Atatürk'e Hakaret Suçu ve Cezası: 5816 Sayılı Kanun

Atatürk’e hakaret suçu, Atatürk’ün hatırasına alenen hakaret etmek veya sövmektir ve cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir (5816 sayılı Kanun m.1/1). Atatürk’ü temsil eden heykel, büst, abide veya kabri tahrip etmenin, kırmanın, bozmanın ya da kirletmenin cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir (m.1/2). Fiil toplu olarak, umuma açık bir yerde veya basın yoluyla işlenirse ceza yarı oranında artırılır (m.2/1). Suç şikâyete bağlı değildir; Cumhuriyet savcılığı resen soruşturur (m.3).

Bu yazı, bir paylaşımı veya sözü nedeniyle 5816 sayılı Kanun kapsamında soruşturma geçiren kişi ile böyle bir fiili ihbar etmek isteyen okur için suçun unsurlarını, cezasını ve usulünü madde dayanaklarıyla açıklar. İfadenin içeriği, aleniyetin gerçekleşip gerçekleşmediği ve artırım sebepleri dosyaya göre değiştiği için somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.

1. Atatürk’e Hakaret Suçu: Öne Çıkanlar

• Atatürk’e hakaret suçunun cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir; suç ancak hakaret veya sövme alenen yapılmışsa oluşur (5816 sayılı Kanun m.1/1).
• Atatürk’ü temsil eden heykel, büst, abide ve kabre yönelik tahrip fiillerinin cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir (m.1/2).
• Fiil toplu olarak, umuma açık yerde veya basın yoluyla işlenirse ceza yarı oranında artırılır; heykel ve büste yönelik fiil zor kullanılarak işlenirse ceza bir misli artırılır (m.2).
• Suç resen soruşturulur; ihbar Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılır ve şikâyetten vazgeçme soruşturmayı sona erdirmez (m.3, CMK m.158/1).
• İnternetteki içerik hakkında erişim engeli ve içeriğin çıkarılması kararı verilebilir; 5816 sayılı Kanun’daki suçlar bu tedbirin katalogunda sayılır (5651 sayılı Kanun m.8/1-b).
• Hükmedilen ceza iki yıl veya daha azsa HAGB ve erteleme değerlendirilebilir; bir yıl veya daha azsa ceza adli para cezasına çevrilebilir (CMK m.231/5, TCK m.51/1, TCK m.50/1).

2. Atatürk’e Hakaret Suçu Nedir?

Atatürk’e hakaret suçu, Atatürk’ün hatırasına alenen hakaret eden veya söven kişinin işlediği suçtur ve Türk Ceza Kanunu’nda değil, 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun’da düzenlenmiştir. Suçun oluşması için üç unsur birlikte aranır: fiilin konusu Atatürk’ün hatırasıdır, fiil hakaret veya sövmedir ve fiil alenen işlenmiştir (5816 sayılı Kanun m.1/1).

Hakaret veya sövme. 5816 sayılı Kanun bu iki kavramı ayrıca tanımlamaz. Türk Ceza Kanunu genel hakaret suçunda hakareti, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle onur, şeref ve saygınlığa saldırmak olarak tarif eder (TCK m.125/1). Genel hakaret suçu ve unsurları için hakaret suçu ve cezası (TCK 125) yazısına bakabilirsiniz.

Aleniyet. Atatürk’e hakaret suçunda aleniyet, suçun kurucu unsurudur: hakaret veya sövme alenen yapılmamışsa m.1/1’deki suç oluşmaz. Genel hakaret suçunda ise aleniyet suçun unsuru değil, cezayı altıda bir oranında artıran bir sebeptir (TCK m.125/4). Aşağıdaki “Aleniyet ve Sosyal Medya” bölümü bu farkın sonuçlarını açıklar.

Kast. Atatürk’e hakaret suçu kasten işlenebilen bir suçtur. Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır; kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir (TCK m.21/1).

Teşvik. Bu suçları işlemeye başkalarını teşvik eden kişi de asıl fail gibi cezalandırılır (5816 sayılı Kanun m.1/3).

3. 5816 Sayılı Kanun Nedir, Ne Zaman ve Kim Tarafından Çıkarıldı?

