İptal Davası Nedir? İdari İşlemin İptali, Şartları ve Açma Süresi

İptal davası, hukuka aykırı bir idari işlemin mahkeme kararıyla kaldırılması için açılan idari davadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’na (İYUK) göre idari işlem yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırıysa, menfaati ihlal edilen kişi işlemin iptalini isteyebilir (İYUK m.2/1-a). İptal davası açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa idare mahkemesinde ve Danıştay’da 60 gün, vergi mahkemesinde 30 gündür ve işlemin yazılı bildirimini izleyen günden başlar (İYUK m.7). İptal davası açmak işlemi kendiliğinden durdurmaz; uygulamanın durması için ayrıca yürütmenin durdurulması istenmelidir (İYUK m.27/1).

1. İptal Davası Nedir?

İptal davası, idari yargıda idarenin tek taraflı işlemlerinin hukuka uygunluğunu denetleyen dava türüdür. Anayasa idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunu açık tutar (Anayasa m.125). İYUK iptal davasını, idari işlemin hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için menfaati ihlal edilenlerin açtığı dava olarak tanımlar ve onu tam yargı davası ile idari sözleşme davalarından ayırır (İYUK m.2/1). Maddenin tam metni İYUK madde metinleri sayfasındadır.

İptal davasında mahkeme yalnız hukuka uygunluğu denetler. İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır; idare mahkemeleri yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremez (İYUK m.2/2; Anayasa m.125). Bu nedenle iptal davasında “işlem daha isabetli yapılabilirdi” iddiası tek başına sonuç doğurmaz. Dilekçe, işlemin hangi unsurunun kanuna aykırı olduğunu göstermelidir.

İdari yargının dava türleri ve mahkemeleri ayrıca İdari Yargı Nedir? yazısında anlatılmıştır.

2. İptal Davasının Şartları

İptal davasının şartları, mahkemenin dava dilekçesini esasa girmeden önce denetlediği konulardır. İdare ve vergi mahkemesinde dilekçeler şu yönlerden sırasıyla incelenir (İYUK m.14/3):

• Görev ve yetki: Dava görevli ve yetkili mahkemede açılmış mı?
• İdari merci tecavüzü: Başvuru aslında bir idari mercie mi yapılmalıydı?
• Ehliyet: Davacının dava açma ehliyeti var mı?
• Kesin ve yürütülmesi gereken işlem: Dava konusu, idari davaya konu olabilecek nitelikte bir işlem mi?
• Süre aşımı: Dava, dava açma süresi içinde mi açılmış?
• Husumet: Dava doğru idareye karşı mı açılmış?
• Dilekçenin şekli: Dilekçe İYUK m.3 ve m.5’e uygun mu?

Ehliyet, işlem niteliği veya süre bakımından kanuna aykırılık görülürse mahkeme davanın reddine karar verir (İYUK m.15/1-b). Dilekçenin şekli eksikse dilekçe reddedilir ve otuz gün içinde yeniden düzenlenmesi istenir (İYUK m.15/1-d).

2.1. İptal Davasına Konu Olan İşlem: Kesin ve Yürütülebilir İdari İşlem

İptal davasına konu olabilecek işlem, idarenin kesin ve yürütülmesi gereken bir işlemidir. Mahkeme bu niteliği ilk incelemede ayrıca arar (İYUK m.14/3-d). İdare son sözünü söylemiş, işlem kişinin hukukunda sonuç doğuracak şekilde tamamlanmış olmalıdır.

Görüş, öneri, iç yazışma ve bir kararın hazırlanması için yapılan ara işlemler bu niteliği taşımaz. Böyle bir hazırlık işlemine karşı açılan dava ilk incelemede reddedilir (İYUK m.15/1-b). Bu ret işlemin hukuka uygun olduğunu göstermez; mahkeme işlemin esasını incelememiştir. Asıl işlem tesis edilip yazılı olarak bildirildiğinde, süre o bildirimden başlar ve dava bu kez asıl işleme karşı açılır (İYUK m.7/2-a).

İdarenin düzenleyici işlemleri (yönetmelik, tebliğ gibi) de iptal davasının konusudur. İlgililer düzenleyici işleme, ona dayanarak kendileri hakkında uygulanan işleme veya ikisine birden dava açabilir. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayanan işlemin iptaline engel değildir (İYUK m.7/4).

