Kamu Görevlisine Hakaret Suçu ve Cezası (TCK 125/3-a)

Kamu görevlisine hakaret suçu, hakaret suçunun kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesidir ve cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz (Türk Ceza Kanunu m.125/3-a). Ceza, hakaret suçunun üç ay ile iki yıl arasındaki cezası üzerinden belirlenir ve bu hâlde bir yıl ile iki yıl arasında kalır (m.125/1). Kamu görevlisine hakaret şikâyete bağlı değildir; uzlaştırma ve önödeme de uygulanmaz (TCK m.131/1, m.75/6-a-2; Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/3). Bu yazı, polis, öğretmen, zabıta, hâkim veya başka bir kamu görevlisine hakaret ettiği gerekçesiyle ifadeye çağrılan ya da hakkında dava açılan kişi ile hakarete uğrayan kamu görevlisi için cezayı, usulü ve hükümden sonra uygulanabilecek kurumları madde dayanağıyla açıklar.

1. Kamu Görevlisine Hakaret Suçu: Öne Çıkanlar

• Kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette cezanın alt sınırı bir yıldır; üst sınır hakaret suçunun iki yıllık üst sınırıdır (TCK m.125/1, m.125/3-a).
• Kamu görevlisine hakaret alenen işlenirse ceza altıda biri oranında artırılır (TCK m.125/4).
• Öğretmene veya sağlık personeline görevleri sebebiyle hakarette ceza ayrıca yarı oranında artırılır ve hapis cezası ertelenemez (Öğretmenlik Mesleği Kanunu m.33/1; Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek m.12).
• Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrenince soruşturur ve şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez (TCK m.131/1, m.73/4).
• Kamu görevlisine hakarette uzlaştırma yoktur ve önödeme uygulanmaz (CMK m.253/3; TCK m.75/6-a-2).
• Hükmedilen ceza iki yıl veya daha azsa ertelenebilir ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir (TCK m.51/1; CMK m.231/5).
• Kamu görevlisine hakaret davasına asliye ceza mahkemesi bakar ve dava zamanaşımı sekiz yıldır (5235 sayılı Kanun m.11; TCK m.66/1-e).

2. Kamu Görevlisine Hakaret Suçu Nedir?

Kamu görevlisine hakaret suçu, bir kamu görevlisinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi ya da ona sövülmesi fiilinin, görevlinin yaptığı görev nedeniyle işlenmesidir. Hakaret suçunun tanımı birinci fıkradadır; görevden dolayı işlenmesi, cezanın alt sınırını bir yıla çıkaran nitelikli hâldir (TCK m.125/1, m.125/3-a).

Kamu görevlisine hakaret suçunun oluşması için dört unsur birlikte aranır:

1. Hakaret fiili: Kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi ya da sövülmesi gerekir (TCK m.125/1).
2. Mağdurun kamu görevlisi olması: Mağdur, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama, seçilme veya herhangi bir surette katılan kişidir (TCK m.6/1-c).
3. Görevden dolayı bağ: Hakaretin sebebi görevlinin yaptığı görev olmalıdır. Kanun “görevinden dolayı” ibaresini kullanır (TCK m.125/3-a).
4. Kast: Kanunun açıkça belirttiği hâller dışında taksirle işlenen fiiller cezalandırılmaz (TCK m.22/1); hakaret suçunun taksirli hâli düzenlenmemiştir.

Kamu görevlisine hakaret yüz yüze işlenebileceği gibi mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle de işlenebilir; bu durumda aynı cezaya hükmolunur (TCK m.125/2). Görevli orada değilken, yani gıyabında yapılan hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir (m.125/1). Görevlinin adı açıkça söylenmemiş ya da isnat üstü kapalı bırakılmış olsa bile, sözün o kişiye yöneldiğinde duraksanmayacak bir durum varsa ad belirtilmiş ve hakaret açıklanmış sayılır (TCK m.126/1).

Hakaret suçunun temel hâli, cezası, şikâyet süresi ve para cezası hesabı ayrı yazıda açıklanmıştır: hakaret suçu ve cezası. Hangi sözlerin hakaret sayılıp sayılmayacağı için: hakaret sayılmayan kelimeler.

