Teşebbüs Ne Demek? TCK 35 Suça Teşebbüs ve Cezası

Suça teşebbüs, kişinin işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamamasıdır (Türk Ceza Kanunu m.35/1). Teşebbüs aşamasında kalan suç da cezalandırılır, ama ceza tamamlanmış suça göre indirilir. 04.06.2025’ten beri teşebbüs cezası ağırlaştırılmış müebbet yerine 14-21 yıl, müebbet yerine 10-18 yıl hapistir; diğer suçlarda cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir (TCK m.35/2). Bu yazı, hakkında bir suça teşebbüs ettiği iddiasıyla soruşturma veya kovuşturma yürüyen kişinin ve o suçun mağdurunun teşebbüs cezasını, gönüllü vazgeçmenin sonucunu ve 2025 değişikliğinin hangi fiile uygulanacağını anlaması için yazıldı.

1. Suça Teşebbüs: Öne Çıkanlar

• Suça teşebbüs, kasten işlenmek istenen suçun icrasına doğrudan doğruya başlanıp failin elinde olmayan bir nedenle tamamlanamamasıdır (TCK m.35/1).
• Teşebbüs cezası 04.06.2025’ten beri ağırlaştırılmış müebbet yerine 14-21 yıl, müebbet yerine 10-18 yıl hapistir; diğer suçlarda cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir (TCK m.35/2).
• 04.06.2025’ten önce işlenen fiillerde fail lehine olan eski bantlar (13-20 ve 9-15 yıl) uygulanır (TCK m.7/2).
• Teşebbüs indiriminin oranını meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı belirler (TCK m.35/2).
• Hazırlık hareketleri kural olarak teşebbüs sayılmaz; sorumluluk icraya başlamayla doğar (TCK m.35/1).
• Suçu kendi iradesiyle bırakan veya neticeyi kendi çabasıyla önleyen fail teşebbüsten cezalandırılmaz (TCK m.36).
• Taksirli suçlarda teşebbüs olmaz (TCK m.35/1, m.22/2).

2. Teşebbüs Ne Demek? Suça Teşebbüs Nedir?

Teşebbüs günlük dilde “girişim, girişme” anlamına gelir. Ceza hukukunda teşebbüs, bir suçun icrasına başlanmış olmasına rağmen suçun failin iradesi dışındaki bir engel yüzünden tamamlanamamasıdır. Kanunun kullandığı tam terim suça teşebbüstür ve Türk Ceza Kanunu’nun 35. maddesinde düzenlenir; teşebbüs aşamasında kalan suçun faili, cezası indirilerek sorumlu tutulur (TCK m.35).

Teşebbüs sözcüğü hukukta başka bir anlamda da kullanılır. Rekabet hukukunda teşebbüs, piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişiler ile bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün oluşturan birimlerdir (Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.3). “Özel teşebbüs” ifadesi de bu ekonomik anlama yakındır. Bu yazı yalnız ceza hukukundaki suça teşebbüsü anlatır.

Teşebbüsün cezalandırılmasının nedeni şudur: fail suçu işlemeye karar vermiş ve harekete geçmiştir; sonucun gerçekleşmemesi onun iradesinden değil, dışarıdaki bir engelden kaynaklanmıştır. Bu yüzden teşebbüs aşamasında kalan suç cezasız kalmaz, ama tamamlanmış suça göre daha az cezalandırılır (TCK m.35/2).

3. Teşebbüsün Şartları (TCK 35)

Teşebbüsün şartları, TCK m.35/1’in lafzından çıkan dört koşuldur. Dördü birlikte gerçekleşmedikçe kişi teşebbüsten sorumlu tutulamaz:

1. Kast: Kişi belirli bir suçu işlemeyi kastetmiş olmalıdır. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir (TCK m.21/1).
2. Elverişli hareket: Yapılan hareketler o suçu meydana getirmeye elverişli olmalıdır (TCK m.35/1).
3. Doğrudan doğruya icraya başlama: Hazırlık aşaması geçilmiş, suçun icrasına fiilen girişilmiş olmalıdır (TCK m.35/1).
4. Elde olmayan nedenle tamamlayamama: Suç, failin iradesi dışındaki bir nedenle yarıda kalmalıdır (TCK m.35/1).

Dördüncü şartın karşılığı gönüllü vazgeçmedir. Suç failin kendi iradesiyle yarıda kalmışsa teşebbüs cezası uygulanmaz; bu durum TCK m.36’da ayrıca düzenlenir (aşağıda).

3.1. Teşebbüste Hazırlık Hareketleri ile İcra Hareketleri

Teşebbüste sorumluluk, suçun icrasına doğrudan doğruya başlanmasıyla doğar (TCK m.35/1). Bu yüzden icradan önce gelen hazırlık hareketleri kural olarak teşebbüs sayılmaz. Suçta kullanılacak aleti edinmek, olay yerini gözetlemek veya suçla ilgili bilgi toplamak bu tür hareketlere örnektir.

Failin niyeti ne kadar açık olursa olsun, niyet tek başına teşebbüs kurmaz. Kanun “hareketlerle” icraya başlamayı arar; dolayısıyla işlenmek istenen suçun kanuni tanımındaki fiile yönelmiş ve dış dünyaya yansımış bir davranış gerekir (TCK m.35/1). Tehdit edici sözler veya bir suçu işleyeceğini söylemek, o suçun icra hareketi sayılmadıkça teşebbüs için yeterli değildir. Bu sözler başlı başına ayrı bir suç oluşturuyorsa sorumluluk o suçtan doğar.

Hazırlık niteliğindeki bir fiil kanunda ayrıca suç olarak tanımlanmışsa sorumluluk o suçun kendi maddesinden doğar, teşebbüs hükmünden değil. Kanunun açıkça suç saymadığı bir hazırlık hareketi için ise ceza verilemez (TCK m.2/1).

3.2. Teşebbüste Elverişlilik: İşlenemez Suç

Teşebbüs, hareketlerin suçu meydana getirmeye elverişli olmasını şart koşar (TCK m.35/1). Kullanılan araç veya yöneltilen hareket, suçun kanuni tanımındaki sonucu doğurmaya baştan elverişli değilse teşebbüs sorumluluğu doğmaz. Bu durum “işlenemez suç” ya da “elverişsiz teşebbüs” terimleriyle anılır.

Elverişlilik şartı, hareketin somut olayda sonuca ulaşıp ulaşmadığıyla karıştırılmamalıdır. Teşebbüste sonuç zaten gerçekleşmemiştir; aranan, hareketin o sonucu doğurmaya elverişli olmasıdır. Sonuç, elverişli bir hareketin failin elinde olmayan bir nedenle yarıda kalması yüzünden gerçekleşmemişse teşebbüs vardır (TCK m.35/1).

3.3. Teşebbüsün Türleri: Eksik ve Tam Teşebbüs

Teşebbüs iki biçimde ortaya çıkar. Eksik teşebbüste fail icra hareketlerini bitirememiştir; örneğin hareket ortasında yakalanmıştır. Tam teşebbüste fail icra hareketlerini bitirmiş, ama netice failin elinde olmayan bir nedenle gerçekleşmemiştir. TCK m.35/1 iki durumu da aynı cümlede kapsar ve cezada ayrım yapmaz; ikisinde de ceza TCK m.35/2’ye göre belirlenir.

Ayrımın önemi gönüllü vazgeçmede ortaya çıkar. İcra hareketleri henüz bitmemişse failin hareketleri bırakması yeterlidir; icra hareketleri bitmişse fail ancak kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önlerse cezasızlıktan yararlanır (TCK m.36).

4. Teşebbüs Cezası Ne Kadar? (TCK 35/2)

Teşebbüs cezası, 04.06.2025’ten sonra işlenen fiillerde ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine 14 yıldan 21 yıla, müebbet hapis yerine 10 yıldan 18 yıla kadar hapistir; diğer suçlarda tamamlanmış suç için verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir (TCK m.35/2). Ceza her zaman tamamlanmış suçun kanundaki cezasından hareketle belirlenir:

Tamamlanmış suçun cezası	Teşebbüs hâlinde ceza
Ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet hapis	14 yıldan 21 yıla kadar hapis
Müebbet hapis	10 yıldan 18 yıla kadar hapis
Süreli hapis veya adli para cezası	Verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir

Süreli cezalarda indirilen şey cezanın bir bölümüdür. “Dörtte üçü indirilir” en yüksek indirimi, “dörtte biri indirilir” en düşük indirimi ifade eder. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet cezalarda ise indirim yapılmaz, kanun doğrudan bir hapis aralığı gösterir (TCK m.35/2).

4.1. Teşebbüs İndirimi Oranını Ne Belirler?

Teşebbüs indiriminin oranını kanundaki tek ölçüt belirler: meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı (TCK m.35/2). Hareket mağdurda ağır bir zarar doğurmuş ya da ciddi bir tehlike yaratmışsa ceza aralığın üst ucuna, indirim ise alt ucuna yaklaşır. Eylem somut bir zarar veya tehlike doğmadan yarıda kalmışsa ceza aralığın alt ucuna, indirim ise üst ucuna yaklaşır.

Bu ölçüt, cezanın yerini hâkimin serbest takdirine bırakmaz. Hâkim hangi oranı seçtiğini zarar veya tehlikenin ağırlığıyla ilişkilendirerek açıklamak zorundadır. Aynı suçta iki farklı teşebbüs, doğurdukları zarar veya tehlikeye göre farklı cezalar alabilir.

4.2. Teşebbüs İndirimi Ceza Hesabında Ne Zaman Uygulanır?

Teşebbüs indirimi, temel ceza belirlendikten ve nitelikli hâllere göre artırma ve indirmeler yapıldıktan sonra, diğer indirim nedenlerinden önce uygulanır. Kanunun öngördüğü sıra şudur (TCK m.61/5):

1. Temel ceza suçun kanuni tanımındaki alt ve üst sınır arasında belirlenir (TCK m.61/1).
2. Nitelikli hâller varsa önce artırma, sonra indirme yapılır (TCK m.61/4).
3. Teşebbüs indirimi uygulanır.
4. Sırasıyla iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve şahsi indirim sebepleri uygulanır.
5. En son takdiri indirim nedenleri uygulanarak sonuç ceza bulunur (TCK m.61/5).

5. Teşebbüs Cezasında 2025 Değişikliği: Hangi Bant Uygulanır?

Teşebbüs cezasının bantları 2025’te artırıldı. 04.06.2025 tarihli ve 32920 sayılı Resmî Gazete’de (Mükerrer) yayımlanan 7550 sayılı Kanun’un 8. maddesi, TCK m.35/2’deki “onüç yıldan yirmi yıla” ibaresini “ondört yıldan yirmibir yıla”, “dokuz yıldan onbeş yıla” ibaresini “on yıldan onsekiz yıla” olarak değiştirdi. Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girdi (7550 sayılı Kanun m.8, m.21). Süreli cezalardaki dörtte bir ile dörtte üç arasındaki indirim oranı değişmedi.

Hangi bandın uygulanacağını fiilin işlendiği tarih belirler. Suçun işlendiği zaman yürürlükte olan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanun farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2). Yeni bantlar eskisinden ağır olduğu için geriye yürümez:

Fiilin işlendiği tarih	Ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet yerine	Müebbet yerine
04.06.2025’ten önce	13 yıldan 20 yıla kadar	9 yıldan 15 yıla kadar
04.06.2025 ve sonrası	14 yıldan 21 yıla kadar	10 yıldan 18 yıla kadar

İnternette teşebbüs cezasını hâlâ “9-15 yıl” veya “13-20 yıl” olarak veren kaynaklar bu yüzden ancak 04.06.2025’ten önce işlenmiş fiiller için doğrudur. Bu tarihten sonra işlenen bir fiil için doğru bantlar 10-18 ve 14-21 yıldır.

6. Teşebbüs ve Kasten Öldürme: Öldürmeye Teşebbüs Cezası Kaç Yıl?

Kasten öldürmeye teşebbüs cezası, 04.06.2025’ten sonra işlenen fiillerde 10 yıldan 18 yıla kadar hapistir. Kasten öldürmenin temel hâlinin cezası müebbet hapis olduğundan bu bant uygulanır (TCK m.81/1, m.35/2). Suç tasarlayarak, canavarca hisle, çocuğa, kadına veya üstsoy, altsoy, eş ya da kardeşe karşı işlenmesi gibi nitelikli hâllerden birinde ceza ağırlaştırılmış müebbet hapis olduğu için teşebbüste 14 yıldan 21 yıla kadar hapis verilir (TCK m.82/1, m.35/2).

Suç	Tamamlanmış hâlde ceza	Teşebbüste ceza (04.06.2025 ve sonrası)
Kasten öldürme (temel hâl)	Müebbet hapis (TCK m.81/1)	10-18 yıl hapis
Nitelikli kasten öldürme	Ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet hapis (TCK m.82/1)	14-21 yıl hapis

Kasten öldürmeye teşebbüs cezası bıçak veya silah kullanılmasına göre ayrı bir bant içermez. Bıçak ve ateşli silah TCK m.82’deki nitelikli hâller arasında sayılmaz; (c) bendi yangın, su baskını, tahrip, batırma, bombalama ile nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanılmasını kapsar (TCK m.82/1-c). Kullanılan aracın niteliği, zarar veya tehlikenin ağırlığı üzerinden aralık içindeki cezayı etkiler (TCK m.35/2).

Uygulamadaki asıl tartışma, fiilin öldürmeye teşebbüs mü yoksa kasten yaralama mı olduğudur. Ayrım failin kastına bağlıdır: fail öldürmek mi istemiştir, yaralamak mı (TCK m.21/1, m.35/1)? Aynı yaralanma, öldürme kastıyla yapılmışsa öldürmeye teşebbüs, yaralama kastıyla yapılmışsa kasten yaralama olarak cezalandırılır ve iki suçun cezası arasında büyük fark vardır. Öldürme kastının hangi olgulardan çıkarıldığı ve kasten öldürmenin diğer ayrıntıları ayrı yazıların konusudur: Kasten adam öldürme suçu ve cezası (TCK 81) · Nitelikli kasten öldürme (TCK 82).

Öldürme kastının olası kast olduğu durumda ceza ayrıca değişir: olası kastla işlenen kasten öldürmede müebbet yerine yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar hapis verilir (TCK m.21/2). Olası kast ile bilinçli taksir arasındaki fark için: Olası kast ve bilinçli taksir farkı.

7. Teşebbüs ve Kasten Yaralama: Kasten Yaralamaya Teşebbüs Cezası

Kasten yaralamaya teşebbüs mümkündür ve cezası kasten yaralamanın cezasından indirilerek belirlenir. Kasten yaralama kasıtlı bir suç olduğundan, fail yaralama kastıyla icraya başlayıp elinde olmayan bir nedenle suçu tamamlayamamışsa TCK m.35 uygulanır (TCK m.86/1, m.35/1). Kasten yaralamanın cezası süreli hapis olduğu için teşebbüste verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir (TCK m.35/2).

Kasten yaralamaya teşebbüs cezasının hesabında önce yaralamanın hangi fıkraya girdiği belirlenir. Temel hâlde ceza bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapistir (TCK m.86/1). Suç silahla, kamu görevi nedeniyle veya üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı işlenirse ceza şikâyet aranmaksızın yarı oranında artırılır (TCK m.86/3). Teşebbüs indirimi bu artırmadan sonra uygulanır (TCK m.61/5). Kasten yaralamanın fıkraları ve şikâyet şartı için: Kasten yaralama suçu ve cezası (TCK 86).

8. Teşebbüsün Mümkün Olmadığı Suçlar

Teşebbüs her suçta mümkün değildir. Kanun lafzı üç grubu ayrı tutar: taksirli suçlar, teşebbüsü tamamlanmış suç gibi cezalandırılan suçlar ve kanuni tanımı zaten bir girişimi cezalandıran suçlar.

Taksirli suçlarda teşebbüs olmaz. TCK m.35/1 teşebbüsü kişinin “işlemeyi kastettiği” bir suça bağlar. Taksirde ise fail neticeyi öngörmeden ya da öngörüp istemeden, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davrandığı için sorumludur (TCK m.22/2-3). Kastedilen bir suç ve ona yönelmiş icra hareketi bulunmadığından taksirli suçta teşebbüs kurulamaz. Taksir kavramı için: Taksir ne demek?

Teşebbüsü tamamlanmış suç gibi cezalandırılan suçlar. Kanun bazı suçlarda teşebbüs indirimini açıkça kaldırır. Örneğin göçmen kaçakçılığında suç teşebbüs aşamasında kalmış olsa dahi tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur (TCK m.79/1). Ayrıntı: Göçmen kaçakçılığı suçu (TCK 79).

Kanuni tanımı zaten girişimi cezalandıran suçlar. Bazı suçlar kanunda “teşebbüs etmek” veya “yönelik bir fiil işlemek” biçiminde tanımlanır. Örneğin cebir ve şiddet kullanarak Anayasa düzenini ortadan kaldırmaya teşebbüs edenler ağırlaştırılmış müebbet hapisle cezalandırılır (TCK m.309/1). Bu suçlarda kanuni tanımın kendisi girişimi cezalandırır; girişimde bulunulduğunda suçun tanımındaki fiil gerçekleşmiş olur.

Olası kastla işlenen fiilin teşebbüs aşamasında kalması ise kanunda ayrıca düzenlenmemiştir. TCK m.35/1 “kastettiği” bir suçtan söz eder, TCK m.21/2 de olası kastı ayrı bir kast türü olarak tanımlar; kanun lafzı iki hükmün birlikte nasıl uygulanacağına açık bir cevap vermez. Bu soru somut olayın kast değerlendirmesiyle birlikte tartışılır.

