Evlilik Sözleşmesi Nedir, Nasıl Yapılır? Örnek ve Maddeler

Evlilik sözleşmesi, eşlerin aralarında hangi mal rejiminin uygulanacağını belirlemek için yaptıkları sözleşmedir ve kanundaki adı mal rejimi sözleşmesidir. Sözleşme yapılmazsa eşler arasında kendiliğinden edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır; eşler sözleşmeyle mal ayrılığını, paylaşmalı mal ayrılığını veya mal ortaklığını seçebilir (Türk Medeni Kanunu m.202). Evlilik sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir ve kural olarak noterde düzenlenir ya da onaylanır (TMK m.203, m.205). Bu yazı, evlenmeden önce veya evliyken mallarını kanundaki rejimden farklı bir düzene bağlamak isteyen eşler için evlilik sözleşmesinin nasıl yapıldığını, içine neler yazılabildiğini ve hangi maddelerin sözleşmede bağlayıcı olmadığını açıklar; yazının sonunda madde madde açıklanmış bir evlilik sözleşmesi örneği yer alır.

1. Evlilik Sözleşmesi: Öne Çıkanlar

• Evlilik sözleşmesi yapılmazsa eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır ve rejim sona erdiğinde her eş diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m.202/1, m.236/1).
• Evlilik sözleşmesi evlenmeden önce de evlendikten sonra da yapılabilir; eşler evlilik boyunca yeni bir sözleşmeyle rejimi yeniden değiştirebilir (TMK m.203, m.208/1).
• Evlilik sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; noter dışındaki tek yol, evlenme başvurusu sırasında seçilen rejimin yazılı olarak bildirilmesidir (TMK m.205/1).
• Evlilik sözleşmesinde eşler yalnız kanunda yazılı rejimleri, kanunun çizdiği sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir (TMK m.203).
• Evlilik sözleşmesine yazılan nafaka veya velayet düzenlemesi boşanma davasında hâkimi bağlamaz; boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onayıyla geçerli olur (TMK m.184/5).
• Evlilik sözleşmesi eşin yasal mirasçılığını kaldırmaz; mirastan feragat ancak resmî şekilde yapılan ayrı bir sözleşmeyle mümkündür (TMK m.499, m.528, m.545).

2. Evlilik Sözleşmesi Nedir?

Evlilik sözleşmesi, eşlerin evlilik süresince ve evlilik sona erdiğinde mallarının hangi kurallara göre yönetileceğini ve paylaşılacağını belirlemek için kanundaki mal rejimlerinden birini seçtikleri sözleşmedir. Kanun bu sözleşmeye mal rejimi sözleşmesi adını verir. Eşler arasında kural olarak edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır; eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilir (TMK m.202).

Evlilik sözleşmesi yapmak zorunlu değildir. Sözleşme yapmamak “rejimsizlik” anlamına gelmez; kanunun yasal rejim olarak belirlediği edinilmiş mallara katılma rejimini kabul etmek anlamına gelir. Evlilik sözleşmesinin işlevi, bu yasal rejimin yerine başka bir rejim geçirmek ya da yasal rejimin bazı kurallarını kanunun izin verdiği ölçüde değiştirmektir.

Evlilik sözleşmesinin sınırı kanunun kendisindedir. Taraflar istedikleri mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir (TMK m.203). Bu nedenle “prenup” adıyla bilinen anlaşmalardan beklenen nafaka, velayet veya sadakat düzenlemeleri Türk hukukunda evlilik sözleşmesinin konusu değildir; bu konular aşağıda ayrı başlıkta ele alınmıştır.

2.1. Evlilik Sözleşmesi Yapılmazsa Ne Olur?

Evlilik sözleşmesi yapılmazsa eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m.202/1). Bu rejim edinilmiş mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını kapsar (TMK m.218). Edinilmiş mal, her eşin rejim devam ederken karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir; özellikle çalışmanın karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik ödemeleri, çalışma gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler bu gruptadır (TMK m.219).