2.1. Kamu Görevlisine Hakaret: TCK 125/3 Madde Metni

TCK 125’in üçüncü fıkrası, hakaret suçunun “a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı”, “b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı” ve “c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle” işlenmesi hâlinde “cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz” der (TCK m.125/3). Kamu görevlisine hakaret bu fıkranın (a) bendidir. Maddede yapılan iki değişiklik (5377 sayılı Kanun) dördüncü ve beşinci fıkralara ilişkindir; üçüncü fıkra değişmemiştir.

2.2. Kamu Görevlisine Hakarette Kamu Görevlisi Kimdir?

Kamu görevlisine hakaret bakımından kamu görevlisi, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişidir (TCK m.6/1-c). Tanım unvana, kadro türüne veya sözleşme biçimine bağlı değildir; belirleyici olan, kişinin kamusal bir faaliyetin yürütülmesine katılmasıdır.

Bu tanım bir meslek listesi vermez. Polis, öğretmen, zabıta, sağlık çalışanı veya hâkim gibi sıfatlarda sorulacak soru, kişinin olay sırasında yürüttüğü işin kamusal faaliyet olup olmadığı ve hakaretin bu faaliyet nedeniyle yapılıp yapılmadığıdır. Geçici olarak kamusal faaliyete katılan kişi de tanımın içindedir (TCK m.6/1-c).

Yargı görevi yapan deyimi ayrıca tanımlanmıştır: yüksek mahkemeler, adli ve idari mahkemeler üye ve hâkimleri ile Cumhuriyet savcısı ve avukatlar (TCK m.6/1-d).

2.3. Kamu Görevlisine Hakarette “Görevinden Dolayı” Şartı

Kamu görevlisine hakaret nitelikli hâlinin uygulanması için hakaretin görevlinin görevinden dolayı yapılması gerekir (TCK m.125/3-a). Mağdurun kamu görevlisi olması tek başına yetmez. Görevle ilgisi olmayan kişisel bir anlaşmazlık nedeniyle söylenen sözde nitelikli hâl değil, hakaret suçunun temel hâli uygulanır.

Bu ayrımın iki pratik sonucu vardır. Temel hâl mağdurun şikâyetine bağlıdır, altı aylık şikâyet süresine tabidir ve önödeme kapsamındadır (TCK m.131/1, m.73/1-2, m.75/6-a-2). Görevden dolayı işlenen hakarette ise şikâyet aranmaz ve önödeme uygulanmaz.

Kanun lafzı “görev sırasında” değil “görevinden dolayı” der. Aynı ayrım başka bir kanunda farklı kurulmuştur: Avukatlık Kanunu, avukata karşı görev sırasında veya yaptığı görevden dolayı işlenen suçlar için hâkimlere karşı işlenmesine ilişkin hükümlerin uygulanacağını söyler (Avukatlık Kanunu m.57). TCK m.125/3-a’da “görev sırasında” ibaresi yer almaz.

3. Kamu Görevlisine Hakaret Cezası Ne Kadar?

Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaretin cezası bir yıldan iki yıla kadardır. Hakaret suçunun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; kamu görevlisine görevinden dolayı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz (TCK m.125/1, m.125/3-a). Üçüncü fıkra üst sınır için yeni bir süre öngörmez.

Durum	Ceza	Dayanak
Hakaret suçunun temel hâli	3 ay – 2 yıl hapis veya adli para cezası	TCK m.125/1
Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret	Cezanın alt sınırı 1 yıldan az olamaz	TCK m.125/3-a
Hakaretin alenen işlenmesi	Ceza altıda biri oranında artırılır	TCK m.125/4
Kurul hâlinde çalışan kamu görev­li­le­rine hakaret	Suç üyelere karşı işlenmiş sayılır; zincirleme suç hükümleri uygulanır	TCK m.125/5
Zincirleme suç	Ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır	TCK m.43/1-2
Öğretmene veya sağlık personeline görevleri sebebiyle hakaret	Ceza yarı oranında artırılır; hapis cezası ertelenemez	Öğretmenlik Mesleği Kanunu m.33/1; Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek m.12
Haksız fiile tepki veya karşılıklı hakaret	Ceza üçte birine kadar indi­ri­le­bi­lir veya ceza veril­me­ye­bi­lir	TCK m.129/1, m.129/3

Kanun lafzının açık bıraktığı bir nokta vardır. Birinci fıkra hapis ile adli para cezasını seçimlik olarak öngörür; üçüncü fıkra ise yalnız “cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz” der ve bu alt sınırın adli para cezası seçeneğinde nasıl uygulanacağını ayrıca düzenlemez (TCK m.125/1, m.125/3). Adli para cezası gün sayısı üzerinden hesaplanır; gün sayısı beş günden az, yediyüz otuz günden fazla olamaz (TCK m.52/1).

