Yüz Kızartıcı Suçlar Nelerdir? Liste, Memuriyet ve Sicil

Yüz kızartıcı suçlar, Türk Ceza Kanunu’nda tanımlanmış bir suç türü değildir; Anayasa ve özel kanunların, belirli bir hakka veya mesleğe erişimi engellemek için kullandığı bir suç grubudur. Yüz kızartıcı suçların en bilinen listesi Anayasa m.76’dadır: zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma ve dolanlı iflas. Bu yüz kızartıcı suçlardan hüküm giyen kişi affa uğramış olsa bile milletvekili seçilemez (Anayasa m.76). Yüz kızartıcı suç kavramı Milletvekili Seçimi Kanunu, Hâkimler ve Savcılar Kanunu, Bankacılık Kanunu, Sigortacılık Kanunu ve Avukatlık Kanunu’nda da geçer. Her kanun yüz kızartıcı suç kapsamını kendi metninde sayar; bu yüzden aynı mahkûmiyet bir kanuna göre engel oluştururken diğerine göre oluşturmayabilir.

1. Yüz Kızartıcı Suç Nedir?

Yüz kızartıcı suç, TCK’da ayrı bir suç tipi veya kategori olarak düzenlenmemiş, Anayasa ve özel kanunlarda seçilme, memuriyet ve meslek şartı olarak kullanılan bir suç grubudur. TCK suçları korunan değere göre (hayata karşı suçlar, malvarlığına karşı suçlar gibi) düzenler; “yüz kızartıcı” adında bir başlık kullanmaz. Bu nedenle bir mahkûmiyetin yüz kızartıcı suç sayılıp sayılmadığı TCK’dan değil, şartı koyan kanunun metninden okunur. Yüz kızartıcı suçlar maddesi denildiğinde en çok Anayasa m.76 kastedilir; TCK’da yüz kızartıcı suçları sayan bir madde yoktur.

Yüz kızartıcı suç sayılan fiillerin ortak özelliği, Anayasa m.76 listesinin de gösterdiği gibi, kasten işlenmeleri ve güven ile dürüstlük ilişkisini hedef almalarıdır: kamu görevlisinin görevi nedeniyle kendisine verilen malı sahiplenmesi (zimmet), rüşvet alması, başkasının malını çalması veya hile ile menfaat sağlaması. Taksirle işlenen suçlar bu grubun dışındadır; Anayasa m.76 da taksirli suçları hapis süresi hesabından ayrıca hariç tutar (Anayasa m.76).

Yüz kızartıcı suç ibaresi her kanunda kullanılmaz. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu, engel oluşturan suçları bu ibareyi kullanmadan tek tek sayar (657 sayılı Kanun m.48/A-5; 3568 sayılı Kanun m.4/d). Avukatlık Kanunu ise suçları m.5/1-a’da tek tek sayar ve ikinci fıkrada bu listeye “yüz kızartıcı suçlar” diye atıf yapar (Avukatlık Kanunu m.5). Yüz kızartıcı suçlar sorusunun cevabı bu yüzden kanundan kanuna farklıdır.

2. Yüz Kızartıcı Suçlar Nelerdir? Anayasa m.76 Listesi

Yüz kızartıcı suçlar hangileridir sorusunun cevabı Anayasa m.76’daki listeyle başlar. Yüz kızartıcı suçlar Anayasa m.76’da şöyle sayılır: zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma ve dolanlı iflas. Anayasa bu dokuz suçu “gibi yüz kızartıcı suçlar” diye anar; liste bu nedenle örnekseldir, kapalı bir katalog değildir. Aynı hüküm yüz kızartıcı suçların yanında kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarını açığa vurma ve terör eylemlerine katılma suçlarını da sayar. Bu suçlardan biriyle hüküm giyenler, affa uğramış olsalar bile milletvekili seçilemez (Anayasa m.76).

