Yabancılar Hukuku

Kocaeli Geri Gönderme Merkezi: Adres, Haklar ve İtiraz

Kocaeli Gündoğdu Geri Gönderme Merkezinin resmî adresi, merkezin kendi telefonu ve e-posta adresi, denetim raporundaki kapasite tespiti ve itiraz yolu.

12 dk okumaYayımlanma:Son güncelleme:Yazan Av. Halit Süha Bahçeci
İçindekiler 11

Kısa Cevap

Kocaeli’deki geri gönderme merkezi İzmit ilçesinin Gündoğdu semtindedir ve Göç İdaresi Başkanlığının resmî iletişim sayfasında KOCAELİ adıyla kayıtlıdır. Gösterilen adres şudur: Ayazma Mahallesi, 17 Ağustos Bulvarı, Gündoğdu Semti, No:126/1 İzmit/KOCAELİ. Telefon olarak 0262 329 41 80 numarası verilmiştir.

Üç noktanın önceden bilinmesi zaman kazandırır. Birincisi, merkezin kendi müdürlüğü, kendi telefon hatları ve kendi e-posta adresi vardır; il müdürlüğünün numarasını aramak gerekmez. İkincisi, merkez hakkında tam metni yayımlanmış bir denetim raporu bulunmaktadır ve bu rapor kapasiteye, kamera kaydına ve görüşme sürelerine ilişkin sayısal tespitler taşır. Üçüncüsü, sulh ceza hâkimliğinin itirazı reddetmesi, sonradan açılacak tazminat davasının yolunu kapatmaz.

Merkeze alınmak sınır dışı edilmek değildir. Sürelerin, hakların ve itiraz yollarının tamamı için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır. Resmî iletişim sayfasında bir son güncelleme tarihi bulunmadığı için, adres ve telefonun gitmeden önce teyit edilmesi gerekir.

Adres: Merkez İzmit’te, Gündoğdu Semtinde

Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri iletişim sayfasında Kocaeli kaydı yalnız il adıyla listelenir ve adres satırı şöyledir: Ayazma Mahallesi, 17 Ağustos Bulvarı, Gündoğdu Semti, No:126/1 İzmit/KOCAELİ.

Merkez yaygın olarak Gündoğdu adıyla aranmaktadır. Haritalarda, denetim raporlarında ve Kocaeli İl Göç İdaresi Müdürlüğünün kendi sayfasında da bu ad kullanılır. Buna karşılık Göç İdaresi Başkanlığının merkezî listesinde Gündoğdu diye bir kayıt yoktur; merkezî listede arama yapan kişi il adıyla aramalıdır. Resmî kaydın adı ile merkezin bilinen adı arasındaki bu ayrım başka merkezlerde de görülür ve nasıl işlediği İzmir Harmandalı Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır.

Denetim raporuna göre merkez, Kocaeli ili Gündoğdu mevkiinde 2880 metrekare açık alan üzerine kurulmuş dört katlı bir yapıdır ve 27 Aralık 2017 tarihinde hizmete açılmıştır. Üç bloktan oluşur: A blokta yemekhane ve idari hizmetler, B ve C blokta yabancıların odaları bulunur. Toplam 45 oda vardır; bunların 2’si engelli odası, 3’ü aile odası, 2’si özel oda, 38’i standart odadır.

Merkezin Kendi Müdürlüğü ve Kendi Yazışma Adresi Var

Kocaeli İl Göç İdaresi Müdürlüğünün iletişim sayfasında üç ayrı kayıt listelenmiştir ve bunlar farklı adresler, farklı telefonlar ve farklı e-posta adresleri taşır:

KayıtAdresE-postaTelefon
Kocaeli İl Göç İdaresi MüdürlüğüAyazma Mah. Gemici Sk. No:6 Pk:41060 İzmit/Kocaelikocaeli@goc.gov.tr0262 322 30 66
Kocaeli Gündoğdu Geri Gönderme Merkezi MüdürlüğüAyazma Mahallesi, 17 Ağustos Bulvarı, Gündoğdu Semti, No:126/1 İzmit/KOCAELİkocaeli.ggm@goc.gov.tr0262 329 41 80 - 81 - 82
Gebze İlçe Çalışma Grup BaşkanlığıMevlana Mah. Issıkgöl Cad. no:111 Gebze/Kocaelikocaeli@goc.gov.tr0262 322 30 66

Bu liste iki soruyu birden kapatır. Merkezin kendi santrali vardır ve bilgi almak için il müdürlüğünü aramak zorunlu değildir. Ayrıca merkezin kendi kurumsal e-posta adresi bulunduğundan, yazılı bir talep doğrudan merkeze iletilebilir. Bir talebin hangi adrese ve hangi tarihte gönderildiği, sonradan cevapsız kaldığı ileri sürülecekse belirleyici olur.

