İddianame Nedir? Hazırlama Süresi, İadesi ve Kabulü

İddianame, Cumhuriyet savcısının soruşturma sonunda suçun işlendiği konusunda yeterli şüpheye ulaştığında görevli ve yetkili mahkemeye verdiği dava açma belgesidir (Ceza Muhakemesi Kanunu, CMK m.170/2-3). Mahkeme iddianameyi on beş gün içinde inceler; kanunda sayılan bir eksiklik varsa iade eder, iade etmezse iddianame kabul edilmiş olur ve kamu davası açılır (CMK m.174/1, 174/3, 175/1). Kanun savcının iddianameyi ne kadar sürede hazırlayacağına dair bir süre koymaz. Bu yazı, hakkında soruşturma yürütülen, iddianamesi hazırlanan veya kendisine iddianame tebliğ edilen şüpheli ve sanık ile şikâyetçi olduğu dosyanın hangi aşamada olduğunu öğrenmek isteyen kişi için hazırlanmıştır.

1. İddianame: Öne Çıkanlar

• İddianameyi yalnız Cumhuriyet savcısı düzenler; deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturmuyorsa iddianame yerine kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir (CMK m.170/1-2, m.172/1).
• Kanunda savcının iddianame hazırlama süresi yoktur; on beş günlük süre, mahkemenin iddianameyi inceleme süresidir (CMK m.174/1).
• Mahkeme iddianameyi yalnız kanunda sayılan sebeplerle iade edebilir; suçun hukuki nitelendirilmesi iade sebebi değildir (CMK m.174/1-2).
• İade kararına yalnız Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir; sanık iddianameye itiraz edemez, savunmasını duruşmada yapar (CMK m.174/5).
• İddianamenin kabulüyle kamu davası açılır, kovuşturma evresi başlar ve şüpheli sanık olur (CMK m.175/1, m.2/1-b).
• Çağrı kâğıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta bulunmalıdır (CMK m.176/4).
• Mahkeme iddianamedeki fiil ve faille bağlıdır, suçun hukuki nitelendirmesiyle bağlı değildir (CMK m.225).

2. İddianame Nedir?

İddianame, Cumhuriyet savcısının soruşturma evresinde topladığı delillerin suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturduğu sonucuna vardığında düzenlediği ve mahkemeden kamu davası açılmasını istediği resmî belgedir. Kamu davasını açma görevi Cumhuriyet savcısına aittir ve savcı bu görevi iddianameyle yerine getirir (CMK m.170/1-2).

Ceza yargılaması iki evreden oluşur. Soruşturma, suç şüphesinin yetkili mercilerce öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir; kovuşturma ise iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren evredir (CMK m.2/1-e ve 1-f). İddianame bu iki evreyi birbirinden ayıran belgedir: kabul edilene kadar dosya savcılıktadır ve kişi şüphelidir, kabulden sonra dosya mahkemededir ve kişi sanıktır (m.2/1-a ve 1-b). Kovuşturma evresinin ayrıntısı kovuşturma ne demek yazısında anlatılmıştır.

2.1. İddianameyi Kim Hazırlar?

İddianameyi Cumhuriyet savcısı hazırlar; iddianameyi hazırlayan adli birim Cumhuriyet başsavcılığıdır. Kolluk, şikâyetçi, mağdur veya mahkeme iddianame düzenleyemez. Savcı iddianameyi görevli ve yetkili mahkemeye hitaben yazar (CMK m.170/1 ve 3). Mahkeme, iddianame ile soruşturma evrakının kendisine verildiği tarihten itibaren belgeyi inceler; iade etmesi gerekirse dosyayı Cumhuriyet başsavcılığına geri gönderir (m.174/1).

Kamu davasının hangi mahkemede görüleceği iddianamenin hitap ettiği mahkemeye göre belirlenir. İddianame kabul edildikten sonra işin o mahkemenin görevini aştığı veya dışında kaldığı anlaşılırsa, mahkeme bir kararla işi görevli mahkemeye gönderir (CMK m.5/1). Görev ayrımı asliye ceza mahkemesi ve ağır ceza mahkemesi yazılarında ele alınmıştır.