8.1. Teşebbüs ve İntihar: İntihara Teşebbüs Suç mu?

İntihara teşebbüs eden kişinin kendisi suç işlemiş olmaz. Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için ceza verilemez (TCK m.2/1). TCK m.84 intihar etmeyi değil, başkasını intihara azmettirmeyi, teşvik etmeyi, intihar kararını kuvvetlendirmeyi veya intihara yardım etmeyi cezalandırır; bu fiillerin cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir (TCK m.84/1). Başkalarını intihara alenen teşvik etmek de ayrıca cezalandırılır (TCK m.84/3).

9. Teşebbüs: Hırsızlık, Yağma ve Dolandırıcılıkta Suçun Tamamlanma Anı

Mala karşı suçlarda teşebbüs tartışması çoğu zaman suçun ne zaman tamamlandığı sorusunda düğümlenir. Suç, kanuni tanımındaki fiil tamamlandığında tamamlanmış olur; o ana kadar kalan hareket teşebbüstür (TCK m.35/1). Hırsızlığın kanuni tanımı malı “bulunduğu yerden alan” kişiyi (TCK m.141/1), dolandırıcılığın kanuni tanımı hileli davranışlarla aldatarak “bir yarar sağlayan” kişiyi cezalandırır (TCK m.157/1); teşebbüs ile tamamlanmış suç arasındaki sınır bu fiillerin gerçekleşip gerçekleşmediğine göre çizilir. Ayrıntılı anlatım ilgili yazılardadır: Hırsızlık suçu ve cezası · Yağma suçu ve cezası · Dolandırıcılıkta teşebbüs ve suçun tamamlanması.

Cinsel saldırıda ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada da teşebbüs, suçun kanuni tanımındaki fiile başlanmasıyla doğar; indirim oranı yine zarar veya tehlikenin ağırlığına göre belirlenir (TCK m.35/2). Bu suçların kendi tanımları için: Cinsel saldırı suçu ve cezası (TCK 102) · Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (TCK 109).

10. Teşebbüste Gönüllü Vazgeçme (TCK 36)

Teşebbüste gönüllü vazgeçme, failin suçun icra hareketlerinden kendi iradesiyle vazgeçmesi ya da kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önlemesidir. Gönüllü vazgeçen fail teşebbüsten cezalandırılmaz. Ancak o ana kadar yaptığı kısım başlı başına bir suç oluşturuyorsa yalnız o suçun cezasını alır (TCK m.36).

Gönüllü vazgeçmenin iki biçimi vardır ve biçim, teşebbüsün türüne bağlıdır:

• İcra hareketleri bitmemişse: Failin hareketleri kendi iradesiyle bırakması yeterlidir (TCK m.36).
• İcra hareketleri bitmişse: Fail, suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini kendi çabasıyla önlemelidir; yalnız beklemek yetmez (TCK m.36).

Vazgeçmenin gönüllü sayılması için suçun yarıda kalmasının nedeni failin kendi iradesi olmalıdır. Dış bir engel ortaya çıktığı için bırakan fail, örneğin yakalanacağını anlayıp duran fail, gönüllü vazgeçmiş sayılmaz; bu durumda suç elde olmayan bir nedenle tamamlanamamıştır ve teşebbüs hükümleri uygulanır (TCK m.35/1, m.36).

Gönüllü vazgeçmede tam cezasızlık her zaman söz konusu değildir. Öldürme kastıyla harekete geçip vazgeçen fail mağduru o ana kadar yaralamışsa, öldürmeye teşebbüsten cezalandırılmaz ama kasten yaralamadan cezalandırılır (TCK m.36, m.86).

10.1. Teşebbüs ile Gönüllü Vazgeçme Arasındaki Fark

Teşebbüs ile gönüllü vazgeçme arasındaki fark, suçun neden yarıda kaldığıdır:

Ölçüt	Teşebbüs (TCK m.35)	Gönüllü vazgeçme (TCK m.36)
Suç neden yarıda kaldı?	Failin elinde olmayan bir engel yüzünden	Failin kendi iradesiyle veya kendi çabasıyla
Teşebbüsten ceza	Verilir, tamamlanmış suça göre indirilir	Verilmez
O ana kadar tamamlanan kısım	Teşebbüs cezası içinde değer­len­di­ri­lir	Başlı başına suçsa yalnız o suçun cezası verilir

10.2. Teşebbüste İştirak Hâlinde Gönüllü Vazgeçme (TCK 41)

Suç birden fazla kişiyle birlikte işleniyorsa gönüllü vazgeçmeden yalnız gönüllü vazgeçen suç ortağı yararlanır (TCK m.41/1). Diğer ortaklar vazgeçmediyse teşebbüs veya tamamlanmış suç hükümlerine göre sorumlu olmaya devam eder.