Gebze kaydı ise bir geri gönderme merkezi değildir. Kayıt, Gebze İlçe Çalışma Grup Başkanlığıdır; ildeki tek geri gönderme merkezi İzmit Gündoğdu’daki merkezdir.

Merkezin ayrı bir müdürlük olarak listelenmesi yalnız idari bir tercih değildir. Yönetmelik, merkezin yönetim yetkisini merkez müdürüne bağlar ve bu yetkinin devredilmesini yasaklar:

Kabul ve Barınma Merkezleri ile Geri Gönderme Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi, İşletilmesi, İşlettirilmesi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik m.9 — Merkezlerin yönetimi

“MADDE 9 – (1) Merkezlerin bizzat işletilmesine veya işlettirilmesine bakılmaksızın yönetim, gözetim, denetim ve koordinasyonu yetkisi; merkez müdürü ve ona bağlı yönetim birimi tarafından yerine getirilecek olup devredilmeyecektir. (2) Merkez müdürü yönetim, denetim, gözetim ve koordinasyon görevini doğrudan ve yönetim birimi aracılığıyla yerine getirir.”

Maddenin pratik sonucu şudur: merkezdeki hizmetlerin bir kısmı protokolle başka kurumlara gördürülüyor olsa bile, yönetim ve gözetim sorumluluğu merkez müdüründe kalır. Bu nedenle merkezdeki bir uygulamaya ilişkin talebin muhatabı, o hizmeti fiilen yürüten birim değil merkez müdürlüğüdür.

Kapasite 350, Uygulanan Sınır 150, Ziyaret Günü 346 Kişi

Merkez hakkında tam metni yayımlanmış bir denetim raporu bulunmaktadır: Kocaeli Geri Gönderme Merkezi Ziyareti Raporu, Rapor No: 2022/02. Rapor, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulunun 04.01.2022 tarihli ve 2022/04 sayılı kararıyla oy birliği ile kabul edilmiştir. Geri gönderme merkezlerinin çoğu için kamuya açık tek bir denetim metni bulmak güçtür; Kocaeli bu bakımdan ayrılır.

Raporun kapasiteye ilişkin tespiti üç sayıdan oluşur ve üçü de birbirinden farklıdır:

  • Yatak kapasitesi 350. Merkezin fizikî kapasitesi budur.
  • Uygulanan kapasite 150. Göç İdaresi Başkanlığı, merkezde görevli personel sayısını dikkate alarak mevcut yabancı kapasitesini bu sayıya düşürmüştür.
  • Ziyaret günü mevcut 346 kişi. İdarenin beyanına göre ziyaret tarihi itibarıyla merkezde bulunan sayı budur.

Bu üç sayının birlikte okunması gerekir. İdare kapasiteyi kendisi 150’ye indirmiştir ve indirme gerekçesi fizikî yetersizlik değil personel yetersizliğidir. Buna karşılık ziyaret günü merkezde bulunan kişi sayısı, idarenin kendi koyduğu sınırın iki katından fazladır.

Sayının bir kısmının geçici olduğu da rapordan anlaşılmaktadır. İdareye göre yaklaşık 100 düzensiz göçmen, Aydın Geri Gönderme Merkezine nakledilmeleri sırasında uçuş iptali nedeniyle geçici olarak merkeze getirilmiş ve karantina odalarına yerleştirilmiştir; yeni bir uçuş planıyla Aydın’a nakledilecekleri belirtilmiştir. Bu, bir yakınının nerede olduğunu arayan kişi için doğrudan pratik bir sonuç doğurur: kişi bir merkeze yerleştirilmiş olmadan da orada bulunuyor olabilir. Merkezler arası nakil ve nakilin itiraza etkisi Pehlivanköy Geri Gönderme Merkezi yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Raporun tavsiye bölümü de bu tabloyu doğrular. Merkez idaresine yöneltilen tavsiyelerin birincisi, merkezde kalan yabancıların zaman zaman kapasitenin üstüne çıktığı ve iş yükünün arttığı dikkate alınarak; il göç uzmanı, psikolog, sosyal hizmet uzmanı ve büro personeli gibi personel ihtiyacını karşılayacak tedbirlerin alınmasıdır. Yani kapasite aşımı raporda tek seferlik bir durum olarak değil, süregelen bir sorun olarak kaydedilmiştir.