Birden fazla işleme karşı kural olarak ayrı ayrı dava açılır. İşlemler arasında maddi veya hukuki bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi varsa tek dilekçeyle dava açılabilir (İYUK m.5/1).

2.2. İptal Davasını Kimler Açabilir? Menfaat İhlali Şartı

İptal davasını, dava konusu idari işlemle menfaati ihlal edilen kişiler açabilir (İYUK m.2/1-a). Kanun “hakkı ihlal edilen” demez; menfaatin ihlali yeter. Bu, iptal davasını tam yargı davasından ayıran ölçüttür: tam yargı davasını ise idari eylem veya işlemden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar açar (İYUK m.2/1-b).

Menfaat ihlali şartı iptal davasının ehliyet şartıdır ve mahkeme bunu ilk incelemede denetler (İYUK m.14/3-c). Davacı, işlemin kendi hukuki durumunu nasıl etkilediğini dilekçede açıklamalıdır. İşlemle ilişkisi kurulamayan kişinin açtığı dava ehliyet yokluğundan reddedilir (İYUK m.15/1-b).

Birden fazla kişi tek dilekçeyle dava açabilir. Bunun için davacıların hak veya menfaatlerinde ortaklık bulunması ve davaya yol açan maddi olay ya da hukuki sebeplerin aynı olması gerekir (İYUK m.5/2).

2.3. İptal Davası Açmadan Önce İdareye Başvuru Zorunlu mu?

İptal davası açmadan önce idareye başvurmak kural olarak zorunlu değildir, isteğe bağlıdır. İlgili, dava açmadan önce işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan, dava açma süresi içinde isteyebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur (İYUK m.11/1). Süre sıfırlanmaz: ret üzerine kaldığı yerden işler. İdarenin otuz günlük cevap süresi ve kalan günlerin hesabı idari dava açma süresi yazısında örnekle anlatılmıştır.

İdarenin henüz bir işlem yapmadığı durumda ise kişi, işlemin yapılması için idareye başvurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava bu zımni ret üzerine açılır (İYUK m.10/2). Zımni retten sonra süre hesabı ve dört aylık bekleme sınırı idari dava açma süresi ve zımni ret yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Otuz günlük zımni ret kuralı idari yargıya aittir. SGK’ya ilaç bedeli gibi sosyal güvenlik mevzuatından doğan bir talep için yapılan başvuruda ise Kurum altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır ve dava iş mahkemesinde açılır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4/1; 5510 sayılı Kanun m.101). İki yolun ayrımı, SGK’nın ödeme reddi ile Sağlık Bakanlığının ilaç izni reddi üzerinden SGK kanser ilacı davası yazısında anlatılmıştır.

3. İptal Davası Sebepleri: İdari İşlemin Beş Unsurunda Hukuka Aykırılık

İptal davası sebepleri, idari işlemin beş unsurundaki hukuka aykırılıklardır: yetki, şekil, sebep, konu ve maksat. Bunlardan herhangi birinde hukuka aykırılık iptal sebebidir (İYUK m.2/1-a). Dava dilekçesinde işlemin hangi unsurunun neden hukuka aykırı olduğu açıklanır.

Beş unsurun her birinin ne anlama geldiği ve hangi durumda hukuka aykırı olduğu İdari İşlem Nedir? Unsurları, Özellikleri ve Türleri yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Mahkeme, baktığı davaya ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar ve gerekli gördüğü belge ile bilgileri taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilir (İYUK m.20/1). Davacının her hukuka aykırılık iddiasını ilgili belgeyle ilişkilendirmesi, mahkemenin hangi belgeleri isteyeceğini belirlemesini kolaylaştırır.

4. İptal Davası Açma Süresi: 60 Gün, Vergi Mahkemesinde 30 Gün

İptal davası açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay’da ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür (İYUK m.7/1). Genel süre ancak özel kanunda ayrı bir süre yoksa uygulanır; bu yüzden önce işlemin dayandığı özel kanunda ayrı bir dava açma süresi olup olmadığına bakılır.

Süre geçtikten sonra açılan iptal davası ilk incelemede süre aşımı nedeniyle reddedilir (İYUK m.14/3-e, m.15/1-b).

4.1. İptal Davası Açma Süresi Ne Zaman Başlar?