Kişisel mallar ise kanun gereğince şunlardır: eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya, rejimin başlangıcında eşlerden birine ait olan veya sonradan miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla edinilen değerler, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler (TMK m.220).

Rejim sona erdiğinde her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve alacaklar takas edilir (TMK m.236/1). Katılma alacağının nasıl hesaplandığı ve boşanmada nasıl istendiği boşanmada mal paylaşımı yazısında ayrıca anlatılmıştır.

3. Evlilik Sözleşmesi Ne Zaman Yapılır?

Evlilik sözleşmesi evlenmeden önce veya evlendikten sonra yapılabilir (TMK m.203). Kanun evlilik sözleşmesi için bir son tarih öngörmez: eşler evlilik devam ederken her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebilir (TMK m.208/1). Bu nedenle “evlendikten sonra evlilik sözleşmesi yapılır mı” sorusunun cevabı evettir.

Evlenmeden önce yapılan evlilik sözleşmesi, rejimi evliliğin başından itibaren belirler. Evlilik sırasında yapılan sözleşmede ise o güne kadar uygulanan rejim, yeni rejimin kabulüyle sona erer (TMK m.225/1). Sona eren rejim kendi kurallarına göre tasfiye edilir; yasal rejimde bu, o tarihe kadar oluşan artık değer üzerindeki katılma alacağı demektir (TMK m.236/1). Eşler tasfiye sırasında karşılıklı borçlarıyla ilgili düzenleme yapabilir (TMK m.226/3).

3.1. Evlilik Sözleşmesi Geçmişe Etkili Yapılabilir mi?

Evlilik sözleşmesinin evlilik sırasında yapıldığında hangi tarihten hüküm doğuracağını düzenleyen maddelerde (TMK m.203, m.205, m.208) sözleşmeyi evlenme tarihine geri yürüten bir imkân yer almaz. Kanunun geriye etkiyi açıkça tanıdığı tek hüküm bir geçiş kuralıdır: Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girmeden önce evlenmiş eşler, kanunun yürürlüğünden başlayan bir yıllık süre içinde (o tarihte açılmış boşanma veya iptal davası redle sonuçlananlar için kararın kesinleşmesini izleyen bir yıl içinde) mal rejimi sözleşmesiyle yalnız yasal mal rejiminin evlenme tarihinden geçerli olacağını kabul edebiliyordu (4722 sayılı Kanun m.10/1-3). Bu imkân yasal rejimle ve bu bir yıllık sürelerle sınırlıydı.

Uygulamada dolaşan bazı evlilik sözleşmesi örneklerinde, evlilik sırasında imzalanan sözleşmeye “evlenme tarihinden itibaren geçerli olmak üzere mal ayrılığı” kaydı konduğu görülür. Kanunda bu kaydı destekleyen bir hüküm bulunmadığından, evlilik sırasında yapılan sözleşmenin sözleşme tarihinden sonrası için kurulması ve o güne kadarki dönemin yasal rejim kurallarına göre tasfiye edileceğinin bilinmesi gerekir (TMK m.225/1). Evlenme tarihine geri yürütülmek istenen bir kayıt, sözleşmeyi imzalamadan önce ayrıca değerlendirilmelidir.

3.2. Eşim Evlilik Sözleşmesi İstiyor: İmzalamak Zorunlu mu?

Evlilik sözleşmesi imzalamak zorunlu değildir. Kanun eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejimi kabul edebileceğini söyler (TMK m.202/2); sözleşme için tarafların imzası zorunludur (TMK m.205/2) ve eşlerden biri imzalamazsa aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanmaya devam eder (TMK m.202/1). Eşi evlilik sözleşmesi isteyen kişi, önerilen metnin hangi rejimi seçtiğini, önceki dönemin nasıl tasfiye edileceğini ve sözleşmeye mal rejimi dışında kayıt konup konmadığını imzadan önce okuyabilir. Korkutulma sonucu imzalanan evlilik sözleşmesi imzalayanı bağlamaz; ancak korkutmanın etkisinin kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde bu bildirilmezse sözleşme onanmış sayılır (TMK m.5; TBK m.37/1, m.39/1).

