Suçu ve Suçluyu Övme Suçu (TCK 215): Cezası ve Şartları

Suçu ve suçluyu övme suçu, işlenmiş bir suçu veya işlediği suçtan dolayı bir kişiyi alenen övmektir; cezası iki yıla kadar hapistir ve ceza ancak övgü nedeniyle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike ortaya çıkarsa verilir (Türk Ceza Kanunu m.215). TCK 215, bir suçu ya da suçluyu beğenmeyi veya savunmayı değil, bu tehlikeyi doğuran alenî övgüyü cezalandırır. Bu yazı, bir konuşması, yazısı veya sosyal medya paylaşımı nedeniyle suçu ve suçluyu övme suçlamasıyla ifadeye çağrılan kişi ile yakını için hazırlanmıştır; suçun şartları, cezası, tutuklama ve usul kuralları ile terör örgütü propagandası ve suç işlemeye tahrikle farkı madde dayanaklarıyla anlatılır.

1. Suçu ve Suçluyu Övme: Öne Çıkanlar

• Suçu ve suçluyu övme suçunun cezası iki yıla kadar hapistir; suç basın ve yayın yoluyla işlenirse ceza yarı oranına kadar artırılır (TCK m.215, m.218).
• Suçu ve suçluyu övmede ceza için övgünün alenî olması ve övgü nedeniyle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması gerekir (TCK m.215).
• Açık ve yakın tehlike şartı TCK 215’e 30 Nisan 2013’te eklendi; bu tarihten önceki övgüler için lehe olan yeni hüküm uygulanır (6459 sayılı Kanun m.10; TCK m.7/2).
• Suçu ve suçluyu övme suçunun temel şeklinde tutuklama kararı verilemez, ama adli kontrol uygulanabilir (CMK m.100/4, m.109/2).
• Suçu ve suçluyu övme şikâyete tabi değildir, uzlaştırma ve önödeme kapsamında da değildir (CMK m.160/1, m.253/1; TCK m.75/1).
• Terör örgütünün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini öven propaganda TCK 215’e değil Terörle Mücadele Kanunu’na girer ve cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir (3713 sayılı Kanun m.7/2).

2. Suçu ve Suçluyu Övme Nedir? TCK 215 Ne Düzenler?

Suçu ve suçluyu övme, Türk Ceza Kanunu’nun 215. maddesinde düzenlenen ve işlenmiş bir suçu ya da işlediği suçtan dolayı bir kişiyi alenen övmeyi cezalandıran suçtur. Ceza için övgü tek başına yetmez: övgü nedeniyle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması gerekir. Cezası iki yıla kadar hapistir (TCK m.215). TCK 215 tek fıkradan oluşur; “TCK 215/1” diye anılan hüküm maddenin kendisidir.

TCK 215, Türk Ceza Kanunu’nun “Kamu Barışına Karşı Suçlar” başlıklı bölümünde, suç işlemeye tahrik (TCK m.214) ile halkı kin ve düşmanlığa tahrik (TCK m.216) maddelerinin arasında yer alır. Madde bir kişiye verilen zararı değil, övgünün kamu düzeni bakımından doğurduğu tehlikeyi arar; soruşturma da şikâyete bağlı değildir. Maddenin resmî metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde Türk Ceza Kanunu içinde yayımlanır.

2.1. Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Unsurları

Suçu ve suçluyu övme suçunun oluşması için dört unsurun birlikte bulunması gerekir. Madde bunları tek cümlede sayar (TCK m.215):

• Konu: Övgü ya işlenmiş olan bir suça ya da işlediği suçtan dolayı bir kişiye yönelmelidir. Kişinin kendisini, mesleğini veya başka bir davranışını övmek bu maddenin konusu değildir; övgünün kişinin işlediği suçla bağlantılı olması gerekir.
• Hareket: Fail suçu veya suçluyu övmelidir. Kanun “övme” kavramını tanımlamaz; sözcüğün olağan anlamı, bir fiili veya kişiyi beğenilecek, örnek alınacak bir şey olarak sunmaktır.
• Aleniyet: Övgü alenen yapılmalıdır. Kişinin evinde birkaç kişiye söylediği söz ile kalabalığa, basına veya herkese açık bir hesaptan yaptığı açıklama bu bakımdan aynı değildir.
• Tehlike: Övgü nedeniyle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike ortaya çıkmalıdır. Bu unsur aşağıda ayrıca anlatılmıştır.