Mahkeme temel cezayı alt ve üst sınır arasında belirler; ardından artırım ve indirim hükümleri uygulanır. Fail yararına takdiri indirim nedenleri varsa ceza altıda birine kadar indirilir (TCK m.62/1). Sonuç cezanın ne olacağı, olayın ve failin özelliklerine göre mahkemenin takdirindedir.

3.1. Kamu Görevlisine Hakaretin Alenen İşlenmesi

Kamu görevlisine hakaret alenen işlenirse ceza altıda biri oranında artırılır (TCK m.125/4). Görevden dolayı hakaret herkese açık bir sosyal medya paylaşımıyla işlenmişse nitelikli hâl ile aleniyet artırımı birlikte değerlendirilir. Sosyal medyada işlenen hakaretin delil ve usul yönü ayrı yazıda: sosyal medyada hakaret suçu.

3.2. Kamu Görevlisine Hakarette Kurul Hâli (TCK 125/5)

Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilirse suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır; bu durumda zincirleme suça ilişkin hükümler uygulanır (TCK m.125/5). Zincirleme suçta tek cezaya hükmedilir ve bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır; aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek fiille işlenmesi de bu kurala tabidir (TCK m.43/1-2). Mahkeme heyeti veya komisyon gibi kurullara yöneltilen hakaret bu fıkra kapsamında değerlendirilir.

3.3. Kamu Görevlisine Hakaret Cezası Paraya Çevrilir mi?

Kamu görevlisine hakarette hükmedilen hapis cezası bir yıl veya daha azsa paraya çevrilebilir. Bir yıl veya daha az süreli hapis kısa süreli hapis cezasıdır ve mahkeme bunu adli para cezasına veya kanunda sayılan diğer seçenek yaptırımlara çevirebilir (TCK m.49/2, m.50/1).

Hakaret suçunda önemli bir sınır vardır. Suç tanımında hapis ile adli para cezası seçenek olarak öngörüldüğünde mahkeme hapis cezasına hükmetmişse bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez (TCK m.50/2). Bu sınır yalnız adli para cezasına çevirmeyi kapsar; zararın giderilmesi, eğitim kurumuna devam veya kamuya yararlı işte çalışma gibi diğer seçenek yaptırımlar m.50/1’de ayrıca sayılmıştır. Hükmün açıklanması geri bırakılmışsa ceza seçenek yaptırıma çevrilemez (CMK m.231/7).

3.4. Kamu Görevlisine Hakaret Cezası Ertelenir mi?

Kamu görevlisine hakarette iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir (TCK m.51/1). Kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve mahkemede yeniden suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması gerekir (m.51/1-a, b). Erteleme hâlinde bir yıldan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere denetim süresi belirlenir; bu süre mahkûm olunan cezadan az olamaz (m.51/3). Mağdur öğretmen veya sağlık personeliyse ve hakaret görevleri sebebiyle işlenmişse hapis cezası ertelenemez (Öğretmenlik Mesleği Kanunu m.33/1-b; Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek m.12).

3.5. Kamu Görevlisine Hakaret Suçunda HAGB Verilir mi?

Kamu görevlisine hakarette hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verebilir (CMK m.231/5). Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması, yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varılması ve suçla mağdurun veya kamunun uğradığı zararın giderilmesi gerekir (m.231/6). HAGB kararında sanık beş yıl denetim süresine tabi tutulur ve bu süre içinde dava zamanaşımı durur (m.231/8).

Güncellik: CMK m.231’in beşinci ve sonraki fıkraları 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla yeniden yazılmıştır; yukarıdaki koşullar bugünkü metne göredir. HAGB kurumunun ayrıntısı: hükmün açıklanmasının geri bırakılması.