Anayasa m.76’daki yüz kızartıcı suçlar listesi eski ceza kanununun terimlerini kullanır. Bugünkü TCK karşılıkları şöyledir:

Yüz kızartıcı suç (Anayasa m.76)	Bugünkü TCK karşılığı
Zimmet	Zimmet suçu, TCK 247
İhtilas	Zimmetin nitelikli hâli yönünde değer­len­di­ri­len eski kanun terimi (TCK 247/2 bağlamı)
İrtikap	İrtikap suçu, TCK 250
Rüşvet	Rüşvet suçu, TCK 252
Hırsızlık	Hırsızlık suçu, TCK 141-142
Dolan­dı­rı­cı­lık	Dolan­dı­rı­cı­lık suçu, TCK 157-158
Sahtecilik	Resmî belgede sahtecilik, TCK 204 vd.
İnancı kötüye kullanma	Güveni kötüye kullanma, TCK 155
Dolanlı iflas	Hileli iflas, TCK 161

Yüz kızartıcı suçlar listesindeki “gibi” sözcüğü, benzer nitelikteki suçların da kapsama alınabilmesine imkân verir. Ancak bu esneklik her kanunda aynı sonucu doğurmaz: suçları tek tek sayan kanunlarda (657 sayılı Kanun m.48/A-5 gibi) listede olmayan suç, adıyla engel oluşturmaz.

2.1. Yüz Kızartıcı Suçlarda İhtilas Nedir?

Yüz kızartıcı suçlar listesindeki ihtilas, Anayasa m.76’nın kullandığı eski ceza kanunu terimidir; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda ihtilas adıyla ayrı bir suç maddesi yoktur. Bugünkü kanunda zimmet suçu, görevi nedeniyle zilyetliği kendisine devredilen veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçiren kamu görevlisi için düzenlenir; suçun zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarla işlenmesi cezayı yarı oranında artırır (TCK m.247). İhtilas bu nedenle uygulamada zimmetin hileli davranışlarla işlenen nitelikli hâli yönünde değerlendirilir. Zimmet suçunun unsurları zimmet suçu ve cezası yazısında ayrıca anlatılmıştır.

3. Yüz Kızartıcı Suç Olup Olmadığı Nasıl Tespit Edilir?

Yüz kızartıcı suç olup olmadığı, suçun adına bakılarak değil, hangi hak veya meslek için sorulduğuna bakılarak tespit edilir. Aynı mahkûmiyet milletvekilliği için yüz kızartıcı suç sayılırken sigorta şirketi kuruculuğu için başka bir listeye göre değerlendirilir. Tespit için şu sıra izlenir:

1. Şartı koyan kanunu belirleyin: Memuriyet için 657 sayılı Kanun m.48/A-5, avukatlık için Avukatlık Kanunu m.5, milletvekilliği için Anayasa m.76 ve Milletvekili Seçimi Kanunu m.11, özel güvenlik için 5188 sayılı Kanun m.10 incelenir.
2. Kanunun listesiyle karşılaştırın: Mahkûmiyetin konusu olan suç, o kanunun saydığı suçlar arasında adıyla geçiyor mu? Liste “gibi” ile bitiyorsa (Anayasa m.76) benzer nitelikteki suçlar da kapsama girebilir; suçları tek tek sayan kanunda listede olmayan suç adıyla engel oluşturmaz.
3. Süre ve kast ölçütünü kontrol edin: Suç listede yoksa kanunun hapis süresi ölçütüne bakılır. 657 sayılı Kanun’da kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis, Avukatlık Kanunu’nda iki yıldan fazla hapis engeldir (657 sayılı Kanun m.48/A-5; Avukatlık Kanunu m.5/1-a).
4. Af, erteleme ve HAGB kaydını okuyun: Kanun “affa uğramış olsa bile”, “ertelenmiş” veya “hükmün açıklanmasının geri bırakılması” ifadelerinden hangisini kullanıyorsa sonuç ona göre belirlenir.