5816 sayılı Kanun, Atatürk’ün hatırasını ve onu temsil eden eserleri koruyan, beş maddelik özel bir ceza kanunudur. Resmî adı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun’dur. Kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 25 Temmuz 1951’de kabul edilmiş ve 31 Temmuz 1951 tarihli, 7872 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir ve yürütücüsü Adalet Bakanıdır (5816 sayılı Kanun m.4, m.5). Kabul tarihi başka kanunlarda da bu biçimde anılır (5651 sayılı Kanun m.8/1-b). Kanunun TBMM’deki kabul metni TBMM sitesinde, güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde yayımlanır.

5816 sayılı Kanun kaldırıldı mı? Hayır. Kanunun beş maddesi bugün yürürlüktedir ve maddelerin metninde 1951’den bu yana bir değişiklik işareti bulunmaz. Yaptırımın türünü etkileyen tek değişiklik, ağır hapis cezasını hapis cezasına dönüştüren genel düzenlemedir (aşağıda “Ağır Hapis” bölümü).

3.1. 5816 Sayılı Kanun Maddeleri

Madde	Düzenlediği konu
m.1/1	Atatürk’ün hatırasına alenen hakaret veya sövme: bir yıldan üç yıla kadar hapis
m.1/2	Atatürk’ü temsil eden heykel, büst, abide veya kabri tahrip etme, kırma, bozma, kirletme: bir yıldan beş yıla kadar hapis
m.1/3	Bu suçları işlemeye başkalarını teşvik eden kişinin asıl fail gibi ceza­lan­dı­rıl­ması
m.2/1	Toplu olarak, umumi veya umuma açık yerde ya da basın yoluyla işlenme: ceza yarı oranında artırılır
m.2/2	m.1/2 fiillerinin zor kul­la­nı­la­rak işlenmesi veya buna teşebbüs: ceza bir misli artırılır
m.3	Cumhuriyet sav­cı­lık­la­rınca resen takip
m.4	Yürürlük: yayımı tarihi
m.5	Yürütme: Adalet Bakanı

4. Atatürk’e Hakaret Suçunun Cezası Ne Kadar?

Atatürk’e hakaret suçunun cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir; Atatürk’ü temsil eden eserlere yönelik fiillerde ceza bir yıldan beş yıla kadar hapistir (5816 sayılı Kanun m.1/1, m.1/2). Bu iki temel ceza, m.2’de sayılan hâllerde artırılır.

Fiil	Dayanak	Ceza
Atatürk’ün hatırasına alenen hakaret veya sövme	m.1/1	1-3 yıl hapis
Heykel, büst, abide veya kabri tahrip etme, kırma, bozma, kirletme	m.1/2	1-5 yıl hapis
Bu suçları işlemeye teşvik	m.1/3	Asıl fail gibi
İki veya daha fazla kişi tarafından toplu olarak, umumi veya umuma açık yerde ya da basın yoluyla işleme	m.2/1	Ceza yarı oranında artırılır
m.1/2 fiillerinin zor kul­la­nı­la­rak işlenmesi veya teşebbüs	m.2/2	Ceza bir misli artırılır

m.2/1’deki artırım, “alenen” ibaresine değil maddede sayılan üç duruma bağlanmıştır: fiilin iki veya daha fazla kişi tarafından toplu olarak işlenmesi, umumi veya umuma açık bir yerde işlenmesi ya da basın yoluyla işlenmesi (5816 sayılı Kanun m.2/1). Aleniyet m.1/1’de suçun unsuru olduğundan, artırım uygulanacaksa bu üç durumdan hangisinin gerçekleştiği ayrıca gösterilmelidir.

4.1. Atatürk’e Hakaret Suçunda “Ağır Hapis” İbaresi

Atatürk’e hakaret suçuna ilişkin kanun metninde m.1/2 için hâlâ “ağır hapis” yazar; ancak bugün uygulanan yaptırım hapis cezasıdır. Kanunlarda öngörülen ağır hapis cezaları hapis cezasına dönüştürülmüştür (5252 sayılı Kanun m.6/1). Eski kaynaklarda görülen “ağır hapis” ifadesi bu dönüşümden önceki metne aittir; ceza sınırı ise kanunun kendi hükmündeki bir yıldan beş yıla kadar süredir (5816 sayılı Kanun m.1/2).