3.6. Kamu Görevlisine Hakarette Haksız Tahrik ve Karşılıklı Hakaret

Kamu görevlisine hakaret haksız bir fiile tepki olarak işlenmişse verilecek ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir (TCK m.129/1). Hakaret kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmişse kişiye ceza verilmez (m.129/2). Hakaret karşılıklı işlenmişse olayın mahiyetine göre taraflardan her ikisi veya biri hakkında aynı indirim uygulanabilir ya da ceza verilmeyebilir (m.129/3).

Madde metni, mağdurun kamu görevlisi olduğu hâli bu indirimlerin dışında bırakmaz. Görevlinin görevini yaparken gerçekleştirdiği işlemin haksız fiil sayılıp sayılmayacağı ise olayın somut koşullarına göre değerlendirilir; kanun görevlinin işlemini bu bakımdan ayrıca tanımlamaz.

4. Kamu Görevlisine Hakaret Şikâyete Tabi mi?

Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret şikâyete tabi değildir. Kanun, hakaret suçunun soruşturulmasını ve kovuşturulmasını mağdurun şikâyetine bağlar; kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakareti bu kuralın dışında tutar (TCK m.131/1). Cumhuriyet savcısı ihbar veya başka bir yolla suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m.160/1).

Şikâyete bağlı olmamanın üç sonucu vardır:

• Şikâyet süresi işlemez: Hakaretin temel hâlindeki altı aylık şikâyet süresi ve fiilden itibaren iki yıllık tavan, şikâyete bağlı suçlar için öngörülmüştür (TCK m.73/1-2). Kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette soruşturma dava zamanaşımı içinde yapılabilir.
• Vazgeçme davayı düşürmez: Şikâyetten vazgeçmenin davayı düşürmesi, kovuşturulması şikâyete bağlı suçlara özgüdür (TCK m.73/4). Görevlinin “şikâyetimi geri alıyorum” demesi kamu görevlisine hakaret davasını düşürmez. Ayrıntı: şikâyetten vazgeçme.
• İhbar da soruşturmayı başlatır: Suç, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa ihbar veya şikâyet yoluyla bildirilebilir (CMK m.158/1). Görevlinin kendisi dışında kurum amiri veya olayı gören üçüncü kişi de ihbarda bulunabilir.

5. Kamu Görevlisine Hakaret Suçunda Uzlaştırma ve Önödeme

Kamu görevlisine hakarette uzlaştırma da önödeme de uygulanmaz. Bu iki kurum hakaret suçunda farklı sonuç verir; o yüzden ayrı ayrı açıklanır.

Uzlaştırma: Kanun, soruşturması ve kovuşturması şikâyete bağlı olsa bile hakaret suçunda (m.125) uzlaştırma yoluna gidilemeyeceğini açıkça söyler (CMK m.253/3). Bu yasak hakaret suçunun bütün hâllerini kapsar. Kamu görevlisine hakaret ayrıca şikâyete bağlı olmadığından CMK m.253/1-a’ya da girmez. Uzlaşmanın genel işleyişi: uzlaşma nedir.

Önödeme: Önödeme hükümleri hakaret suçunda uygulanır, ancak kanun kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakareti, yani m.125’in üçüncü fıkrasının (a) bendini, bu kapsamın dışında bırakır (TCK m.75/6-a-2). Önödemede fail, savcılığın tebliği üzerine belirlenen miktarı soruşturma giderleriyle birlikte on gün içinde öderse kamu davası açılmaz (m.75/1); kamu görevlisine hakarette bu teklif yapılmaz. Önödemenin işleyişi: önödeme nedir.

Güncellik: TCK m.75/6-a-2 bendi 7531 sayılı Kanunla eklenmiş, 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla bugünkü biçimini almıştır. Bugünkü metin hakareti önödeme kapsamına alırken (a) bendini açıkça ayırır.