İptal davası açma süresi, idari uyuşmazlıklarda işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m.7/2-a). Anayasa da idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden başlayacağını düzenler (Anayasa m.125).

Adresi belli olmayanlara özel kanunlarına göre ilan yoluyla bildirim yapılmışsa, özel kanunda aksine hüküm yoksa süre son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar (İYUK m.7/3).

4.2. İptal Davası Açma Süresi Düzenleyici İşlemlerde

İlanı gereken düzenleyici işlemlerde iptal davası açma süresi ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar (İYUK m.7/4). Bu süre kaçırılsa bile düzenleyici işlem kişiye uygulandığında yeni bir süre doğar: ilgili, uygulama işlemi üzerine düzenleyici işleme, uygulama işlemine veya ikisine birden dava açabilir (İYUK m.7/4).

Tatil günleri, adli tatil, üst makama başvurunun süreye etkisi, zımni ret ve ivedi yargılama gibi kısa süreli usuller idari dava açma süresi nasıl hesaplanır yazısında ayrıca anlatılmıştır.

5. İptal Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

İptal davasında görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir; vergi uyuşmazlıklarında vergi mahkemesi, kanunda sayılan bazı işlemlerde ise ilk derece mahkemesi olarak Danıştay görevlidir. Yetkili mahkeme ise, kanunda özel bir kural yoksa, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m.32/1).

5.1. İptal Davasında Görevli Mahkeme

İdare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin görevine giren davalar ile ilk derecede Danıştay’da çözümlenecek davalar dışındaki iptal davalarına bakar (2576 sayılı Kanun m.5/1-a).

Danıştay ise ilk derece mahkemesi olarak şu işlemlere karşı açılacak iptal davalarına bakar (2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24/1):

• Cumhurbaşkanı kararları,
• Cumhurbaşkanlığı kararnameleri dışında Cumhurbaşkanınca çıkarılan düzenleyici işlemler,
• Bakanlıklar, kamu kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca çıkarılan ve ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemler,
• Birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işler.

İdari yargının görevli olduğu bir konuda görevsiz veya yetkisiz idari mahkemeye açılan dava görev ya da yetki yönünden reddedilir ve dosya görevli veya yetkili mahkemeye gönderilir (İYUK m.15/1-a). Adli yargının görevli olduğu konuda idari yargıda açılan dava ise reddedilir (İYUK m.15/1-a).

5.2. İptal Davasında Yetkili Mahkeme

İptal davasında yetkili mahkeme, bu Kanunda veya özel kanunlarda gösterilmemişse, dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m.32/1). Yetki kamu düzenindendir (İYUK m.32/2): taraflar anlaşarak başka bir yer mahkemesini yetkili kılamaz, mahkeme yetkisini kendiliğinden denetler.

6. İptal Davası Nasıl Açılır?

İptal davası, Danıştay, idare mahkemesi veya vergi mahkemesi başkanlığına hitaben yazılmış imzalı bir dilekçeyle açılır (İYUK m.3/1). İdare ve vergi mahkemelerinde dilekçe evrak bürosunca kaydedilir ve dilekçe sahibine evrakın tarih ve sayısını gösteren ücretsiz bir alındı kâğıdı verilir (İYUK m.14/2).

İptal davası ilgili tarafından bizzat veya bir avukat aracılığıyla açılabilir. Avukat olmayan bir vekil tarafından açılan davada dilekçe reddedilir ve otuz gün içinde bizzat veya avukat aracılığıyla yeniden dava açılması istenir (İYUK m.15/1-d).

6.1. İptal Davası Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

İptal davası dilekçesinde şunlar gösterilir (İYUK m.3/2):

• Tarafların ve varsa vekillerinin ad, soyad veya unvanları ile adresleri ve gerçek kişilerin T.C. kimlik numarası,
• Davanın konusu ve sebepleri ile dayanılan deliller,
• Dava konusu idari işlemin yazılı bildirim tarihi.

Dava konusu kararın ve belgelerin asılları veya örnekleri dilekçeye eklenir. Dilekçe ve eklerinin örnekleri karşı taraf sayısından bir fazla verilir (İYUK m.3/3). Dilekçe bu unsurları taşımıyorsa ret kararıyla otuz gün içinde yenilenmesi istenir; yenilenen dilekçede aynı yanlışlıklar yapılırsa dava reddedilir (İYUK m.15/1-d, m.15/5). Doldurulabilir bir örnek İdari İşlemin İptali Dava Dilekçesi Örneği yazısındadır.