4. Yüz Kızartıcı Suçlar Hangi Kanunlarda Geçer?

Yüz kızartıcı suçlar ibaresi bugün hâlâ Anayasa’da ve seçim, yargı, bankacılık, sigortacılık ve avukatlık mevzuatında kullanılır. Her kanun yüz kızartıcı suç listesine kendi amacına uygun suçları ekler ve affın, ertelemenin veya soruşturmanın etkisini ayrıca düzenler:

Kanun	Yüz kızartıcı suç kapsamı ve sonucu
Anayasa m.76	Dokuz suçluk örnek liste; affa uğramış olsa bile mil­let­ve­kili seçilemez.
Mil­let­ve­kili Seçimi Kanunu m.11/f-1	Basit ve nitelikli zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolan­dı­rı­cı­lık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar; affa uğramış olsa bile mil­let­ve­kili seçilemez.
Hâkimler ve Savcılar Kanunu m.8/h	Hâkim ve savcı yar­dım­cı­lığı için yüz kızartıcı veya şeref ve haysiyet kırıcı bir suçtan hükümlü olmamak ve bu suçlardan soruşturma veya kovuşturma altında bulunmamak gerekir.
Bankacılık Kanunu m.8	Basit veya nitelikli zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolan­dı­rı­cı­lık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlardan ceza­lan­dı­rı­lan kişi banka kurucusu olamaz; af engeli kaldırmaz.
Sigor­ta­cı­lık Kanunu m.3	Yüz kızartıcı suçlar listesine görevi kötüye kullanma da eklenmiştir; cezası ne olursa olsun bu suçlardan hüküm giyen kişi sigorta şirketi kurucusu olamaz.
Avukatlık Kanunu m.5	m.5/1-a’da sayılan yüz kızartıcı suçlardan hüküm giyen kişi, cezası ertelenmiş, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa da avukatlığa kabul edilmez.

Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nun yüz kızartıcı suç hükmü, listedeki kanunlar arasında en geniş olanıdır: yalnız mahkûmiyet değil, bu suçlardan soruşturma veya kovuşturma altında bulunmak da hâkim ve savcı yardımcılığına kabule engeldir (Hâkimler ve Savcılar Kanunu m.8). Sigortacılık Kanunu ise yüz kızartıcı suçlar listesini görevi kötüye kullanma suçuyla genişletir (Sigortacılık Kanunu m.3). Avukatlık Kanunu’nda, adayın m.5/1-a’daki cezalardan birini gerektiren bir suçtan kamu davası açılmışsa avukatlığa kabul kararı kovuşturmanın sonuna kadar bekletilebilir (Avukatlık Kanunu m.5).

Suçları yüz kızartıcı suç ibaresi olmadan tek tek sayan hükümler de aynı çekirdeği korur. 657 sayılı Kanun m.48/A-5, Avukatlık Kanunu m.5/1-a ve 3568 sayılı Kanun m.4/d; devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama ve kaçakçılık suçlarını sayar.

5. Yüz Kızartıcı Suçlar ve Memuriyet (657 sayılı Kanun)

Yüz kızartıcı suçlar memuriyette iki ayrı yerde sonuç doğurur: memuriyete giriş şartlarında (657 sayılı Kanun m.48/A-5) ve memurluktan çıkarma cezası gerektiren disiplin fiillerinde (657 sayılı Kanun m.125/E-g). İlki bir ceza mahkûmiyetine bağlıdır, ikincisi mahkûmiyet olmadan da disiplin soruşturmasıyla uygulanır.

5.1. Yüz Kızartıcı Suçlar Memuriyete Engel mi?

657’ye göre yüz kızartıcı suçlar, memuriyete giriş şartlarını düzenleyen m.48/A-5’te sayılan suçlardır. Yüz kızartıcı suçlar memuriyete engeldir; ancak 657 sayılı Kanun bu engeli “yüz kızartıcı suç” ibaresiyle değil, suçları tek tek sayarak kurar. Madde 2008’de 5728 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir ve memur adayında şu şartı arar: TCK m.53’te belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamak (657 sayılı Kanun m.48/A-5).