4.2. Atatürk’e Hakaret Suçu Para Cezasına Çevrilir mi?

Atatürk’e hakaret suçu için kanunda seçenek olarak adli para cezası öngörülmemiştir; ancak mahkemenin hükmettiği hapis cezası bir yıl veya daha azsa bu ceza adli para cezasına çevrilebilir. Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır ve mahkeme bunu suçlunun kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlık ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre adli para cezasına veya kanunda sayılan diğer seçenek yaptırımlara çevirebilir (TCK m.49/2, m.50/1).

Çevirme bu hâlde mahkemenin takdirindedir. Fiili işlediği tarihte on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişinin mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası ise, daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması koşuluyla seçenek yaptırımlardan birine çevrilir (TCK m.50/3). Ayrıntı için adli para cezası nedir yazısına bakabilirsiniz.

5. Atatürk’e Hakaret Suçunda Aleniyet ve Sosyal Medya

Atatürk’e hakaret suçunda aleniyet suçun kurucu unsurudur; hakaret veya sövme alenen yapılmamışsa m.1/1’deki suç oluşmaz (5816 sayılı Kanun m.1/1). 5816 sayılı Kanun aleniyeti tanımlamaz. Bu nedenle soruşturmada sözün veya paylaşımın kimlere ulaştığı, herkese açık bir ortamda mı yoksa erişimi sınırlı bir çevrede mi yapıldığı ayrıca ortaya konur.

Aleniyetin unsur olması iki sonucu doğurur. Birincisi, sözün sınırlı ve kapalı bir ortamda söylenmesi hâlinde m.1/1’deki suçun unsuru tartışılır. İkincisi, m.2/1’deki artırım aleniyetin kendisine değil, toplu işleme, umuma açık yer veya basın yoluna bağlıdır; “suç alenen işlendi” tespiti tek başına artırım gerekçesi olarak maddede sayılmaz (5816 sayılı Kanun m.2/1).

5.1. Sosyal Medyada Atatürk’e Hakaret ve Erişim Engeli

Sosyal medyada Atatürk’e hakaret içeren bir paylaşım hakkında ceza soruşturmasından ayrı olarak içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı verilebilir. İnternet ortamında yapılan ve içeriği 5816 sayılı Kanun’daki suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe sebebi bulunan yayınlar bu tedbirin katalogunda açıkça sayılır (5651 sayılı Kanun m.8/1-b).

• Karar mercii: İçeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararını soruşturma evresinde hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir; bu karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur (5651 sayılı Kanun m.8/2).
• İdari yol: Aynı suçları oluşturan yayınlar hakkında erişimin engellenmesi kararı Başkan tarafından resen de verilebilir; Kanun bakımından Başkan, Siber Güvenlik Başkanıdır (5651 sayılı Kanun m.8/4, m.2/1-c).
• Uygulama süresi: Karar, bildirim anından itibaren en geç dört saat içinde yerine getirilir (5651 sayılı Kanun m.8/5).
• Kararın düşmesi: Soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya kovuşturmada beraat kararı verilirse erişim engeli kendiliğinden hükümsüz kalır (5651 sayılı Kanun m.8/7, m.8/8).

Herkese açık bir hesaptan yapılan paylaşım ile erişimi sınırlı bir grupta yazılan mesaj aynı biçimde değerlendirilmez; aleniyet unsurunun hangi olgulara dayandığı her dosyada ayrıca incelenir. Sosyal medya üzerinden işlenen genel hakaret suçu için sosyal medyada hakaret suçu yazısına bakabilirsiniz.

6. Atatürk’e Hakaret Suçu Nereye İhbar Edilir?

Atatürk’e hakaret suçu Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına ihbar edilir (CMK m.158/1). Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan ihbar ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK m.158/2). İhbar yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m.158/5). Yurt dışında işlenip ülkede takibi gereken suçlar hakkında Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbarda bulunulabilir (CMK m.158/3).

Şikâyet şartı yoktur. Bu kanunda yazılı suçlardan dolayı Cumhuriyet savcılıklarınca resen takibat yapılır (5816 sayılı Kanun m.3). Bu nedenle soruşturma bir kişinin şikâyetine bağlı değildir ve ihbarda bulunan kişinin sonradan vazgeçmesi soruşturmayı sona erdirmez.

Soyut ihbar. İhbar konusu fiilin suç oluşturmadığı herhangi bir araştırma gerektirmeksizin açıkça anlaşılıyorsa ya da ihbar soyut ve genel nitelikteyse soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir ve şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilmez (CMK m.158/6). İhbarda paylaşımın bağlantısı, ekran görüntüsü, tarih ve paylaşan hesabın bilgisi gibi somut olguların gösterilmesi bu yüzden önemlidir.