6.2. İptal Davasında İlk İnceleme ve Tebligat

İptal davası dilekçesi, idare ve vergi mahkemelerinde mahkeme başkanı veya görevlendireceği üye tarafından yukarıda sayılan yedi yönden incelenir (İYUK m.14/3). Bu inceleme ve ardından yapılacak işlemler dilekçenin alındığı tarihten itibaren en geç on beş gün içinde sonuçlandırılır (İYUK m.14/4). Eksiklik görülmezse dilekçe davalı idareye tebliğ edilir (İYUK m.14/5).

Taraflar yapılan tebliğlere, tebliğden itibaren otuz gün içinde cevap verebilir. Bu süre haklı sebep varsa bir defaya mahsus ve otuz günü geçmemek üzere uzatılabilir (İYUK m.16/3). Davacının ikinci dilekçesi davalıya, davalının ikinci savunması davacıya tebliğ edilir; davacı bu ikinci savunmaya kural olarak cevap veremez (İYUK m.16/2).

6.3. İptal Davasında Yürütmenin Durdurulması

İptal davası açılması, dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz (İYUK m.27/1). İşlemin dava süresince uygulanmaması isteniyorsa dilekçede ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilir. Mahkeme şu iki şart birlikte gerçekleşirse, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (İYUK m.27/2):

• İdari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması,
• İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması.

Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde yürütme, savunma alınmadan da durdurulabilir (İYUK m.27/2). Yürütmenin durdurulması kararları kural olarak teminat karşılığında verilir; durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir (İYUK m.27/6). Karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir (İYUK m.27/7). Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez (İYUK m.27/10).

Şartların ayrıntısı, kamu görevlilerinin atama ve nakil işlemlerindeki istisna ve itiraz usulü Yürütmenin Durdurulması Nedir? yazısında anlatılmıştır.

6.4. İptal Davası Ne Kadar Sürer?

İptal davası için kanunda kesin bir yargılama süresi yoktur. Kanun, öncelikli ve ivedi işler dışındaki dosyaların tekemmül ettikleri sıraya göre ve tekemmül tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılmasını öngörür (İYUK m.20/5). Tekemmül, dosyanın karar verilebilecek hâle gelmesi demektir. Bu nedenle toplam süre, dilekçe aşamasının ne zaman tamamlandığına ve mahkemenin ara kararla istediği bilgi, belge veya bilirkişi incelemesine göre değişir.

Yürütmenin durdurulması kararı verilen dosyalar öncelikle incelenir ve karara bağlanır (İYUK m.27/8).

7. İptal Davasının Sonuçları: İptal Kararı ve İdarenin 30 Günlük Yükümlülüğü

İptal davası kabul edilirse dava konusu işlem mahkeme kararıyla kaldırılır ve idare kararın gereğini yerine getirmek zorundadır. İdare, Danıştay, bölge idare, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez (İYUK m.28/1).

Bu hükmün üç sonucu vardır:

• Yükümlülük yalnız iptal kararlarına değil, yürütmenin durdurulması kararlarına da bağlanmıştır. İdare dava henüz sonuçlanmadan da harekete geçmek zorundadır.
• Ölçüt gecikmeksizin işlem yapmaktır. Otuz gün hedef süre değil, aşılamayacak üst sınırdır.
• Süre kararın idareye tebliğinden işler, karar tarihinden değil.

Karar uygulanmazsa idare aleyhine Danıştay’da ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (İYUK m.28/3). Mahkeme kararlarının süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davası yalnız ilgili idare aleyhine açılabilir (İYUK m.28/4). Davada hükmedilen vekâlet ücreti ve yargılama giderleri, davacının veya vekilinin idareye yazılı olarak bildireceği banka hesabına yatırılır; süresinde ödenmezse genel hükümlere göre icra yoluyla tahsil edilir (İYUK m.28/2).

