Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği ve Nasıl Hazırlanır?

Anlaşmalı boşanma protokolü, eşlerin boşanmanın malî sonuçları ve çocukların durumu hakkındaki anlaşmasını yazıya döktükleri belgedir. Anlaşmalı boşanma protokolü imzalandığı anda hüküm doğurmaz: hâkim tarafları bizzat dinler, protokolü tarafların ve çocukların menfaatine göre denetler ve gerekirse değiştirir; boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (Türk Medeni Kanunu m.166/3, m.184/5). Aşağıda doldurulabilir bir anlaşmalı boşanma protokolü örneği, protokolde bulunması gereken maddeler, çocuksuz eşler için örnek, mal paylaşımı maddeleri ve protokolün kesinleşmeden önce ve sonra doğurduğu sonuçlar ayrı ayrı açıklanmıştır.

Velayet, nafaka ve mal paylaşımı kalemleri hüküm kesinleştikten sonra değiştirilmesi güç sonuçlar doğurur. Anlaşmalı boşanma protokolünü imzalamadan önce her maddenin dosyanıza göre yazılıp yazılmadığını bir avukatla birlikte gözden geçirmeniz yararlı olur.

1. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nedir?

Anlaşmalı boşanma protokolü, Türk Medeni Kanunu m.166/3’ün aradığı “boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenleme”nin yazılı hâlidir. Hâkim bu düzenlemeyi uygun bulmadıkça anlaşmalı boşanmaya karar veremez (m.166/3) ve fer’î sonuçlara ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (m.184/5).

Anlaşmalı boşanma protokolünü diğer sözleşmelerden ayıran şey bu onay şartıdır. Eşler protokolde anlaştıkları konuları kendi iradeleriyle belirler; ancak protokolün hukuki sonuç doğurması, hâkimin bu düzenlemeyi tarafların ve çocukların menfaatine uygun bulmasına bağlıdır.

1.1. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nereden Alınır ve Kim Hazırlar?

Anlaşmalı boşanma protokolü bir kurumdan alınan hazır belge değildir; eşler ya da vekilleri tarafından dosyaya göre yazılır ve iki eşçe imzalanır. Türk Medeni Kanunu m.166/3 ve m.184 protokol için noter onayı ya da resmî şekil öngörmez; kanunun aradığı, düzenlemenin taraflarca kabul edilmesi ve hâkimce onaylanmasıdır.

Anlaşmalı boşanma protokolü için kanun ayrıca bir nüsha sayısı öngörmez; protokol dava dilekçesine eklenen belgedir. Dilekçede gösterilen belgeler asıllarıyla birlikte davalı sayısından bir fazla örnek hâlinde ya da yalnız örnekleriyle dilekçeye eklenir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.121). Her eşin elinde imzalı bir nüshanın bulunması, kesinleşmeden sonra edimlerin takibinde de işe yarar.

İnternette bulunan bir anlaşmalı boşanma protokolü örneği yalnız biçimi verir. Hâkimin denetlediği şey protokolün içeriği olduğu için velayet, nafaka ve mal paylaşımı maddeleri her dosyada yeniden yazılır.

1.2. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Ne Zaman ve Nereye Sunulur?

Anlaşmalı boşanma protokolü iki aşamada sunulabilir. Eşler birlikte başvuruyorsa ya da bir eş dava açıp diğeri kabul edecekse protokol anlaşmalı boşanma dilekçesinin ekinde aile mahkemesine verilir. Görülmekte olan bir çekişmeli boşanma davasında ise davalı eş davayı kabul ettiğinde protokol aynı dosyaya sunulur; Türk Medeni Kanunu m.166/3 bir eşin diğerinin davasını kabul etmesini de anlaşmalı boşanmanın yolu sayar.

İki durumda da evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerekir (m.166/3). Çekişmeli davanın anlaşmalıya çevrilmesinin nasıl yapıldığı anlaşmalı boşanma dilekçesi örneği yazımızda anlatılmıştır.