2.2. İddianame Suçlu Olduğunuzu Gösterir mi?

İddianame kişinin suçlu olduğunu göstermez; savcının iddiasını ve bu iddianın dayandığı delilleri mahkemeye sunan bir belgedir. Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (Anayasa m.38). Hüküm, yargılama sonunda mahkeme tarafından verilir.

Kanun savcıya dengeleyici bir yükümlülük de yükler: iddianamenin sonuç kısmında şüphelinin yalnız aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür (CMK m.170/5). Savcı lehe delili görmezden gelerek yalnız suçlamayı destekleyen bilgileri yazamaz.

3. İddianamede Neler Yazar?

İddianamede yazılması zorunlu bilgiler kanunda tek tek sayılmıştır (CMK m.170/3):

• Şüpheli ve müdafi: şüphelinin kimliği ve varsa müdafiinin (savunmasını yapan avukatın) adı.
• Mağdur ve suçtan zarar gören: maktul, mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği; varsa vekili veya kanuni temsilcisi.
• İhbar ve şikâyet: açıklanmasında sakınca yoksa ihbarda bulunan kişinin kimliği, şikâyetçinin kimliği ve şikâyet tarihi.
• Suçlama: yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri. Uygulamada bu maddelere sevk maddesi denir.
• Yer ve zaman: suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi.
• Deliller: suçun delilleri.
• Tutukluluk: şüphelinin tutuklu olup olmadığı; tutuklandıysa gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile süreleri.

İddianame yalnız bir bilgi listesi değildir. Yüklenen suçu oluşturan olaylar mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır; olaylarla ve delillerle ilgisi bulunmayan bilgilere iddianamede yer verilmez (CMK m.170/4). Bu kurala aykırı düzenlenen iddianame iade sebebidir (m.174/1-a).

3.1. İddianamede Yazan Ceza Kesin midir?

İddianamede yazan ceza kesin değildir; savcının mahkemeden istediği yaptırımdır. İddianamenin sonuç kısmında işlenen suç nedeniyle kanunda öngörülen ceza ve güvenlik tedbirlerinden hangilerine hükmedilmesinin istendiği açıkça belirtilir; suç bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmişse o tüzel kişiye uygulanabilecek güvenlik tedbiri de yazılır (CMK m.170/6).

Mahkeme bu taleple bağlı değildir. Hükmü duruşmada tartışılan delillere göre kurar ve fiilin hukuki nitelendirilmesinde iddia ve savunmalarla bağlı değildir (CMK m.225/2). Bu yüzden iddianamede istenen cezanın tamamının verileceği sonucu çıkmaz; beraat, farklı bir suç tanımı veya daha az ceza da mümkündür. Beraat kararının koşulları beraat ne demek yazısındadır.

4. İddianame Ne Zaman Düzenlenir?

İddianame, soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturduğunda düzenlenir (CMK m.170/2). Kanun yeterli şüpheyi tanımlamaz; kavram, kanunun tanımlar maddesinde yer almaz (CMK m.2/1). Eşiğin aşılıp aşılmadığını savcı toplanan delillere göre değerlendirir; eşik aşılmadıysa dava açmaz.

Savcının soruşturma sonunda üç ayrı yolu vardır ve her biri ayrı bir karardır:

• İddianame: deliller yeterli şüphe oluşturuyorsa kamu davası açılır (CMK m.170/2).
• Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar: yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse veya kovuşturma olanağı yoksa verilir. Karar suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış şüpheliye bildirilir; kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir (m.172/1). Ayrıntısı kovuşturmaya yer olmadığına dair karar yazısındadır.
• Kamu davasının açılmasının ertelenmesi: uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda, yeterli şüpheye rağmen kamu davasının açılması beş yıl ertelenebilir (m.171/2). Koşulları kamu davasının açılmasının ertelenmesi yazısında anlatılmıştır.

