Suçu Bildirmeme Suçu ve Cezası (TCK 278-279)

Suçu bildirmeme suçu, işlenmekte olan bir suçu ya da işlenmiş olup sonuçları hâlâ sınırlandırılabilecek bir suçu yetkili makamlara bildirmemektir ve cezası bir yıla kadar hapistir (Türk Ceza Kanunu m.278/1-2). Kanun bu yükümlülüğü herkese yükler, ancak tanıklıktan çekinebilecek yakınlar için cezaya hükmolunmaz (TCK m.278/4). Kamu görevlisi için ayrı ve daha ağır bir suç vardır: göreviyle bağlantılı olarak öğrendiği suçu bildirmeyen kamu görevlisi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası alır (TCK m.279/1). Bu yazı, bir suçu öğrenmiş ve bunu bildirip bildirmemesi gerektiğini ya da bildirmediği için hakkında soruşturma başlatılan kişinin durumunu TCK 278 ve 279 üzerinden anlatır.

1. Suçu Bildirmeme Suçu: Öne Çıkanlar

• Suçu bildirmeme suçu yalnız işlenmekte olan suçta veya sonuçları hâlâ sınırlandırılabilen suçta oluşur ve cezası bir yıla kadar hapistir (TCK m.278/1-2).
• Mağdur on beş yaşını bitirmemiş bir çocuk, engelli ya da hamileliği nedeniyle kendini savunamayacak durumdaysa ceza yarı oranında artırılır (TCK m.278/3).
• Tanıklıktan çekinebilecek kişiler, örneğin şüphelinin eşi, anne ve babası, çocukları ve kardeşleri, suçu bildirmediklerinde ceza almaz (TCK m.278/4; CMK m.45/1).
• Kamu görevlisinin suçu bildirmemesinin cezası altı aydan iki yıla kadar hapistir; adli kolluk görevlisi için yarı oranında artırılır (TCK m.279).
• Suçu bildirmeme suçunun temel hâli önödeme kapsamındadır; kamu görevlisinin suçu bildirmemesi değildir (TCK m.75/6).
• Uyuşturucu kullanan kişi soruşturmadan önce tedavi için başvurursa, kamu görevlileri ve sağlık çalışanları için suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz (TCK m.192/4).
• Suçu bildirmeme şikayete bağlı değildir, uzlaştırmaya girmez, asliye ceza mahkemesinde görülür ve dava zamanaşımı sekiz yıldır (CMK m.160/1, m.253/1; 5235 sayılı Kanun m.11; TCK m.66/1-e).

2. Suçu Bildirmeme Suçu Nedir? (TCK 278)

Suçu bildirmeme suçu, bir kişinin işlenmekte olan bir suçu ya da işlenmiş olmakla birlikte yol açtığı sonuçların sınırlandırılması hâlâ mümkün olan bir suçu bildiği hâlde yetkili makamlara bildirmemesidir. Kanun bu yükümlülüğü belirli bir mesleğe veya göreve bağlamaz; suçu öğrenen herkes için geçerlidir (TCK m.278/1-2).

Suçu bildirmeme suçunun iki hâli vardır ve ikisinin cezası aynıdır:

1. İşlenmekte olan suç: Suç o anda devam ediyorsa, onu yetkili makamlara bildirmeyen kişi bir yıla kadar hapis cezası alır (TCK m.278/1).
2. Sonuçları sınırlandırılabilecek suç: Suç tamamlanmış olsa bile, sebep olduğu sonuçların sınırlandırılması hâlâ mümkünse, onu bildirmeyen kişi aynı fıkraya göre cezalandırılır (TCK m.278/2).

Bu iki hâlin dışında kalan, yani tamamlanmış ve sonuçları artık sınırlandırılamayan bir suçu bildirmemek TCK m.278’in kapsamına girmez. Madde bu nedenle geçmişteki her suçu ihbar etme yükümlülüğü kurmaz; yükümlülük, bildirim yapıldığında suçun sürmesinin veya zararının büyümesinin önlenebileceği anlarla sınırlıdır.

Suçu bildirmeme suçu kasten işlenebilen bir suçtur. Kanun taksirle işlenen fiilleri yalnız açıkça belirttiği hâllerde cezalandırır ve m.278 taksirli bir hâl düzenlemez (TCK m.21/1, m.22/1). Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesi olduğundan kişinin suçun işlendiğini ya da işlenmekte olduğunu bilmesi gerekir (TCK m.21/1). Madde metni 6352 sayılı Kanunla 2 Temmuz 2012’de yeniden düzenlenmiştir ve bugün yürürlükteki metin budur.