Suçu ve suçluyu övme kasten işlenebilen bir suçtur; maddede taksirli hâli yoktur. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir (TCK m.21/1); bu nedenle failin övgüsünün bir suça veya suçluya yöneldiğini ve alenî olduğunu bilmesi gerekir.

2.2. Suçu ve Suçluyu Övmede “İşlenmiş Olan Suç” Şartı

Suçu ve suçluyu övme, ancak geçmişte işlenmiş bir suça veya suçluya yönelen övgüde oluşur. Madde “işlenmiş olan bir suçu” ve “işlemiş olduğu suçtan dolayı bir kişiyi” ifadelerini kullanır (TCK m.215). Henüz işlenmemiş bir suçun işlenmesini istemek, bu maddeye değil suç işlemeye alenen tahrik suçuna girer (TCK m.214/1).

Madde metni, övülen kişi hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunmasını açıkça şart koşmaz; lafız yalnız “işlemiş olduğu suçtan” söz eder. Buna karşılık suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (Anayasa m.38/4). Hakkında yargılama süren veya henüz yakalanmamış bir kişiyi öven açıklamada, övülen fiilin gerçekten işlenmiş bir suç olduğu ceza yargılamasında ayrıca ortaya konulmak zorundadır; kanun bu durumu ayrıca düzenlemediği için sonuç somut olayın delillerine göre belirlenir.

3. Suçu ve Suçluyu Övme Suçunun Cezası Ne Kadar?

Suçu ve suçluyu övme suçunun cezası iki yıla kadar hapistir (TCK m.215). Madde alt sınır yazmadığı için süreli hapis cezasının genel alt sınırı olan bir ay uygulanır (TCK m.49/1). Madde adli para cezasını seçenek ceza olarak öngörmez. Cezayı değiştiren hâller ve sonuçları şöyledir:

Hâl	Dayanak	Sonuç
Temel şekil	TCK m.215	Bir aydan iki yıla kadar hapis
Suçun basın ve yayın yoluyla işlenmesi	TCK m.218	Ceza yarı oranına kadar artırılır
Haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklaması	TCK m.218	Suç oluşmaz
Aynı suç işleme kararıyla değişik zamanlarda birden fazla övgü	TCK m.43/1	Tek ceza, dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır

TCK 215 etkin pişmanlık hükmü içermez; övgü paylaşımını sonradan silmek veya açıklamadan dönmek, maddede cezayı indiren ya da kaldıran bir sebep olarak düzenlenmemiştir.

3.1. Suçu ve Suçluyu Övme Basın ve Yayın Yoluyla İşlenirse

Suçu ve suçluyu övme suçu basın ve yayın yoluyla işlenirse verilecek ceza yarı oranına kadar artırılır (TCK m.218). TCK 218 “Ortak hüküm” başlığını taşır ve kamu barışına karşı suçlar arasında kendisinden önce gelen maddelere uygulanır; TCK 215 bunlardan biridir. Kanun “yarı oranında” değil “yarı oranına kadar” der; artırımın miktarını yarıyı aşmamak üzere hâkim belirler.

Basın ve yayın yolu, her türlü yazılı, görsel, işitsel ve elektronik kitle iletişim aracıyla yapılan yayınları ifade eder (TCK m.6/1-g). Gazete, dergi, televizyon ve radyo yayını bu tanıma girer. Kanun sosyal medya paylaşımını tanımda adıyla anmaz; bir paylaşımın “elektronik kitle iletişim aracıyla yapılan yayın” sayılıp sayılmadığı, paylaşımın yapıldığı ortama ve kime açık olduğuna göre değerlendirilir.

3.2. Suçu ve Suçluyu Övmede Birden Fazla Paylaşım

Suçu ve suçluyu övme suçunda aynı kişi, bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda birden fazla övgü paylaşırsa zincirleme suç hükmü uygulanabilir. Bu durumda tek ceza verilir, ama bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır; kanun bu hükmün mağduru belli bir kişi olmayan suçlarda da uygulanacağını açıkça söyler (TCK m.43/1). Paylaşımların aynı karara dayanıp dayanmadığı, aralarındaki zaman ve konu bağlantısına göre değerlendirilir. Ayrıntı: içtima ne demek.

3.3. Suçu ve Suçluyu Övmede Adli Para Cezası, Erteleme ve HAGB

Suçu ve suçluyu övme suçunda hükmedilen hapis cezası bir yıl veya daha azsa kısa süreli hapis cezasıdır ve mahkeme bu cezayı adli para cezasına veya kanunda sayılan diğer seçenek yaptırımlardan birine çevirebilir (TCK m.49/2, m.50/1). Ayrıntı: adli para cezası nedir.

İki yıl veya daha az süreli hapis cezası ertelenebilir. Bunun için kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık nedeniyle tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede kanaat oluşması gerekir (TCK m.51/1). Ayrıntı: hapis cezasının ertelenmesi.

Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) da karar verebilir (CMK m.231/5). Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve suçla mağdura veya kamuya verilen zararın tamamen giderilmesi gerekir; sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur (CMK m.231/6, m.231/8). HAGB verilen hükümdeki hapis cezası ayrıca ertelenemez ve kısa süreliyse seçenek yaptırıma çevrilemez (CMK m.231/7). CMK m.231’in bu fıkraları 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle değiştirilmiş metinleriyle yürürlüktedir; ayrıntı: HAGB nedir.

3.4. Suçu ve Suçluyu Övme Davasında Basit Yargılama Usulü

Suçu ve suçluyu övme davasında asliye ceza mahkemesi, iddianamenin kabulünden sonra basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verebilir; bu usul üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlar için öngörülmüştür (CMK m.251/1). Mahkeme bu usulü uygulamak zorunda değildir; kanun “karar verilebilir” der. Duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanmaz (CMK m.251/1).

Basit yargılama usulünde iddianame sanığa tebliğ edilir ve sanıktan beyan ve savunmasını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmesi istenir (CMK m.251/2). Mahkeme duruşma yapmadan hüküm verebilir; mahkûmiyet kararı verilirse sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (CMK m.251/3). Sanık yazılı olarak karşı çıkmadıkça bu usulde de HAGB kararı verilebilir (CMK m.251/4). Ayrıntı: basit yargılama usulü nedir. Suç basın ve yayın yoluyla işlendiği iddiasıyla TCK m.218’e göre artırım talep edilmişse, artırılmış üst sınır iki yılı aşabileceği için basit yargılamanın uygulanıp uygulanmayacağı iddianamedeki suç vasfına göre değerlendirilir.

Suçu ve suçluyu övme kasten işlenen bir suç olduğundan, hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak kişi kamu görevi üstlenmekten, seçme ve seçilme ehliyetinden ve kanunda sayılan diğer haklardan yoksun bırakılır (TCK m.53/1). Ayrıntı: hak yoksunluğu (TCK 53).

4. Suçu ve Suçluyu Övmede Açık ve Yakın Tehlike Şartı

Suçu ve suçluyu övmede açık ve yakın tehlike şartı, övgünün cezalandırılabilmesi için övgü nedeniyle kamu düzeni açısından ortaya çıkması gereken tehlikedir. Övgü alenî olsa bile bu tehlike ortaya çıkmamışsa TCK 215’e göre ceza verilmez (TCK m.215).

Madde metninden bu şartın üç ayrı parçası çıkar:

• Nedensellik: Tehlike “bu nedenle”, yani övgü nedeniyle ortaya çıkmalıdır. Övgüden bağımsız başka bir olayın doğurduğu kamu düzeni sorunu bu şartı karşılamaz.
• Açıklık ve yakınlık: Tehlike açık ve yakın olmalıdır. İleride bir gün belki doğabilecek, soyut bir ihtimal bu ifadenin karşılığı değildir.
• Korunan değer: Tehlike kamu düzeni açısından değerlendirilir. TCK 216/1 aynı kalıbı “kamu güvenliği” için kullanır; TCK 215 ise “kamu düzeni” ifadesini seçmiştir.

Kanun, tehlikenin hangi somut olgularla ortaya konulacağını saymaz. Övgünün kimin tarafından, hangi ortamda, kime ve hangi olayın hemen ardından yapıldığı gibi koşullar bu değerlendirmede incelenir. Kanun bu şartı bir karine olarak değil, cezalandırmanın koşulu olarak yazmıştır; tehlike ortaya çıkmamışsa diğer unsurlar bulunsa bile TCK 215’e göre ceza verilmez.

4.1. Suçu ve Suçluyu Övmede Açık ve Yakın Tehlike Şartı Ne Zaman Eklendi?

Açık ve yakın tehlike şartı TCK 215’e 30 Nisan 2013’te eklendi. 6459 sayılı İnsan Hakları ve İfade Özgürlüğü Bağlamında Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 10. maddesi, maddedeki “kimse,” ibaresinden sonra “bu nedenle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması hâlinde,” ibaresini ekledi. Kanun 30.04.2013 tarihli ve 28633 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (6459 sayılı Kanun m.10, m.26). Değişiklik metni Resmî Gazete’nin 30 Nisan 2013 tarihli sayısında yer alır.

Maddenin 2004’teki ilk metninde bu şart yoktu; alenen övgü tek başına iki yıla kadar hapis cezasını gerektiriyordu. 30 Nisan 2013’ten önce yapılmış bir övgü için bugün yargılama yapılıyorsa, suçun işlendiği zaman yürürlükte olan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanun farklı olduğundan failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2). Yeni metin cezaya ek bir şart getirdiği için fail lehinedir. Eski metne göre yazılmış kaynaklarda bu şartın bulunmaması bu yüzdendir.

5. Suçu ve Suçluyu Övmede Aleniyet ve Sosyal Medya Paylaşımı

Suçu ve suçluyu övme suçu sosyal medyada da işlenebilir; paylaşımın sosyal medyada yapılmış olması tek başına suç sonucunu doğurmaz. Suç için övgünün alenî olması ve övgü nedeniyle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkması gerekir (TCK m.215). Kanun “alenen” kavramını tanımlamaz. Herkese açık bir hesaptan yapılan paylaşım belirsiz sayıda kişinin erişimine açık olduğundan aleniyet unsurunu karşılamaya elverişlidir; yalnız belirli kişilere gönderilen özel mesaj ise bu bakımdan farklı değerlendirilir.

Suçu ve suçluyu övme suçlamasına konu bir sosyal medya paylaşımında dört soru belirleyicidir:

1. Övülen şey işlenmiş bir suç veya işlediği suçtan dolayı bir kişi midir (TCK m.215)?
2. Paylaşım alenî midir, yani belirsiz sayıda kişinin erişimine açık mıdır?
3. Paylaşım nedeniyle kamu düzeni açısından açık ve yakın bir tehlike ortaya çıkmış mıdır (TCK m.215)?
4. Paylaşım haber verme veya eleştiri amacı taşıyor mu? Haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz (TCK m.218).

Bir paylaşımı beğenmek veya yeniden paylaşmak da övgünün yayılmasına katkı sağlar; bunun ayrı bir övgü sayılıp sayılmayacağını kanun ayrıca düzenlemez ve sonuç, kişinin paylaşıma kendi övgüsünü ekleyip eklemediğine göre değişir. Bir suçu haber olarak aktaran veya bir suçlunun cezasını eleştiren açıklama övgü değildir.

İnternetteki bir içerik için ceza soruşturmasından ayrı olarak idari bir yol da vardır: millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması veya suç işlenmesinin önlenmesi sebeplerinden birine bağlı olarak, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı verilebilir ve bu karar yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkiminin onayına sunulur (5651 sayılı Kanun m.8/A-1, m.8/A-2). Kişiyi hedef alan paylaşımlar ise hakaret suçunun konusudur; ayrıntı: sosyal medyada hakaret suçu.