4. Evlilik Sözleşmesi Nasıl Yapılır, Şartları Nelerdir? Noter Şart mı?

Evlilik sözleşmesinin şartları ehliyet, şekil ve kanuni sınırdır: sözleşmeyi ayırt etme gücüne sahip kişiler yapar (TMK m.204), sözleşme noterde yapılır ve taraflarca imzalanır (TMK m.205) ve yalnız kanunda yazılı rejimler seçilebilir (TMK m.203). Evlilik sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; eşler ayrıca evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak bildirebilir (TMK m.205/1). Evlilik başladıktan sonra rejim değiştirmek isteyen eşler için evlenme başvurusu yolu artık kullanılamayacağından tek yol noterdir. Evlilik sözleşmesi şu sırayla yapılır:

1. Rejim seçilir. Eşler kanundaki rejimlerden hangisini (mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı) seçeceklerine veya yasal rejimin hangi kurallarını kanunun izin verdiği ölçüde değiştireceklerine karar verir (TMK m.202/2, m.203).
2. Sözleşme metni hazırlanır ya da notere hazırlatılır. Düzenleme şeklinde metni noter kaleme alır; onaylama şeklinde ise taraflarca dışarıda hazırlanıp getirilen metindeki imzalar noterce onaylanır (Noterlik Kanunu m.60, 1 ve 4 numaralı bentler).
3. Eşler ehliyet şartını karşılar. Evlilik sözleşmesini ancak ayırt etme gücüne sahip olanlar yapabilir; küçükler ile kısıtlılar yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır (TMK m.204).
4. Sözleşme imzalanır. Evlilik sözleşmesinin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur (TMK m.205/2). Eşlerden biri Türkçe bilmiyorsa işlemde yeminli bir tercüman da bulundurulur (Noterlik Kanunu m.74).

Evlilik sözleşmesinin şekil ve ehliyet kuralları Türk Medeni Kanununun 204 ve 205. maddelerinde yer alır. Düzenleme ile onaylama arasındaki fark metnin kim tarafından yazıldığıdır: düzenlemede noter hukuki işlemi bizzat düzenler, onaylamada dışarıda yazılıp getirilen kağıttaki imzayı onaylar (Noterlik Kanunu m.60). İki şekilde de tarafların imzası zorunludur.

4.1. Evlilik Sözleşmesi Evde Yazılıp İmzalanırsa Geçerli mi?

Evde yazılıp eşlerce imzalanan bir metin, evlilik sözleşmesi için kanunun aradığı şekli karşılamaz. Kanun evlilik sözleşmesini noterde düzenleme veya onaylama şekline, istisna olarak da evlenme başvurusu sırasında yapılan yazılı bildirime bağlar (TMK m.205/1). Kanunda sözleşmeler için öngörülen şekil kural olarak geçerlilik şeklidir ve bu şekle uyulmadan kurulan sözleşmeler hüküm doğurmaz (Türk Borçlar Kanunu m.12/2). Borçlar Kanununun genel hükümleri uygun düştüğü ölçüde bütün özel hukuk ilişkilerine uygulandığından bu kural evlilik sözleşmesi için de geçerlidir (TMK m.5).

4.2. Evlilik Sözleşmesi Noter Ücreti Ne Kadar?

Evlilik sözleşmesi ve mal ayrılığı sözleşmesi noter ücreti için noter tarifesinde ayrı ve sabit bir ücret kalemi yer almaz. Noter ücreti, noterin işlemden Harçlar Kanununa göre aldığı harcın yüzde otuzu oranında hesaplanır; noterin yazdığı kağıtların dairede kalan nüshası ile iş sahibine verilen asıl ve örneklerinin her sayfası için 2026 yılında 80,68 TL yazı ücreti ayrıca alınır (2026 Yılı Noterlik Ücret Tarifesi m.1, m.3). Toplam tutar bu nedenle harca, sözleşmenin sayfa sayısına ve alınan örnek sayısına göre değişir.