3. Suçu Bildirmeme Suçunun Cezası Ne Kadar?

Suçu bildirmeme suçunun cezası bir yıla kadar hapistir (TCK m.278/1). Kanun maddede bir alt sınır yazmadığı için süreli hapis cezasının genel alt sınırı uygulanır: süreli hapis cezası, kanunda aksi belirtilmedikçe bir aydan az olamaz (TCK m.49/1). Hâkim cezayı bu iki sınır arasında belirler.

3.1. Suçu Bildirmeme Suçunda Cezayı Artıran Hâl

Suçu bildirmeme suçunda mağdur on beş yaşını bitirmemiş bir çocuk, bedensel veya ruhsal bakımdan engelli bir kişi ya da hamileliği nedeniyle kendisini savunamayacak durumda bulunan bir kişiyse, verilecek ceza yarı oranında artırılır (TCK m.278/3). Artırım hem işlenmekte olan suçu hem de sonuçları sınırlandırılabilen suçu bildirmeme hâline uygulanır. Örneğin bir çocuğa karşı süren bir cinsel istismar fiilini bilip bildirmeyen kişi bu artırımlı cezayla karşılaşır.

3.2. Kısa Süreli Hapis, Erteleme ve HAGB

Suçu bildirmeme suçunda hükmedilen hapis cezası bir yıl veya daha az olduğunda kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m.49/2). Kısa süreli hapis cezası, failin kişiliği ve suçun özellikleri gözetilerek adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m.50/1). İki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir (TCK m.51/1). Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa mahkeme, kanundaki diğer koşullar varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir (CMK m.231/5).

4. Suçu Bildirmeme Suçunda Tanıklıktan Çekinebilecek Kişiler

Suçu bildirmeme suçunda tanıklıktan çekinebilecek olan kişiler bakımından cezaya hükmolunmaz (TCK m.278/4). Kanun bu istisnayla, kişiyi yakınını ihbar etmekle ceza almak arasında seçim yapmaya zorlamaz. Kimin tanıklıktan çekinebileceği Ceza Muhakemesi Kanununda sayılmıştır:

• şüpheli veya sanığın nişanlısı (CMK m.45/1-a),
• evlilik bağı kalmasa bile şüpheli veya sanığın eşi (CMK m.45/1-b),
• şüpheli veya sanığın kan veya kayın hısımlığından üstsoyu ve altsoyu, yani anne, baba, büyükanne, büyükbaba, çocuk ve torunları ile eşinin bu yakınları (CMK m.45/1-c),
• üçüncü derece dahil kan hısımları ve ikinci derece dahil kayın hısımları (CMK m.45/1-d); kan hısımlığının derecesi hısımları birbirine bağlayan doğum sayısıyla belirlendiğinden kardeşler ikinci, amca, dayı, hala, teyze ve yeğenler üçüncü derece kan hısımıdır (Türk Medeni Kanunu m.17),
• şüpheli veya sanıkla aralarında evlatlık bağı bulunanlar (CMK m.45/1-e).

Suçu bildirmeme suçundaki bu istisnanın bir sınırı vardır. Suçu önleme yükümlülüğü bulunan kişinin bu yükümlülükten doğan ceza sorumluluğu saklıdır (TCK m.278/4). Yani istisna yalnız bildirmeme suçunun cezasını kaldırır; kişinin o suçu önleme yönünde ayrıca bir hukuki yükümlülüğü varsa, bu yükümlülüğe aykırılıktan doğan ceza sorumluluğu istisnayla ortadan kalkmaz.

4.1. Suçu Bildirmeme Suçunda Avukat ve Meslek Sırrı

Tanıklıktan çekinme hakkı yalnız yakınlık ilişkisinden doğmaz; bazı meslek mensupları da meslekleri dolayısıyla öğrendikleri bilgiler hakkında tanıklıktan çekinebilir. Avukatlar ve stajyerleri bu sıfatları dolayısıyla öğrendikleri bilgiler hakkında tanıklıktan çekinebilir (CMK m.46/1-a). Avukatlık Kanunu da avukatların görevleri dolayısıyla öğrendikleri hususları açığa vurmalarını yasaklar (Avukatlık Kanunu m.36). TCK m.278/4 istisnayı yakınlarla sınırlamaz, “tanıklıktan çekinebilecek olan kişiler” ifadesini kullanır; avukatın bu sıfatla öğrendiği bilgi lafzen bu ifadenin içinde kalır.