Bu hükümde yüz kızartıcı suç engeli iki koldan işler:

• Sayılan suçlar: Listedeki suçlardan birinden mahkûmiyet, cezanın süresi ne olursa olsun memuriyete engeldir; af ve TCK m.53’teki sürelerin geçmesi engeli kaldırmaz.
• Süre ölçütü: Listede olmayan bir suç kasten işlenmiş ve bir yıl veya daha fazla hapis cezası verilmişse, suçun adı ne olursa olsun memuriyete engel oluşur.

Maddenin güncel metnindeki ”(…)” işareti, sonradan çıkarılmış bir ibarenin yerini gösterir. Eski 657 metinlerinde geçen yüz kızartıcı suç ifadesine göre değerlendirme yapılmaz; memuriyet başvurusunda güncel madde metni esas alınır. HAGB’nin memuriyet ve güvenlik soruşturmasına etkisi HAGB memuriyete engel mi yazısında ayrıca ele alınmıştır.

5.2. Yüz Kızartıcı ve Utanç Verici Hareketler: Memurluktan Çıkarma

Yüz kızartıcı ifadesi 657 sayılı Kanun’un disiplin hükümlerinde hâlâ kullanılır: memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak, devlet memurluğundan çıkarma cezası gerektiren fiiller arasındadır (657 sayılı Kanun m.125/E-g). Bu disiplin hükmü bir ceza mahkûmiyeti aramaz; fiilin yüz kızartıcı ve utanç verici hareket sayılıp sayılmadığı disiplin soruşturmasında değerlendirilir. Hükmün metni fiili görev yeri veya görev saatiyle sınırlamaz; ölçüt, davranışın memurluk sıfatıyla bağdaşıp bağdaşmadığıdır.

Yüz kızartıcı ve utanç verici hareketler nelerdir sorusunun kanunda sayılmış bir cevabı yoktur; madde bir liste değil, genel bir ölçüt koyar. Disiplin cezalarının türleri ve itiraz yolu için memur disiplin cezaları ve disiplin cezasına itiraz yazılarına bakılabilir.

6. Yüz Kızartıcı Suç Sayılan ve Sayılmayan Suçlar

Yüz kızartıcı suç mu sorusu en çok Anayasa m.76 listesinde adı geçmeyen suçlar için sorulur. Bu suçlarda cevap tek kanundan verilemez: Anayasa m.76’nın ve 657 sayılı Kanun m.48/A-5’in listesinde olmayan bir suç, suçları tek tek sayan başka bir kanunda açıkça engel olarak yer alabilir. Aşağıdaki cevaplar kanunların listelerine dayanır.

6.1. Uyuşturucu Yüz Kızartıcı Suç mu?

Uyuşturucu suçları Anayasa m.76’daki yüz kızartıcı suçlar listesinde ve 657 sayılı Kanun m.48/A-5’teki suç listesinde adıyla yer almaz. Memuriyet yönünden engel, kasten işlenen uyuşturucu suçundan bir yıl veya daha fazla hapis cezası verilmişse doğar (657 sayılı Kanun m.48/A-5). Özel güvenlik görevlisi olmak isteyen kişi için ise uyuşturucu veya uyarıcı madde suçlarından mahkûmiyet, affa uğramış olsa bile engeldir; bu suçlardan HAGB kararı verilmiş olması ve devam eden bir kovuşturma da engel sayılır (5188 sayılı Kanun m.10/d). İş ilişkisinde işyerine uyuşturucu madde almış olarak gelmek veya işyerinde bu maddeleri kullanmak, işverene derhal fesih hakkı verir (İş Kanunu m.25/II-d).