Kurum	Hakaretin temel hâli	Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret
Şikâyet	Aranır; 6 ay, en fazla 2 yıl (TCK m.131/1, m.73/1-2)	Aranmaz (TCK m.131/1)
Şikâyetten vazgeçme	Davayı düşürür (TCK m.73/4)	Davayı düşürmez
Uzlaştırma	Yok (CMK m.253/3)	Yok (CMK m.253/3)
Önödeme	Uygulanır (TCK m.75/6-a-2)	Uygulanmaz (TCK m.75/6-a-2)
Ceza	3 ay – 2 yıl hapis veya adli para cezası	Alt sınır 1 yıl (TCK m.125/3-a)

6. Kamu Görevlisine Hakaret ile Görevi Yaptırmamak İçin Direnme (Görevli Memura Mukavemet) ve Tehdit Arasındaki Fark

Kamu görevlisine hakaret, görevliye yönelik sözün onur, şeref ve saygınlığa saldırı niteliğinde olmasıyla oluşur. Görevi yaptırmamak için direnme ise kamu görevlisine karşı, görevini yapmasını engellemek amacıyla cebir veya tehdit kullanılmasıdır ve cezası altı aydan üç yıla kadar hapistir (TCK m.265/1). Suç yargı görevi yapan kişilere karşı işlenirse ceza iki yıldan dört yıla kadar hapistir (m.265/2).

Ölçüt	Kamu görev­li­sine hakaret	Görevi yap­tır­ma­mak için direnme	Tehdit
Fiil	Onur, şeref ve say­gın­lığı rencide eden isnat veya sövme (TCK m.125/1)	Cebir veya tehdit (TCK m.265/1)	Hayata, vücut veya cinsel doku­nul­maz­lığa saldırı bil­dir­mek (TCK m.106/1)
Amaç	Aranmaz; görev­den dolayı bağ aranır (m.125/3-a)	Görevin yapıl­ma­sını engel­le­mek	Aranmaz
Ceza	Alt sınır 1 yıl, üst sınır 2 yıl	6 ay – 3 yıl hapis	6 ay – 2 yıl hapis (temel hâl)

Görevliye sövüp aynı anda görevini yapmasını engellemek için tehdit eden kişi bakımından iki suç birlikte gündeme gelebilir. Bu durumda her fiilin kendi unsurları ayrı ayrı değerlendirilir. Direnme suçunun ayrıntısı: görevi yaptırmamak için direnme. Tehdit suçu için: tehdit suçu ve cezası.

7. Kamu Görevlisine Hakarette Şikâyet Dilekçesi, Eleştiri ve İspat

Kamu görevlisi hakkında yetkili makama yazılan şikâyet dilekçesindeki olumsuz değerlendirme, belirli koşullarda cezalandırılmaz. Yargı mercileri veya idari makamlar nezdinde yapılan yazılı veya sözlü başvuru, iddia ve savunmalar kapsamında kişiler hakkında somut isnatta veya olumsuz değerlendirmede bulunulması hâlinde ceza verilmez (TCK m.128/1).

Bu hükmün iki koşulu vardır ve ikisi birlikte aranır (TCK m.128/1):

1. İsnat ve değerlendirmeler gerçek ve somut vakıalara dayanmalıdır.
2. İsnat ve değerlendirmeler uyuşmazlıkla bağlantılı olmalıdır.

Bir görevlinin işlemini somut olaylara dayanarak eleştiren şikâyet dilekçesi bu kapsamdadır. Aynı dilekçeye eklenen ve uyuşmazlıkla bağlantısı olmayan sövme bu korumadan yararlanmaz. İdari makama şikâyetin yolları için: CİMER şikâyet nasıl yapılır.

Görevliye suç oluşturan bir fiil isnat edilmişse isnadın ispatı ayrı bir koruma sağlar. İsnat edilen ve suç oluşturan fiil ispat edilirse kişiye ceza verilmez; hakaret edilen hakkında bu suç nedeniyle kesinleşmiş mahkûmiyet kararı varsa isnat ispatlanmış sayılır (TCK m.127/1). Bunun dışında ispat istemi, isnat olunan fiilin doğru olup olmadığının anlaşılmasında kamu yararı bulunmasına veya şikâyetçinin ispata razı olmasına bağlıdır (m.127/1). İspat edilmiş fiilden söz edilerek hakaret edilirse cezaya hükmedilir (m.127/2).

Suç oluşturmadığını bildiği hâlde bir görevli hakkında yetkili makama ihbar veya şikâyette bulunmak ise hakaret değil, iftira suçunun konusudur: iftira suçu ve cezası.