İYUK m.28/1’in yukarıda aktarılan ilk iki cümlesi yürürlüktedir. Aynı fıkranın sonraki cümleleri ise sık değişmiştir: bir kısmı yürürlükte değildir, kalanı 2014’te yeniden yazılmıştır. Son olarak 2/7/2026 tarihli ve 7588 sayılı Kanunla fıkraya yeni bir cümle eklenmiştir. Bu cümle Millî Savunma Bakanlığı, Jandarma, Sahil Güvenlik, Emniyet ve Millî İstihbarat Teşkilatı personeli ile ilgili öğrenci ve adaylar hakkındadır. Bu kişilerin terör örgütleriyle ilişki gerekçesiyle kamu görevine alınmaması veya kamu görevinden çıkarılması, 375 sayılı KHK’nin geçici 35. maddesine göre yapılan işlemler ve güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının olumsuz değerlendirilmesi üzerine açılan davalarda, göreve iade sonucunu doğuran mahkeme kararları uyarınca yapılacak işlemler nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir (İYUK m.28/1). Bu kadrolardan birine ilişkin bir dosyada maddenin güncel tam metni ayrıca okunmalıdır. Fıkra numarasına dayanan eski kaynaklar bu maddede yanıltabilir.

8. İptal Davasında Kanun Yolları: İstinaf ve Temyiz

İptal davasında idare ve vergi mahkemesi kararlarına karşı kanun yolu istinaftır. Başvuru, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine yapılır (İYUK m.45/1). Konusu kanunda gösterilen parasal sınırı geçmeyen iptal davalarında idare ve vergi mahkemesi kararları kesindir; bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz (İYUK m.45/1). İvedi yargılama usulüne tabi davalarda da istinaf yolu kapalıdır (İYUK m.45/8).

Bölge idare mahkemesi kararı hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunu reddeder. Hukuka aykırı bulursa ilk derece kararını kaldırır ve işin esası hakkında yeniden karar verir (İYUK m.45/3, m.45/4). İlk inceleme kararlarının haklı bulunması, görevsiz veya yetkisiz mahkemenin davaya bakması, gerekli keşif, bilirkişi incelemesi ya da duruşmanın yapılmaması gibi kanunda sayılan hâllerde ise kararı kaldırıp dosyayı kararı veren mahkemeye gönderir; keşif, bilirkişi incelemesi ve duruşma eksikliğini kendisi de gidererek karar verebilir (İYUK m.45/5).

Danıştay’a temyiz yolu yalnız kanunda sayılan davalarda açıktır. Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin aşağıdaki davalarda verdikleri kararlar, tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir (İYUK m.46/1):

• Düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları,
• Belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davaları,
• Belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuz gün ya da daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davaları,
• Müşterek kararnameyle yapılan atama, naklen atama ve görevden alma işlemleri ile daire başkanı ve daha üst düzey kamu görevlilerinin bu işlemlerine karşı açılan iptal davaları,
• İmar planları ve parselasyon işlemlerinden kaynaklanan davalar,
• Ülke çapında yapılan öğrenim, meslek veya kamu hizmetine giriş sınavlarıyla ilgili davalar,
• Kanunda sayılan diğer dava türleri.

Güncellik: 16/7/2026 tarihli ve 7589 sayılı Kanunla temyiz yolu genişletilmiştir. Bu kapsam dışındaki davalarda da bölge idare mahkemesinin istinaf incelemesinde ilk derece kararını kaldırıp yeniden verdiği kararlar, tebliğden itibaren otuz gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir (İYUK m.46/2). Tek hâkimle görülen davalar ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun uygulanmasından doğan davalar gibi kanunda sayılan işlerde bu yol kapalıdır (İYUK m.46/2). Aynı Kanun bölge idare mahkemesinin istinaf üzerine verebileceği kararları da yeniden düzenlemiştir (İYUK m.45/3, m.45/5). 16/7/2026’dan önceki kaynaklar bu iki madde bakımından güncel değildir.

9. İptal Davası ile Tam Yargı Davası Arasındaki Fark

İptal davası ile tam yargı davası arasındaki fark amaçtadır. İptal davası hukuka aykırı işlemin kaldırılmasını, tam yargı davası ise idari eylem veya işlem yüzünden uğranılan zararın giderilmesini amaçlar. İptal davasını menfaati ihlal edilenler, tam yargı davasını kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar açar (İYUK m.2/1-a, m.2/1-b).