Tarife Adalet Bakanlığınca yıl bazında yayımlanır; 2026 tarifesi 30 Aralık 2025 tarihli ve 33123 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır ve metni Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü sitesinde yer alır. İnternette yazılan toplu “evlilik sözleşmesi ücreti” rakamları tarifede yer almaz; kesin tutar işlemi yapacak noterden öğrenilir.

5. Evlilik Sözleşmesine Neler Yazılabilir?

Evlilik sözleşmesine yalnız kanunun mal rejimi sözleşmesiyle yapılmasına izin verdiği kayıtlar yazılabilir; taraflar mal rejimini ancak kanunda yazılı sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir (TMK m.203). Kanunun açıkça izin verdiği evlilik sözleşmesi maddeleri şunlardır:

• Rejim seçimi: Eşler yasal rejim yerine mal ayrılığını, paylaşmalı mal ayrılığını veya mal ortaklığını kabul edebilir (TMK m.202/2).
• Mesleğe veya işletmeye ayrılan mallar: Yasal rejimde kalan eşler, bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan ve normalde edinilmiş mal sayılacak değerlerin kişisel mal sayılacağını kabul edebilir (TMK m.221/1).
• Kişisel malların gelirleri: Eşler kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını kararlaştırabilir (TMK m.221/2).
• Artık değere katılma esası: Artık değere katılmada kanundaki “yarı yarıya” kuralından farklı bir esas kabul edilebilir (TMK m.237/1). Bu farklı esasın boşanma, evliliğin iptali veya mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçişte de uygulanması için sözleşmede bunun açıkça öngörülmesi gerekir (TMK m.238).
• Mal ortaklığının kapsamı: Mal ortaklığını seçen eşler yalnız edinilmiş mallardan oluşan bir ortaklık kurabilir ya da taşınmazlar, bir eşin kazancı veya meslek için kullanılan mallar gibi belirli değerleri ortaklık dışında tutabilir (TMK m.258/1, m.259/1).
• Mal ortaklığında paylaşma oranı: Ölüm veya başka rejimin kabulüyle sona eren mal ortaklığında yarı yarıya paylaşma yerine başka bir oran kararlaştırılabilir (TMK m.276/2). Boşanma, evliliğin iptali veya mal ayrılığına geçişte yasal paylaşmayı değiştiren anlaşma ise ancak sözleşmede açıkça öngörülmüşse geçerlidir (TMK m.277/3).

Bu kayıtların iki kanuni sınırı vardır. Artık değere katılmayı değiştiren anlaşmalar eşlerin ortak olmayan çocuklarının ve onların altsoylarının saklı paylarını zedeleyemez (TMK m.237/2); mal ortaklığında farklı paylaşma oranı da altsoyun saklı paylarını zedeleyemez (TMK m.276/3). Saklı payın nasıl korunduğu tenkis davası ve saklı pay yazısında anlatılmıştır.

Değer artış payı için ayrıca yazılı bir anlaşma yeterlidir: yasal rejimde eşler yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilir veya pay oranını değiştirebilir (TMK m.227/3).

5.1. Evlilik Sözleşmesine Nafaka ve Velayet Maddesi Yazılabilir mi?

Evlilik sözleşmesine yazılan nafaka veya velayet maddesi, boşanma davasında hâkimi bağlayan bir düzenleme sayılamaz. Evlilik sözleşmesi mal rejimini düzenler ve kanun nafakayı, velayeti ya da çocukla kişisel ilişkiyi mal rejimi sözleşmesinin konuları arasında saymaz (TMK m.203). Boşanma veya ayrılığın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar ise ancak hâkim tarafından onaylanırsa geçerli olur (TMK m.184/5).