8. Kamu Görevlisine Hakaret: Polis, Öğretmen, Doktor, Hâkim ve Avukat

Polise, öğretmene, doktora veya hâkime hakaret, kişi kamusal faaliyete katılıyorsa ve söz bu görev nedeniyle söylenmişse kamu görevlisine görevinden dolayı hakarettir (TCK m.6/1-c, m.125/3-a). Öğretmenler ve sağlık personeli için ise özel kanunlar ayrıca ağırlaştırıcı hüküm koyar: görevleri sebebiyle işlenen hakarette ceza yarı oranında artırılır ve hapis cezası ertelenemez (Öğretmenlik Mesleği Kanunu m.33/1; Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek m.12).

• Polise hakaret: Kolluk görevlisine görevinden dolayı hakarette cezanın alt sınırı bir yıldır (TCK m.125/3-a). Hakaretle birlikte görevi engellemek için cebir veya tehdit kullanılmışsa ayrıca TCK m.265 değerlendirilir.
• Öğretmene hakaret: Bakanlığa bağlı resmî eğitim kurumlarında ve özel öğretim kurumlarında görev yapan yönetici, öğretmen ve usta öğreticiler ile ders ücreti karşılığı ders okutanlara ve diğer kamu kurumlarında görev yapan öğretmenlere karşı görevleri sebebiyle işlenen hakaret suçunda (TCK m.125), TCK’ya göre tayin edilecek ceza yarı oranında artırılır ve hapis cezasının ertelenmesi hükümleri uygulanmaz (Öğretmenlik Mesleği Kanunu m.33/1-a, b). Hüküm aynı koşulla kasten yaralama, tehdit ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarına da uygulanır.
• Doktora ve sağlık çalışanına hakaret: Kamu veya özel sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan sağlık personeli ile yardımcı sağlık personeline karşı görevleri sebebiyle işlenen hakaret suçunda (TCK m.125) ceza yarı oranında artırılır ve hapis cezasının ertelenmesi hükümleri uygulanmaz (Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek m.12). Özel sağlık kuruluşlarında görev yapan personel, görevleriyle bağlantılı olarak kendilerine karşı işlenen suçlar bakımından TCK’nın uygulanmasında kamu görevlisi sayılır (ek m.12). Bu suçların şüphelileri kolluk görevlilerince yakalanarak Cumhuriyet başsavcılığına sevk edilir ve sağlık personelinin ifadesi işyerinde alınır (ek m.12).
• Hâkime ve savcıya hakaret: Hâkim ve Cumhuriyet savcısı yargı görevi yapan kişilerdir (TCK m.6/1-d). Görevlerinden dolayı hakarette m.125/3-a uygulanır; mahkeme heyetine yöneltilen hakarette kurul hükmü de gündeme gelir (m.125/5).
• Avukata hakaret: Avukat, TCK’daki yargı görevi yapan tanımına girer (TCK m.6/1-d). Görev sırasında veya yaptığı görevden dolayı avukata karşı işlenen suçlarda hâkimlere karşı işlenmesine ilişkin hükümler uygulanır (Avukatlık Kanunu m.57).

Cumhurbaşkanına hakaret ayrı bir suçtur ve TCK m.299’da düzenlenir; kamu görevlisine hakaret hükümleri yerine o madde uygulanır: cumhurbaşkanına hakaret suçu.

9. Kamu Görevlisine Hakaret Suçunda Tutuklama

Kamu görevlisine hakaret suçunda tutuklama kararı verilemez. Kanun, sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklamayı yasaklar (CMK m.100/4). Kamu görevlisine hakarette üçüncü fıkra yalnız alt sınırı düzenler; hapis cezasının üst sınırı birinci fıkradaki iki yıldır (TCK m.125/1, m.125/3). Tutuklamanın genel koşulları: tutuklama nedir.

10. Kamu Görevlisine Hakaret Davası: Görevli Mahkeme, Basit Yargılama ve Zamanaşımı

Kamu görevlisine hakaret davasına asliye ceza mahkemesi bakar. Sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m.11). Ağır ceza mahkemesinin görevi sayılan suçlar, TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısmın dört ila yedinci bölümlerindeki suçlar ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarla sınırlıdır (m.12); hakaret suçu bunların arasında yer almaz.

Basit yargılama usulü: Asliye ceza mahkemesi, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verebilir (CMK m.251/1). Bu usulde iddianame sanığa tebliğ edilir ve iki hafta içinde yazılı savunma istenir; mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (m.251/2-3). Mahkeme gerekli görürse duruşma açarak genel hükümlere dönebilir (m.251/6). Ayrıntı: basit yargılama usulü.

Dava zamanaşımı: Kamu görevlisine hakaret suçunda dava zamanaşımı sekiz yıldır. Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda kamu davası sekiz yıl geçmesiyle düşer; süre cezanın üst sınırına göre belirlenir ve seçimlik cezalarda hapis cezası esas alınır (TCK m.66/1-e, m.66/4). Fail suç tarihinde on iki ile on beş yaş arasındaysa sürenin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasındaysa üçte ikisi uygulanır (m.66/2). Süre suçun işlendiği günden, zincirleme suçta son suçun işlendiği günden başlar (m.66/6).

11. Kamu Görevlisine Hakaret Memuriyete Engel mi?

Kamu görevlisine hakaretten hapis cezasına mahkûmiyet, cezanın süresine göre devlet memurluğuna alınmaya engel olabilir. Kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmak, devlet memurluğuna alınmanın genel şartlarına aykırıdır (657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.48/A-5).

Kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette cezanın alt sınırı bir yıl olduğundan, takdiri indirim (TCK m.62/1) veya haksız tahrik indirimi (m.129/1) uygulanmadan hükmedilen hapis cezası bu eşiğe ulaşır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ise kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaması anlamına gelir (CMK m.231/5). HAGB ile memuriyet arasındaki ilişki ayrı yazıda: HAGB memuriyete engel mi.

Kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak kişi, cezanın infazı tamamlanıncaya kadar kamu görevi üstlenmek gibi belirli hakları kullanamaz (TCK m.53/1-2). Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş olan kişi hakkında bu hak yoksunluğu uygulanmaz (m.53/4).

12. Kamu Görevlisine Hakaret Edilirse Görevli Ne Yapabilir?

Görevinden dolayı hakarete uğrayan kamu görevlisi, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa ihbar ya da şikâyette bulunabilir (CMK m.158/1). Başvuru yazılı olabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü de yapılabilir (m.158/5). Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen suç nedeniyle kurum idaresine yapılan ihbar veya şikâyet, gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (m.158/4).

Başvurudan sonra izlenebilecek adımlar şunlardır:

1. Olayın kayda geçirilmesi: Hakaretin yeri, zamanı, söylenen sözler ve olayı gören kişiler ihbar veya şikâyet dilekçesinde belirtilir (CMK m.158/1, m.158/5).
2. Savcılık soruşturması: Savcılık suçu öğrenir öğrenmez delilleri toplar; kamu görevlisine hakaret şikâyete bağlı olmadığından görevlinin ayrıca şikâyet süresi gözetmesi gerekmez (TCK m.131/1; CMK m.160/1-2).
3. Kamu davasına katılma: Dava açılırsa mağdur kamu görevlisi, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduğunu bildirerek davaya katılabilir (CMK m.237/1).
4. Manevi tazminat: Kişilik hakkı zedelenen görevli, hukuk mahkemesinde manevi tazminat isteyebilir (Türk Borçlar Kanunu m.58). Ceza davasının sonucu bu talebi kendiliğinden karşılamaz; tazminat ayrı bir davadır. Miktarın belirlenmesi için: manevi tazminat miktarı.

12.1. Kamu Görevlisi veya Polis Vatandaşa Hakaret Ederse

Kamu görevlisinin vatandaşa hakaret etmesi, mağdur kamu görevlisi olmadığı için m.125/3-a kapsamına girmez; hakaret suçunun temel hâli uygulanır ve soruşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır (TCK m.125/1, m.131/1). Şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde ve fiilden itibaren en geç iki yıl içinde yapılmalıdır (TCK m.73/1-2).

Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun uygulanır (4483 sayılı Kanun m.2). Bu kanuna göre soruşturma izni, görevlinin görev yerine ve unvanına göre kaymakam, vali veya kuruluşun en üst amiri gibi mercilerce verilir (m.3). Hakaretin görev sebebiyle mi, yoksa görevle ilgisiz kişisel bir sebeple mi işlendiği, izin usulünün uygulanıp uygulanmayacağını belirler.