Önödeme, uzlaştırma veya seri muhakeme usulüne tabi olduğu dosyadan açıkça anlaşılan işlerde savcı bu usulleri uygulamadan iddianame düzenleyemez; düzenlerse iddianame iade edilir (CMK m.174/1-c). Bu usuller uzlaşma nedir, önödeme nedir ve seri muhakeme usulü yazılarında ele alınmıştır.

5. İddianame Ne Kadar Sürede Hazırlanır?

İddianame için kanunda bir hazırlama süresi yoktur. Ceza Muhakemesi Kanunu, Cumhuriyet savcısının soruşturmayı bitirip iddianame düzenlemesi için gün, ay veya yıl olarak bir süre öngörmez. İddianamenin kaç günde veya kaç ayda hazırlanacağı; tanıkların dinlenmesine, bilirkişi raporlarının gelmesine, şüpheli sayısına ve dosyanın kapsamına göre değişir. “Savcı iddianameyi en geç şu kadar günde hazırlar” biçimindeki ifadelerin kanuni dayanağı yoktur.

Kanundaki on beş günlük süre sık karıştırılır. Bu süre savcıya değil mahkemeye aittir: mahkeme, iddianame ve soruşturma evrakı kendisine verildikten sonra on beş gün içinde iade edip etmeyeceğine karar verir (CMK m.174/1). Savcının hazırlama süresiyle mahkemenin inceleme süresi ayrı iki aşamadır.

5.1. İddianame Hazırlama Süresinin Dış Sınırı: Dava Zamanaşımı

İddianame hazırlama süresinin kanundaki dış sınırı dava zamanaşımıdır. Kanunda başka türlü yazılmış hâller dışında kamu davası, suçun gerektirdiği cezaya göre otuz, yirmi beş, yirmi, on beş veya sekiz yıllık sürenin geçmesiyle düşer; beş yıldan fazla olmayan hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda süre sekiz yıldır (Türk Ceza Kanunu, TCK m.66/1). Zamanaşımı dolduğunda kovuşturma olanağı kalmadığından savcı iddianame düzenleyemez ve kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m.172/1). Sürelerin hesabı ve durma ile kesilme sebepleri dava zamanaşımı yazısındadır.

5.2. İddianame Süresi Tutuklu Şüpheli İçin Farklı mı?

İddianame için tutuklu şüpheliye özgü bir hazırlama süresi de yoktur; kanun bunun yerine soruşturma evresindeki tutukluluğa üst sınır koyar. Soruşturma evresinde tutukluluk süresi, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde altı ayı, ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde bir yılı geçemez (CMK m.102/4).

Türk Ceza Kanunu’nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ve toplu olarak işlenen suçlarda bu süre en çok bir yıl altı aydır ve gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir (CMK m.102/4). Fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklarda bu süreler yarı oranında, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklarda dörtte üç oranında uygulanır (m.102/5). İddianamede şüphelinin tutuklu olup olmadığı, gözaltı ve tutuklama tarihleri ile süreleri ayrıca gösterilir (m.170/3-k). Tutuklamanın koşulları tutuklama nedir yazısında anlatılmıştır.

6. İddianame Kaç Günde Kabul Edilir? 15 Günlük İnceleme

İddianame, mahkemeye verildiği tarihten itibaren en geç on beş gün içinde incelenir. Mahkeme bu sürede soruşturma evresine ilişkin bütün belgeleri inceler ve kanunda sayılan bir eksiklik görürse iddianameyi eksik veya hatalı noktaları belirterek iade eder (CMK m.174/1). On beş günün sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır (m.174/3).

Bu kural, mahkemenin açık bir kabul kararı vermediği durumda da iddianamenin kabul edilmiş sayılacağı anlamına gelir. Kabulle birlikte kamu davası açılmış olur (CMK m.175/1).

7. İddianamenin İadesi

İddianamenin iadesi, mahkemenin iddianameyi kanunda sayılan eksiklikler nedeniyle Cumhuriyet başsavcılığına geri göndermesidir. İade kararında eksik veya hatalı noktalar tek tek belirtilir (CMK m.174/1). İade, davanın düşmesi veya sanığın beraati anlamına gelmez; dosya savcılıkta tamamlanıp yeniden mahkemeye gönderilir.