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan tarafın diğer taraftan malî gücü oranında isteyebileceği bir haktır (TMK m.175); ana ve babanın hakları ile çocukla kişisel ilişki ise boşanma veya ayrılığa karar verilirken mahkemece düzenlenir (TMK m.182/1). Evlenmeden önce “nafaka istemeyeceğim” ya da “velayet babada kalacak” biçiminde yazılan bir madde, bu kararları mahkemenin elinden almaz. Nafaka ve velayetin boşanma davasında nasıl belirlendiği nafaka ve velayet davası yazılarında anlatılmıştır; eşlerin boşanma sırasında yaptıkları ve hâkimin onayına sunulan anlaşma için anlaşmalı boşanma protokolü örneği yazısına bakılabilir.

5.2. Evlilik Sözleşmesine Aldatma Maddesi Konabilir mi?

Aldatma hâlinde para ödenmesini veya malların diğer eşe kalmasını öngören bir madde, kanunun evlilik sözleşmesine izin verdiği kayıtlar arasında yer almaz (TMK m.203). Kanun sadakatsizliğin mal rejimine etkisini kendisi düzenlemiştir: yasal rejimde zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK m.236/2). Bu imkân sözleşmeye bağlı değildir, doğrudan kanundan doğar ve takdir hâkimdedir.

6. Evlilik Sözleşmesi Örneği (Noterde Mal Ayrılığı) ve Madde Madde Açıklaması

Aşağıdaki evlilik sözleşmesi örneği, yukarıdaki şartların bir mal ayrılığı sözleşmesinde nasıl yer aldığını göstermek için verilmiştir. Doldurulup imzalanacak hazır bir form değildir: evlilik sözleşmesi noterde düzenlenir veya imzaları noterde onaylanır (TMK m.205/1) ve her satırın altında o satırın hangi kurala dayandığı açıklanmıştır.

EVLİLİK SÖZLEŞMESİ (MAL REJİMİ SÖZLEŞMESİ)

1. Taraflar: [ad soyad, T.C. kimlik no, adres] ile
   [ad soyad, T.C. kimlik no, adres]
2. Evlilik durumu: Taraflar [gg.aa.yyyy] tarihinde evlenmiştir /
   evlenecektir.
3. Seçilen rejim: Taraflar aralarında Türk Medeni Kanunu m.242-243'te
   düzenlenen mal ayrılığı rejiminin uygulanmasını kabul eder.
4. Başlangıç: Seçilen rejim, bu sözleşmenin noterde düzenlendiği /
   imzaların noterce onaylandığı tarihten itibaren uygulanır.
5. Önceki dönem: Bu tarihe kadar geçen evlilik süresi için yasal mal
   rejimi hükümleri saklıdır.
6. Uygulanacak hukuk (yabancı eş varsa): Taraflar evlilik malları
   hakkında [Türk hukukunu] seçmiştir.
7. İmzalar: Eş / Eş / (küçük veya kısıtlı ise) yasal temsilci

1 numaralı satır (taraflar). Evlilik sözleşmesinin tarafları eşler veya evlenecek kişilerdir. Sözleşmeyi ancak ayırt etme gücüne sahip olanlar yapabilir (TMK m.204/1).

2 numaralı satır (evlilik durumu). Sözleşmenin evlenmeden önce mi sonra mı yapıldığı bu satırdan anlaşılır; iki durumda da sözleşme yapılabilir (TMK m.203). Evlilik sırasında yapılan sözleşmede önceki rejim yeni rejimin kabulüyle sona erer (TMK m.225/1).

3 numaralı satır (seçilen rejim). Evlilik sözleşmesinin asıl hükmüdür. Mal ayrılığında eşlerden her biri, yasal sınırlar içinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur (TMK m.242); ispat, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkün özgülenmesi konularında paylaşmalı mal ayrılığı hükümleri uygulanır (TMK m.243). Paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı seçilecekse bu satır o rejimin maddelerine göre yazılır.