7. Atatürk’ü Eleştirmek veya Sevmemek Suç mu?

Atatürk’ü eleştirmek veya sevmediğini söylemek, tek başına Atatürk’e hakaret suçunu oluşturmaz. 5816 sayılı Kanun m.1/1 bir kanaati ya da duyguyu değil, Atatürk’ün hatırasına alenen hakaret etmeyi veya sövmeyi cezalandırır. Hakaret, onur, şeref ve saygınlığı rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnadı ya da sövmedir (TCK m.125/1). Bir ifade bu fiillerden birini içermiyorsa m.1/1’in kanuni tanımına girmez.

Tarihsel değerlendirme, siyasi eleştiri veya bilimsel tartışma ile hakaret ya da sövme arasındaki sınır somut ifadeye göre belirlenir. Bu değerlendirmede kullanılan sözcükler, cümlenin bağlamı, paylaşımın tamamı ve alıntı olup olmadığı birlikte incelenir. Hangi ifadelerin genel hakaret suçu bakımından hakaret sayılmadığına dair açıklamalar için hakaret sayılmayan kelimeler yazısına bakabilirsiniz.

8. Atatürk Heykeline veya Büstüne Zarar Verme Suçu

Atatürk heykeline, büstüne, abidesine veya kabrine zarar verme suçu, bu eserleri tahrip eden, kıran, bozan veya kirleten kişinin işlediği suçtur ve cezası bir yıldan beş yıla kadar hapistir (5816 sayılı Kanun m.1/2). m.1/2’nin lafzında aleniyet unsuru yer almaz.

• Artırım: Fiil iki veya daha fazla kişi tarafından toplu olarak, umuma açık bir yerde ya da basın yoluyla işlenirse ceza yarı oranında artırılır (m.2/1).
• Zor kullanma: Fiil zor kullanılarak işlenir veya bu suretle işlenmesine teşebbüs edilirse ceza bir misli artırılır (m.2/2).
• Mala zarar verme suçundan farkı: Başkasının malına zarar verme suçu mağdurun şikâyetine bağlıdır ve dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir (TCK m.151/1). Atatürk’ü temsil eden eserlere yönelik fiil ise 5816 sayılı Kanun’daki özel suçtur ve resen takip edilir (5816 sayılı Kanun m.3).

9. Atatürk’e Hakaret Suçu ile TCK 125, TCK 130 ve TCK 299 Farkı

Atatürk’e hakaret suçu Türk Ceza Kanunu’nda değil 5816 sayılı Kanun’da düzenlenir; “Atatürk’e hakaret TCK kaçıncı madde” sorusunun cevabı bu yüzden TCK’da bir madde değil, 5816 sayılı Kanun m.1’dir. Türk Ceza Kanunu’ndaki üç hakaret hükmü ile farkı şu tablodadır:

Ölçüt	5816 m.1/1 (Atatürk’e hakaret)	TCK m.125 (hakaret)	TCK m.130 (ölmüş kişinin hatırasına hakaret)	TCK m.299 (Cum­hur­baş­ka­nına hakaret)
Ceza	1-3 yıl hapis	3 ay-2 yıl hapis veya adli para cezası	3 ay-2 yıl hapis veya adli para cezası	1-4 yıl hapis
Aleniyet	Suçun unsuru	Cezayı 1/6 artırır (m.125/4)	Cezayı 1/6 artırır (m.130/1)	Cezayı 1/6 artırır (m.299/2)
Takip	Resen (5816 m.3)	Kural olarak şikâyete bağlı (m.131/1)	Şikâyete bağlı; ölenin yakınları şikâyet edebilir (m.131/2)	Kovuşturma Adalet Bakanının iznine bağlı (m.299/3)

TCK 130 ile ilişkisi. Türk Ceza Kanunu, bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret edilmesini ayrıca suç sayar (TCK m.130/1). Bu suç şikâyete bağlıdır ve şikâyet hakkı ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyuna, eşine veya kardeşlerine tanınır (TCK m.131/2). Atatürk’ün hatırası ise 5816 sayılı Kanun’la ayrıca korunur ve bu özel suç resen takip edilir (5816 sayılı Kanun m.3).