7.1. İddianame İade Sebepleri

İddianame yalnız şu hâllerde iade edilir (CMK m.174/1):

• (a) İddianame, içeriğini düzenleyen 170. maddeye aykırı düzenlenmişse.
• (b) Suçun sübutuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan düzenlenmişse.
• (c) Önödeme, uzlaştırma veya seri muhakeme usulüne tabi olduğu soruşturma dosyasından açıkça anlaşılan işte bu usuller uygulanmadan düzenlenmişse.
• (d) Soruşturma veya kovuşturma yapılması izne veya talebe bağlı olan suçta izin alınmadan veya talep olmadan düzenlenmişse.
• (e) On beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan düzenlenmişse.

İade sebepleri zaman içinde genişlemiştir. (b) ve (c) bentleri 17/10/2019 tarihli ve 7188 sayılı Kanun’la değiştirilmiş, (d) bendi aynı Kanun’la eklenmiştir. (e) bendi ise 8/8/2026 tarihli ve 7593 sayılı Kanun’la eklenmiştir (CMK m.174/1). On beş yaşından küçük çocuk hakkında düzenlenen iddianamede sosyal inceleme raporunun dosyada olup olmadığı bu nedenle ayrıca kontrol edilmelidir.

Kanun iadenin sınırını da çizer: suçun hukuki nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez (CMK m.174/2). Mahkeme, savcının suça verdiği adı yanlış bulsa bile bunu iade gerekçesi yapamaz; nitelendirmeyi yargılama sonunda kendisi yapar (m.225/2).

7.2. İddianame İade Edilirse Ne Olur?

İddianame iade edildiğinde Cumhuriyet savcısı, kararda gösterilen eksiklikleri tamamlar ve hatalı noktaları düzeltir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesini gerektiren bir durum yoksa yeniden iddianame düzenleyerek dosyayı mahkemeye gönderir (CMK m.174/4). İlk iade kararında belirtilmeyen sebeplere dayanılarak iddianame ikinci kez iade edilemez (m.174/4).

7.3. İddianameye Kim İtiraz Edebilir?

İddianamenin kendisine karşı kanunda bir itiraz yolu düzenlenmemiştir; kanun yalnız iade kararına karşı itirazı düzenler ve bu yetkiyi Cumhuriyet savcısına verir (CMK m.174/5). Sanık, mağdur veya şikâyetçi iddianameye ya da iade kararına itiraz edemez.

Sanığın iddianameye karşı söyleyecekleri kovuşturma evresinde duruşmada ileri sürülür. Duruşmada iddianamedeki suçlamanın dayanağı olan eylemler, deliller ve hukuki nitelendirme sanığa anlatılır, ardından sanığın sorgusu yapılır (CMK m.191/3-b ve 3-d). Delillerin toplanması, tanık dinletilmesi ve lehe delillerin araştırılması bu aşamada istenir.

8. İddianamenin Kabulü ve Sonrası

İddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar (CMK m.175/1). Bu andan itibaren şüpheli sanık sıfatını alır; sanık, kovuşturmanın başlamasından hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişidir (m.2/1-b). Sanığın hakları sanık ne demek yazısında ele alınmıştır.

Kabulden sonra mahkeme duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır (CMK m.175/2). Uygulamada bu hazırlık işlemleri tensip zaptıyla kayda geçirilir; bu belgenin anlamı tensip zaptı hazırlandı ne demek yazısındadır. Asliye ceza mahkemesi, adli para cezasını veya üst sınırı iki yıl ya da daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda iddianamenin kabulünden sonra basit yargılama usulünü uygulayabilir; duruşma günü belirlendikten sonra bu usul uygulanmaz (CMK m.251/1). Ayrıntısı basit yargılama usulü yazısındadır.

8.1. İddianame Hazırlandıktan Sonra Mahkeme Ne Zaman Olur?

