Adli Tıp Raporuna İtiraz: Süre, Dilekçe Örneği, Üst Kurul

Adli Tıp raporuna itiraz, raporu isteyen mahkemeye (soruşturma evresinde Cumhuriyet savcılığına) verilen bir dilekçeyle yapılır; Adli Tıp Kurumuna doğrudan başvurulmaz. Hukuk davasında itiraz süresi raporun tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.281/1); ceza yargılamasında süreyi mahkeme verir (CMK m.67/5). Raporu Adlî Tıp Üst Kuruluna ancak mahkeme, hâkimlik veya savcılık sebebini belirterek gönderebilir (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.16/1-a). Fizik, Trafik ve Adlî Bilişim İhtisas Dairelerinin raporları ise Üst Kurulda incelenmez; bunlar için yol genişletilmiş uzmanlar heyetidir (m.16/2). Bu yazı, hukuk, ceza veya idari yargılamada aleyhine Adli Tıp raporu düzenlenen taraf ve vekili için itirazın süresini, merciini, dilekçe içeriğini ve raporun hangi kurula gideceğini yürürlükteki metinlerle açıklar.

1. Adli Tıp Raporuna İtiraz: Öne Çıkanlar

• Adli Tıp raporuna itiraz, hukuk davasında raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde mahkemeye yapılır; özel veya teknik çalışma gerekiyorsa bir defaya mahsus iki haftayı geçmeyen ek süre verilebilir (HMK m.281/1).
• Ceza yargılamasında kanun gün sayısı yazmaz; mahkeme yeni bilirkişi incelemesi veya itiraz için süre verir, istem reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar verilir (CMK m.67/5).
• Adli Tıp Üst Kurulu, ihtisas kurulu raporunu taraf başvurusuyla değil, mahkeme veya savcılığın sebep belirten bildirimiyle inceler (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.16/1-a).
• Trafik, Fizik (imza ve yazı dahil) ve Adlî Bilişim raporları Üst Kurula gitmez; çelişki varsa en az yedi uzmanlı genişletilmiş uzmanlar heyeti inceler (m.16/2).
• Adli Tıp raporu mahkemeyi bağlamaz; hâkim bilirkişi görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282; CMK m.217/1).
• Adli sağlık raporuna il sağlık müdürlüğü ve hakem hastane yoluyla doğrudan itiraz edilemez (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.63/5).

2. Adli Tıp Raporuna İtiraz Nereye Yapılır?

Adli Tıp raporuna itiraz, dosyanın görüldüğü mahkemeye yapılır; soruşturma evresinde rapor savcılıkça istenmişse muhatap Cumhuriyet savcılığıdır. Adli Tıp Kurumunun kurul ve daireleri mahkemeler, hâkimlikler ve savcılıklar tarafından gönderilen işleri inceler (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.17/1, m.22, m.23). Rapor dosyaya bilirkişi görüşü olarak girer: mahkeme, çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren konuda bilirkişiye başvurur (HMK m.266); ceza muhakemesinde bilirkişi incelemesine re’sen veya şüpheli, sanık, müdafi, katılan ya da Cumhuriyet savcısının istemiyle karar verilir (CMK m.63/1).

Bu nedenle Adli Tıp raporuna itiraz dilekçesinin talebi “raporu iptal edin” olamaz. Dilekçede mahkemeden raporun eksiklerinin tamamlatılması, belirsiz noktaların açıklatılması, yeni bilirkişi incelemesi yaptırılması (HMK m.281/1) veya dosyanın gerekçeli bildirimle Adlî Tıp Üst Kuruluna gönderilmesi (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.16/1-a) istenir.

2.1. Adli Tıp Raporuna İdari Yoldan İtiraz Edilemez

Adli Tıp raporuna ve diğer adli sağlık raporlarına il sağlık müdürlüğü üzerinden hakem hastane yoluyla itiraz edilemez. Yönetmelik, adli mercilerin talebiyle düzenlenen adli sağlık raporlarına adli mercilerin yazılı talebi olmadan doğrudan yapılan itirazların kabul edilmeyeceğini düzenler (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.63/5). Hakem hastane yolu idari nitelikteki sağlık kurulu raporları içindir; o usul sağlık kurulu raporuna itiraz yazısında anlatılmıştır.