Suçu bildirmeme suçunda meslek sırrı istisnası, bilginin meslek sıfatıyla öğrenilmesine bağlıdır. Avukatın avukatlık görevi dışında, örneğin sokakta tanık olduğu bir suç bu kapsamda değildir. Hekimler, diş hekimleri, eczacılar ve ebeler de hastaları hakkında öğrendikleri bilgiler için tanıklıktan çekinebilir (CMK m.46/1-b), ancak avukatlar dışındaki bu meslek mensupları ilgilinin rızası varsa çekinemez (CMK m.46/2). Sağlık mesleği mensuplarının görev sırasında karşılaştıkları suç belirtileri için ayrıca TCK m.280 uygulanır (aşağıda).

5. Kamu Görevlisinin Suçu Bildirmemesi (TCK 279)

Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi, kamu adına soruşturma ve kovuşturmayı gerektiren bir suçun işlendiğini göreviyle bağlantılı olarak öğrenen kamu görevlisinin, yetkili makamlara bildirimde bulunmayı ihmal etmesi veya bu konuda gecikme göstermesidir. Cezası altı aydan iki yıla kadar hapistir (TCK m.279/1). Suçu bildirmeme suçunun (m.278) aksine burada yalnız bildirmemek değil, bildirimi geciktirmek de suçu oluşturur.

Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi suçunun üç koşulu vardır:

• Fail kamu görevlisidir: Kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi kamu görevlisidir (TCK m.6/1-c). Kadrolu memurla sınırlı değildir.
• Suç göreviyle bağlantılı olarak öğrenilmiştir: Kamu görevlisinin özel hayatında öğrendiği suç m.279’u değil, herkes için geçerli m.278’i ilgilendirir.
• Suç kamu adına soruşturmayı gerektirir: Madde yükümlülüğü “kamu adına soruşturma ve kovuşturmayı gerektiren” suçlarla sınırlar (TCK m.279/1). Hangi suçların şikayete bağlı olduğu ilgili suç maddesinde yazılıdır; şikayete bağlı suçların bu ifadeye girip girmediğini madde ayrıca düzenlemez.

Suçu işleyen kamu görevlisi adli kolluk görevini yapan bir kişiyse, örneğin bir polis veya jandarma personeli, ceza yarı oranında artırılır (TCK m.279/2). Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi önödeme kapsamında değildir; bu nedenle önödemeyle kamu davasının açılmaması mümkün olmaz (TCK m.75/1, m.75/6).

5.1. Kamu Görevlisinin Suç Bildirim Yükümlülüğü: Kuruma Bildirim

Kamu görevlisinin suç bildirim yükümlülüğünde en sık sorulan konu, olayı yalnız kurum amirine bildirmenin yeterli olup olmadığıdır. Kanun, kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen bir suç nedeniyle ilgili kurum ve kuruluş idaresine yapılan ihbarın gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderileceğini düzenler (CMK m.158/4). Kurum içi bildirimin m.279’daki yükümlülüğü tek başına karşılayıp karşılamadığı ise madde metninde ayrıca düzenlenmemiştir. Bu yüzden bildirimin savcılığa ulaştığının belgelenmesi, kamu görevlisi açısından belirsizliği ortadan kaldırır. Okul ve hastane gibi kurumlarda bu bildirimin nasıl yürüdüğüne bir örnek beyaz kod uygulamasıdır.

5.2. Kamu Görevlisinin Suçu Bildirmemesinde Soruşturma İzni

Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda 4483 sayılı Kanun uygulanır (4483 sayılı Kanun m.2). Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi, göreviyle bağlantılı olarak öğrenilen suçun bildirilmemesiyle işlenir; fail bu Kanunun kapsamındaki bir memur veya kamu görevlisiyse ve fiil görevi sebebiyle işlenmişse soruşturma, soruşturma izni usulüne tabidir. Görevleri ve sıfatları sebebiyle özel soruşturma usulüne tabi olanlara ilişkin hükümler saklıdır (4483 sayılı Kanun m.2).

6. Sağlık Mesleği Mensuplarının Suçu Bildirmemesi (TCK 280)

Suçu bildirmeme yükümlülüğünün üçüncü türü sağlık çalışanlarına aittir. Görevini yaptığı sırada bir suçun işlendiği yönünde bir belirtiyle karşılaşmasına rağmen durumu yetkili makamlara bildirmeyen veya bildirimi geciktiren sağlık mesleği mensubu bir yıla kadar hapis cezası alır (TCK m.280/1). Sağlık mesleği mensubu deyiminden tabip, diş tabibi, eczacı, ebe, hemşire ve sağlık hizmeti veren diğer kişiler anlaşılır (TCK m.280/2). Burada suçun kesin olarak bilinmesi gerekmez; suç işlendiği yönünde bir “belirti” ile karşılaşmak yükümlülüğü doğurur.