1.3. Anlaşmalı Boşanma Protokolü ile Dilekçe Farkı

Anlaşmalı boşanma protokolü ile dilekçe ayrı belgelerdir; protokol dilekçenin ekinde sunulur.

	Anlaşmalı boşanma dilekçesi	Anlaşmalı boşanma protokolü
İşlevi	Davayı açar	Anlaşmanın içeriğini gösterir
Muhatabı	Mahkeme	Diğer eş; hâkim onayına sunulur
Tâbi olduğu kural	Hukuk Muha­ke­me­leri Kanunu m.119	Türk Medeni Kanunu m.166/3, m.184/5
İmza	Davacı veya vekili; birlikte başvuruda iki eş	Her iki eş
Onay	Onaya tâbi değil	Hâkim onay­la­ma­dıkça geçerli olmaz

Doldurulabilir dilekçe metni, dilekçenin zorunlu unsurları ve gerekli evraklar için anlaşmalı boşanma dilekçesi örneği yazımıza; sürecin tamamı ve süreler için anlaşmalı boşanma yazımıza bakabilirsiniz.

2. Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Dayandığı Kanun Maddeleri

Anlaşmalı boşanma protokolü iki maddeye dayanır. Türk Medeni Kanunu m.166/3, evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağını düzenler; boşanma kararı için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini ve malî sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmasını şart koşar. Hâkim bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; değişiklikler taraflarca da kabul edilirse boşanmaya hükmolunur (m.166/3).

Türk Medeni Kanunu m.184 ise boşanma yargılamasının kurallarını sayar. Boşanma veya ayrılığın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (m.184/5). Aynı maddeye göre tarafların bu konudaki her türlü ikrarı kural olarak hâkimi bağlamaz (m.184/3); m.166/3 anlaşmalı boşanmada bu kuralın uygulanmayacağını açıkça belirtir.

Türk Medeni Kanunu m.184, boşanmada yargılamanın “Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa” tâbi olduğunu söyler; 1086 sayılı bu Kanun yürürlükten kaldırılmıştır. Mevzuatta ona yapılan yollamalar, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun karşılık gelen maddelerine yapılmış sayılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.447/2).

Türk Medeni Kanunu m.166’nın dördüncü fıkrası 14.11.2024 tarihli 7532 sayılı Kanun m.13 ile yeniden yazılmıştır. Anlaşmalı boşanma protokolünün dayandığı üçüncü fıkranın metni bu değişiklikten etkilenmemiştir; anlaşmalı boşanmanın şartları aynıdır.

3. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Bulunması Gereken Maddeler

Anlaşmalı boşanma protokolü, Türk Medeni Kanunu m.166/3’ün saydığı iki konuyu düzenlemelidir: boşanmanın malî sonuçları ve çocukların durumu. Malî sonuçlar yoksulluk nafakasını, maddi ve manevi tazminatı ve eşler isterse mal paylaşımını; çocukların durumu ise velayeti, kişisel ilişkiyi ve iştirak nafakasını kapsar. Talep edilmeyen kalem de protokolde açıkça yazılır; başlığın hiç bulunmaması, hâkimin uygun bulması gereken düzenlemeyi eksik bırakır.

Anlaşmalı boşanma protokolü maddesi	Dayanak	Ne yazılır
Velayet	Türk Medeni Kanunu m.182/1, m.336/3	Çocuğun hangi eşe bırakıldığı
Kişisel ilişki	m.182/1-2	Gün, saat, tatil dönemi ve teslim yeri
İştirak nafakası	m.182/3	Tutar, ödeme günü, hesap ve artış ölçütü
Yoksulluk nafakası	m.175, m.176	Tutar ve ödeme biçimi ya da talep edilmediği
Maddi ve manevi tazminat	m.174, m.176	Tutar ve ödeme biçimi ya da talep edilmediği
Mal paylaşımı	m.179; Türk Borçlar Kanunu m.26	Her malın kimde kalacağı, kalem kalem
Kredi ve borçlar	Türk Borçlar Kanunu m.195-196	Hangi borcu hangi eşin ödeyeceği; alacaklının onayı ayrıca gerekir
Soyadı	m.173	Kadının kullanacağı soyadı

Nafaka türlerinin hangi durumda gündeme geldiğini nafaka yazımızda, tazminat kalemlerini boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımızda, velayetin belirlenmesinde uygulanan ölçütleri velayet davası yazımızda bulabilirsiniz.