Rapor ayrıca merkezde ziyaret günü 14 farklı uyruktan yabancının barındığını, bu dağılımın aylara göre değişebildiğini kaydeder.

Kapasiteye ilişkin yayımlanmış sayı taşıyan merkez sayısı azdır. Karşılaştırma için: Malatya Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınan merkezde kapasite 400, arttırılmış kapasite 500 ve ziyaret günü mevcut 495 kişidir; orada mevcut, ilan edilen sınırın altındadır. Kocaeli’yi ayıran nokta, aşımın idarenin kendi belirlediği sınıra göre ortaya çıkmasıdır.

Havalandırma, Telefon ve Açık Hava: Heyetin Kendi Ölçümleri

Denetim raporlarında idarenin beyanı ile ziyaret heyetinin kendi gözlemi ayrı ayrı yazılır ve bu ayrım okunurken korunmalıdır. Kocaeli raporunda heyetin kendi ölçümüne dayanan iki tespit vardır.

Havalandırma alanı. Ziyaret heyeti havalandırma alanlarının yaklaşık 200 metrekare olduğunu ölçmüş; bir odada kalanların tamamının hava almak için bir anda dışarı çıkmaları hâlinde her bir kişi için ortalama 10 metrekare alan düştüğünü ve bu alanın fiziksel aktivite ile spor için yetersiz olduğunu gözlemlemiştir.

Açık havaya çıkma süresi. Burada idarenin beyanı ile raporun tavsiye bölümü arasında bir fark vardır ve fark dürüstçe belirtilmelidir. Merkez idaresi, barınanların günde yarım saat ile 45 dakika arasında değişen sürede açık havaya çıkma haklarının olduğunu belirtmiş; yabancılarla yapılan görüşmelerde bu sürenin yetmediği ifade edilmiştir. Raporun tavsiye bölümünde ise günde 1 saat olarak uygulanan açık havaya çıkma süresinin artırılması istenmiştir. Rapor bu iki ifadeyi birbirine bağlayan bir açıklama içermemektedir.

Dış dünya ile iletişim. Merkez idaresine göre merkezde 13 adet ankesörlü telefon bulunmakta ve yabancıların iki günde bir 15 dakika olacak şekilde dış dünya ile temasları sağlanmaktadır. Yabancılar bu sürenin oldukça yetersiz olduğunu, özellikle bayram gibi özel günlerde uzatılmasını ve görüntülü konuşma imkânı tanınmasını talep etmiştir. Raporun tavsiye bölümünde 15 dakikalık görüşme süresinin artırılarak sürekliliğinin sağlanması istenmiştir.

Bu üç sayı, yakınıyla görüşmeye çalışan kişi için pratik bir anlam taşır. İki günde bir 15 dakikalık bir hat, avukatla yapılacak görüşmenin telefonla yürütülmesine elverişli değildir; yazılı kanalın ve yüz yüze görüşmenin önemi buradan gelir.

Kamera Kaydı Altı Ay Saklanıyor

Merkezdeki bir uygulamaya ilişkin şikâyette en sık karşılaşılan güçlük, iddianın belgelendirilmesidir. Kocaeli raporu bu bakımdan somut bir veri taşır.

Ziyaret heyetinin gözlemine göre merkezde sürekli görevli personeli bulunan bir kamera sistem odası vardır; 7/24 kayıt yapan ve kayıt kapasitesi 6 ay olan 104 adet IP güvenlik kamerası bulunmaktadır. Bina dışındaki kameralar bina bahçesini ve dış alanları, bina içindekiler ise ortak kullanım alanlarını, arama noktalarını ve emanet eşya bölümlerini görecek şekilde yerleştirilmiştir. Elektrik kesintisi ve olumsuz hava koşullarında kaydın aksamaması için jeneratör ve kesintisiz güç kaynağı hazır bulundurulmaktadır.

İki pratik sonuç doğar. Birincisi, kayıt süresiz değildir: altı aylık kapasite, görüntüye dayanacak bir talebin zamanlamasını belirler. Merkezde geçen bir olaya ilişkin görüntü isteniyorsa talebin bu süre içinde yapılması gerekir. İkincisi, kameraların kapsamı sınırlıdır. Kayıt ortak kullanım alanlarını, arama noktalarını ve emanet bölümlerini kapsar; odaların içi bu kapsamda sayılmamıştır. Şikâyetin hangi alanda geçen bir olaya ilişkin olduğu, görüntünün bulunup bulunamayacağını belirler.