TCK 299 ile ilişkisi. Cumhurbaşkanına hakaret suçunda kovuşturma Adalet Bakanının iznine bağlıdır (TCK m.299/3); 5816 sayılı Kanun’da böyle bir izin şartı yoktur. Ayrıntı için Cumhurbaşkanına hakaret suçu (TCK 299) yazısına bakabilirsiniz.

10. Atatürk’e Hakaret Suçunda HAGB, Erteleme ve Kamu Davasının Ertelenmesi

Atatürk’e hakaret suçunda hükmedilen ceza iki yıl veya daha azsa HAGB ve cezanın ertelenmesi, soruşturma aşamasında ise m.1/1 bakımından kamu davasının açılmasının ertelenmesi değerlendirilebilir. Bu kurumların her biri ayrı koşullara bağlıdır.

10.1. Atatürk’e Hakaret Suçunda HAGB

Atatürk’e hakaret suçunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir (CMK m.231/5). Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varılması ve suçla doğan zararın giderilmesi gerekir (CMK m.231/6).

CMK m.231/14’ün 7589 sayılı Kanunla değişen güncel metnine göre HAGB hükümleri işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa m.17 kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmaz (CMK m.231/14). Güncel fıkrada inkılâp kanunlarına ilişkin bir istisna yer almaz. Bu fıkra 2024’te ve 2026’da iki kez değiştiği için, suç tarihi 16.07.2026’dan önceye düşen dosyada o tarihte yürürlükte olan metin ayrıca doğrulanmalıdır. 5816 sayılı Kanun, Anayasa m.174’te sayılan sekiz inkılâp kanunu arasında da yer almaz (Anayasa m.174). Ayrıntı için HAGB (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) yazısına bakabilirsiniz.

10.2. Atatürk’e Hakaret Suçunda Cezanın Ertelenmesi

Atatürk’e hakaret suçundan iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir; fiil sırasında on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerde bu sınır üç yıldır (TCK m.51/1). Erteleme için kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve yargılama sürecindeki pişmanlığı nedeniyle tekrar suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması gerekir (TCK m.51/1-a, b). Ayrıntı için hapis cezasının ertelenmesi (TCK 51) yazısına bakabilirsiniz.

10.3. Atatürk’e Hakaret Suçunda Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi

Cumhuriyet savcısı, üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda yeterli şüphe bulunsa bile kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir (CMK m.171/2). Atatürk’e hakaret suçunun temel cezasının üst sınırı üç yıl olduğundan m.1/1 bu sınırın içindedir; m.1/2’deki suçun üst sınırı beş yıl olduğundan bu kurum ona uygulanmaz. Fiilde m.2’deki artırım sebeplerinden biri bulunuyorsa üst sınırın nasıl belirleneceği ayrıca değerlendirilir. Ertelemenin koşulları arasında şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmaması ve zararın giderilmesi de vardır (CMK m.171/3). Ayrıntı için kamu davasının açılmasının ertelenmesi yazısına bakabilirsiniz.

10.4. Atatürk’e Hakaret Suçu Uzlaştırmaya Tabi mi?

Atatürk’e hakaret suçu uzlaştırmaya tabi değildir. Uzlaştırma kural olarak şikâyete bağlı suçlarda ve Türk Ceza Kanunu’nda tek tek sayılan suçlarda uygulanır; diğer kanunlardaki suçlarda uzlaştırma için kanunda açık hüküm bulunması gerekir (CMK m.253/1, m.253/2). 5816 sayılı Kanun’daki suçlar resen takip edilir ve bu Kanun’da uzlaştırmaya ilişkin bir hüküm yoktur (5816 sayılı Kanun m.3). Uzlaştırmanın genel kuralları için uzlaşma nedir yazısına bakabilirsiniz.

11. Atatürk’e Hakaret Eden Çocuğun Ceza Sorumluluğu

Atatürk’e hakaret eden çocuğun ceza sorumluluğu, fiili işlediği andaki yaşına göre belirlenir (TCK m.31).

• 12 yaşından küçük: Ceza sorumluluğu yoktur ve ceza kovuşturması yapılamaz; yalnız çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir (TCK m.31/1).
• 12-15 yaş: Çocuk fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamıyor veya davranışlarını yönlendiremiyorsa ceza sorumluluğu yoktur. Bu yetenek varsa ceza yarı oranında indirilir (TCK m.31/2).
• 15-18 yaş: Ceza üçte bir oranında indirilir (TCK m.31/3).