4 ve 5 numaralı satırlar (başlangıç ve önceki dönem). Evlilik sırasında yapılan sözleşmede bu iki satır birlikte okunur. Kanun sözleşmeyi evlenme tarihine geri yürüten bir imkân tanımaz; geriye etki yalnız Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girişindeki geçiş döneminde ve yalnız yasal rejim için bir yıllık süreyle mümkündü (4722 sayılı Kanun m.10/3). Yasal rejim yeni sözleşmeyle sona erdiği için o güne kadarki dönem yasal rejim kurallarına göre tasfiye edilir (TMK m.225/1, m.236/1).

6 numaralı satır (uygulanacak hukuk). Eşlerden biri yabancıysa veya eşler yurt dışında yaşıyorsa bu satır önem kazanır. Eşler evlilik malları hakkında evlenme anındaki mutad mesken hukukunu veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilir (Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.15/1). Eşlerden ikisi de Türk vatandaşıysa ve yurt dışıyla bağlantı yoksa bu satır yazılmaz.

7 numaralı satır (imzalar). Evlilik sözleşmesinin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur (TMK m.205/2). Küçükler ile kısıtlılar için yasal temsilcinin rızası gerekir (TMK m.204/2).

Evlilik sözleşmesi örneğine nafaka, velayet veya aldatma maddesi eklenmemiştir; bu kayıtların neden bağlayıcı olmadığı yukarıdaki başlıklarda açıklanmıştır.

7. Evlilik Sözleşmesi Türleri: Seçilebilecek Mal Rejimleri

Evlilik sözleşmesi türleri, sözleşmeyle seçilebilen mal rejimlerine göre ayrılır: eşler yasal rejim yerine kanundaki üç seçimlik rejimden birini kabul edebilir (TMK m.202/2). Dört rejimin evlilik sona erdiğindeki temel farkı şudur:

Mal rejimi	Nasıl uygu­la­nır	Rejim sona erdi­ğinde	Dayanak
Edi­nil­miş mallara katılma	Evlilik söz­leş­mesi yoksa ken­di­li­ğin­den	Her eş diğe­ri­nin artık değe­ri­nin yarısı üze­rinde hak sahibi olur	TMK m.202/1, m.236/1
Mal ayrı­lığı	Evlilik söz­leş­me­siyle veya mahkeme kara­rıyla	Rejime ait iki maddede pay­laşma kuralı yoktur; kime ait olduğu ispat edi­le­me­yen mal paylı mül­ki­yette sayılır	TMK m.242, m.243, m.245
Pay­laş­malı mal ayrı­lığı	Evlilik söz­leş­me­siyle	Aileye özgü­len­miş mallar ve ailenin gele­ce­ğine yönelik yatı­rım­lar eşit pay­la­şı­lır	TMK m.250/1
Mal ortak­lığı	Evlilik söz­leş­me­siyle	Kural olarak ortak­lık mal­la­rı­nın yarısı her eşe verilir; oran söz­leş­meyle değiş­ti­ri­le­bi­lir	TMK m.276, m.277

7.1. Evlilik Sözleşmesiyle Mal Ayrılığı Seçmek

Evlilik sözleşmesiyle mal ayrılığı seçen eşlerden her biri, yasal sınırlar içinde kendi malvarlığını yönetir, ondan yararlanır ve üzerinde tasarruf eder (TMK m.242). Kanun bu rejimi yalnız iki maddeyle düzenler; ispat, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkün özgülenmesi konularında paylaşmalı mal ayrılığı hükümlerine gönderme yapar (TMK m.243). Buna göre belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden bunu ispatlamak zorundadır ve hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır (TMK m.245). Evlilik sırasında alınan bir evin hangi eşe ait olduğu da bu nedenle ispata göre belirlenir.