Şikâyet başvurusunda hangi delillerin arandığı ve başvurunun nasıl kurulacağı Binkılıç Geri Gönderme Merkezi yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Refakatsiz Çocuk Tespiti ve Eğitimde İş Birliği

Rapora göre ziyaret sırasında merkezde 10 kadın ve annesinin yanında kalan, yaşları 5 ile 9 arasında değişen 3 çocuk bulunmaktadır. Bunlara ek olarak, refakatçisi olmadığı ziyaret heyetince tespit edilen 18 yaş altı 4 refakatsiz çocuk vardır. Raporda 65 yaşının üzerinde bir kişinin bulunduğu da idarece ifade edilmiştir.

Son tespitin kaynağı önemlidir. Refakatsiz çocuk sayısı idarenin beyanına değil, heyetin kendi incelemesine dayandırılmıştır. Merkezde çocuk bulunup bulunmadığı sorusunun cevabı, yalnız idari kayıttan okunduğunda eksik kalabilir.

Çocukların merkezde bulunması hâlinde eğitim yükümlülüğünün muhatabı, 6458 sayılı Kanun m.59/1-d uyarınca Göç İdaresi değil Millî Eğitim Bakanlığıdır. Maddenin metni ve çocuklara ilişkin diğer güvence Çatalca Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır. Kocaeli bakımından önemli olan, bu soyut yükümlülüğün bir il makamına yöneltilmiş olmasıdır: raporun tavsiye bölümü doğrudan İl Millî Eğitim Müdürlüğünü muhatap almış ve merkezde barındırılan yabancılardan okul çağında olanların eğitim ve öğretimden yararlandırılmaları için gerekli tedbirlerin alınmasını tavsiye etmiştir.

Rapor, merkez idaresine yönelik tavsiyeler arasında Halk Eğitim Merkezleri ile işbirliği yapılarak eğitici ve meslek edindirici atölyelerin hayata geçirilmesini de istemiştir. Bu tavsiyenin yönetmelikte bir karşılığı vardır:

Kabul ve Barınma Merkezleri ile Geri Gönderme Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi, İşletilmesi, İşlettirilmesi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik m.18 — İş birliği

“MADDE 18 – (1) Merkezlerde hizmetlerin yürütülmesi sırasında ihtiyaç halinde, kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, üniversiteler, yerel yönetimler, vakıf, sivil toplum kuruluşları, gönüllü gerçek ve tüzel kişiler ile özel sektörün desteğinin alınması amacıyla Genel Müdürlükle koordinasyon halinde işbirliği yapılır.”

Madde, merkezdeki bir hizmet eksikliğinin yalnız merkezin kendi imkânlarıyla karşılanmasının zorunlu olmadığını gösterir. Eğitim, sağlık veya sosyal destek bakımından ildeki bir kamu kurumunun desteğinin alınması yönetmelikte öngörülmüş bir yoldur ve bu talep Genel Müdürlükle koordinasyon hâlinde yürütülür.

Güvenliği Kim Sağlıyor: Jandarma ve Özel Güvenlik Birlikte

Rapora göre merkezin iç ve dış güvenliği, Jandarma Genel Komutanlığı ile Göç İdaresi Başkanlığı arasında imzalanan protokoller kapsamında İl Jandarma Komutanlığı personeli tarafından sağlanmaktadır. Merkezde ayrıca sürekli işçi kadrosunda 10 özel güvenlik personeli bulunmaktadır. Merkez idaresi personel sayısının yetersiz olduğunu belirtmiş ve Göç İdaresi Başkanlığı tarafından 90 güvenlik görevlisi alımı sürecinin mülakat aşamasında olduğunu ifade etmiştir.

İki katmanın birlikte bulunması yönetmeliğin öngördüğü yapıya uygundur:

Kabul ve Barınma Merkezleri ile Geri Gönderme Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi, İşletilmesi, İşlettirilmesi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik m.8 — Merkezlerin protokol yapmak suretiyle işlettirilmesi

“(2) Protokolle işlettirilen merkezlerde beslenme, barınma, temizlik, sağlık, sosyal ve psikolojik destek, eğitim, iç ve dış güvenlik gibi hizmetler, protokolün tarafı olan ve işletmecilik hizmetlerini sunmakla yükümlü kurumlarca yerine getirilir. Ancak valilikçe, ihtiyaç duyulduğunda, iç ve dış güvenliğin sağlanması amacıyla genel kolluk birimleri merkezlerde görevlendirilebilir.”

Son cümle, jandarmanın merkezdeki varlığının dayanağını gösterir: genel kolluk birimleri valilikçe görevlendirilir. Güvenlik hizmetinin hangi birime ait olduğu ve bunun sorumluluk bakımından sonuçları Binkılıç Geri Gönderme Merkezi yazısında ayrıca incelenmiştir.

Raporun jandarmaya yönelik tavsiyelerinden biri Kocaeli’ye özgüdür. Kurum, merkezdeki kadın sayısı dikkate alınarak kadın jandarma personel sayısının artırılmasını tavsiye etmiştir.

Rapor Dört Ayrı Kuruma Yazıldı

Raporun tavsiye bölümü tek bir muhataba değil dört ayrı kuruma yöneltilmiştir. Bu ayrım, bir şikâyetin kime iletileceği sorusunun cevabını değiştirir.

MuhatapTavsiyenin konusu
Merkez İdaresiPersonel ihtiyacı, havalandırma, engelli odası, açık hava süresi, temizlik, telefon süresi, sportif ve kültürel faaliyetler
Göç İdaresi BaşkanlığıPersonel eğitim müfredatına işkence ve kötü muameleyi inceleme ile belgeleme eğitiminin eklenmesi, ilk yardım eğitimi
Jandarma Genel KomutanlığıJandarma personel sayısı, kadın jandarma personel sayısı, iletişim ve ilk yardım eğitimleri
İl Millî Eğitim MüdürlüğüOkul çağındaki yabancıların eğitim ve öğretimden yararlandırılması

Tablodan çıkan sonuç şudur: merkezdeki bir eksikliğin muhatabı her zaman merkez idaresi değildir. Personel eğitimine ilişkin bir talebin muhatabı Göç İdaresi Başkanlığı, güvenlik personeline ilişkin bir talebin muhatabı Jandarma Genel Komutanlığı, eğitime ilişkin bir talebin muhatabı ise il millî eğitim idaresidir. Başvurunun doğru mercie yöneltilmesi, cevap alma ihtimalini doğrudan etkiler.

İtiraz Reddedilirse Yol Biter mi?

Uygulamada sık karşılaşılan bir tereddüt, sulh ceza hâkimliğinin idari gözetime itirazı reddetmesi hâlinde başka bir yol kalıp kalmadığıdır. Kocaeli merkezine ilişkin bir uyuşmazlık bu soruya somut bir cevap verir.

Uyuşmazlık Mahkemesinin kararında aktarılan olaya göre kişi, Kocaeli Valiliğinin 18/02/2020 tarihli kararıyla idari gözetim altına alınmış ve 18/02/2020 ile 07/01/2021 tarihleri arasında 10 ay 20 gün Gündoğdu Geri Gönderme Merkezinde tutulmuştur. Bu süre içinde idari gözetim kararının kaldırılması istemiyle Kocaeli 2. Sulh Ceza Hâkimliğine dört ayrı tarihte başvurulmuş ve hâkimlik dört başvuruyu da, gözetim kararlarının hukuka uygun olduğundan bahisle reddetmiştir. Ceza soruşturması bakımından ise Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığı 03/06/2020 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.

Kişi daha sonra uğradığı zararın giderilmesi için tazminat davası açmış, dava idari yargı ile adli yargı arasında görev uyuşmazlığına konu olmuştur. Uyuşmazlık Mahkemesi uyuşmazlığı çözerken şu hükmü kurmuştur:

“Yukarıda belirtilen hususlar göz önünde bulundurularak, Kocaeli 1. İdare Mahkemesince yapılan başvurunun kabulü ile Gebze 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 22/02/2021 tarihli ve E.2021/55, K.2021/65 sayılı görevsizlik kararının kaldırılması gerekmiştir.”

(Uyuşmazlık Mahkemesi, E. 2022/293, K. 2022/466, T. 31.10.2022 — davanın çözümünde adli yargının görevli olduğuna)

Kararın iki yönü vardır. Birincisi, sulh ceza hâkimliğinin dört kez ret kararı vermiş olması, gözetimin hukuka uygunluğunu tazminat davası bakımından kesinleştirmemiştir; dava görülebilir bulunmuştur. İkincisi, görevli yargı kolu adli yargıdır ve bu somut olayda görevsizlik kararı kaldırılarak dosya Gebze 1. Ağır Ceza Mahkemesine dönmüştür. Karar 31/10/2022 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiştir.

Tazminat davasında yargı kolunun nasıl belirlendiği ve Uyuşmazlık Mahkemesinin bu koldaki istikrarlı çizgisi Antalya Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır. Kocaeli kararının kattığı şey, o çizginin bu merkez bakımından da kurulmuş olması ve adli yargı içinde görevli mahkemenin somut olayda belirlenmiş olmasıdır. İtirazın usulü, süreye bağlı olmaması ve ret hâlinde izlenecek yol için idari gözetim kararına itiraz yazısına bakılabilir.

Gitmeden Önce Doğrulanacaklar

Merkez hakkında yayımlanmış bilginin nerede bittiğini bilmek, boşa giden bir yolculuğu önler.

Görüşme gün ve saatleri yayımlanmamıştır. Ne Göç İdaresi Başkanlığının iletişim sayfası ne de Kocaeli İl Göç İdaresi Müdürlüğünün iletişim sayfası bir görüşme çizelgesi vermektedir. Bu bilginin hangi hâllerde yayımlanabildiği ve nasıl sorulacağı Akyurt Geri Gönderme Merkezi yazısında karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır.

Ziyaret tarihi bakımından iki resmî kaynak farklı bilgi vermektedir. Raporun kendi metni ziyaretin 13 Temmuz 2021 tarihinde gerçekleştirildiğini belirtirken, Kurumun ulusal önleme mekanizması duyurusu 18.07.2021 tarihini göstermektedir. Rapordaki sayılar bu ziyarete aittir ve 2021 yılına ilişkin bir fotoğraftır; her döneme genellenemez.

  1. Hangi kararların alındığını öğrenin. Sınır dışı etme kararı mı, idari gözetim kararı mı, ikisi birden mi? İkisi ayrı işlemdir ve ayrı yargı yoluna tabidir.
  2. Merkezin kendi hattını arayın. 0262 329 41 80 - 81 - 82 numaraları merkeze aittir; il müdürlüğünün numarası olan 0262 322 30 66 ayrı bir kayıttır ve adresi de farklıdır.
  3. Yazılı talebinizi merkezin kendi adresine gönderin. kocaeli.ggm@goc.gov.tr adresi merkez için, kocaeli@goc.gov.tr adresi il müdürlüğü için gösterilmiştir. Gönderim tarihini saklayın.
  4. Gebze adresine gitmeyin. Gebze’deki kayıt ilçe çalışma grup başkanlığıdır; merkez İzmit Gündoğdu’dadır.
  5. Görüntüye dayanacaksanız süreyi hesaba katın. Merkezdeki kamera kaydı kapasitesi altı ay olarak tespit edilmiştir ve kayıt ortak alanları kapsamaktadır.
  6. Şikâyetin muhatabını doğru seçin. Denetim raporu tavsiyelerini merkez idaresi, Göç İdaresi Başkanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve İl Millî Eğitim Müdürlüğü arasında ayırmıştır.
  7. Sulh ceza hâkimliğinin reddi son söz değildir. Gözetim sona erdikten sonra açılacak tazminat davası ayrı bir yoldur ve bu merkez bakımından adli yargıda görülmektedir.

İtiraz dilekçesinin hangi bilgileri taşıması gerektiği ve doldurulabilir bir şablon idari gözetim kararına itiraz dilekçesi örneğinde ele alınmıştır. Vekâlet ücretini karşılayamayacak durumda olanlar için adli yardım başvurusunun şartları ve avukat tutacak parası olmayanın önündeki yollar ayrı yazılarda incelenmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kocaeli Geri Gönderme Merkezi nerededir?

Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri iletişim sayfasında merkez KOCAELİ adıyla kayıtlıdır ve gösterilen adres şudur: Ayazma Mahallesi, 17 Ağustos Bulvarı, Gündoğdu Semti, No:126/1 İzmit/KOCAELİ. Merkez İzmit ilçesinin Gündoğdu semtindedir. Resmî sayfada son güncelleme tarihi bulunmadığı için adres gitmeden önce teyit edilmelidir.

Kocaeli Geri Gönderme Merkezi ile Gündoğdu Geri Gönderme Merkezi ayrı yerler mi?

Hayır, aynı yerdir. Göç İdaresi Başkanlığının merkezî kaydında merkez yalnız KOCAELİ adıyla listelenir. Kocaeli İl Göç İdaresi Müdürlüğünün kendi iletişim sayfasında ise aynı adres Kocaeli Gündoğdu Geri Gönderme Merkezi Müdürlüğü adıyla geçer. Haritalarda ve denetim raporlarında da Gündoğdu adı kullanılır.

Merkezin telefon numarası nedir?

Göç İdaresi Başkanlığının merkezî kaydında 0262 329 41 80 numarası gösterilmiştir. Kocaeli İl Göç İdaresi Müdürlüğünün iletişim sayfasında ise aynı kayıt için 0262 329 41 80 - 81 - 82 biçiminde üç hat verilmiştir. İki resmî kaynak arasındaki bu fark hat sayısına ilişkindir, numaranın kendisine değil.

Merkezin kendi e-posta adresi var mı?

Vardır. Kocaeli İl Göç İdaresi Müdürlüğünün iletişim sayfasında merkez için kocaeli.ggm@goc.gov.tr adresi gösterilmiştir. Bu adres il müdürlüğünün genel adresinden ayrıdır; il müdürlüğü için kocaeli@goc.gov.tr kullanılmaktadır. Yazılı bir talebin hangi adrese gönderildiği, sonradan cevapsız kaldığı ileri sürülecekse önem taşır.

Merkezin telefonu il müdürlüğünün numarasına mı çıkıyor?

Hayır. Kocaeli bu bakımdan birçok merkezden ayrılır. İl müdürlüğünün numarası 0262 322 30 66, merkezin numarası 0262 329 41 80 - 81 - 82'dir ve iki kayıt ayrı adreslerle listelenmiştir. İl müdürlüğü Ayazma Mahallesi Gemici Sokak No:6 adresinde, merkez ise 17 Ağustos Bulvarı Gündoğdu Semti No:126/1 adresindedir.

Kocaeli'de Gebze'de ayrı bir geri gönderme merkezi var mı?

Yoktur. İl müdürlüğünün iletişim sayfasında Gebze için listelenen kayıt, Gebze İlçe Çalışma Grup Başkanlığıdır ve adresi Mevlana Mahallesi Issıkgöl Caddesi no:111 Gebze/Kocaeli olarak gösterilmiştir. Bu bir geri gönderme merkezi değildir; ildeki tek merkez İzmit Gündoğdu'daki merkezdir.

Merkezin kapasitesi nedir?

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun Kocaeli Geri Gönderme Merkezi Ziyareti Raporuna göre merkezin yatak kapasitesi 350'dir. Ancak Göç İdaresi Başkanlığı, merkezde görevli personel sayısını dikkate alarak mevcut yabancı kapasitesini 150 kişiye düşürmüştür. Yani merkezin fizikî kapasitesi ile uygulanması öngörülen kapasite aynı sayı değildir.

Ziyaret günü merkezde kaç kişi bulunuyordu?

Anılan rapora göre ziyaret tarihi itibarıyla özgürlüğünden mahrum bırakılanların sayısı 346'dır. Bu sayı, idarenin kendi belirlediği 150 kişilik uygulama kapasitesinin iki katından fazladır ve 350 yatak kapasitesine de çok yakındır. Rapor, sayının düzensiz göç hareketlerine göre değişebildiğini de kaydeder.

Merkezde neden kapasitenin üstünde kişi bulunabiliyor?

Rapora göre ziyaret sırasında yaklaşık 100 düzensiz göçmen Aydın Geri Gönderme Merkezine nakledilmeleri sırasında uçuş iptali nedeniyle geçici olarak merkeze getirilmiş ve karantina odalarına yerleştirilmiştir. Bu kişilerin yeni bir uçuş planıyla Aydın'a nakledileceği belirtilmiştir. Yani mevcut sayı yalnız o merkeze yerleştirilenlerden oluşmayabilir.

Merkezde günde ne kadar süre açık havaya çıkılabiliyor?

Raporda merkez idaresi, barınan yabancıların günde yarım saat ile 45 dakika arasında değişen sürede açık havaya çıkma haklarının olduğunu belirtmiştir. Yabancılarla yapılan görüşmelerde bu sürenin yetmediği ifade edilmiştir. Raporun tavsiye bölümünde ise açık havaya çıkma süresinin artırılması istenmiştir.

Havalandırma alanı ne kadar?

Ziyaret heyeti havalandırma alanlarının yaklaşık 200 metrekare olduğunu ölçmüş ve bir odada kalanların tamamının aynı anda dışarı çıkması hâlinde kişi başına ortalama 10 metrekare alan düştüğünü, bu alanın fiziksel aktivite ve spor için yetersiz olduğunu gözlemlemiştir. Bu, idarenin beyanı değil heyetin kendi ölçümüdür.

Merkezden telefonla ne sıklıkla görüşülebiliyor?

Rapora göre merkez idaresi, merkezde 13 adet ankesörlü telefon bulunduğunu ve yabancıların iki günde bir 15 dakika olacak şekilde dış dünya ile temaslarının sağlandığını belirtmiştir. Yabancılar bu sürenin yetersiz olduğunu ifade etmiş, raporun tavsiye bölümünde de sürenin artırılması ve sürekliliğinin sağlanması istenmiştir.

Merkezde kamera kaydı tutuluyor mu, ne kadar saklanıyor?