6.2. Cinsel Suçlar Yüz Kızartıcı Suç mudur?

Cinsel suçlar Anayasa m.76’daki yüz kızartıcı suçlar listesinde ve 657 sayılı Kanun m.48/A-5’teki suç listesinde adıyla sayılmaz. Memuriyet yönünden kasten işlenen her suçta olduğu gibi bir yıl veya daha fazla hapis cezası engel oluşturur (657 sayılı Kanun m.48/A-5). Özel güvenlik görevliliğinde cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve fuhuş suçları açıkça engeldir (5188 sayılı Kanun m.10/d). İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması, işverene derhal fesih hakkı verir (İş Kanunu m.25/II-c).

6.3. İftira ve Görevi Kötüye Kullanma Yüz Kızartıcı Suç mu?

İftira, Anayasa m.76’daki yüz kızartıcı suçlar listesinde ve 657 sayılı Kanun m.48/A-5’teki suç listesinde adıyla yer almaz; memuriyet yönünden sonuç, verilen cezanın kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis olup olmadığına göre belirlenir. İftira suçu ayrı yazıda incelenmiştir.

Görevi kötüye kullanma de Anayasa m.76’nın listesinde yoktur; ancak Sigortacılık Kanunu bu suçu yüz kızartıcı suçlar arasında açıkça sayar (Sigortacılık Kanunu m.3). Aynı suç, sigorta şirketi kurucusu için yüz kızartıcı suç engeli doğururken memuriyet yönünden ancak süre ölçütüne göre engel oluşturur.

6.4. Hırsızlık Yüz Kızartıcı Suç mudur?

Hırsızlık yüz kızartıcı suçtur: Anayasa m.76’daki yüz kızartıcı suçlar listesinde adıyla yer alır ve 657 sayılı Kanun m.48/A-5 de hırsızlığı memuriyete engel suçlar arasında sayar. Hırsızlıktan mahkûm olan kişi, cezanın süresi ne olursa olsun, affa uğramış ve TCK m.53’teki süreler geçmiş olsa bile memur olamaz (657 sayılı Kanun m.48/A-5). İşçinin hırsızlık yapması ise işverene derhal fesih hakkı verir (İş Kanunu m.25/II-e). Suçun cezası için hırsızlık suçu ve cezası yazısına bakılabilir.

6.5. Şantaj ve Yağma Yüz Kızartıcı Suç mudur?

Şantaj ve yağma, Anayasa m.76’daki yüz kızartıcı suçlar listesinde ve 657 sayılı Kanun m.48/A-5’teki suç listesinde adıyla yer almaz. Şantaj, bir kimseyi kanuna aykırı veya yükümlü olmadığı bir şeyi yapmaya ya da haksız çıkar sağlamaya zorlama suçudur ve bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası gerektirir (TCK m.107/1). Bu nedenle şantaj ve yağma yönünden memuriyet engeli, suçun adından değil, kasten işlenen bu suçlardan bir yıl veya daha fazla hapis cezası verilip verilmediğinden doğar (657 sayılı Kanun m.48/A-5).

6.6. Taksirli Suçlar Yüz Kızartıcı Suç Sayılır mı?

Taksirli suçlar yüz kızartıcı suç sayılmaz. Anayasa m.76 ve Milletvekili Seçimi Kanunu m.11, hapis süresine bağlı seçilme engelinde taksirli suçları açıkça hariç tutar; 657 sayılı Kanun m.48/A-5’in süre ölçütü de yalnız kasten işlenen suçlar için geçerlidir. Örneğin trafik kazasında taksirle yaralamadan verilen hapis cezası, memuriyet için bu hükme göre engel oluşturmaz.

7. Yüz Kızartıcı Suçlar Adli Sicilden Ne Zaman Silinir?

Yüz kızartıcı suçlar ne zaman silinir sorusunun cevabı iki aşamalıdır. Ceza infaz edildiğinde, ceza zamanaşımı dolduğunda veya genel af çıktığında kayıt adli sicilden silinip arşiv kaydına alınır (Adli Sicil Kanunu m.9/1). Arşiv kaydı, Anayasa m.76 ile TCK dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetlerde, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren:

• yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa on beş yıl,
• bu karar alınmamışsa otuz yıl

geçince tamamen silinir. Diğer mahkûmiyetlerde bu süre beş yıldır (Adli Sicil Kanunu m.12/1).