İddianame hazırlandıktan sonra ilk duruşmanın ne zaman yapılacağına dair kanunda sabit bir süre yoktur; duruşma gününü mahkeme, iddianameyi kabul ettikten sonra belirler (CMK m.175/2). Kanunun koyduğu tek süre alt sınırdır: çağrı kâğıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunması gerekir (m.176/4).

Kanun bir aylık veya daha uzun bir asgari süre öngörmez. Duruşmanın kaç hafta veya kaç ay sonra yapılacağı mahkemenin iş yüküne ve dosyanın durumuna göre değişir. Takvim şöyle ilerler:

1. Savcı iddianameyi ve soruşturma evrakını mahkemeye gönderir (CMK m.170/3).
2. Mahkeme on beş gün içinde inceler; iade etmezse iddianame kabul edilmiş sayılır (m.174/1 ve 3).
3. Mahkeme duruşma gününü belirler ve hazır bulunması gerekenleri çağırır (m.175/2).
4. İddianame çağrı kâğıdıyla sanığa tebliğ edilir; tebliğ ile duruşma günü arasında en az bir hafta bulunur (m.176/1 ve 4).
5. Duruşma, iddianamenin kabulü kararının okunmasıyla başlar (m.191/1).

8.2. İddianame Sanığa Nasıl Tebliğ Edilir?

İddianame, çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ olunur (CMK m.176/1). Dosyada telefon, faks veya elektronik posta gibi iletişim bilgileri varsa iddianameye ilişkin bilgiler ve duruşma tarihi bu araçlarla da bildirilir; ancak çağrı kâğıdına bağlanan sonuçlar bu bildirimde uygulanmaz (m.176/1). Tebligat usulü tebligat nedir yazısında anlatılmıştır.

Tutuklu olmayan sanığa gönderilen çağrı kâğıdına, mazereti olmadan gelmezse zorla getirileceği yazılır (CMK m.176/2). Tutuklu sanığa ise duruşma günü ceza infaz kurumunda tebliğ edilir; sanıktan savunması için bir istemde bulunup bulunmayacağını bildirmesi istenir ve müdafii de birlikte davet edilir (m.176/3).

İddianamenin bir örneğine müdafi aracılığıyla da ulaşılabilir. Müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir, bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız alabilir (CMK m.153/4). Aynı haktan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır (m.153/5).

8.3. İddianame Duruşmada Nasıl Okunur?

İddianame duruşmanın başında sanığa anlatılır. Mahkeme başkanı veya hâkim, duruşmanın başladığını iddianamenin kabulü kararını okuyarak açıklar (CMK m.191/1). Ardından sırasıyla sanığın kimliği saptanır; iddianame veya iddianame yerine geçen belgede yer alan suçlamanın dayanağı olan eylemler ve deliller ile suçlamanın hukuki nitelendirmesi anlatılır; sanığa açıklamada bulunmama hakkı ve diğer hakları bildirilir; sanık açıklama yapmaya hazır olduğunu bildirirse sorgusu yapılır (m.191/3).

Suçlamanın sanığa anlatılması, sanığın neye karşı savunma yapacağını bilmesini sağlar. Sanığa yüklenen suçun anlatılması ve susma hakkının bildirilmesi ifade alma ve sorgu kurallarının da parçasıdır (CMK m.147/1-b ve 1-e).

9. İddianame ve Hüküm: Mahkeme İddianame ile Bağlı mıdır?

Mahkeme iddianamedeki fiil ve failden ayrılamaz, ancak fiilin hukuki nitelendirilmesinde serbesttir. Hüküm yalnız iddianamede unsurları gösterilen suça ilişkin fiil ve faili hakkında verilir; mahkeme fiilin nitelendirilmesinde iddia ve savunmalarla bağlı değildir (CMK m.225). Bu kural uygulamada iddianame ile bağlılık ilkesi olarak anılır.

