm verilebilmesi başka bir davanın sonucuna kısmen veya tamamen bağlıysa, mahkeme o davanın sonuçlanmasına kadar yargılamayı bekletebilir (HMK m.165/1). Bu nedenle ceza dosyasının mahkemesi, esas numarası ve aşaması dilekçede belirtilir; hüküm verilmişse delil olarak gösterilir.

5. Haysiyetsiz Hayat Sürme Davası Açma Süresi

Haysiyetsiz hayat sürme davası için hak düşürücü süre yoktur: TMK m.163, eşin “her zaman” boşanma davası açabileceğini söyler. Zina ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerinde ise dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde beş yıl geçmekle düşer (TMK m.161/2, m.162/2). Bu iki maddede yer alan “Affeden tarafın dava hakkı yoktur” hükmü de m.163’te bulunmaz (TMK m.161/3, m.162/3).

Haysiyetsiz hayat sürme davasında sürenin olmaması, beklenemezlik koşulunu ortadan kaldırmaz. Dava hakkı süreye bağlı olmasa da her hak dürüstlük kurallarına uygun kullanılmalıdır; bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz (TMK m.2). Kanun davanın, birlikte yaşama diğer eşten “beklenemezse” açılabileceğini söyler; davacı bu koşulu dava açtığında ispat etmek zorundadır (TMK m.163, m.6). Haysiyetsiz hayatın sona erdiği ve eşlerin birlikte yaşamayı sürdürdüğü bir dönem bu ispatta dosyadaki olgulardan biri olarak incelenir (TMK m.184/4).

6. Haysiyetsiz Hayat Sürmenin Zina ve Diğer Boşanma Sebeplerinden Farkı

Haysiyetsiz hayat sürmeyi diğer boşanma sebeplerinden ayıran üç kural vardır: beklenemezlik koşulu, sürenin olmaması ve af hükmünün bulunmaması. Aşağıdaki tablo, TMK m.161-166 arasındaki sebepleri aynı ölçütlerle karşılaştırır.

Sebep	Madde	Aranan ek koşul	Dava süresi	Af hükmü	Mal pay­la­şı­mında pay azaltma (m.236/2)
Zina	m.161	Lafızda yok	Öğrenmeden 6 ay, her hâlde 5 yıl	Var	Var
Hayata kast, pek kötü veya ağır derecede onur kırıcı davranış	m.162	Lafızda yok	Öğrenmeden 6 ay, her hâlde 5 yıl	Var	Yalnız hayata kastta
Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme	m.163	Birlikte yaşamanın bek­le­ne­me­mesi	Yok (“her zaman”)	Maddede yok	Lafızda yok
Terk	m.164	En az 6 ay ayrılık ve sonuçsuz kalan ihtar	İhtar takvimi var	Maddede yok	Lafızda yok
Akıl hastalığı	m.165	Ortak hayatın çekil­mez­liği ve resmî sağlık kurulu raporu	Maddede yok	Maddede yok	Lafızda yok
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması	m.166/1	Ortak hayatın sür­dü­rül­me­si­nin bek­le­ne­me­ye­cek derecede sarsılma	Maddede yok	Maddede yok	Lafızda yok

Tablodaki son sütun, sebep seçiminin mal paylaşımına etkisini gösterir. Aynı olaylar hem haysiyetsiz hayat hem zina olarak nitelenebiliyorsa, kusurlu eşin artık değerdeki payının azaltılması yalnız zina nedeniyle boşanmada istenebilir (TMK m.236/2). Zina davası ise öğrenmeden başlayarak altı ay ve her hâlde beş yıllık süreye bağlıdır (TMK m.161/2). Komşu sebepler için onur kırıcı davranış nedeniyle boşanma, terk nedeniyle boşanma ve akıl hastalığı nedeniyle boşanma yazılarımıza bakabilirsiniz.

7. Haysiyetsiz Hayat Sürme İspatlanamazsa Ne Olur? Terditli Dava

Haysiyetsiz hayat sürme ispatlanamazsa TMK m.163’e dayanan boşanma talebi karşılanmaz. Aynı olayların genel sebep bakımından da incelenmesini sağlamanın kanundaki yolu, genel sebebi dilekçede fer’î talep olarak ileri sürmektir. Davacı aynı davalıya karşı birden fazla talebini, aralarında aslilik-ferîlik ilişkisi kurarak aynı dava dilekçesinde ileri sürebilir; mahkeme asli talebin esastan reddine karar vermedikçe fer’î talebi inceleyemez (HMK m.111). Bu yapıya terditli veya kademeli dava denir.

Haysiyetsiz hayat sürme davasında terditli dilekçe şöyle kurulur: asli talep TMK m.163’e, fer’î talep evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına (TMK m.166/1) dayandırılır. Kanun talepler arasında hukuki veya ekonomik bir bağlantı arar (HMK m.111/1); iki talep de aynı evliliğin boşanmayla sona ermesine yöneliktir.

Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle açılan boşanma davası reddedilir ve ret kesinleşirse, kesinleşme tarihinden başlayarak bir yıl geçtiği hâlde ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4). Bu fıkra 14.11.2024 tarihli 7532 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Ayrıntı için fiili ayrılık nedeniyle boşanma yazımıza bakabilirsiniz.

8. Haysiyetsiz Hayat Sürme Nasıl İspatlanır?

Haysiyetsiz hayat sürme, usule uygun her delille ispatlanabilir ve ispat yükü davacı eştedir (TMK m.6). Boşanma yargılaması Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na tabidir, ancak TMK m.184 bu davalar için özel kurallar koyar. Hâkim olgulara vicdanen kanaat getirmedikçe onları ispatlanmış sayamaz, bu olgular hakkında taraflara yemin öneremez ve tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz (TMK m.184/1-3). Hâkim kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m.184/4).

Haysiyetsiz hayat sürmenin ispatında sınırı delilin elde ediliş biçimi çizer: hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m.189/2). Ses kaydı, yazışma ve telefon kayıtları bakımından bu sınırın nasıl işlediği ses kaydı ve WhatsApp yazışmasının delil değeri ile boşanma davasında HTS kayıtları yazılarımızda ayrıca ele alınmıştır.

Haysiyetsiz hayatı anlatan olgular eşlerin özel hayatına ilişkin olabilir. Taraflardan biri isterse hâkim duruşmanın gizli yapılmasına karar verebilir (TMK m.184/6).

9. Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedeniyle Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanma davası, aile mahkemesine verilen ve TMK m.163’e dayanan bir dava dilekçesiyle açılır. Davanın açılmasında izlenecek adımlar şunlardır:

1. Görevli mahkemeyi belirleyin. Aile hukukundan doğan dava ve işler aile mahkemesinin görevindedir (4787 sayılı Kanun m.4).
2. Yetkili yeri seçin. Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer mahkemesi yetkilidir (TMK m.168).
3. Olguları numaralandırın. Haysiyetsiz hayatı ve beklenemezliği oluşturan her vakıa sıra numarasıyla açıkça özetlenir; her vakıanın hangi delille ispat edileceği yanına yazılır (HMK m.119/1-e, f).
4. Hukuki sebebi ve talebi yazın. Dayanılan hukuki sebep (TMK m.163) ve açık talep sonucu dilekçede yer alır (HMK m.119/1-g, ğ). Dava açmaya hakkı olan eş, boşanma yerine ayrılık da isteyebilir (TMK m.167).
5. Genel sebebi fer’î talep olarak ekleyin. Asli talep TMK m.163’e, fer’î talep TMK m.166/1’e dayandırılır (HMK m.111).
6. Mali sonuçları talep edin. Maddi ve manevi tazminat (TMK m.174) ile yoksulluk nafakası (TMK m.175) açıkça istenir. Boşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178).

Boşanma sebebi ispatlanırsa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verir; dava boşanmaya ilişkinse ayrılığa ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı varsa karar verilebilir (TMK m.170). Dilekçenin bölümleri için boşanma dilekçesi, dava sürecinin tamamı için boşanma davası nasıl açılır yazılarımıza bakabilirsiniz.

10. Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedeniyle Boşanmada Tazminat, Nafaka ve Velayet

Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanmada tazminat ve yoksulluk nafakası kusura bağlıdır; çocuğa ilişkin düzenleme ise çocuğun yararına göre yapılır. Kanun bu üç sonuç için ayrı maddeler öngörür: tazminat için m.174, yoksulluk nafakası için m.175, çocuklara ilişkin düzenleme için m.182.