Yüz kızartıcı suçlar sicilden silinse bile bazı engeller sürer. 657 sayılı Kanun m.48/A-5, sayılan suçlarda “TCK m.53’te belirtilen süreler geçmiş olsa bile” ifadesini kullanır; bu nedenle arşiv kaydına alınmış olmak memuriyet engelini tek başına kaldırmaz. Adli sicil kaydının silinme sırası ve başvuru yolu için adli sicil kaydı nasıl silinir yazısına bakılabilir.

7.1. Yüz Kızartıcı Suçlarda Memnu Hakların İadesi

Yüz kızartıcı suçlarda memnu hakların iadesi, kanundaki adıyla yasaklanmış hakların geri verilmesi, TCK dışındaki kanunların bir suça veya cezaya bağladığı hak yoksunluklarını gidermek için başvurulan yoldur. Şartları şunlardır (Adli Sicil Kanunu m.13/A):

• Cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmiş olması.
• Kişinin bu sürede yeni bir suç işlememiş olması ve iyi hâlli yaşadığı konusunda mahkemede kanaat oluşması.
• Cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki nedenle son verilmişse, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi; bu süre hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunacak süreden az olamaz.

Talep hükümlü veya vekili tarafından yapılır; kararı hükmü veren mahkeme veya hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkeme verir. Mahkeme dosya üzerinden ya da Cumhuriyet savcısını ve hükümlüyü dinleyerek karar verebilir; karara karşı CMK’daki kanun yoluna başvurulabilir ve masraflar hükümlüye aittir (Adli Sicil Kanunu m.13/A). Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı, yüz kızartıcı suç kaydının arşivden silinme süresini otuz yıldan on beş yıla indirir (Adli Sicil Kanunu m.12/1-b). Şartların ayrıntısı memnu hakların iadesi, örnek taslak memnu hakların iadesi dilekçesi yazısındadır.

8. Yüz Kızartıcı Suç İşlemenin Diğer Sonuçları

Yüz kızartıcı suç işlemenin sonuçları memuriyet ve meslekle sınırlı değildir; silah ruhsatı, şirket ve dernek yöneticiliği ile boşanma da etkilenebilir. Bu alanlarda kanunlar yüz kızartıcı suç ibaresini kullanmaz, kendi ölçütlerini koyar.

• Silah ruhsatı: Ateşli silahla işlenen suçlardan hükümlü olanlar ile taksirli suçlar hariç bir yıldan fazla hapis cezasına mahkûm olanlara, cezanın infazı tamamlandıktan sonra beş yıl geçmedikçe ve yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmadıkça silah taşıma ve bulundurma izni verilmez (6136 sayılı Kanun m.7).
• Şirket, dernek ve vakıf yöneticiliği: Kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak kişi; vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti yöneticisi veya denetçisi olmaktan yoksun bırakılır (TCK m.53/1-d). Banka ve sigorta şirketi kuruculuğu için ayrıca Bankacılık Kanunu m.8 ve Sigortacılık Kanunu m.3’teki yüz kızartıcı suç listeleri uygulanır.
• Boşanma: Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler ve bu nedenle onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, diğer eş her zaman boşanma davası açabilir (Türk Medeni Kanunu m.163). Kanun burada “yüz kızartıcı” değil “küçük düşürücü suç” ifadesini kullanır. Zina ise TCK’da suç olarak düzenlenmez; Türk Medeni Kanunu’nda ayrı bir boşanma sebebidir ve dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde zinanın üzerinden beş yıl geçince düşer (Türk Medeni Kanunu m.161).