Yaş, cezanın infazını da etkiler. Fiil sırasında on sekiz yaşını doldurmamış kişinin mahkûm olduğu bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemişse seçenek yaptırımlardan birine çevrilir (TCK m.50/3). Erteleme sınırı bu kişiler için üç yıldır (TCK m.51/1). Dava zamanaşımı da on iki ile on beş yaş arasındakiler için yarı, on beş ile on sekiz yaş arasındakiler için üçte iki oranında uygulanır (TCK m.66/2). Yaş küçüklüğünün genel kuralları için TCK 31 yaş küçüklüğü yazısına bakabilirsiniz.

12. Atatürk’e Hakaret Suçunda Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı

Atatürk’e hakaret suçunda görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemeleri bakar (5235 sayılı Kanun m.11). Ağır ceza mahkemesi ise kanunda sayılan suçlar ile on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlara bakar (5235 sayılı Kanun m.12). 5816 sayılı Kanun’daki suçlar bu listede sayılmaz ve m.1’deki temel cezaların üst sınırı on yılın altındadır. Mahkemenin görev alanı için asliye ceza mahkemesi nedir yazısına bakabilirsiniz.

Dava zamanaşımı. Zamanaşımı süresi suçun kanunda yer alan cezasının üst sınırına göre belirlenir ve dosyadaki delillere göre suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur (TCK m.66/3, m.66/4).

• m.1/1 (hakaret veya sövme): Üst sınır üç yıldır; m.2/1’deki yarı oranındaki artırımla da beş yılı aşmaz. Dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m.66/1-e).
• m.1/2 (heykel, büst, abide, kabir): Temel hâlde üst sınır beş yıldır ve dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m.66/1-e). Fiil m.2’deki bir artırım sebebiyle işlenmişse üst sınır beş yılı aşar ve dava zamanaşımı on beş yıl olur (TCK m.66/1-d).

Zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar (TCK m.66/6). Ayrıntı için TCK 66 dava zamanaşımı yazısına bakabilirsiniz.

13. Atatürk’e Hakaret Suçlamasında Dosya Nasıl İncelenir?

Atatürk’e hakaret suçlamasıyla karşılaşan kişi için dosyanın incelenmesi, isnadın hangi fıkraya dayandığının belirlenmesiyle başlar. Aşağıdaki sıra, yukarıdaki madde dayanaklarının dosyaya uygulanmasını gösterir:

1. Fıkrayı belirleyin. Hakaret veya sövme isnadı m.1/1’e, heykel, büst, abide veya kabre yönelik fiil m.1/2’ye dayanır ve iki fıkranın ceza sınırları farklıdır (5816 sayılı Kanun m.1).
2. Aleniyet unsurunu inceleyin. Paylaşımın herkese açık olup olmadığı, kimlerin erişebildiği ve sözün hangi ortamda söylendiği somut olarak ortaya konur; aleniyet yoksa m.1/1’deki suç oluşmaz (m.1/1).
3. İfadenin niteliğini değerlendirin. Sözün somut bir isnat veya sövme mi, yoksa eleştiri veya kanaat mi olduğu, paylaşımın tamamı, öncesi, sonrası ve alıntı olup olmadığıyla birlikte incelenir (TCK m.125/1).
4. Artırım sebebinin dayanağını denetleyin. m.2/1’deki artırım toplu işleme, umuma açık yer veya basın yoluna bağlıdır; hangisine dayanıldığı gerekçede gösterilmelidir (m.2/1).
5. Bireyselleştirme kurumlarını gündeme getirin. Ceza sınırına göre kamu davasının açılmasının ertelenmesi, HAGB, erteleme ve adli para cezasına çevirme koşulları ayrı ayrı incelenir (CMK m.171/2, CMK m.231/5, TCK m.51/1, TCK m.50/1).
6. Erişim engeli kararını takip edin. İnternetteki içerik hakkında verilen koruma tedbiri niteliğindeki erişim engeli kararına CMK hükümlerine göre itiraz edilebilir (5651 sayılı Kanun m.8/2).

Hakaret ile eleştiri arasındaki sınır, aleniyet ve artırım sebepleri sonucu doğrudan belirlediği için dosyanın bir avukatla birlikte değerlendirilmesi yararlı olur.