Kira tespit davası, yenilenen kira döneminde uygulanacak kira bedelinin hâkim tarafından belirlenmesi için açılan davadır. Kira tespit davası her zaman açılabilir; ancak belirlenen bedelin yeni dönemin başından kiracıyı bağlaması için dava yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce açılmalı ya da kiraya veren bu süre içinde kiracıya kira bedelinin artırılacağını yazılı olarak bildirmiş olmalıdır (Türk Borçlar Kanunu m.345). Davadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır ve görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir.
1. Kira Tespit Davası Nedir?
Kira tespit davası, tarafların yenilenen kira döneminin bedeli üzerinde anlaşamadığı ya da yapılan anlaşmanın kanuni sınırı aştığı durumda bedelin hâkim tarafından belirlenmesini sağlar. Davanın konusu sözleşmeyi sona erdirmek veya değiştirmek değil, yeni kira yılında ödenecek kira bedelini belirli hâle getirmektir. Hâkim bu belirlemeyi serbestçe yapmaz; tüketici fiyat endeksi, kiralananın durumu ve beş yıldan sonra emsal kira bedelleri gibi kanunda sayılan ölçütleri uygular (Türk Borçlar Kanunu m.344).
Kira tespit davasını düzenleyen hükümler, konut ve çatılı işyeri kiralarına ilişkin bölümde yer alır. Bu hükümler kiracıya kullanımı bırakılan eşya hakkında da uygulanır; niteliği gereği geçici kullanıma özgülenmiş taşınmazların altı ay ve daha kısa süreyle kiralanmasında ise uygulanmaz (TBK m.339/1). Kamu kurum ve kuruluşlarının yaptığı kira sözleşmeleri de bu hükümlere tabidir (TBK m.339/2).
Kanun kira tespit davasını açabilecek tarafı sınırlamaz ve davanın her zaman açılabileceğini söyler (TBK m.345). Bu nedenle bedeli düşük bulan kiraya veren de, sözleşmedeki artışın kanuni sınırı aştığını düşünen kiracı da bedelin belirlenmesini isteyebilir. Otuz günlük yazılı bildirim kuralı ise kiraya verene hitap eder, çünkü bildirimin konusu kira bedelinin artırılacağıdır.
2. Kira Tespit Davası Şartları
Kira tespit davası için aranan şartlar, kanunun kira bedelinin belirlenmesine bağladığı koşullardan ve dava öncesi zorunlu arabuluculuktan oluşur:
- Yenilenen bir kira dönemi: TBK m.344 yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak bedeli düzenler. Belirli süreli konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı sürenin bitiminden en az on beş gün önce bildirimde bulunmazsa sözleşme aynı koşullarla bir yıl için uzatılmış sayılır (TBK m.347/1); kira tespit davasındaki “yeni dönem” bu uzama yılıdır.
- Bedel üzerinde anlaşmazlık veya sınırı aşan anlaşma: Taraflar yeni dönemin bedelinde anlaşmışsa bu anlaşma, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir (TBK m.344/1). Anlaşma yoksa bedeli hâkim belirler (TBK m.344/2).
- Arabulucuya başvurulmuş olması: Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B).
- Görevli ve yetkili mahkemede açılması: Dava sulh hukuk mahkemesinde açılır (HMK m.4/1-a).
Kira tespit davasının şartları arasında ihtar bulunmaz. Kiraya verenin yazılı bildirimi davanın açılabilmesi için değil, belirlenecek bedelin hangi dönemden itibaren uygulanacağı için önem taşır (TBK m.345/2).
Kiralananın boşaltılması da uyuşmazlık konusuysa bu, kira bedelinin belirlenmesinden ayrı bir davadır; ayrıntı için tahliye davası rehberine bakabilirsiniz.
3. Kira Tespit Davası Ne Zaman Açılır?
Kira tespit davası her zaman açılabilir (TBK m.345/1). Asıl soru davanın ne zaman açılabileceği değil, mahkemenin belirleyeceği bedelin hangi kira döneminin başından itibaren kiracıyı bağlayacağıdır. Kanun bunu davanın açıldığı tarihe, kiraya verenin yazılı bildirimine ve sözleşmedeki artış hükmüne göre üç ayrı duruma bağlar.
3.1. Kira Tespit Davası Açma Süresi: Otuz Gün Kuralı
Kira tespit davası yeni kira döneminin başlangıcından en geç otuz gün önce açılırsa, mahkemenin belirleyeceği kira bedeli bu yeni kira döneminin başlangıcından itibaren kiracıyı bağlar (TBK m.345/2). Kiraya veren aynı otuz günlük süre içinde kiracıya kira bedelinin artırılacağını yazılı olarak bildirmişse dava, izleyen yeni kira dönemi sonuna kadar açılabilir ve belirlenen bedel yine o dönemin başından itibaren uygulanır (TBK m.345/2).
Sözleşmede yeni kira döneminde kira bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm varsa, yeni kira döneminin sonuna kadar açılacak davada mahkemece belirlenecek kira bedeli de bu yeni dönemin başlangıcından itibaren geçerli olur (TBK m.345/3). Bu durumda otuz günlük dava veya bildirim koşulu aranmaz.
Kira tespit davası açma süresinin arabuluculukla ilişkisi ayrıca planlanmalıdır. m.345’in ilk kolu davanın açıldığı tarihe bağlanmıştır, dava açmadan önce ise arabulucuya başvurulması zorunludur (6325 sayılı Kanun m.18/B). Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır ve bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir (6325 sayılı Kanun m.18/A-9). Otuz günlük koşulun ikinci kolu olan yazılı bildirim ise arabuluculuk sürecinden bağımsızdır; bildirimi süresinde yapan kiraya veren, davayı yeni kira dönemi sonuna kadar açabilir (TBK m.345/2).
3.2. Kira Tespit Davasında İhtar Şartı Var mı?
Kira tespit davasında ihtar, davanın açılabilmesi için aranan bir şart değildir; dava her zaman açılabilir (TBK m.345/1). Uygulamada “ihtar” diye anılan işlem, kiraya verenin yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce kiracıya kira bedelinin artırılacağını yazılı olarak bildirmesidir (TBK m.345/2). Kanun bu bildirim için yazılı şekli arar, noter aracılığıyla yapılmasını ayrıca şart koşmaz.
Bildirimin yapılmamasının sonucu davanın reddi değildir. Bildirim yapılmamış ve dava da yeni dönemden en geç otuz gün önce açılmamışsa, sözleşmede artış hükmü de yoksa, belirlenen bedelin içinde bulunulan yeni dönemin başından kiracıyı bağlaması için m.345/2’deki koşul gerçekleşmemiş olur. Dava için şart olan ön işlem ise arabulucuya başvurmaktır (6325 sayılı Kanun m.18/B).
3.3. Kira Tespit Davasında Karar Hangi Dönemden İtibaren Uygulanır?
Kira tespit davasında belirlenen bedelin uygulanacağı dönem, yukarıdaki üç duruma göre değişir:
| Durum | Belirlenen bedel | Dayanak |
|---|---|---|
| Dava yeni dönemden en geç otuz gün önce açıldı | Yeni dönemin başından itibaren kiracıyı bağlar | TBK m.345/2 |
| Kiraya veren otuz gün içinde yazılı artış bildirimi yaptı, dava yeni dönem sonuna kadar açıldı | Yeni dönemin başından itibaren kiracıyı bağlar | TBK m.345/2 |
| Sözleşmede yeni dönemde artış hükmü var, dava yeni dönem sonuna kadar açıldı | Yeni dönemin başından itibaren geçerli olur | TBK m.345/3 |
| Bu koşulların hiçbiri yok | m.345/2 ve m.345/3’teki geriye etki koşulu sağlanmaz | TBK m.345 |
Kira tespit davasında faiz başlangıcı TBK m.344 ve m.345’te düzenlenmemiştir. Bu iki madde yalnız belirlenen bedelin hangi kira döneminin başından itibaren kiracıyı bağlayacağını söyler; birikmiş kira farkına hangi tarihten faiz yürütüleceği bu maddelerin kapsamı dışındadır.
4. Kira Tespit Davasında Artış Sınırı: TÜFE Kuralı
Kira tespit davasında ilk beş yıl için ölçüt tüketici fiyat endeksidir. Tarafların yenilenen dönemin kira bedeline ilişkin anlaşması, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir ve bu kural bir yıldan uzun süreli sözleşmelerde de uygulanır (TBK m.344/1). Taraflar anlaşmamışsa hâkim, aynı oranı geçmemek koşuluyla kiralananın durumunu göz önüne alarak hakkaniyete göre bedeli belirler (TBK m.344/2).
Bu kuralın bugünkü biçimi, TBK m.344’te 7161 sayılı Kanun’la yapılan ve 1/1/2019’dan itibaren uygulanan değişikliğe dayanır. Bu tarihten önceki bir kira dönemine ilişkin uyuşmazlıkta, o dönemde yürürlükte olan madde metnine bakılması gerekir. Yürürlükteki dönem için aylık oranları kira artış oranı hesaplama aracından izleyebilirsiniz.
4.1. Kira Tespit Davasında Yüzde 25 Sınırı
Kira tespit davasında yüzde 25 sınırı kalıcı bir kural değil, yalnız konut kiraları için getirilmiş süreli bir geçici düzenlemedir. Konut kiraları bakımından 2/7/2023 ile 1/7/2024 (bu tarihler dâhil) arasında yenilenen kira dönemlerinde bedele ilişkin anlaşmalar, bir önceki kira yılına ait kira bedelinin yüzde yirmi beşini geçmemek koşuluyla geçerlidir; endeks değişim oranı yüzde yirmi beşin altında kalırsa değişim oranı geçerlidir (TBK geçici m.2). Aynı hüküm, hâkimin m.344/2 uyarınca vereceği kararlar bakımından da uygulanır ve bu oranları geçen sözleşmeler fazla miktar yönünden geçersizdir (TBK geçici m.2).
Bir önceki geçici madde aynı kuralı, maddenin yürürlüğe girdiği 11/6/2022 ile 1/7/2023 (bu tarih dâhil) arasında yenilenen konut kira dönemleri için getirmişti (TBK geçici m.1). İşyeri kiraları iki geçici maddenin de kapsamı dışındadır.
| Yenilenen kira dönemi | Konut kirasında sınır | Dayanak |
|---|---|---|
| 11/6/2022 – 1/7/2023 | Önceki yıl bedelinin %25’i; endeks oranı daha düşükse o oran | TBK geçici m.1 |
| 2/7/2023 – 1/7/2024 | Önceki yıl bedelinin %25’i; endeks oranı daha düşükse o oran | TBK geçici m.2 |
| 1/7/2024 sonrası | TÜFE on iki aylık ortalama değişim oranı | TBK m.344/1-2 |
4.2. Kira Tespit Davasında Tacir Kiracı ve İşyeri Kiraları
Kira tespit davasında kiracının tacir ya da özel veya kamu hukuku tüzel kişisi olduğu işyeri kiraları için ayrı bir geçiş dönemi vardır. Bu kiralarda TBK m.344, 1/7/2012 tarihinden itibaren sekiz yıl süreyle uygulanmamış; bu dönemde bedel konusunda sözleşme hükümleri, sözleşmede hüküm yoksa mülga Borçlar Kanunu hükümleri uygulanmıştır (6217 sayılı Kanun geçici m.2). 7161 sayılı Kanun’la eklenen fıkraya göre m.344’teki tüketici fiyat endeksi ölçütü, bu kapsamdaki kira sözleşmeleri ile diğer kira sözleşmelerinin yenilenmesinde uygulanır (6217 sayılı Kanun geçici m.2).
5. Kira Tespit Davası 5 Yıl Kuralı: Beş Yılını Dolduran Kiracı
Kira tespit davasında 5 yıl kuralı, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda bedelin yeni bir yöntemle belirlenmesidir. Bu dönemlerde yeni kira yılında uygulanacak bedel, hâkim tarafından tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete uygun biçimde belirlenir (TBK m.344/3). Kural, tarafların bu konuda anlaşma yapıp yapmadığına bakılmaksızın uygulanır.
Beş yılını dolduran kiracı bakımından fark şudur: ilk beş yılda endeks oranı bir üst sınırdır, beşinci yılın sonunda ise endeks oranı ölçütlerden yalnız biridir ve emsal kira bedelleri de hesaba girer. Her beş yıldan sonraki kira yılında bu biçimde belirlenen bedel, sonraki yıllarda yeniden m.344/1 ve m.344/2’deki endeks ilkelerine göre değiştirilebilir (TBK m.344/3).
Emsal kira bedelleri bu belirlemenin kanuni ölçütü olduğu için, beş yıl sonrasına ilişkin kira tespit davasında emsal kira sözleşmeleri delil olarak önem taşır. Basit yargılama usulünde taraflar tüm delillerini dilekçeleriyle birlikte, hangi vakıanın delili olduğunu belirterek bildirmek ve ellerindeki delilleri dilekçeye eklemek zorundadır (HMK m.318).
5.1. Kira Tespit Davasında Dövizli Kira
Kira tespit davasında dövizli kira için ayrı bir kural vardır. Kira bedeli yabancı para olarak kararlaştırılmışsa 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun hükümleri saklı kalmak şartıyla beş yıl geçmedikçe kira bedelinde değişiklik yapılamaz; aşırı ifa güçlüğüne ilişkin m.138 saklıdır (TBK m.344/4). Beş yıl geçtikten sonra bedel, yabancı paranın değerindeki değişiklikler de göz önünde tutularak m.344/3’e göre belirlenir (TBK m.344/4).
6. Kira Tespit Davasında Arabuluculuk Dava Şartı
Kira tespit davasında arabuluculuk zorunludur. Kiralanan taşınmazların İcra ve İflas Kanunu’na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere, kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m.18/B-1-a). Kira bedelinin belirlenmesi kira ilişkisinden kaynaklanan bir uyuşmazlıktır.
Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna, büro kurulmayan yerlerde görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır (6325 sayılı Kanun m.18/A-4). Davacı, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır; arabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A-2). Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A-15).
Taraflar arabuluculukta anlaşırsa anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerhin alınması zorunludur; taşınmazla ilgili anlaşma belgelerinde bu şerh taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır (6325 sayılı Kanun m.18/B-3). Arabuluculuk sürecinin genel işleyişi için arabuluculuk nedir yazısına bakabilirsiniz.
7. Kira Tespit Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Kira tespit davasında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Sulh hukuk mahkemeleri, kiralanan taşınmazların İcra ve İflas Kanunu’na göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil tüm uyuşmazlıkları dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın görür (HMK m.4/1-a).
Kira tespit davasında yetkili mahkeme için kanun kira tespitine özgü bir kural koymaz; genel hükümler uygulanır. Genel yetkili mahkeme, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6/1). Sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.10). Arabuluculuk başvurusu da yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki büroya yapıldığı için yetki sorusu dava öncesinde, başvuru aşamasında cevaplanmalıdır (6325 sayılı Kanun m.18/A-4).
8. Kira Tespit Davası Ne Kadar Sürer?
Kira tespit davası için kanunda toplam bir süre yoktur; süreyi arabuluculuk ve yargılama aşamalarına bağlanmış süreler belirler. Aşağıdaki süreler kanunun öngördüğü sınırlardır, bir dosyanın ne kadar süreceğine dair tahmin değildir:
- Arabuluculuk: Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir (6325 sayılı Kanun m.18/A-9).
- Cevap süresi: Sulh hukuk mahkemesinin görevine giren dava basit yargılama usulüne tabidir (HMK m.316/1-a). Cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; mahkeme bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verebilir (HMK m.317/2).
- Tahkikat: Mahkeme, ilk duruşma hariç, tarafların dinlenmesi, delillerin incelenmesi ve tahkikat işlemlerini iki duruşmada tamamlar ve duruşmalar arasındaki süre bir aydan uzun olamaz (HMK m.320/3). Bilirkişi incelemesinin uzaması gibi zorunlu hâllerde hâkim gerekçesini belirterek daha ileri bir gün ve ikiden fazla duruşma belirleyebilir (HMK m.320/3).
- Karar: Hüküm özeti tefhim edilmişse gerekçeli kararın en geç bir ay içinde yazılarak tebliğe çıkarılması gerekir (HMK m.321/2).
Beş yıl sonrasına ilişkin kira tespit davasında emsal kira bedellerinin incelenmesi bilirkişi incelemesi gerektirirse, bu incelemenin uzaması m.320/3’te sayılan zorunlu hâllerden biri olarak duruşma aralığını uzatabilir.
9. Kira Tespit Davasında Harç, Yargılama Gideri ve Vekâlet Ücreti
Kira tespit davasında davacı, yargılama harçlarını ve Adalet Bakanlığının her yıl çıkardığı gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır (HMK m.120/1). Harç ve avans tutarı yıllık tarifelere bağlı olduğundan bu yazıda rakam verilmez.
Yargılama giderleri; başvurma, karar ve ilam harçlarını, tebligat giderlerini, bilirkişi ücretini ve vekille takip edilen davada vekâlet ücretini kapsar (HMK m.323). Giderler kural olarak aleyhine hüküm verilen taraftan alınır; iki taraf kısmen haklı çıkarsa mahkeme giderleri haklılık oranına göre paylaştırır (HMK m.326).
Kira tespit davasında vekâlet ücreti, tespit olunan kira bedeli farkının bir yıllık tutarı üzerinden tarifenin üçüncü kısmına göre hesaplanır ve tarifenin ikinci kısmının ikinci bölümünde davanın görüldüğü mahkeme için belirlenen ücretten az olamaz (Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m.9/1). Yargılama giderlerinin genel çerçevesi için mahkeme masrafları ve yargılama giderleri yazısına bakabilirsiniz.
10. Kira Tespit Davası, Kira Uyarlama Davası ve Tahliye Davası Farkı
Kira tespit davası sık sık kira uyarlama davası, artış oranı sınırı ve tahliye yolları ile karıştırılır. Bu yollar farklı koşullara bağlıdır ve farklı sonuç doğurur:
| Kira tespit davası | Kira uyarlama davası | Artış oranı sınırı | Tahliye davası | |
|---|---|---|---|---|
| Dayanak | TBK m.344, m.345 | TBK m.138 | TBK m.344/1 | TBK m.350-352 |
| Konusu | Yenilenen dönemin kira bedelinin hâkimce belirlenmesi | Öngörülemeyen olağanüstü durum nedeniyle sözleşmenin yeni koşullara uyarlanması | Tarafların artış anlaşmasının geçerlilik sınırı | Kira ilişkisinin sona erdirilmesi ve kiralananın boşaltılması |
| Dava gerekir mi? | Evet, arabuluculuk sonrası | Evet | Hayır; sınır, anlaşmanın geçerlilik koşuludur | Evet |
| Zaman | Her zaman; geriye etki m.345’e bağlı | Olağanüstü durum ortaya çıktıktan sonra, borç ifa edilmemiş veya haklar saklı tutularak ifa edilmişse | Her yenilenen dönem | Sebebe göre değişir |
Kira uyarlama davası, sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durumun borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkması ve mevcut olguları, ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirmesi hâlinde açılır (TBK m.138). Kira tespit davası ise bu koşulları aramaz; her yenilenen dönemde m.344’teki ölçütlerle bedelin belirlenmesini sağlar. Ayrıntı için kira uyarlama davası yazısına bakabilirsiniz.
Kira tespit davası kiracının tahliyesi sonucunu doğurmaz; kiraya verenin ihtiyaç, yeniden inşa veya kiracıdan kaynaklanan sebeplerle sözleşmeyi sona erdirmesi TBK m.350-352’de ayrıca düzenlenmiştir. Kira bedelini ödemeyen kiracıya karşı yollar için kira ödemeyen kiracı, on yıllık uzama süresinin sonundaki fesih için 10 yıllık kiracının tahliyesi, sözleşmenin sona erme yolları için kira sözleşmesinin feshi yazılarına bakabilirsiniz. Sözleşmenin kuruluşu için kira sözleşmesi, dönem sonu ve tahliye başlıkları için kiracı tahliyesi yazıları ilgili çerçeveyi tamamlar.
Kira tespit davası kiracıya kira bedeli dışında yeni bir yük getirmenin yolu da değildir. Kiracıya kira bedeli ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemez (TBK m.346).
11. Kira Tespit Davası Nasıl Açılır?
Kira tespit davası, bedelin hangi dönemden itibaren uygulanacağını belirleyen tarihleri hesaplayarak ve arabuluculuk aşamasını dava tarihine göre planlayarak açılır:
- Kira dönemlerini çıkarın. Sözleşmenin başlangıç tarihini ve her yenilenen kira yılını belirleyin; beş yılın dolup dolmadığı, uygulanacak ölçütün m.344/2 mi m.344/3 mü olduğunu belirler.
- Uyuşmazlığın ait olduğu dönemin kuralını belirleyin. Konut kirasında dönem 11/6/2022 ile 1/7/2024 arasında yenilenmişse geçici maddelerdeki yüzde 25 sınırı, sonrasında m.344’ün endeks kuralı uygulanır.
- Otuz günlük koşulu karşılayın. Kiraya veren, yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce kiracıya artışı yazılı olarak bildirebilir; bu durumda dava yeni dönem sonuna kadar açılabilir (TBK m.345/2). Sözleşmede artış hükmü varsa m.345/3 uygulanır.
- Arabulucuya başvurun. Başvuru yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır ve anlaşmazlık hâlinde son tutanak dava dilekçesine eklenir (6325 sayılı Kanun m.18/A).
- Delilleri dilekçeyle birlikte sunun. Emsal kira sözleşmelerini ve kiralananın durumunu gösteren belgeleri, hangi vakıanın delili olduğunu belirterek dilekçeye ekleyin (HMK m.318).
- Davayı sulh hukuk mahkemesinde açın. Harç ve gider avansını dava açarken yatırın (HMK m.120/1).
Sıkça Sorulan Sorular
Kira tespit davası nedir?
Kira tespit davası, yenilenen kira döneminde uygulanacak kira bedelinin hâkim tarafından belirlenmesi için açılan davadır. Dayanağı Türk Borçlar Kanunu m.344 ve m.345'tir; hâkim bedeli tüketici fiyat endeksi, kiralananın durumu ve beş yıldan sonra emsal kira bedelleri gibi kanunda sayılan ölçütlere göre belirler.
Kira tespit davası ne zaman açılır?
Kira tespit davası her zaman açılabilir (TBK m.345). Ancak belirlenecek bedelin yeni kira döneminin başından itibaren kiracıyı bağlaması için dava yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce açılmalı ya da kiraya veren bu süre içinde kiracıya kira bedelinin artırılacağını yazılı olarak bildirmiş olmalıdır. Bildirim yapılmışsa dava, izleyen yeni kira dönemi sonuna kadar açılabilir.
Kira tespit davası açma süresi kaçırılırsa ne olur?
Kira tespit davası yine açılabilir, çünkü kanun davayı her zaman açılabilir sayar (TBK m.345). Otuz günlük koşul yerine getirilmemişse mahkemenin belirleyeceği bedelin içinde bulunulan yeni dönemin başından itibaren kiracıyı bağlaması için m.345'teki koşul sağlanmamış olur. Sözleşmede yeni dönemde kira bedelinin artırılacağına ilişkin hüküm varsa, yeni dönemin sonuna kadar açılan davada belirlenen bedel o dönemin başından geçerli olur.
Kira tespit davasında ihtar şartı var mı?
Kira tespit davası için ihtar bir dava şartı değildir; dava her zaman açılabilir (TBK m.345). Kanunun aradığı yazılı bildirim, kiraya verenin yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce kiracıya kira bedelinin artırılacağını bildirmesidir ve yalnız belirlenecek bedelin yeni dönemin başından uygulanıp uygulanmayacağını etkiler. Dava şartı olan ön işlem ise arabulucuya başvurmaktır (6325 sayılı Kanun m.18/B).
Kira tespit davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; kira tespit davası da bu kapsamdadır (6325 sayılı Kanun m.18/B). Arabulucuya başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A).
Kira tespit davası 5 yıl kuralı nedir?
Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılının bedeli hâkim tarafından tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri gözetilerek hakkaniyete uygun biçimde belirlenir (TBK m.344/3). Bu kural tarafların anlaşma yapıp yapmadığına bakılmaksızın uygulanır.
Kira artışında bir üst sınır var mı?
Tarafların yenilenen dönemdeki kira bedeline ilişkin anlaşması, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir (TBK m.344/1). Anlaşma yoksa hâkim de aynı oranı geçmemek koşuluyla, kiralananın durumunu göz önüne alarak belirler (TBK m.344/2). Beş yıldan sonraki belirlemede ise m.344/3'ün hakkaniyet ölçütü uygulanır.
Yüzde 25 kira artış sınırı hâlâ geçerli mi?
Hayır. Yüzde 25 sınırı yalnız konut kiraları için geçici maddelerle getirilmiş ve süreli uygulanmıştır; son düzenleme 2/7/2023 ile 1/7/2024 (bu tarihler dâhil) arasında yenilenen kira dönemlerini kapsar (TBK geçici m.2). Bu tarihten sonra yenilenen dönemlerde TBK m.344'ün endeks kuralı işler.
Kira tespit davasında görevli mahkeme hangisidir?
Kira tespit davasında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Sulh hukuk mahkemeleri, ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan tüm uyuşmazlıkları dava konusunun değerine bakılmaksızın görür (HMK m.4/1-a).
Kira tespit davasında yetkili mahkeme neresidir?
Kira tespit davasında yetkili mahkeme genel yetki kuralına göre davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6). Kira sözleşmesinden doğan dava, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m.10).
Kira tespit davası ne kadar sürer?
Kanun kira tespit davası için toplam bir gün sayısı öngörmez; süreyi aşamaların süreleri belirler. Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç haftada sonuçlandırır, zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir (6325 sayılı Kanun m.18/A). Dava basit yargılama usulüyle görülür; cevap süresi iki haftadır, tahkikat ilk duruşma hariç iki duruşmada tamamlanır ve duruşmalar arası bir aydan uzun olamaz, ancak bilirkişi incelemesinin uzaması gibi zorunlu hâllerde bu sınır aşılabilir (HMK m.317, m.320).
Kira tespit davasında vekâlet ücreti neye göre belirlenir?
Kira tespit davasında avukatlık ücreti, tespit olunan kira bedeli farkının bir yıllık tutarı üzerinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin üçüncü kısmına göre hesaplanır; bu miktar tarifenin ikinci kısmının ikinci bölümünde davanın görüldüğü mahkeme için belirlenen ücretten az olamaz (Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m.9/1).
Kira tespit davası ile kira uyarlama davası aynı şey mi?
Hayır. Kira tespit davası, yenilenen dönemde kira bedelinin TBK m.344'teki ölçütlere göre belirlenmesidir. Kira uyarlama davası ise sözleşmenin yapıldığı sırada öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum nedeniyle sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasının istenmesidir (TBK m.138).
Dövizli kira sözleşmesinde kira tespit davası açılabilir mi?
Kira bedeli yabancı para olarak kararlaştırılmışsa beş yıl geçmedikçe kira bedelinde değişiklik yapılamaz; aşırı ifa güçlüğüne ilişkin TBK m.138 saklıdır. Beş yıl geçtikten sonra bedel, yabancı paranın değerindeki değişiklikler de gözetilerek m.344/3'e göre belirlenir (TBK m.344/4).
İlgili çalışma alanı: Gayrimenkul Hukuku
← Tüm makaleler