9. Yüz Kızartıcı Suçlarda Af, HAGB ve Erteleme

Yüz kızartıcı suçlarda af, HAGB ve erteleme her kanunda aynı sonucu doğurmaz; etkisi, şartı koyan kanunun kullandığı ifadeye göre belirlenir.

Af: Anayasa m.76, Milletvekili Seçimi Kanunu m.11/f ve 657 sayılı Kanun m.48/A-5, sayılan suçlardan hüküm giyenler için “affa uğramış olsa bile” ifadesini kullanır; bu kanunlara göre af, yüz kızartıcı suç engelini kaldırmaz. Bankacılık ve Sigortacılık Kanunları da aynı kaydı taşır (Bankacılık Kanunu m.8; Sigortacılık Kanunu m.3).

HAGB: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder (CMK m.231/5). 657 sayılı Kanun ve Avukatlık Kanunu “mahkûm olmak” ölçütünü kullanır ve HAGB’yi ayrıca saymaz. Buna karşılık Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun, sayılan suçlarda “hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmemiş olmak” şartını açıkça arar (5188 sayılı Kanun m.10/d). HAGB kararının kendisi için HAGB nedir yazısına bakılabilir.

Erteleme ve adli para cezası: Avukatlık Kanunu, m.5/1-a’da sayılan yüz kızartıcı suçlardan hüküm giyenlerin cezası ertelenmiş, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa da avukatlığa kabul edilmeyeceğini yazar (Avukatlık Kanunu m.5). Sigortacılık Kanunu ise “cezası ne olursa olsun” ifadesini kullanır (Sigortacılık Kanunu m.3).

Yüz kızartıcı suçlar dışında, kasten işlenen suçtan verilen hapis cezasının kanuni sonucu olarak kamu görevi, seçme ve seçilme gibi haklardan yoksunluk ayrıca işler (TCK m.53). Bu genel hak yoksunluğunun süresi ve kapsamı TCK 53 hak yoksunluğu yazısında anlatılmıştır.

10. Yüz Kızartıcı Suçlar ve İş Kanunu: İşten Çıkarma ve Çıkış Kodu

Yüz kızartıcı suçlar İş Kanunu’nda ayrı bir fesih sebebi olarak düzenlenmemiştir. “Yüz kızartıcı suçtan işten çıkarma” olarak bilinen durum, İş Kanunu m.25/II’deki ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllerden birine dayanan derhal (bildirimsiz) fesihtir. Yüz kızartıcı suçlarla en çok örtüşen bentler şunlardır:

• İşçinin işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması (İş Kanunu m.25/II-e).
• İşçinin işyerinde yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi (İş Kanunu m.25/II-f).
• İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması (İş Kanunu m.25/II-c).

Yüz kızartıcı suç nedeniyle fesih süreye bağlıdır: işveren bu fesih yetkisini, davranışı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanmalıdır; işçi olayda maddi çıkar sağlamışsa bir yıllık süre uygulanmaz (İş Kanunu m.26). İşçi, feshin bu bentlere uymadığı iddiasıyla yargı yoluna başvurabilir (İş Kanunu m.25). Yüz kızartıcı suçtan işten çıkarma kodu da İş Kanunu’nda yer almaz; kanun çıkış kodu numarası düzenlemez ve yüz kızartıcı suçtan işten çıkarmada fesih sebebinin hukuki dayanağı m.25/II’deki bentlerdir. Haklı nedenle fesih ayrıntısı için haklı nedenle fesih yazısına bakılabilir.

İlgili yazılar: Zimmet Suçu ve Cezası (TCK 247) · İrtikap Suçu (TCK 250) · Rüşvet Suçu ve Cezası (TCK 252) · Hırsızlık Suçu ve Cezası · Dolandırıcılık Suçu ve Cezası · TCK 204 Resmî Belgede Sahtecilik · Güveni Kötüye Kullanma Suçu (TCK 155) · TCK 53 Hak Yoksunluğu · HAGB Nedir?