3. Adli Tıp Raporuna İtiraz Süresi Ne Kadar?

Adli Tıp raporuna itiraz süresi yargılamanın türüne göre değişir. Hukuk davasında süre raporun tarafa tebliğinden itibaren iki haftadır; ceza yargılamasında kanun sabit bir gün sayısı koymaz, süreyi mahkeme verir; idari yargıda bilirkişi konusunda HMK uygulandığı için hukuk davasındaki kural geçerlidir.

Yar­gı­lama	Adli Tıp rapo­runa itiraz süresi	Baş­lan­gıç	Dayanak
Hukuk davası (taz­mi­nat, iş, aile, tüke­tici)	İki hafta; gere­kirse bir defaya mahsus, iki haftayı geç­me­yen ek süre	Raporun tarafa tebliği	HMK m.281/1
Ceza yar­gı­la­ması	Mah­ke­me­nin verdiği süre	Bilir­kişi ince­le­me­si­nin tamam­lan­ması	CMK m.67/5
İdari yargı (tam yargı, iptal)	HMK m.281/1’deki iki hafta	Raporun tebliği	İYUK m.31/1 → HMK m.281

Hukuk davasında ek süre. Rapora karşı talebin iki hafta içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa ya da özel veya teknik bir çalışma gerektiriyorsa, taraf yine bu iki hafta içinde mahkemeye başvurarak ek süre ister. Ek süre, iki haftanın bitiminden itibaren işler, bir defaya mahsustur ve iki haftayı geçemez (HMK m.281/1). Ek süre talebi süre dolduktan sonra yapılamaz; bilimsel mütalaa hazırlatılacaksa talep ilk iki hafta içinde verilir. HMK m.281’in ayrıntısı ve dilekçe örnekleri bilirkişi raporuna itiraz yazısındadır.

Ceza yargılamasında süre. Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheliye veya sanığa, müdafiine veya kanuni temsilciye, yeni bilirkişi incelemesi yapılması veya itirazların bildirilmesi için istemde bulunabilmeleri amacıyla süre verilir; bu istemler reddedilirse üç gün içinde gerekçeli bir karar verilir (CMK m.67/5). Rapor örnekleri duruşmada doğrudan verilebilir veya iadeli taahhütlü mektupla gönderilebilir (CMK m.67/4). CMK m.67 bu süre için gün sayısı yazmaz; ceza yargılamasında bağlayıcı olan, mahkemenin CMK m.67/5 uyarınca verdiği süredir.

3.1. Adli Tıp Raporuna İtiraz Süresi İdari Yargıda 30 Gün mü?

Hayır. İdari yargıda bilirkişi hakkında Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.31/1); bu nedenle idare mahkemesine sunulan Adli Tıp raporuna itiraz da HMK m.281/1’deki iki haftalık süreye tabidir. Otuz günlük süre, Sağlık Raporları Yönetmeliğinde kişilerin sağlık raporlarına raporun e-Devlet sistemine aktarılmasından itibaren yapacağı itiraz için öngörülmüştür (Sağlık Raporları Yönetmeliği m.63/1). Aynı yönetmelik adli sağlık raporlarına doğrudan itirazı kabul etmez (m.63/5); iki süre birbirine karıştırılmamalıdır.

4. Adli Tıp Raporuna İtiraz Dilekçesi Nasıl Yazılır?

Adli Tıp raporuna itiraz dilekçesi, raporun hangi noktada eksik, belirsiz veya çelişkili olduğunu somut olarak gösteren ve mahkemeden belirli bir usul işlemi isteyen dilekçedir. Kararname Üst Kurula gönderme için mahkemenin raporu “kapsamı itibarıyla yeterince kanaat verici nitelikte” bulmamasını ve sebebini belirtmesini arar (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.16/1-a). Dilekçenin ağırlığı bu sebebi mahkemeye hazır vermektir.

Adli Tıp raporuna itiraz dilekçesi şu sırayla hazırlanır:

1. Rapor künyesi yazılır: raporu veren ihtisas kurulu veya daire, rapor tarihi ve sayısı, tebliğ tarihi. Süre hesabı tebliğ tarihinden yapılır (HMK m.281/1).
2. Raporun hangi birimden geldiği belirlenir. İhtisas kurulu raporu için doğru talep Üst Kurula gönderilmedir (m.16/1); Fizik, Trafik veya Adlî Bilişim İhtisas Dairesi raporu için genişletilmiş uzmanlar heyetine gönderilmedir (m.16/2).
3. Dayanılan Üst Kurul bendi seçilir: rapor kapsam itibarıyla yetersizse m.16/1-a, kurul oybirliğiyle karar verememişse m.16/1-b, iki ihtisas kurulu raporu çelişiyorsa m.16/1-c, ihtisas kurulu ile ihtisas dairesi raporu çelişiyorsa m.16/1-ç, ihtisas kurulu ile hastane heyet raporu çelişiyorsa m.16/1-d.
4. Eksiklik ve çelişki sayfa ve satır düzeyinde gösterilir: iki raporun hangi tanıda, hangi oranda veya hangi tarihte ayrıldığı yazılır.
5. Kurulun oluşumuna ilişkin itiraz varsa eklenir: ilgili branşın uzman üyesi bulunmadan müzakere açılamaz (m.25/6, m.25/4).
6. İncelenmemiş belge varsa celbi istenir: kurullar evrakın onanmış örneklerini veya aslını isteyebilir (m.25/7) ve ilgili kişiyi muayeneye çağırabilir (m.25/8).
7. Varsa bilimsel mütalaa eklenir ve uzmanın duruşmada dinlenmesi istenir (HMK m.293/1-2; CMK m.67/6, m.68/3).
8. Sonuç ve istem bölümünde talepler sıralanır: raporun hükme esas alınmaması, eksiklerin tamamlatılması veya yeni bilirkişi incelemesi (HMK m.281/1), dosyanın sebebi gösterilerek Üst Kurula veya genişletilmiş uzmanlar heyetine gönderilmesi.

4.1. Adli Tıp Raporuna İtiraz Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki Adli Tıp raporuna itiraz dilekçesi örneği, iş mahkemesinde görülen bir maluliyet dosyasında Üçüncü İhtisas Kurulu raporu ile üniversite hastanesi sağlık kurulu raporunun çeliştiği varsayımsal bir durum için hazırlanmıştır. Köşeli parantezli yerler dosyaya göre doldurulur; ceza yargılamasında süre dayanağı CMK m.67/5, istem dayanağı CMK m.67/5 ve m.68/1 olarak değiştirilir.

[….] İŞ MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİNE

DOSYA NO         : [….]/[….] Esas
İTİRAZ EDEN      : [Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres]
VEKİLİ           : [varsa]
KARŞI TARAF      : [….]
TEBLİĞ TARİHİ    : [..../..../....]
KONU             : Adli Tıp Kurumu Üçüncü İhtisas Kurulunun [tarih] tarihli
                   ve [sayı] sayılı raporuna itirazlarımızın sunulması ve
                   dosyanın Adlî Tıp İkinci Üst Kuruluna gönderilmesi
                   talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Rapor tarafımıza [tarih] tarihinde tebliğ edilmiştir. İtirazımız,
   HMK m.281/1 uyarınca iki haftalık süre içindedir.

2. Rapor, [tanı/oran] yönünden dosyadaki [hastane adı] sağlık kurulunun
   [tarih] tarihli raporuyla çelişmektedir. Çelişki raporun [sayfa]
   sayfasındaki [bulgu] ile hastane raporunun [sayfa] sayfasındaki
   [bulgu] arasındadır. Bu çelişki, 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı
   Kararnamesi m.16/1-d kapsamında Adlî Tıp Üst Kurulunun görev
   alanındadır.

3. Raporda [tedavi evrakı/görüntüleme] değerlendirilmemiştir. Kurul bu
   belgelerin onanmış örneklerini isteyebilir (Kararname m.25/7).

4. [Varsa] Raporun [branş] uzman üyesi bulunmadan oluştuğu
   anlaşılmaktadır. İncelenecek konunun uzman üyesi bulunmadıkça müzakere
   açılamaz (Kararname m.25/6).

5. [Varsa] Dosyaya [uzman adı ve unvanı] tarafından hazırlanan bilimsel
   mütalaa sunulmaktadır (HMK m.293/1).

HUKUKİ SEBEPLER : HMK m.266, 281, 282, 293; 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı
                  Kararnamesi m.7, 16, 25.

SONUÇ VE İSTEM  : Açıklanan nedenlerle, raporun hükme esas alınmamasına;
                  raporun kapsam itibarıyla yeterince kanaat verici
                  bulunmadığı ve dosyadaki sağlık kurulu raporuyla çeliştiği
                  sebebi belirtilerek dosyanın Adlî Tıp İkinci Üst Kuruluna
                  gönderilmesine; bilimsel mütalaayı hazırlayan uzmanın
                  duruşmada dinlenmesine karar verilmesini saygıyla arz
                  ederim.

                                              [Tarih]
                                              [İtiraz eden / vekili, imza]
EKLER: [Hastane sağlık kurulu raporu], [bilimsel mütalaa]

Örnekteki Üst Kurul adı, Üçüncü İhtisas Kurulunun dosyalarının İkinci Üst Kurulda görüşülmesinden gelir (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.7/4). Rapor başka bir kuruldan geliyorsa Üst Kurul adı aşağıdaki tabloya göre değiştirilir.

5. Adli Tıp Üst Kurulu Nedir, Rapor Oraya Nasıl Gider?

Adli Tıp Üst Kurulu, ihtisas kurullarının raporlarını mahkemenin bildirimi üzerine yeniden inceleyen ve Kurum içinde son sözü söyleyen organdır. Üç Üst Kurul vardır. Her biri Adli Tıp Kurumu Başkanının veya belirleyeceği başkan yardımcısının başkanlığında, bağlı ihtisas kurullarının başkan ve üyelerinden oluşur (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.7/1, m.7/3-5). Güncel metin mevzuat.gov.tr’deki 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi sayfasında okunabilir.

Adli Tıp Üst Kurulu beş tür işi inceler (m.16/1):

• a) İhtisas kurulları ve ihtisas dairelerinin verdiği, mahkemeler, hâkimlikler ve savcılıklarca kapsamı itibarıyla yeterince kanaat verici bulunmayıp sebebi belirtilerek bildirilen işler.
• b) İhtisas kurullarınca oybirliğiyle karara bağlanamamış işler.
• c) İhtisas kurullarının rapor ve görüşleri arasındaki çelişkiler.
• ç) İhtisas kurulları ile ihtisas dairelerinin rapor ve görüşleri arasındaki çelişkiler.
• d) İhtisas kurulları ile Adli Tıp Kurumu dışındaki sağlık kuruluşlarının heyet hâlinde verdiği rapor ve görüşler arasındaki çelişkiler.

Üst Kurul bu işleri konu ile ilgili uzman üyelerin katılımıyla inceler ve kesin karara bağlar (m.16/1). Toplantıya ihtisas kurulları başkan ve üyelerinin en az üçte ikisinin katılması zorunludur, kararlar çoğunlukla alınır, oylar eşitse başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış sayılır (m.25/2). İncelenecek konunun uzman üyesi bulunmadıkça Üst Kurulda da müzakere açılamaz (m.25/4).

5.1. Adli Tıp Genel Kurulu mu, Üst Kurul mu?

Yürürlükteki Kararname, ihtisas kurullarının raporlarını inceleyen organı “Adlî Tıp Üst Kurulları” olarak adlandırır (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.7, m.16). Aramalarda ve eski dilekçelerde geçen “Adli Tıp Genel Kurulu” ifadesi yerine dilekçede bu ad ve dosyanın gideceği Üst Kurulun numarası (Birinci, İkinci, Üçüncü) yazılır.

Aynı dikkat dayanak kanun için de gerekir. 2659 sayılı Adli Tıp Kurumu Kanununun kuruluş ve Üst Kurul görevlerine ilişkin maddeleri 2 Temmuz 2018’de KHK-703 m.61 ile yürürlükten kaldırılmıştır; kanun metninde bu maddelerin yerinde yalnız mülga şerhi vardır (2659 sayılı Kanun m.1, m.15). Adli Tıp raporuna itiraz dilekçesinin dayanağı bugün 4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesidir.

5.2. Adli Tıp Üst Kurulu Kararına İtiraz Edilebilir mi?

Adli Tıp Üst Kurulu kararına Adli Tıp Kurumu içinde itiraz edilemez; Kararname Üst Kurulun işi kesin karara bağladığını söyler (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.16/1). Bu kesinlik Kurum içi incelemenin sonudur, yargılamanın sonu değildir. Üst Kurul raporu da mahkeme önünde bilirkişi görüşüdür ve hâkim onu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282; CMK m.217/1).

Üst Kurul raporuna karşı yapılacak itiraz yine mahkemeye verilir. Hukuk davasında tebliğden itibaren iki hafta içinde raporun tamamlatılması, açıklatılması veya yeni bilirkişi atanması istenebilir; mahkeme gerekli görürse yeni görevlendireceği bilirkişiye tekrar inceleme yaptırabilir (HMK m.281/1, m.281/3). Bilimsel mütalaa bu aşamada da sunulabilir (HMK m.293/1).

6. Adli Tıp İhtisas Kurulu Raporuna İtiraz: Hangi Kurul, Hangi Üst Kurul?

Kararname Adli Tıp Kurumundaki on bir ihtisas kurulunun görevlerini ayrı ayrı sayar (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.17/2). Raporun hangi kuruldan geldiği, itirazda Üst Kurul adını ve dosyada aranacak uzman branşı belirler. Kurulların görevleri m.17/2’de, hangi Üst Kurula bağlı oldukları m.7/3-5’te sayılır:

İhtisas kurulu	Baktığı işler (m.17/2)	Dosyayı inceleyen Üst Kurul (m.7)
Birinci	Hayata karşı suçlar; düşük ve ölü doğum dahil her türlü ölümle ilişkili işler; diğer kurulların görevine girmeyen işler	Üçüncü Üst Kurul
İkinci	Vücut doku­nul­maz­lı­ğına karşı suçlar, işkence ve eziyet; asliye ticaret mah­ke­me­le­rin­den gelen engellilik ve malûliyet işleri; sağlık kuru­luş­la­rı­nın malûliyet ve engellilik rapor­la­rı­nın ilme ve fenne uygunluğu	İkinci Üst Kurul
Üçüncü	Asliye hukuk ve asliye ticaret dışındaki mah­ke­me­ler­den gelen engellilik, malûliyet, meslekte kazanma gücü ve beden çalışma gücü kaybı; meslek has­ta­lık­ları, sigorta-malûliyet, askerliğe elve­riş­li­lik	İkinci Üst Kurul
Dördüncü	TCK m.31 ve m.33 dışında ceza sorum­lu­lu­ğunu kaldıran veya azaltan nedenler; akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirleri; uyuşturucu bağımlılık derecesi, tedavi ve denetimli serbestlik	Birinci Üst Kurul
Beşinci	Zehir­len­me­ler, ilaç kimyası, eczacılık ve reçete; nesebin belir­len­mesi; adli biyoloji ve adli genetik	İkinci Üst Kurul
Altıncı	Yaş küçüklüğü, sağır ve dilsizlik; cinsel doku­nul­maz­lığa karşı suçlar; fiile karşı kendini savunup savunamama; yaş belirlemesi ve cinsiyet	Birinci Üst Kurul
Yedinci	Ölümle sonuç­lan­ma­yan tıbbi uygulama hataları; sağlık ve istirahat rapor­la­rı­nın ilme ve fenne uygunluğu	Üçüncü Üst Kurul
Sekizinci	Ölümle sonuçlanan tıbbi uygulama hataları	Üçüncü Üst Kurul
Dokuzuncu	Asliye hukuk mah­ke­me­le­rin­den gelen engellilik, malûliyet, meslekte kazanma gücü ve beden çalışma gücü kaybı	İkinci Üst Kurul
Onuncu	Fiil ehliyeti, vesayet, koruma amacıyla özgürlüğün kısıt­lan­ması, tasarruf ehliyeti; akıl hastalığı nedeniyle evliliğin iptali veya boşanma	Birinci Üst Kurul
On birinci	Hapis cezasının infazının ertelenmesi; sürekli hastalık, engellilik ve kocama sebep­le­riyle cezanın hafif­le­til­mesi veya kal­dı­rıl­ması	İkinci Üst Kurul

Tablo maluliyet dosyalarında kurulun mahkemeye göre değiştiğini gösterir. Aynı “malûliyet” sorusu, dosya asliye hukuk mahkemesindeyse Dokuzuncu, asliye ticaret mahkemesindeyse İkinci, iş mahkemesi gibi diğer mahkemelerdeyse Üçüncü İhtisas Kuruluna gider (m.17/2-b, c, ğ). Üçü de İkinci Üst Kurulda görüşülür (m.7/4). Maluliyet ve iş göremezlik raporunun tazminata etkisi iş göremezlik raporu yazısında anlatılmıştır.

6.1. Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu Raporuna İtiraz

Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu, asliye hukuk ve asliye ticaret mahkemeleri dışındaki mahkemelerden gelen engellilik, malûliyet, meslekte kazanma gücü ve beden çalışma gücü kaybı işlerine, meslek hastalıklarına, sigorta-malûliyet ve askerliğe elverişlilik işlerine bakar (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.17/2-c). Bu kurulun dosyaları İkinci Üst Kurulda görüşülür (m.7/4); itiraz dilekçesinde Üst Kurul adı buna göre yazılır. Yukarıdaki dilekçe örneği bu kurul için hazırlanmıştır.

6.2. Adli Tıp 4. İhtisas Kurulu Raporuna İtiraz

Dördüncü İhtisas Kurulu, TCK m.31 ve m.33 dışında ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlere, akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirlerine ve uyuşturucu bağımlılığına ilişkin işlere bakar (m.17/2-ç). Bu kurulun dosyaları Birinci Üst Kurulda görüşülür (m.7/3). Dosyada Gözlem İhtisas Dairesinin raporu da varsa bu Dairenin başkanı veya vekili Birinci Üst Kurul toplantısına katılır ve oy kullanır (m.25/5). Ceza sorumluluğunun kanundaki ölçütleri TCK 32: akıl hastalığı yazısındadır.

6.3. Adli Tıp Raporu ile Hastane Heyet Raporu Çelişirse

Adli Tıp ihtisas kurulu raporu ile Adli Tıp Kurumu dışındaki bir sağlık kuruluşunun heyet hâlinde verdiği rapor çelişiyorsa bu çelişki Üst Kurulun görev alanındadır (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.16/1-d). Bentteki ölçüt heyet raporudur; tek hekimin düzenlediği rapor bu bende girmez, o durumda dilekçe m.16/1-a’ya (kapsam itibarıyla yetersizlik) dayanır. Heyet raporunun nasıl alındığı heyet raporu nasıl alınır yazısında anlatılmıştır.

7. Adli Tıp Trafik, İmza ve Bilişim Raporuna İtiraz: Genişletilmiş Uzmanlar Heyeti

Adli Tıp Kurumunun trafik, imza ve adli bilişim raporuna itiraz Üst Kurula götürülemez. Fizik, Trafik ve Adlî Bilişim İhtisas Dairelerinin raporları Adlî Tıp Üst Kurullarında incelemeye alınamaz (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.16/2). Bu dairelerden birinin raporu ile diğer bilirkişi raporları arasında çelişki varsa mahkeme veya Cumhuriyet savcılığı gerekçe belirterek talep eder; raporlar ilgili dairenin en az yedi uzmanının katıldığı genişletilmiş uzmanlar heyetince incelenir ve kesin olarak karara bağlanır. Heyet oy çokluğuyla karar verir, eşitlikte başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlar (m.16/2). Heyetin çalışma usul ve esasları yönetmelikle düzenlenir (m.16/3).

Daire	İncelediği konular	İtirazda istenecek yol
Trafik İhtisas Dairesi	Trafik olaylarıyla ilgili muayene ve incelemeler (m.23)	Trafik İhtisas Dairesinin geniş­le­til­miş uzmanlar heyeti (m.16/2)
Fizik İhtisas Dairesi	Silah, mermi, yazı (grafolojik-dak­ti­los­ko­pik), imza, imza nite­li­ğin­deki parmak izi ve diğer fiziksel materyal (m.22)	Fizik İhtisas Dairesinin geniş­le­til­miş uzmanlar heyeti (m.16/2)
Adlî Bilişim İhtisas Dairesi	Bilişimle ilgili incelemeler (m.24)	Adlî Bilişim İhtisas Dairesinin geniş­le­til­miş uzmanlar heyeti (m.16/2)

Genişletilmiş uzmanlar heyeti yolunun iki koşulu vardır: daire raporu ile başka bir bilirkişi raporu arasında çelişki bulunmalı ve talep mahkeme veya savcılıktan gerekçeli gelmelidir (m.16/2). Dosyada karşı rapor yoksa Adli Tıp raporuna itiraz dilekçesinde önce raporun eksiklikleri gösterilir ve mahkemeden tamamlatma, açıklama veya yeni bilirkişi incelemesi istenir (HMK m.281/1; CMK m.67/5).

7.1. Adli Tıp Trafik İhtisas Dairesi Raporuna İtiraz

Trafik İhtisas Dairesi raporuna itirazda “dosyanın Üst Kurula gönderilmesi” talebi kararname metnine aykırıdır; doğru talep, çelişki varsa Trafik İhtisas Dairesinin genişletilmiş uzmanlar heyetine gönderilmedir (m.16/2). Trafik İhtisas Dairesinin raporları arasında tıpla ilgili olanlar ayrıca ihtisas kurullarının inceleme alanına girebilir; Kararname, ihtisas kurullarının inceleyeceği raporlardan yalnız bu dairelerin tıpla ilgili olmayan raporlarını hariç tutar (m.17/1-b). Kaza sonrası tutanağa ve kusur dağılımına itiraz için kaza tespit tutanağına itiraz ve asli kusur ve tali kusur yazılarına bakılabilir.

7.2. Adli Tıp İmza İncelemesi Raporuna İtiraz

İmza ve yazı incelemesi Fizik İhtisas Dairesinin görevidir (m.22). Bu nedenle adli tıp imza incelemesi raporuna itiraz da Üst Kurula değil, çelişki varsa Fizik İhtisas Dairesinin genişletilmiş uzmanlar heyetine götürülür (m.16/2); dosyada karşı bilirkişi raporu yoksa dilekçede önce raporun tamamlatılması veya yeni bilirkişi incelemesi istenir (HMK m.281/1). İcra takibinde ve hukuk davasında imza itirazının genel usulü imzaya itiraz yazısındadır.

8. Adli Tıp Raporu Mahkemeyi Bağlar mı?

Adli Tıp raporu mahkemeyi bağlamaz; dosyaya bağlayıcı bir karar olarak değil, bilirkişi görüşü olarak girer. Hukuk yargılamasında hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282). Ceza yargılamasında hâkim kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir ve bu deliller vicdani kanaatiyle serbestçe takdir edilir (CMK m.217/1). Kararnamenin Üst Kurul için kullandığı “kesin karara bağlar” ifadesi (m.16/1) Adli Tıp Kurumu içindeki incelemenin sonunu anlatır; mahkemenin takdirini kaldırmaz.

Raporun ikinci sınırı içeriğiyle ilgilidir. Bilirkişi, raporunda çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren konular dışında açıklama yapamaz ve hâkimin yapması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz (CMK m.67/3; HMK m.279/4; Bilirkişilik Kanunu m.3/2). Adli Tıp raporunda tıbbi tespitin ötesine geçen hukuki nitelendirme varsa itiraz dilekçesinde bu kısım ayrıca gösterilir. Bilirkişi incelemesinin genel çerçevesi bilirkişi ne demek yazısındadır.

9. Adli Tıp Raporuna İtiraz Edilirse Ne Olur?

Adli Tıp raporuna itiraz edilirse mahkeme itirazı inceler ve kanunun saydığı işlemlerden birine karar verebilir. Hukuk davasında mahkeme eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için yeni sorular düzenleyerek ek rapor alabilir, bilirkişinin duruşmada sözlü açıklama yapmasını isteyebilir veya gerekli görürse yeni bilirkişi aracılığıyla tekrar inceleme yaptırabilir (HMK m.281/2-3). Ceza yargılamasında mahkeme bilirkişinin duruşmada dinlenmesine karar verebilir (CMK m.68/1); yeni bilirkişi incelemesi istemini reddederse üç gün içinde gerekçeli karar verir (CMK m.67/5).

İtiraz ayrıca raporun Adli Tıp Kurumu içinde yeniden incelenmesine yol açabilir. Mahkeme raporu kapsam itibarıyla yeterince kanaat verici bulmaz ve sebebini belirterek bildirirse dosya Üst Kurula gider (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.16/1-a). Bilirkişilik Kanunu aynı konuda bir kez rapor alınmasını esas alır ve eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için ek rapor istenebileceğini söyler (Bilirkişilik Kanunu m.3/7); bu nedenle dilekçede yeni rapor gerekçesi, mevcut raporun ek raporla giderilemeyecek eksikliği üzerinden kurulur.

10. Adli Tıp Raporuna Karşı Bilimsel Mütalaa (Uzman Görüşü)

Adli Tıp raporuna karşı bilimsel mütalaa, tarafın kendi seçtiği uzmandan aldığı ve dosyaya sunduğu yazılı görüştür. Hukuk davasında taraflar dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir (HMK m.293/1). Ceza yargılamasında Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanuni temsilci, bilirkişi raporu hakkında da bilimsel mütalaa alabilir (CMK m.67/6).

Bilimsel mütalaa itiraz süresini uzatmaz. İki kanun da yalnız mütalaa alınacağı gerekçesiyle ayrıca süre istenemeyeceğini açıkça yazar (HMK m.293/1; CMK m.67/6). Hukuk davasında raporun özel veya teknik bir çalışma gerektirmesi hâlinde istenebilecek tek ek süre, iki haftalık süre içinde talep edilen ve iki haftayı geçmeyen süredir (HMK m.281/1). Mahkeme, mütalaayı hazırlayan uzmanı talep üzerine veya re’sen duruşmaya çağırabilir; hukuk davasında uzman geçerli özrü olmadan gelmezse raporu değerlendirmeye alınmaz (HMK m.293/2-3; CMK m.68/3).

11. Adli Tıp Raporu Ne Zaman Çıkar, Mahkemeye Ne Kadar Sürede Gelir?

Adli Tıp raporunun mahkemeye gelme süresini Kararname değil usul kanunları sınırlar; mahkemenin bilirkişi incelemesi için verdiği süre hukuk ve ceza yargılamasında kural olarak üç ayı geçemez (HMK m.274/1; CMK m.66/1). Kararnamenin kurulların görev ve çalışmasını düzenleyen hükümleri Adli Tıp raporu için ayrı bir süre öngörmez (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.16, m.25). Usul kanunlarındaki sınırlar şunlardır:

• Hukuk davası: Bilirkişi raporunun hazırlanması için verilecek süre üç ayı geçemez; mahkeme gerekçesini göstererek süreyi en çok üç ay uzatabilir. Basit yargılama usulüne tabi dava ve işlerde bu süreler iki aydır (HMK m.274/1).
• Ceza yargılaması: Bilirkişi incelemesi kararında görevin yerine getirileceği süre belirtilir; süre üç ayı geçemez, özel sebeplerle en çok üç ay daha uzatılabilir (CMK m.66/1).

Rapor mahkemeye verildiğinde verildiği tarih rapora yazılır ve hukuk davasında duruşma gününden önce birer örneği taraflara tebliğ edilir (HMK m.280/1). Adli Tıp raporuna itiraz süresi bu tebliğle başlar (HMK m.281/1). Basit yargılama usulünün hangi davaları kapsadığı HMK basit yargılama usulü yazısındadır. Adli Tıp Kurumunun kendi duyuruları ve iletişim bilgileri Adli Tıp Kurumu Başkanlığının sitesinde yayımlanır.

12. Adli Tıp Raporuna İtiraz ile Bilirkişi Raporuna İtiraz Farkı

Adli Tıp raporu dosyaya girdiğinde bir bilirkişi raporudur; bu yüzden Adli Tıp raporuna itiraz ile bilirkişi raporuna itiraz aynı dilekçede birlikte yürür, ama iki ayrı yol içerir:

• Usul kanunundaki yol: süresi içinde (hukuk davasında tebliğden itibaren iki hafta) raporun tamamlatılması, açıklatılması veya yeni bilirkişi atanması istenir (HMK m.281/1; CMK m.67/5). Bu yol her bilirkişi raporu için geçerlidir; ayrıntısı bilirkişi raporuna itiraz yazısındadır. HMK’nın güncel metni mevzuat.gov.tr’de yer alır.
• Adli Tıp Kurumu içindeki yol: ihtisas kurulu raporu için Üst Kurul (4 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi m.16/1), Fizik, Trafik ve Adlî Bilişim raporu için genişletilmiş uzmanlar heyeti (m.16/2). Bu yola taraf değil, sebep veya gerekçe belirten mahkeme ya da savcılık başvurur.

Kararname ölümle sonuçlanmayan tıbbi uygulama hatalarını Yedinci, ölümle sonuçlananları Sekizinci İhtisas Kuruluna verir (m.17/2-f, g). Bu davaların genel çerçevesi malpraktis nedir ve malpraktis dava dilekçesi yazılarında anlatılmıştır.