5.1. Suçu ve Suçluyu Övme ile İfade Özgürlüğü

Suçu ve suçluyu övme suçu, ifade özgürlüğünün kanunla getirilmiş bir sınırıdır. Herkes düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla açıklama ve yayma hakkına sahiptir; bu hürriyet kamu düzeni, suçların önlenmesi ve suçluların cezalandırılması gibi amaçlarla sınırlanabilir (Anayasa m.26). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi de ifade özgürlüğünün ancak yasayla öngörülen ve demokratik bir toplumda kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi gibi amaçlar için gerekli olan sınırlamalara tabi tutulabileceğini düzenler (AİHS m.10/2).

TCK 215’teki açık ve yakın tehlike şartı, bu sınırın kanundaki karşılığıdır: bir suç veya suçlu hakkında olumlu görüş açıklamak, bu tehlikeyi doğurmadıkça cezalandırılmaz. Haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları ise hiç suç oluşturmaz (TCK m.218). Hakkını kullanan kimseye ceza verilmez (TCK m.26/1).

6. Suçu ve Suçluyu Övme ile Karıştırılan Suçlar

Suçu ve suçluyu övme; suç işlemeye tahrik, halkı kin ve düşmanlığa tahrik, suçluyu kayırma ve terör örgütü propagandasıyla karıştırılır. Aralarındaki fark, açıklamanın geçmişteki bir suça mı yoksa gelecekte işlenecek bir suça mı yöneldiğine, bir terör örgütünün yöntemlerini hedef alıp almadığına ve kanunun hangi tehlikeyi aradığına göre belirlenir:

Suç	Dav­ra­nış	Ceza	Görevli mahkeme
Suçu ve suçluyu övme (TCK m.215)	İşlen­miş bir suçu veya suçluyu alenen övmek; kamu düzeni açı­sın­dan açık ve yakın tehlike aranır	İki yıla kadar hapis	Asliye ceza
Suç işle­meye tahrik (TCK m.214/1)	Suç işlemek için alenen tah­rikte bulun­mak	Altı aydan beş yıla kadar hapis	Asliye ceza
Halkı kin ve düş­man­lığa tahrik (TCK m.216/1)	Halkın bir kesi­mini diğe­rine karşı alenen tahrik etmek; kamu güven­liği açı­sın­dan açık ve yakın tehlike aranır	Bir yıldan üç yıla kadar hapis	Asliye ceza
Terör örgütü pro­pa­gan­dası (3713 sayılı Kanun m.7/2)	Terör örgü­tü­nün cebir, şiddet veya tehdit içeren yön­tem­le­rini meşru gös­te­re­cek veya övecek ya da bu yön­tem­lere baş­vur­mayı teşvik edecek şekilde pro­pa­ganda yapmak	Bir yıldan beş yıla kadar hapis	Ağır ceza

6.1. Suçu ve Suçluyu Övme ile Suç İşlemeye Tahrik Arasındaki Fark

Suçu ve suçluyu övme ile suç işlemeye tahrik arasındaki fark, açıklamanın yöneldiği zamandır. Övme geçmişte işlenmiş bir suça veya suçluya yönelir (TCK m.215). Tahrik ise henüz işlenmemiş bir suçun işlenmesi için yapılır ve cezası altı aydan beş yıla kadar hapistir (TCK m.214/1). Tahrik konusu suç işlenirse tahrik eden kişi bu suça azmettiren sıfatıyla cezalandırılır (TCK m.214/3).

Aynı konuşmada hem geçmişteki bir suçun övülmesi hem de benzerinin yeniden işlenmesi çağrısı bulunabilir. Bu durumda hangi maddenin uygulanacağı, açıklamanın ağırlıklı olarak geçmişteki fiili mi yücelttiği, yoksa dinleyicileri yeni bir suça mı yönelttiği incelenerek belirlenir. İşlediği bir fiil ile birden fazla farklı suçun oluşmasına sebep olan kişi, bunlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan cezalandırılır (TCK m.44/1).

6.2. Suçu ve Suçluyu Övme ile Terör Örgütü Propagandası Arasındaki Fark

Suçu ve suçluyu övme ile terör örgütü propagandası arasındaki fark, övgünün neye yöneldiğidir. TCK 215 işlenmiş herhangi bir suçu veya suçluyu övmeyi kapsar. Terörle Mücadele Kanunu m.7/2 ise terör örgütünün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösterecek veya övecek ya da bu yöntemlere başvurmayı teşvik edecek şekilde propaganda yapan kişiyi bir yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırır; bu suç basın ve yayın yoluyla işlenirse ceza yarı oranında artırılır (3713 sayılı Kanun m.7/2).

Bu fark usulde de sonuç doğurur. Terörle Mücadele Kanunu’nun kapsamına giren suçlar nedeniyle açılan davalara ağır ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m.12); TCK 215 davasına ise asliye ceza mahkemesi bakar. Terör örgütü propagandasının üst sınırı beş yıl olduğu için CMK m.100/4’teki tutuklama yasağı bu suçta uygulanmaz. “Terörü övme” veya “terör örgütünü övme” olarak aranan davranış çoğu zaman bu ayrımın konusudur. Terör örgütlerinin yöntemlerini meşru gösteren veya öven bildiri ya da açıklamaları basanlar veya yayınlayanlar için ayrıca bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörülür (3713 sayılı Kanun m.6/2).

Terörle Mücadele Kanunu m.7/2 de TCK 218’e benzer bir sınır koyar: haber verme sınırlarını aşmayan veya eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz (3713 sayılı Kanun m.7/2). Örgütle ilgili suçların genel kuralları için: silahlı örgüt suçu (TCK 314).

6.3. Suçu ve Suçluyu Övme Kapsamında Darbeyi Övmek

Darbeyi veya darbe girişimini övmek, övülen fiil işlenmiş bir suç olduğu için TCK 215 kapsamında değerlendirilebilir. Cebir ve şiddet kullanarak Anayasa’nın öngördüğü düzeni ortadan kaldırmaya veya bu düzenin fiilen uygulanmasını önlemeye teşebbüs etmek, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren bir suçtur (TCK m.309/1). Bu fiili alenen öven kişi hakkında TCK 215’in diğer şartları, özellikle kamu düzeni açısından açık ve yakın tehlike ayrıca aranır. Darbe girişimi bir terör örgütüne atfediliyor ve övgü bu örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösteren bir propagandaya dönüşüyorsa uygulanacak hüküm Terörle Mücadele Kanunu m.7/2 olur.

6.4. Suçu ve Suçluyu Övme ile Suçluyu Kayırma Arasındaki Fark

Suçu ve suçluyu övme bir açıklamayı, suçluyu kayırma ise suç işleyen kişiye fiilî yardımı cezalandırır. Suçluyu övmek, övülen kişiye kaçma veya saklanma imkânı sağlamaz; suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağlayan kişi ise altı aydan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m.283/1). Suçluyu kayırmada üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı için cezaya hükmolunmaz (TCK m.283/3); TCK 215’te böyle bir istisna yoktur. Ayrıntı: suçluyu kayırma suçu (TCK 283).

6.5. Suçu ve Suçluyu Övme ile Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik Arasındaki Fark

Suçu ve suçluyu övme ile halkı kin ve düşmanlığa tahrik aynı bölümde yer alır ve ikisi de açık ve yakın tehlike arar; ama övgünün ve tahrikin konusu farklıdır. TCK 215 bir suçu veya suçluyu övmeyi, TCK 216/1 ise halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı özelliklere sahip bir kesimini diğer bir kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa tahrik etmeyi cezalandırır. TCK 215 kamu düzeni, TCK 216/1 kamu güvenliği açısından tehlike arar (TCK m.215, m.216/1). Ayrıntı: halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçu (TCK 216).

7. Suçu ve Suçluyu Övme Şikâyete Tabi mi?

Suçu ve suçluyu övme suçu şikâyete tabi değildir. TCK 215 soruşturmayı şikâyete bağlayan bir hüküm içermez; Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m.160/1). Bu nedenle suç için altı aylık şikâyet süresi uygulanmaz ve ihbarı yapan kişinin ihbardan vazgeçmesi soruşturmayı sona erdirmez. Şikâyete bağlı suçların listesi ve şikâyet süresi için: şikâyete tabi suçlar.

Suçu ve suçluyu övme bakımından sonuç doğuran iki usul kuralı daha vardır:

• Uzlaştırma yok: Uzlaştırma, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda ve CMK’nın ayrıca saydığı suçlarda uygulanır; TCK 215 bu listede yer almaz (CMK m.253/1). Uzlaştırmanın genel kuralları için: uzlaşma nedir.
• Önödeme yok: Önödeme yalnız adli para cezasını gerektiren veya hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçlarda uygulanır (TCK m.75/1); TCK 215’in üst sınırı iki yıldır. Ayrıntı: önödeme nedir.

8. Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Tutuklama Olur mu?

Suçu ve suçluyu övme suçunun temel şeklinde tutuklama kararı verilemez. Sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/4). TCK 215’in üst sınırı iki yıldır ve suç vücut dokunulmazlığına karşı işlenen bir suç değildir.

Tutuklama yasağı, soruşturma sırasında hiçbir tedbir uygulanamayacağı anlamına gelmez. Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hâllerde de adli kontrol hükümleri uygulanabilir (CMK m.109/2). Adli kontrol, yurt dışına çıkamama veya hâkimin belirlediği yerlere belirtilen sürelerde düzenli olarak başvurma gibi yükümlülükleri içerebilir (CMK m.109/3). Ayrıntı: tutuklama nedir ve adli kontrol nedir.

Suç basın ve yayın yoluyla işlenmişse TCK m.218 cezayı yarı oranına kadar artırır ve artırılmış cezanın üst sınırı iki yılın üzerine çıkabilir. CMK m.100/4 “hapis cezasının üst sınırı” ifadesini kullanır; nitelikli hâlle artan üst sınırın bu hesapta esas alınıp alınmayacağını lafzında ayrıca söylemez. Dava zamanaşımında nitelikli hâllerin hesaba katılacağı açıkça yazılıdır (TCK m.66/3), tutuklama yasağı için benzer bir hüküm bulunmaz. Basın ve yayın yoluyla işlendiği iddia edilen övgüde tutuklama yasağının uygulanıp uygulanmayacağı bu nedenle somut suçlamaya göre ayrıca değerlendirilir.

9. Suçu ve Suçluyu Övme Suçunda Zamanaşımı

Suçu ve suçluyu övme suçunda dava zamanaşımı süresi sekiz yıldır. Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda kamu davası sekiz yılın geçmesiyle düşer ve süre belirlenirken suçun kanunda yer alan cezasının üst sınırı esas alınır (TCK m.66/1-e, m.66/4). TCK 215’in üst sınırı iki yıldır.

Suç basın ve yayın yoluyla işlenmişse dava zamanaşımı belirlenirken nitelikli hâl de göz önünde bulundurulur (TCK m.66/3). Yarı oranına kadar artırımla da üst sınır beş yılı aşmadığı için zamanaşımı yine sekiz yıldır. Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden işlemeye başlar (TCK m.66/6). Zamanaşımının genel kuralları için: dava zamanaşımı.

Dava zamanaşımından ayrı olarak ceza zamanaşımı da vardır: kesinleşmiş hapis cezası belirli bir süre içinde infaz edilmezse artık infaz edilemez. Suçu ve suçluyu övme suçunda hükmolunan hapis cezası beş yılı aşamayacağı için ceza zamanaşımı on yıldır (TCK m.68/1-e).

10. Suçu ve Suçluyu Övme Davasında Görevli Mahkeme

Suçu ve suçluyu övme suçunda görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Ağır ceza mahkemesi kanunda sayılan suçlara, Terörle Mücadele Kanunu’nun kapsamına giren suçlara ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara bakar (5235 sayılı Kanun m.12); TCK 215 bunlar arasında değildir. Sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemeleri bakar (5235 sayılı Kanun m.11). Asliye ceza mahkemesinin görev alanı için: asliye ceza mahkemesi nedir.

Aynı açıklama için terör örgütü propagandası suçlaması yöneltilmişse dava ağır ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m.12). Hangi mahkemede yargılama yapılacağı, iddianamedeki suç vasfına göre belirlenir. Soruşturma aşamasında ifade verme süreci için: ifadeye çağrıldım.

Suçu ve suçluyu övmenin Türk Ceza Kanunu’ndaki komşu maddelerinde ve kanunun genel yapısında yer alan diğer suçlar için: Türk Ceza Kanunu.