Kuralın iki sonucu vardır. Birincisi, mahkeme iddianamede yer almayan bir olay veya kişi hakkında kendiliğinden hüküm kuramaz. İkincisi, iddianamede anlatılan aynı fiile savcının verdiği addan farklı bir suç tanımını uygulayabilir (m.225/2); bu durumda sanığın ek savunma hakkı doğar (m.226/1).

9.1. İddianame ile Bağlılıkta Ek Savunma Hakkı

Suçun niteliği değişecekse sanığa önceden haber verilmesi ve savunma imkânı tanınması gerekir. Sanık, suçun hukuki niteliğinin değişmesinden önce haber verilip savunmasını yapabilecek hâle getirilmedikçe, iddianamede gösterilen suçun değindiği kanun hükmünden başka bir hükümle mahkûm edilemez (CMK m.226/1). Cezanın artırılmasını veya cezaya ek olarak güvenlik tedbiri uygulanmasını gerektiren hâller ilk kez duruşmada ortaya çıktığında da aynı kural uygulanır (m.226/2).

Ek savunma gerektiren hâllerde sanık isterse ek savunmasını hazırlaması için süre verilir (CMK m.226/3). Bu bildirimler sanığa ve varsa müdafiine yapılır. Sanığın dosyadaki son adresine bildirim yapılamazsa veya bildirime rağmen duruşmaya gelmezse müdafiine yapılan bildirim yeterli sayılır (m.226/4). Dördüncü fıkra 14/11/2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir.

9.2. İddianamede Olmayan Fiil: Ek İddianame Nedir?

Ceza Muhakemesi Kanunu’nda “ek iddianame” adıyla düzenlenmiş ayrı bir kurum yoktur; kanunun metninde bu ibare geçmez. Uygulamada bu adla anılan durum, yargılama sırasında iddianamede yer almayan bir fiilin veya kişinin ortaya çıkmasıdır.

Mahkeme iddianamede gösterilmeyen fiil hakkında hüküm kuramayacağı için (CMK m.225/1), o fiil için kamu davası ancak Cumhuriyet savcısının düzenleyeceği bir iddianameyle açılabilir (m.170/1-2). Buna karşılık iddianamede anlatılan aynı fiilin hukuki niteliği değişiyorsa yeni iddianame gerekmez; bu durumda ek savunma kuralı uygulanır (m.226/1).

10. İddianame Tebliğ Edilen Kişi Ne Yapmalı?

İddianame tebliğ edildiğinde yapılacak ilk iş, suçlamayı ve delilleri okuyup duruşma tarihini kaydetmektir. Kanunun verdiği haklar şu sırayla kullanılır:

1. İddianamedeki yüklenen suçu, sevk maddelerini, suçun yer ve zamanını ve delil listesini okuyun; çağrı kâğıdındaki duruşma tarihini ve zorla getirme ihtarını not edin (CMK m.170/3, m.176/2).
2. Müdafi seçin; müdafi seçecek durumda değilseniz ve müdafi yardımından yararlanmak istiyorsanız baro tarafından bir müdafi görevlendirilir (CMK m.147/1-c).
3. Müdafi, iddianamenin kabulünden sonra dosyanın tamamını inceleyip belge örneklerini harçsız alabilir (CMK m.153/4).
4. İddianamedeki her olayı ve dayandığı delili savunmanızla eşleştirin; iddianame olayları delillerle ilişkilendirmek zorundadır (CMK m.170/4).
5. Savcının lehinize olan hususları sonuç kısmında yazıp yazmadığını kontrol edin ve eksik kalan lehe delillerin toplanmasını duruşmada isteyin (CMK m.170/5).
6. Duruşmada suçun niteliğinin değişeceği bildirilirse ek savunma için süre isteyin (CMK m.226/3).

Şikâyetçi veya mağdursanız, dava yalnız iddianamede gösterilen fiil hakkında yürütüleceği için iddianamenin şikâyet ettiğiniz bütün eylemleri kapsayıp kapsamadığını kontrol edin (CMK m.225/1). Davaya katılma ve diğer haklar mağdur ne demek ve müşteki ne demek yazılarında anlatılmıştır. Kanunun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde yayımlanır.