10.1. Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedeniyle Maddi ve Manevi Tazminat

Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanmada maddi tazminatı, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan isteyebilir (TMK m.174/1). Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda para isteyebilir (TMK m.174/2). Kanunda sabit bir tutar veya alt ve üst sınır yoktur; tutarı dosyadaki olgulara göre mahkeme belirler. Ayrıntı için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz.

10.2. Haysiyetsiz Hayat Süren Eş Süresiz (Yoksulluk) Nafakası Alabilir mi?

Haysiyetsiz hayat süren eş, kusuru diğer eşten daha ağırsa yoksulluk nafakası alamaz (TMK m.175/1). Kusuru daha ağır değilse, haysiyetsiz hayat sürmüş olması nafaka isteminin önünde lafızdaki bir engel değildir. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m.175). Haysiyetsiz hayatı ispatlanan eşin kusur durumu bu karşılaştırmada değerlendirilir.

Çocuk için ödenen nafaka farklı bir kurala bağlıdır: velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3). Nafaka türleri için nafaka ve iştirak nafakası yazılarımıza bakabilirsiniz.

10.3. Haysiyetsiz Hayat Sürme Velayeti Etkiler mi?

Haysiyetsiz hayat sürme, velayet düzenlemesinde kanunda ayrıca sayılmış bir sebep değildir. Mahkeme boşanmaya karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m.182/1). Velayeti kendisine verilmeyen eşin çocukla kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur (TMK m.182/3).

Ana ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması, çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamazsa velayetin kaldırılması sebebidir (TMK m.348). Ayrıntı için velayet davası yazımıza bakabilirsiniz.

11. Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedeniyle Boşanmada Mal Paylaşımı

Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanmada mal paylaşımı, eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmemişse edinilmiş mallara katılma rejimine göre yapılır (TMK m.202). Her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m.236/1).

Kanun, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılması veya kaldırılması yetkisini yalnız zina veya hayata kast nedeniyle boşanmaya bağlar (TMK m.236/2). Haysiyetsiz hayat sürme bu fıkrada sayılmaz; bu nedenle haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle boşanmada paylaşım kural olarak yarı yarıya yapılır. Mal paylaşımının hesabı için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

12. Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedeniyle Nafakanın Kaldırılması (TMK m.176/3)

Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle nafaka kendiliğinden değil, mahkeme kararıyla kaldırılır: irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3). Kaldırma, nafaka yükümlüsünün aile mahkemesinde açacağı nafakanın kaldırılması davasıyla istenir (TMK m.176/3; 4787 sayılı Kanun m.4).

TMK m.176/3 nafakanın sona erdiği hâlleri iki gruba ayırır. Alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar. Alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m.176/3).

Haysiyetsiz hayat sürme, TMK’da iki ayrı hükümde geçer ve iki hüküm farklı durumlara uygulanır:

Ölçüt	Boşanma sebebi (TMK m.163)	Nafakanın kal­dı­rıl­ması (TMK m.176/3)
Uygulandığı dönem	Evlilik devam ederken	Boşanmadan sonra, irat biçiminde nafaka veya maddi tazminat ödenirken
Haysiyetsiz hayat süren kişi	Eşlerden biri	Nafaka veya irat alacaklısı
Ek koşul	Birlikte yaşamanın diğer eşten bek­le­ne­me­mesi	Lafızda bek­le­ne­mez­lik koşulu yok
Sonuç	Boşanma veya ayrılık (TMK m.170)	Nafakanın veya irat biçimindeki tazminatın kal­dı­rıl­ması
Süre	Yok (“her zaman”)	Lafızda süre yok

Haysiyetsiz hayat sürme nedeniyle nafakanın kaldırılmasında ispat yükü, kaldırma sebebine dayanan taraftadır (TMK m.6). Kaldırma koşulları gerçekleşmemişse, tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın azaltılması istenebilir (TMK m.176/4). Süresiz nafakanın kaldırılma ve azaltılma yolları için süresiz nafaka yazımıza bakabilirsiniz.

Kanun metinlerinin güncel hâline 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu sayfalarından ulaşılabilir.