3.1. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Velayet ve Kişisel İlişki

Anlaşmalı boşanma protokolünde ortak çocuk varsa velayetin hangi eşe bırakılacağı ve diğer eşle çocuk arasındaki kişisel ilişki yazılır. Mahkeme boşanmaya karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocuk ile kişisel ilişkilerini düzenler (Türk Medeni Kanunu m.182/1); protokoldeki düzenleme hâkimin bu konudaki kararına esas olur, ancak hâkimi bağlamaz (m.166/3).

Kişisel ilişki maddesi gün, saat, tatil dönemi ve çocuğun teslim edileceği yer belirtilerek yazılır. Mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder (m.182/2). Velayet kendisine verilmeyen eşin kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur (m.182/3).

Ortak velayet: Kanun lafzı boşanmada velayeti çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa verir (Türk Medeni Kanunu m.336/3); evlilik devam ettiği sürece velayetin ana ve babaca birlikte kullanılması ise m.336/1’de düzenlenir. Boşanmadan sonra ortak velayet kanunda ayrıca düzenlenmemiştir. Anlaşmalı boşanma protokolüne ortak velayet hükmü yazılacaksa bu hüküm de diğer velayet düzenlemeleri gibi hâkimin tarafların ve çocukların menfaatine göre yaptığı denetime tabidir (m.166/3); protokolde velayetin nasıl birlikte kullanılacağı, çocuğun hangi eşin yanında kalacağı ve giderlerin nasıl paylaşılacağı açıkça yazılmalıdır.

Boşanmadan sonra ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olgular ortaya çıkarsa hâkim re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (Türk Medeni Kanunu m.183). Protokoldeki velayet düzenlemesi bu nedenle kesin bir sonuç değildir.

3.2. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde İştirak Nafakası

Anlaşmalı boşanma protokolünde iştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım tutarıdır. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (Türk Medeni Kanunu m.182/3). Protokolde tutar, ödeme günü, ödemenin yapılacağı hesap ve artış ölçütü yazılır.

Artış ölçütünün yazılmasının dayanağı, hâkimin istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilmesidir (m.182/4). Protokolde artış ölçütü yoksa tutar sabit kalır ve değişiklik ancak ayrı bir istemle gündeme gelir; bu konuda nafaka artırım davası yazımıza bakabilirsiniz.

3.3. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Yoksulluk Nafakası

Anlaşmalı boşanma protokolünde yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin istemine bağlıdır. Bu eş, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (Türk Medeni Kanunu m.175).

Protokolde yoksulluk nafakası isteniyorsa tutar ve ödeme biçimi yazılır; nafaka toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenebilir (m.176/1). İstenmiyorsa bu da açıkça yazılır. İrat biçimindeki nafaka alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır (m.176/3).

3.4. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Onaylanana Kadar Tedbir Nafakası

Anlaşmalı boşanma protokolündeki nafaka, boşanma hükmüyle birlikte kurulan bir düzenlemedir; dava sürerken eşlerin ve çocukların geçimi ayrı bir kurala bağlıdır. Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (Türk Medeni Kanunu m.169).

Uygulamada tedbir nafakası denilen ödeme bu geçici önlemlerden biridir ve dava süresince geçerlidir. Anlaşmalı boşanma protokolü dava süresince ödenecek tutarı da düzenliyorsa hâkim bu düzenlemeyi geçici önlem kararında gözetebilir; düzenlemiyorsa hâkim gerekli önlemi kendiliğinden alır.

3.5. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Maddi ve Manevi Tazminat

Anlaşmalı boşanma protokolünde maddi ve manevi tazminat ya tutar ve ödeme biçimiyle yazılır ya da talep edilmediği açıkça belirtilir. Kanun maddi tazminatı, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu tarafa; manevi tazminatı, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafa tanır (Türk Medeni Kanunu m.174). Anlaşmalı boşanmada kusur tartışılmadığı için tazminat, tarafların protokolde üzerinde anlaştığı bir malî sonuç olarak yazılır.

Ödeme biçimi bakımından iki kural vardır. Maddi tazminat toptan veya irat biçiminde ödenebilir; manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez (m.176/1-2).

3.6. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Mal Paylaşımı ve Ziynet Eşyası

Anlaşmalı boşanma protokolüne mal paylaşımı yazılması zorunlu değildir, ancak yazılabilir. Taraflar bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilir (Türk Borçlar Kanunu m.26); taşınmaz, araç, banka hesabı, ev eşyası ve ziynet eşyası boşanmanın malî sonuçları kapsamında protokole kalem kalem yazılabilir.

Protokole yazılmayan mal rejimi alacağında eşlerin bağlı olduğu mal rejiminin hükümleri uygulanır (Türk Medeni Kanunu m.179) ve bu alacak ayrı bir davanın konusudur. Protokoldeki “başka talep yoktur” cümlesi hangi malın kimde kaldığını göstermez; bu nedenle her mal ayrı satırda, tapu, plaka veya hesap bilgisiyle yazılır. Mal rejiminin tasfiyesi için boşanmada mal paylaşımı, takıların hukuki durumu için düğünde takılan takılar kime aittir, mehir senedinden doğan alacak için mehir senedi yazımıza bakabilirsiniz.

3.7. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Kredi ve Borçlar

Anlaşmalı boşanma protokolünde bir kredinin ya da borcun hangi eş tarafından ödeneceği yazılabilir, ancak bu hüküm yalnız eşleri bağlar; bankayı veya diğer alacaklıyı bağlamaz. Protokoldeki “kredi borcunu [eş] ödeyecektir” hükmü eşler arasında bir iç üstlenme sözleşmesidir: borcu üstlenen eş, borcu bizzat ifa ederek veya alacaklının rızasıyla borcu üstlenerek diğer eşi borcundan kurtarma yükümlülüğü altına girer (Türk Borçlar Kanunu m.195/1).

Borçlunun değişmesi ise ayrı bir işlemdir. Borçlunun yerine yenisinin geçmesi ve borcundan kurtarılması, borcu üstlenen ile alacaklı arasında yapılacak sözleşmeyle olur (m.196/1). Banka bu yönde bir sözleşme yapmadıkça kredinin borçlusu değişmez; protokole rağmen banka, kredi sözleşmesindeki borçluya başvurabilir. Borcundan kurtarılmamış eş, diğer eşten güvence isteyebilir (m.195/3).

Bu nedenle anlaşmalı boşanma protokolünde borç maddesi borcun kimliğiyle (banka, kredi numarası, kalan tutar) yazılır ve alacaklının borcun devrine onay verip vermediği ayrıca kontrol edilir.

3.8. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Soyadı

Anlaşmalı boşanma protokolünde kadının boşanmadan sonra kullanacağı soyadı yazılabilir. Boşanan kadın evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur, ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (Türk Medeni Kanunu m.173/1). Kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim kocasının soyadını taşımasına izin verir (m.173/2).

Protokoldeki soyadı maddesi bu nedenle bir istem ve muvafakat beyanıdır; izni veren hâkimdir. Koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir (m.173/3).

4. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği

Aşağıdaki anlaşmalı boşanma protokolü örneği, ortak çocuğu bulunan eşler için yukarıdaki maddeleri sırasıyla karşılar. Köşeli parantezli alanlar ve seçenekli cümleler dosyaya göre doldurulur.