7.2. Evlilik Sözleşmesiyle Paylaşmalı Mal Ayrılığı Seçmek

Paylaşmalı mal ayrılığında da her eş kendi malvarlığını yönetir (TMK m.244), ancak rejim sona erdiğinde bir paylaşma yapılır. Rejim kurulduktan sonra edinilip ailenin ortak kullanımına özgülenen mallar ile ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar eşler arasında eşit olarak paylaşılır; manevi tazminat alacakları ve miras yoluyla edinilen mallar bu paylaşmaya girmez (TMK m.250). Paylaştırma dışı kalan bir malın edinilmesine karşılıksız katkıda bulunan eş, katkısı oranında hakkaniyete uygun bir bedel isteyebilir (TMK m.249/1). Boşanmada aile konutunda kimin kalacağı da bu rejim için ayrıca düzenlenmiştir (TMK m.254); konut üzerindeki koruma aile konutu şerhi yazısında anlatılmıştır.

7.3. Evlilik Sözleşmesiyle Mal Ortaklığı Seçmek

Mal ortaklığı rejimi ortaklık malları ile eşlerin kişisel mallarını kapsar (TMK m.256). Genel mal ortaklığında kanunen kişisel mal sayılanlar dışındaki bütün mallar ve gelirler ortaklık mallarıdır; eşler bu mallara bölünmemiş bir bütün olarak sahip olur ve hiçbir eş ortaklık payı üzerinde tek başına tasarruf edemez (TMK m.257). Eşler evlilik sözleşmesiyle ortaklığı yalnız edinilmiş mallarla sınırlayabilir veya belirli malları ortaklık dışında tutabilir (TMK m.258, m.259). Boşanmada her eş, yasal rejimde kişisel malı sayılacak olanları geri alır ve geri kalan ortaklık malları yarı yarıya paylaşılır (TMK m.277/1-2).

8. Evlilik Sözleşmesi Ölüm Halinde Geçerli mi?

Evlilik sözleşmesi ölüm hâlinde de uygulanır: sözleşmeyle seçilen rejim eşlerden birinin ölümüyle sona erer ve o rejimin kurallarına göre tasfiye edilir (TMK m.225/1). Yasal rejimde her eş veya mirasçıları diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m.236/1); mal ortaklığında her eşe veya mirasçılarına kural olarak ortaklık mallarının yarısı verilir ve sözleşmeyle başka bir oran kararlaştırılabilir (TMK m.276/1-2).

Mal rejiminin tasfiyesi ile miras ayrı işlemlerdir. Sağ kalan eşin yasal miras payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre belirlenir: altsoyla birlikte mirasın dörtte biri, ana ve baba zümresiyle birlikte yarısı, büyük ana ve büyük babalar ve onların çocuklarıyla birlikte dörtte üçü, bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır (TMK m.499). Bu madde mirasçılığı mal rejimine bağlamaz; bu nedenle mal ayrılığı sözleşmesi yapılmış olması eşin yasal mirasçılığını kaldırmaz. Paylar ve paylaşım yolu miras paylaşımı ve miras payları yazısında anlatılmıştır.

8.1. Evlilik Sözleşmesiyle Mirastan Feragat Edilebilir mi?

Evlilik sözleşmesi mirastan feragatin yeri değildir. Mirasbırakan bir mirasçısıyla karşılıklı veya karşılıksız mirastan feragat sözleşmesi yapabilir ve feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder (TMK m.528). Bu bir miras sözleşmesidir ve geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir; taraflar arzularını resmî memura aynı zamanda bildirir ve sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar (TMK m.545). Eşler mal rejimini ve mirası birlikte düzenlemek istiyorsa, evlilik sözleşmesinin noter şekli miras sözleşmesinin şeklini kendiliğinden karşılamaz; iki işlemin şekil şartları ayrı ayrı yerine getirilmelidir.

9. Evlilik Sözleşmesi Değiştirilebilir mi, İptal Edilebilir mi?

Evlilik sözleşmesi eşlerin anlaşmasıyla her zaman değiştirilebilir veya kaldırılabilir. Taraflar mal rejimini kanundaki sınırlar içinde seçebilir, kaldırabilir veya değiştirebilir (TMK m.203) ve her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebilir (TMK m.208/1). Değişiklik de yeni bir evlilik sözleşmesi olduğundan aynı noter şekline tabidir (TMK m.205/1).