Gönüllü vazgeçen ortak iki durumda suç işlenmiş olsa bile gönüllü vazgeçme hükümlerinden yararlanır: suç, onun gösterdiği gayret dışında başka bir sebeple işlenmemişse ya da suç onun bütün gayretine rağmen işlenmişse (TCK m.41/2). Suç ortaklığının türleri için: İştirak ne demek?

10.3. Teşebbüs, Gönüllü Vazgeçme ve Etkin Pişmanlık Farkı

Gönüllü vazgeçme suç tamamlanmadan önceki iradeyi düzenler. Etkin pişmanlık ise suç tamamlandıktan sonra gösterilen pişmanlığı düzenler ve yalnız kanunun o suç için açıkça öngördüğü hâllerde uygulanır. Örneğin hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık gibi suçlar tamamlandıktan sonra fail mağdurun zararını kovuşturma başlamadan önce aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse cezanın üçte ikisine kadarı indirilir (TCK m.168/1).

İki kurumun sonucu da farklıdır: gönüllü vazgeçmede teşebbüsten ceza verilmez, etkin pişmanlıkta ise kural olarak ceza indirilir. Etkin pişmanlığın hangi suçlarda ve hangi oranda uygulandığı için: Etkin pişmanlık nedir?

11. Teşebbüste Zamanaşımı, HAGB ve Erteleme

Teşebbüste dava zamanaşımı, son hareketin yapıldığı günden itibaren işlemeye başlar; tamamlanmış suçlarda ise başlangıç suçun işlendiği gündür (TCK m.66/6). Zamanaşımı süresi TCK m.66/1’deki ceza kademelerine göre belirlenir. Kademeler ve kesilme sebepleri için: Dava zamanaşımı (TCK 66).

Teşebbüs indirimi, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve hapis cezasının ertelenmesi bakımından da sonuç doğurur. Bu iki kurum, yargılama sonunda hükmolunan cezaya bakar: HAGB için hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olmalıdır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/5); erteleme için mahkûm olunan hapis cezası kural olarak iki yıl veya daha az olmalıdır (TCK m.51/1). Teşebbüs indirimi sonuç cezayı belirleyen hesap sırasının içinde yer aldığından (TCK m.61/5), indirimden sonra ortaya çıkan ceza bu sınırların altında kalabilir. Diğer şartlar için: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) · Hapis cezasının ertelenmesi (TCK 51).

12. Teşebbüs Hükümleri: Dayanak Tablosu

Konu	Kural	Dayanak
Tanım	Kasten, elverişli hare­ket­lerle doğrudan doğruya icraya başlama ve elde olmayan nedenle tamam­la­ya­mama	TCK m.35/1
Hazırlık hareketleri	Kural olarak teşebbüs sayılmaz	TCK m.35/1
Ceza (ağır­laş­tı­rıl­mış müebbet yerine)	14-21 yıl (04.06.2025 öncesi fiillerde 13-20)	TCK m.35/2; 7550 sK m.8
Ceza (müebbet yerine)	10-18 yıl (04.06.2025 öncesi fiillerde 9-15)	TCK m.35/2; 7550 sK m.8
Ceza (diğer hâller)	Cezanın 1/4’ünden 3/4’üne kadarı indirilir	TCK m.35/2
İndirim ölçütü	Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı	TCK m.35/2
Hesap sırası	Nitelikli hâllerden sonra, iştirak ve diğer indi­rim­ler­den önce	TCK m.61/5
Zaman bakımından uygulama	Fail lehine olan kanun uygulanır	TCK m.7/2
Gönüllü vazgeçme	Teşebbüsten ceza verilmez; tamamlanan kısım suçsa ondan sorumluluk	TCK m.36
İştirakte vazgeçme	Yalnız vazgeçen ortak yararlanır	TCK m.41
Taksirli suçlar	Teşebbüs olmaz	TCK m.35/1, m.22/2
Zamanaşımı başlangıcı	Son hareketin yapıldığı gün	TCK m.66/6

Türk Ceza Kanunu’nun güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde yayımlanır.