ANLAŞMALI BOŞANMA PROTOKOLÜ

TARAFLAR   : [Ad Soyad] – T.C. [Kimlik No] – [Adres]
             [Ad Soyad] – T.C. [Kimlik No] – [Adres]

Taraflar, 4721 sayılı Kanun m.166/3 uyarınca anlaşmalı olarak boşanmak
hususunda aşağıdaki şartlarda anlaşmıştır.

MADDE 1 – BOŞANMA İRADESİ
Taraflar, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını kabul ederek boşanmayı
karşılıklı olarak istemektedir. Taraflar duruşmada bizzat hazır bulunarak
iradelerini serbestçe açıklayacaktır.

MADDE 2 – VELAYET
Müşterek çocuk [Ad Soyad] ([doğum tarihi])'in velayeti [anneye / babaya]
bırakılacaktır.

MADDE 3 – KİŞİSEL İLİŞKİ
Velayeti almayan taraf ile çocuk arasında [her ayın 1. ve 3. hafta sonu
cumartesi 10.00 – pazar 17.00 arası], [dinî bayramların ikinci günü
10.00 – 17.00 arası] ve [her yıl 1–15 Temmuz arası] kişisel ilişki
kurulacaktır. Çocuk [teslim yeri]nde teslim alınıp teslim edilecektir.

MADDE 4 – İŞTİRAK NAFAKASI
[Yükümlü taraf], çocuk için aylık [tutar] TL iştirak nafakasını her ayın
[..] günü [IBAN] hesabına ödeyecektir. Nafaka her yıl [artış ölçütü]
oranında artırılacaktır.

MADDE 5 – YOKSULLUK NAFAKASI
Taraflar birbirlerinden yoksulluk nafakası talep etmemektedir.
[Talep varsa: "[Yükümlü taraf], diğer tarafa aylık [tutar] TL yoksulluk
nafakası ödeyecektir."]

MADDE 6 – MADDİ VE MANEVİ TAZMİNAT
Taraflar birbirlerinden maddi ve manevi tazminat talep etmemektedir.
[Talep varsa: "[Yükümlü taraf], diğer tarafa [tutar] TL maddi ve [tutar]
TL manevi tazminatı [tarih]e kadar toptan ödeyecektir."]

MADDE 7 – MAL PAYLAŞIMI
[Taşınmaz / araç / banka hesapları / ev eşyası / ziynet eşyası kalem kalem
sayılır ve kimde kalacağı yazılır; bkz. mal paylaşımı maddeleri.]

MADDE 8 – SOYADI
[Kadın eş], boşanmadan sonra [evlenmeden önceki soyadını kullanacaktır /
kocasının soyadını taşımasına koca eş muvafakat etmektedir].

MADDE 9 – YARGILAMA GİDERLERİ
Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti [taraflar üzerinde bırakılacaktır /
şu şekilde paylaşılacaktır].

MADDE 10 – YÜRÜRLÜK
İşbu protokol, 4721 sayılı Kanun m.184 uyarınca hâkim tarafından
onaylanmadıkça geçerlilik kazanmaz. Protokol [gg.aa.yyyy] tarihinde [..]
nüsha hâlinde düzenlenmiş ve taraflarca imzalanmıştır.

[Ad Soyad]                                        [Ad Soyad]
   [İmza]                                            [İmza]

4.1. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Örneği: Çocuksuz Eşler

Çocuksuz eşlerin anlaşmalı boşanma protokolünde velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası maddeleri silinmez; ortak çocuk bulunmadığı açıkça yazılır. Türk Medeni Kanunu m.166/3 hâkimin çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi de uygun bulmasını aradığı için, çocuk olmadığının protokolde görünmesi bu başlığın boş bırakılmadığını gösterir. Örneğin 2 ile 4. maddeleri şu tek maddeyle değiştirilir:

MADDE 2 – ÇOCUKLARIN DURUMU
Tarafların evliliklerinden doğmuş ya da evlat edinilmiş müşterek çocuğu
bulunmamaktadır. Bu nedenle velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakasına
ilişkin bir düzenleme yapılmamıştır.

Diğer maddeler ana örnekle aynı kalır; madde numaraları buna göre yeniden sıralanır.

4.2. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Mal Paylaşımı Örneği

Anlaşmalı boşanma protokolünde mal paylaşımı maddesi her malı ayrı satırda, kimliğini gösteren bilgiyle yazar. Aşağıdaki satırlar yedinci maddenin yerine konabilecek örneklerdir:

MADDE 7 – MAL PAYLAŞIMI
7.1 Taşınmaz: [İl/İlçe] [Mahalle], [ada] ada [parsel] parsel,
    [bağımsız bölüm no] numaralı bağımsız bölüm [Ad Soyad] adına
    tescil edilecektir. Tapu devri, boşanma hükmünün kesinleşmesinden
    itibaren [..] gün içinde yapılacak; harç ve masraflar [taraf]
    tarafından karşılanacaktır.
7.2 Araç: [plaka] plakalı, [marka/model] araç [Ad Soyad]'da kalacaktır.
7.3 Banka hesabı: [banka] [IBAN] numaralı hesaptaki mevduat [oran/tutar]
    olarak [Ad Soyad]'a ait olacaktır.
7.4 Ev eşyası: Ekli listede sayılan ev eşyaları [Ad Soyad]'da kalacaktır.
7.5 Ziynet eşyası: [adet/cins] ziynet eşyası [Ad Soyad]'a aittir ve
    [tarih]e kadar teslim edilecektir.
7.6 Kredi: [banka] nezdindeki [kredi no] numaralı kredinin kalan borcu
    [Ad Soyad] tarafından ödenecektir. Bu hüküm alacaklı bankayı
    bağlamaz; borcun devri için bankanın onayı ayrıca alınacaktır.
7.7 [Seçmeli] Taraflar, bu maddede sayılanlar dışında birbirlerinden mal
    rejiminin tasfiyesinden doğan herhangi bir talepte bulunmayacaktır.

Yedinci maddenin son satırı seçmelidir ve sonucu ağırdır. Bu cümle yazılırsa taraflar mal rejiminin tasfiyesinden doğan diğer taleplerden vazgeçmiş olur; yazılmazsa protokolde sayılmayan mal rejimi alacağı için eşlerin bağlı olduğu rejimin hükümleri uygulanır (Türk Medeni Kanunu m.179) ve bu alacak ayrı bir davanın konusu olarak kalır. Cümle, eşlerin bütün malvarlığı sayıldıktan sonra ve bilerek konmalıdır.

Tapu devri maddesine kesinleşme tarihinin bağlanmasının nedeni, taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararların kesinleşmedikçe yerine getirilememesidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.367/2).

5. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Nasıl Hazırlanır?

Anlaşmalı boşanma protokolü, yukarıdaki örnek altı adımda dosyaya uyarlanarak hazırlanır. Protokolü hâkim içerik yönünden denetler ve değiştirebilir (Türk Medeni Kanunu m.166/3); bu yüzden adımların amacı her maddenin uygulanabilir ve eksiksiz olmasıdır.

1. Bir yıllık süreyi doğrulayın. Evlilik en az bir yıl sürmemişse anlaşmalı boşanma protokolüne dayanılarak boşanma kararı verilemez (m.166/3).
2. Her başlığı karara bağlayın. Velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası ve tazminat için ya düzenleme ya da talep edilmediği yazılır; başlık atlanmaz.
3. Her edimi ölçülebilir yazın. Nafaka tutar, ödeme günü ve artış ölçütüyle; kişisel ilişki gün, saat ve teslim yeriyle; taşınmaz ada, parsel ve bağımsız bölüm numarasıyla yazılır. “Uygun zamanlarda” gibi belirsiz ifade, protokolün kesinleşmeden sonra icra edilmesini güçleştirir.
4. Üçüncü kişiye borç yüklemeyin. Protokolün tarafı olmayan bir kişi ya da şirket protokolle borçlandırılamaz; üçüncü kişinin bir fiilini üstlenen eş, fiil gerçekleşmezse doğan zararı gidermekle yükümlü olur (Türk Borçlar Kanunu m.128).
5. Onaydan önce ifa etmeyin. Fer’î sonuçlara ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (Türk Medeni Kanunu m.184/5); tapu devri gibi edimler hükmün kesinleşmesinden sonra yapılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.367/2).
6. Protokolü dilekçenin ekinde sunun ve duruşmaya bizzat katılın. Hâkim tarafları bizzat dinlemeden anlaşmalı boşanmaya karar veremez (Türk Medeni Kanunu m.166/3).

6. Avukatsız Anlaşmalı Boşanma Protokolü

Avukatsız anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanabilir. Dava ehliyeti bulunan herkes davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açabilir ve takip edebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.71); protokol için avukat imzası şartı yoktur.

Avukatsız hazırlanan anlaşmalı boşanma protokolü de aynı denetimden geçer. Hâkim tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (Türk Medeni Kanunu m.166/3). Protokol, dilekçeden farklı olarak kesinleştikten sonra değiştirilmesi güç sonuçlar doğurduğu için avukatsız hazırlamanın asıl riski dilekçede değil protokoldedir.

7. Anlaşmalı Boşanma Protokolünü Hâkim Neden Değiştirir veya Uygun Bulmaz?

Anlaşmalı boşanma protokolünü hâkim olduğu gibi kabul etmek zorunda değildir. Türk Medeni Kanunu m.166/3 hâkime tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapma yetkisi verir. Hâkimin önerdiği değişiklik taraflarca kabul edilirse boşanmaya hükmolunur; kabul edilmezse anlaşmalı boşanmanın şartları oluşmaz ve dava çekişmeli boşanma olarak yürür.

Kanun değişikliğin gerekçelerini tek tek saymaz; ölçü tarafların ve çocukların menfaatidir. Protokolü hazırlarken bu ölçüye göre özellikle şu noktalar gözden geçirilir:

• Çocuğun menfaati: Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararlarını gözetmelidir (m.182/3).
• Başlığın boş bırakılması: Malî sonuçlar ya da çocukların durumu hakkında düzenleme yoksa hâkimin uygun bulacağı bir düzenleme de yoktur (m.166/3).
• Üçüncü kişiye yüklenen borç: Protokolün tarafı olmayan kişi protokolle borçlandırılamaz (Türk Borçlar Kanunu m.128).
• Belirsiz edim: Tutarı, vadesi ya da konusu belli olmayan edim, kesinleşmeden sonra ilamlı icra aşamasında uyuşmazlık doğurur.

8. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Tarafların Bizzat Dinlenmesi

Anlaşmalı boşanma protokolünün yazılı olarak sunulmuş olması yetmez. Türk Medeni Kanunu m.166/3, boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini şart koşar. Bu nedenle eşler duruşmada bizzat hazır bulunur; vekilin beyanı bu şartın yerine geçmez.

Davalı eşin davayı kabul etmesi de tek başına yetmez. Kabul, m.166/3’teki başvuru yollarından biridir; boşanma kararı için ayrıca hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve malî sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir.

8.1. Anlaşmalı Boşanma Protokolünü İmzalayan Eş Duruşmaya Gelmezse Ne Olur?

Anlaşmalı boşanma protokolünü imzalayan eşlerden biri duruşmaya gelmezse hâkim onu bizzat dinleyemez ve bu şart gerçekleşmez; anlaşmalı boşanma protokolü tek başına boşanma kararına dayanak olamaz (m.166/3). Duruşmaya gelemeyen eş bakımından anlaşmalı boşanma kararı verilemeyeceği için protokol imzalanırken duruşma tarihine iki eşin de katılabileceği hesaba katılmalıdır.