6.1. Suçu Bildirme Yükümlülüğünün Doğmadığı Hâl: Tedavi Başvurusu

Suçu bildirme yükümlülüğünün kanunda açıkça yazılmış bir istisnası uyuşturucu kullanımındadır. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmi makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse cezaya hükmolunmaz; bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının TCK m.279 ve m.280 uyarınca suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz (TCK m.192/4). Tedavi için başvuran kişiyi kabul eden hekim veya hemşire, bu başvuru nedeniyle suçu bildirmeme suçundan sorumlu tutulmaz.

7. Suçu Bildirmeme Suçu: TCK 278, 279 ve 280 Karşılaştırması

Suçu bildirmeme suçunun üç maddesi fail, bildirimi gerektiren olay ve ceza bakımından ayrılır:

	TCK 278	TCK 279	TCK 280
Fail	Herkes	Kamu görev­lisi	Sağlık mesleği mensubu
Bil­di­rimi gerek­ti­ren olay	İşlen­mekte olan suç veya sonuç­ları sınır­lan­dı­rı­la­bi­len suç	Görevle bağ­lan­tılı öğre­ni­len, kamu adına soruş­tur­mayı gerek­ti­ren suç	Görev sıra­sında kar­şı­la­şı­lan suç belir­tisi
Gecikme de sayılır mı?	Maddede yalnız bil­dir­me­mek yazılı	Evet, gecikme de suçtur	Evet, gecikme de suçtur
Ceza	Bir yıla kadar hapis	Altı aydan iki yıla kadar hapis	Bir yıla kadar hapis
Artırım	Mağdur çocuk, engelli veya hami­leyse yarı ora­nında	Fail adli kol­luksa yarı ora­nında	Yok
Yakın istis­nası	Tanık­lık­tan çeki­ne­bi­le­cek­ler ceza almaz	Maddede yok	Maddede yok
Önödeme	Birinci ve ikinci fıkra kap­sa­mında	Kapsam dışı	Kapsam dışı

Dayanak: TCK m.278, m.279, m.280 ve m.75/6.

8. Suçu Bildirmeme Suçunda Suç Nereye Bildirilir?

Suçu bildirmeme suçunda “yetkili makamlar” ifadesinin karşılığı, ihbarın yapılabileceği mercilerdir. Suça ilişkin ihbar Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına, yani polis ya da jandarmaya yapılabilir (CMK m.158/1). Başka mercilere yapılan ihbarlar da kaybolmaz:

• Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan ihbar, ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK m.158/2).
• Yurt dışında işlenip Türkiye’de takibi gereken suçlar hakkında Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbarda bulunulabilir (CMK m.158/3).
• Kamu göreviyle bağlantılı bir suç nedeniyle ilgili kurum idaresine yapılan ihbar, gecikmeksizin başsavcılığa gönderilir (CMK m.158/4).

İhbar yazılı olarak veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m.158/5). Yazılı ihbarın bir örneği için şikayet dilekçesi örneği yazımız incelenebilir. İhbarı alan Cumhuriyet savcısı, suç işlendiği izlenimini veren hâli öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK m.160/1).

9. Suçu Bildirmeme Suçunda Önödeme

Suçu bildirmeme suçunun temel hâli önödeme kapsamındadır. Önödeme kural olarak yalnız adli para cezasını gerektiren veya kanundaki hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçlarda uygulanır (TCK m.75/1). Suçu bildirmemenin cezası bir yıla kadar hapis olduğu için bu genel ölçütün dışında kalır, ancak kanun onu ayrıca saymıştır: önödeme hükümleri, TCK m.278’in birinci ve ikinci fıkralarındaki suçu bildirmeme suçu bakımından da uygulanır (TCK m.75/6-a-6).

Önödemede fail, hapis cezasının aşağı sınırının karşılığı olarak her gün için yüz Türk lirası üzerinden bulunan miktarı soruşturma giderleriyle birlikte, Cumhuriyet savcılığının tebliğinden itibaren on gün içinde öderse hakkında kamu davası açılmaz (TCK m.75/1-b). Fail on gün içinde talep ederse miktar birer ay arayla üç eşit taksitte ödenebilir; taksitler süresinde ödenmezse önödeme hükümsüz kalır ve soruşturma devam eder (TCK m.75/1).

Suçu bildirmeme suçunda önödemenin iki sınırı vardır:

• Artırımlı hâl kapsam dışıdır: TCK m.75/6 yalnız m.278’in birinci ve ikinci fıkralarını sayar. Mağdurun çocuk, engelli veya hamile olduğu üçüncü fıkradaki hâl önödeme kapsamında değildir.
• Beş yıl içinde tekrar: TCK m.75/6 kapsamındaki suçların beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde fail hakkında aynı suçtan dolayı önödeme hükümleri uygulanmaz (TCK m.75/6).

10. Suçu Bildirmeme Suçu Şikayete Bağlı mı?

Suçu bildirmeme suçu şikayete bağlı değildir. TCK m.278 ve m.279 şikayet koşulu yazmaz; bu yüzden Cumhuriyet savcısı suçu öğrendiği anda kendiliğinden araştırmaya başlar (CMK m.160/1). Bildirilmeyen suçun mağdurunun şikayetçi olmaması veya şikayetinden vazgeçmesi soruşturmayı durdurmaz.

Suçu bildirmeme suçu uzlaştırma kapsamında da değildir. Uzlaştırma, şikayete bağlı suçlarda ve CMK m.253/1-b’de tek tek sayılan suçlarda uygulanır; suçu bildirmeme ne şikayete bağlıdır ne de o listede yer alır (CMK m.253/1).

11. Suçu Bildirmeme Suçunda Zamanaşımı ve Görevli Mahkeme

Suçu bildirmeme suçunda dava zamanaşımı sekiz yıldır. Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda kamu davası sekiz yıl geçmekle düşer (TCK m.66/1-e). TCK m.278, m.279 ve m.280’deki cezaların üst sınırı, artırımlı hâller hesaba katıldığında da beş yılı aşmaz; zamanaşımının belirlenmesinde nitelikli hâller göz önünde bulundurulur (TCK m.66/3).

Suçu bildirmeme davalarına asliye ceza mahkemesi bakar. Sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemesinin görevi dışında kalan davalar asliye ceza mahkemesinin görevindedir (5235 sayılı Kanun m.11). Suçu bildirmeme ağır ceza mahkemesinin görev listesinde sayılmaz ve on yıldan fazla hapis cezası gerektirmez (5235 sayılı Kanun m.12).

12. Suçu Bildirmeme Suçu ile Benzer Suçlar

Suçu bildirmeme suçu, adliyeye karşı suçlar arasında yakın iki suçla karıştırılır. Aradaki fark, failin yalnız sessiz mi kaldığı yoksa suçluya fiilen yardım mı ettiğidir.

Suçluyu kayırma (TCK 283): Suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkan sağlayan kimse altı aydan beş yıla kadar hapis cezası alır (TCK m.283/1). Suçu bildirmeme bir ihmal iken suçluyu kayırma failin kaçmasına veya saklanmasına yardım eden bir davranıştır. Akraba istisnası da farklıdır: suçluyu kayırmada cezaya hükmolunmayan kişiler üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağıdır (TCK m.283/3); suçu bildirmemede ise tanıklıktan çekinebilecek kişilerin tamamıdır (TCK m.278/4).

Tutuklu, hükümlü veya suç delillerini bildirmeme (TCK 284): Hakkında tutuklama kararı verilmiş veya hükümlü bir kişinin bulunduğu yeri bildiği hâlde yetkili makamlara bildirmeyen kimse bir yıla kadar hapis cezası alır (TCK m.284/1). İşlenmiş bir suçun delil ve eserlerinin başkaları tarafından saklandığı yeri bilip bildirmeyen kişi de aynı cezayı alır (TCK m.284/2). Bu suç, bildirilmeyen şeyin suçun kendisi değil kişinin yeri veya deliller olmasıyla m.278’den ayrılır. Burada da üstsoy, altsoy, eş veya kardeş için cezaya hükmolunmaz (TCK m.284/4).

Kamu görevlisinin görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstermesi görevi kötüye kullanma suçunun konusudur, ancak bu suç “kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında” uygulanır (TCK m.257/1-2). Kamu görevlisinin suçu bildirmemesi TCK m.279’da ayrıca suç olarak tanımlanmıştır. Diğer adliyeye karşı suçların madde metinleri için Türk Ceza Kanunu sayfamıza bakılabilir.