Ziyaret heyetinin gözlemine göre merkezde sürekli görevli personeli bulunan bir kamera sistem odası, 7/24 kayıt yapan ve kayıt kapasitesi 6 ay olan 104 adet IP güvenlik kamerası bulunmaktadır. Kameralar bina bahçesini ve dış alanları, bina içinde ise ortak kullanım alanlarını, arama noktalarını ve emanet eşya bölümlerini görecek şekilde yerleştirilmiştir. Altı aylık kayıt kapasitesi, görüntüye dayanacak bir talebin zamanlaması bakımından önemlidir.

Merkezin güvenliğini kim sağlıyor?

Rapora göre merkezin iç ve dış güvenliği, Jandarma Genel Komutanlığı ile Göç İdaresi Başkanlığı arasında imzalanan protokoller kapsamında İl Jandarma Komutanlığı personeli tarafından sağlanmaktadır. Merkezde ayrıca sürekli işçi kadrosunda 10 özel güvenlik personeli bulunmaktadır. Yani güvenlik tek bir birimin değil, iki ayrı katmanın işidir.

Merkezde refakatsiz çocuk bulunuyor muydu?

Rapora göre ziyaret sırasında merkezde 10 kadın, annesinin yanında kalan ve yaşları 5 ile 9 arasında değişen 3 çocuk bulunmuştur. Bunlara ek olarak refakatçisi olmadığı ziyaret heyetince tespit edilen 18 yaş altı 4 refakatsiz çocuk bulunmaktadır. Bu son tespitin kaynağı idarenin beyanı değil, heyetin kendi incelemesidir.

Merkezdeki çocukların eğitimi kimin sorumluluğundadır?

6458 sayılı Kanun m.59/1-d, çocukların eğitim ve öğretimden yararlandırılmaları hususunda gerekli tedbirlerin Millî Eğitim Bakanlığınca alınacağını düzenler. Kocaeli bakımından bu yükümlülük soyut kalmamıştır: Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, anılan raporun tavsiye bölümünde doğrudan İl Millî Eğitim Müdürlüğünü muhatap almış ve okul çağındaki yabancıların eğitimden yararlandırılması için gerekli tedbirlerin alınmasını tavsiye etmiştir.

Rapor kaç kuruma tavsiyede bulunmuştur?

Dört kuruma. Raporun tavsiye bölümü Merkez İdaresine, Göç İdaresi Başkanlığına, Jandarma Genel Komutanlığına ve İl Millî Eğitim Müdürlüğüne yönelik tavsiyeler olarak dörde ayrılmıştır. Bir merkez hakkındaki tespitin dört ayrı kuruma yöneltilmiş olması, şikâyetin muhatabının her zaman merkez idaresi olmadığını gösterir.

Raporun künyesi nedir?

Raporun adı Kocaeli Geri Gönderme Merkezi Ziyareti Raporu, numarası 2022/02'dir. Rapor, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurulunun 04.01.2022 tarihli ve 2022/04 sayılı kararıyla oy birliği ile kabul edilmiştir. Ziyaretin tarihi bakımından iki resmî kaynak farklı bilgi verir: raporun kendi metni 13 Temmuz 2021, Kurumun ulusal önleme mekanizması duyurusu ise 18.07.2021 tarihini gösterir.

Sulh ceza hâkimliği itirazı reddederse yol biter mi?

Hayır. Uyuşmazlık Mahkemesinin Kocaeli merkezine ilişkin bir kararında, idari gözetim kararının kaldırılması istemiyle Kocaeli 2. Sulh Ceza Hâkimliğine dört ayrı tarihte yapılan başvurunun dördü de reddedilmiş, kişi 18/02/2020 ile 07/01/2021 tarihleri arasında merkezde tutulmuş, buna rağmen sonradan açılan tazminat davası görülebilir bulunmuştur. İtirazın reddedilmesi, gözetimin hukuka uygunluğunu tazminat davası bakımından kesinleştirmez.

Haksız gözetim nedeniyle tazminat davası hangi yargı kolunda açılır?

Uyuşmazlık Mahkemesi, bu merkeze ilişkin uyuşmazlıkta davanın çözümünde adli yargının görevli olduğuna karar vermiş ve Gebze 1. Ağır Ceza Mahkemesinin görevsizlik kararını kaldırmıştır. Karar 31/10/2022 tarihinde oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiştir.

Yazar

Av. Halit Süha Bahçeci

Kurucu Avukat

TBB Sicil No: 196866

LinkedIn

İkamet ve çalışma izni, sınır dışı etme ve tahdit kaydı ile Türk vatandaşlığına geçiş başvurularını yürütür.

Yayın Politikası

İlgili çalışma alanı: Yabancılar Hukuku

← Tüm makaleler
AraWhatsApp