8.2. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Şahit Gerekir mi?

Anlaşmalı boşanma protokolüne dayanan davada şahit gerekmez. Boşanma davalarında tarafların ikrarı kural olarak hâkimi bağlamaz (Türk Medeni Kanunu m.184/3); m.166/3 anlaşmalı boşanmada bu kuralın uygulanmayacağını açıkça belirtir. Tarafların anlaşması hâkimi bağladığı için çekişmeli davadaki gibi vakıaların tanıkla ispatı gündeme gelmez; hâkimin aradığı, tarafların bizzat dinlenmesidir.

9. Anlaşmalı Boşanma Protokolünden Dönülebilir mi?

Anlaşmalı boşanma protokolünü imzalamak boşanmayı gerçekleştirmez; anlaşmalı boşanma, hâkimin tarafları bizzat dinlemesine ve taraflarca kabul edilen düzenlemeyi uygun bulmasına bağlıdır (Türk Medeni Kanunu m.166/3). Taraflardan biri anlaşmadan dönerse taraflarca kabul edilmiş bir düzenleme kalmaz ve anlaşmalı boşanmanın şartları ortadan kalkar.

Dönme davayı bitirmez, dönüştürür. Uyuşmazlık aynı maddenin birinci ve ikinci fıkraları uyarınca çekişmeli boşanma olarak görülür; kusur ve deliller tartışılır. Eşlerden biri protokolü hiç imzalamazsa da sonuç aynıdır: anlaşmalı boşanma yolu işlemez ve boşanma ancak çekişmeli davayla istenebilir. Davalı eşin davayı kabul beyanı ise dilekçe tarafına aittir ve anlaşmalı boşanma dilekçesi örneği yazımızda ele alınmıştır.

10. Anlaşmalı Boşanma Protokolü Kesinleştikten Sonra Ne Olur?

Anlaşmalı boşanma protokolü, hâkim onayıyla boşanma hükmünün parçası olur ve hüküm kesinleştikten sonra ilam olarak yerine getirilir. Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.367/2).

Kesinleşmeden sonra bazı kalemler yine değişebilir. İrat biçimindeki nafakanın, tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir (Türk Medeni Kanunu m.176/4). Velayet bakımından ise yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim gerekli önlemleri alır (m.183).

10.1. Anlaşmalı Boşanma Protokolündeki Tapu Devri Ne Zaman Yapılır?

Anlaşmalı boşanma protokolündeki tapu devri, boşanma hükmü kesinleştikten sonra yapılır. Taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.367/2); hâkim onayından önce ya da hüküm kesinleşmeden yapılan devrin dayanağı henüz yerine getirilebilir bir karar değildir. Protokolün tapu maddesine devir süresinin kesinleşme tarihinden başlatılması bu yüzdendir.

10.2. Anlaşmalı Boşanma Protokolüne Uyulmazsa Ne Olur?

Anlaşmalı boşanma protokolündeki bir edim yerine getirilmezse alacaklı taraf ilamlı icra yoluna başvurur. Para borcuna ilişkin ilam icra dairesine verildiğinde icra memuru borçluya bir icra emri tebliğ eder ve hükmolunan şeyin yedi gün içinde ödenmesini ister (İcra ve İflas Kanunu m.32). Ödenmeyen nafakanın takibi ve sonuçları için nafaka alacağının icra takibi yazımıza bakabilirsiniz.

10.3. Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Yazılmayan Haklar

Anlaşmalı boşanma protokolünde hiç düzenlenmeyen bir hak için süre sınırı vardır. Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (Türk Medeni Kanunu m.178). Protokolde açıkça talep edilmediği yazılan kalem ise tarafların bu konudaki anlaşmasını gösterir. Bu iki ihtimal, talep edilmeyen her kalemin protokole bilerek yazılmasını gerektirir.