Eşlerden biri evlilik sözleşmesini esaslı bir yanılmayla, diğerinin aldatmasıyla veya korkutulma sonucu imzalamışsa sözleşmeyle bağlı olmaz (TBK m.30, m.36/1, m.37/1). Borçlar Kanununun bu genel hükümleri evlilik sözleşmesine de uygulanır (TMK m.5). Ancak bu hakkın bir süresi vardır: sözleşmeyi yapan eş, yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmez veya verdiğini geri istemezse sözleşmeyi onamış sayılır (TBK m.39/1).

9.1. Evlilik Sözleşmesi Olmadan Mahkeme Kararıyla Mal Ayrılığına Geçilebilir mi?

Evet. Haklı bir sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mevcut mal rejiminin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir (TMK m.206/1). Kanun şu hâllerde haklı sebebin varlığını kabul eder: diğer eşin malvarlığının borca batık veya ortaklıktaki payının haczedilmiş olması, diğer eşin istemde bulunanın veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmesi, ortaklık malları üzerindeki tasarruf için gereken rızayı haklı sebep olmadan esirgemesi, malvarlığı, gelir, borç veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması ve sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması (TMK m.206/2). Maddede “özellikle” ifadesi kullanıldığı için bu sayım sınırlayıcı değildir.

Yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.207). Mal ayrılığını gerektiren sebep ortadan kalkarsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine eski rejime dönülmesine karar verebilir (TMK m.208/2). Mahkeme kararıyla mal ayrılığına geçildiğinde önceki rejim dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2).

Kanun mal ortaklığındaki eşler için iki kendiliğinden geçiş de öngörür: eşlerden birinin iflasına karar verilirse ortaklık kendiliğinden mal ayrılığına dönüşür (TMK m.209); haczin uygulanmasında zarara uğrayan alacaklı da hâkimden mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir (TMK m.210/1). Ayrılık kararı verilen eşler bakımından mahkeme, sözleşmeyle kabul edilmiş rejimin kaldırılmasına karar verebilir (TMK m.180); ayrılık davası için ayrılık davası yazısına bakılabilir.

9.2. Evlilik Sözleşmesi Alacaklılardan Mal Kaçırmak İçin Kullanılabilir mi?

Hayır. Mal rejiminin kurulması, değiştirilmesi veya önceki rejimin tasfiyesi, eşlerden birinin veya ortaklığın alacaklılarının haklarını alabilecekleri malları sorumluluk dışında bırakamaz (TMK m.213/1). Evlilik sözleşmesiyle kendisine böyle mallar geçen eş borçlardan kişisel olarak sorumlu olur; ancak bu malların borcu ödemeye yetmediğini ispatlarsa o ölçüde sorumluluktan kurtulur (TMK m.213/2). Boşanma sürecinde malların elden çıkarılmasına karşı başvurulabilecek yollar boşanmada mal kaçırma yazısında anlatılmıştır.

10. Evlilik Sözleşmesi Yabancı Eşle Yapılırsa Hangi Hukuk Uygulanır?

Eşlerden biri yabancıysa evlilik malları hakkında hangi ülke hukukunun uygulanacağı evlilik sözleşmesinde seçilebilir. Eşler evlenme anındaki mutad mesken hukukunu veya millî hukuklarından birini açık olarak seçebilir; seçim yapılmamışsa evlenme anındaki müşterek millî hukuk, o da yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır (Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.15/1). Malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır (MÖHUK m.15/2). Evlendikten sonra yeni bir müşterek hukuka sahip olan eşler, üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere bu yeni hukuka tabi olabilir (MÖHUK m.15/3).

Türkçe bilmeyen eşin katıldığı noter işleminde yeminli bir tercüman bulundurulur (Noterlik Kanunu m.74).

İlgili yazılar: Boşanmada Mal Paylaşımı · Mehir Senedi · Düğünde Takılan Takılar Kime Aittir? · Anlaşmalı Boşanma · İmam Nikâhı