	İptal davası	Tam yargı davası
Amaç	Hukuka aykırı idari işlemin kal­dı­rıl­ması	İdari eylem veya işlemden doğan zararın giderilmesi
Kim açar	Menfaati ihlal edilenler (İYUK m.2/1-a)	Kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar (İYUK m.2/1-b)
Dava konusu	İdari işlem	İdari eylem veya işlem
Dilekçede ayrıca gösterilen	İşlemin yazılı bildirim tarihi (İYUK m.3/2-c)	Uyuşmazlık konusu miktar (İYUK m.3/2-d)

Kanun iki davanın nasıl açılabileceğini tek maddede düzenler ve üç yol tanır (İYUK m.12):

• Doğrudan tam yargı davası açmak,
• İptal ve tam yargı davalarını birlikte açmak,
• Önce iptal davası açmak; bu dava karara bağlandıktan sonra kararın tebliğinden veya işlemin icrasından itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açmak.

Üçüncü yolun süre bakımından sonucu önemlidir. Zararın miktarı henüz belli değilse önce iptal davası açılabilir; tazminat için dava süresi kararın tebliğinden itibaren yeniden işler. İlgililerin İYUK m.11 uyarınca idareye başvurma hakkı bu durumda da saklıdır (İYUK m.12). Tazminatın hesabı ve süreleri Tam Yargı Davası Nedir? yazısında anlatılmıştır.

10. İptal Davası Adını Taşıyan Diğer Davalar

“İptal davası” adı Türk hukukunda birbirinden tamamen farklı birkaç dava için kullanılır. Bu yazının konusu olan idari iptal davası, idari işleme karşı idari yargıda açılır. Aşağıdaki davalar ise dava konusu, davacı ve süre bakımından ondan ayrılır. Yanlış yola başvurmak süre kaybına yol açabilir.

Dava	Neye karşı açılır	Kim açar	Süre
İdari iptal davası	Kesin ve yürü­tül­mesi gereken idari işlem	Men­fa­ati ihlal edilen (İYUK m.2/1-a)	Yazılı bil­di­rimi izleyen günden 60 gün, vergide 30 gün (İYUK m.7)
İti­ra­zın iptali davası	Borç­lu­nun icra taki­bine itirazı	Takibe itiraz edilen ala­caklı (İcra ve İflas Kanunu m.67)	İti­ra­zın teb­li­ğin­den iti­ba­ren bir yıl (İcra ve İflas Kanunu m.67)
Tasar­ru­fun iptali davası	Borç­lu­nun İcra ve İflas Kanunu m.278-280’de sayılan tasar­ruf­ları	Aciz belgesi bulunan ala­caklı veya iflas idaresi (İcra ve İflas Kanunu m.277)	Tasar­ru­fun yapıl­dığı tarih­ten iti­ba­ren beş yıl (İcra ve İflas Kanunu m.284)
Tapu iptali ve tescil davası	Yolsuz tescil	Aynî hakkı zede­le­nen kişi (Türk Medeni Kanunu m.1025)	Bu maddede süre öngö­rül­me­miş­tir
Anayasa Mah­ke­me­sinde iptal davası	Kanun, Cum­hur­baş­kan­lığı karar­na­mesi, TBMM İçtü­züğü	Cum­hur­baş­kanı, en fazla üyeye sahip iki parti grubu, üye tam­sa­yı­sı­nın en az beşte biri (Anayasa m.150)	Resmî Gazete’de yayım­lan­ma­dan iti­ba­ren altmış gün (Anayasa m.151)

Anayasa Mahkemesindeki iptal davasını bireyler açamaz. Bir davada uygulanacak kanun hükmünün Anayasa’ya aykırı olduğu düşünülüyorsa bu iddia davaya bakan mahkemeye sunulur. Mahkeme hükmü Anayasa’ya aykırı görür veya iddiayı ciddi bulursa davayı geri bırakıp Anayasa Mahkemesine başvurur (Anayasa m.152). İdari işlemin kendisine karşı ise idari yargıda iptal davası açılır.

Adli yargıdaki iptal davaları ayrı yazılarda anlatılmıştır: İtirazın İptali Davası · Tasarrufun İptali Davası · Tapu İptali ve Tescil Davası.

İdari işleme karşı iptal davası örnekleri: İmar Planının İptali Davası · Yapı Ruhsatının İptali · İşyeri Açma Ruhsatının İptali · İhalelere Katılmaktan Yasaklama Kararının İptali · Kamulaştırma Kararının İptali · Güvenlik Soruşturması Olumsuz: İptal Davası · Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir?