Van Geri Gönderme Merkezi: Adres, Haklar ve İtiraz

Van Geri Gönderme Merkezi, resmî kayıtta VAN-KURUBAŞ adıyla tutulur ve Van şehir merkezinde değil, Edremit ilçesindeki Kurubaş Mahallesi’nde bulunur. Merkezi diğer merkezlerden ayıran tarafı, görüşme gün ve saatinin Van’da resmen yayımlanmış olmasıdır.

Kısa Cevap

Göç İdaresi Başkanlığının geri gönderme merkezleri iletişim sayfasında merkez şu kayıtla yer alır: VAN-KURUBAŞ, telefon 0432 223 33 35, adres Kurubaş Mahallesi Hakkari Yolu Üzeri 7. km Tekstil Kent Yanı Edremit/VAN.

Van İl Göç İdaresi Müdürlüğü ise ayrı bir adrestedir: Şemsi Bey Mahallesi Erciş Yolu 7. Km Dış Kapı No: 224B Tuşba/VAN. İki yer farklı ilçelerdedir ve yayımlanan telefon ikisinde de aynı santraldir.

Van’ı kümedeki diğer merkezlerden ayıran kayıt şudur: il müdürlüğü 11.03.2024 tarihli bir duyuruyla ziyaretçi görüşme çizelgesini tablo hâlinde yayımlamıştır. Görüşme saatini belirleyen bir yönetmelik maddesi bulunmadığı için bu, idari uygulamanın ilan edilmiş hâlidir.

Merkeze alınmak sınır dışı edilmek değildir. Sürelerin, hakların ve itiraz yollarının tamamı için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır. Resmî iletişim sayfasında bir son güncelleme tarihi bulunmadığı için, adres ve telefonun gitmeden önce teyit edilmesi gerekir.

Bu yazı otobüs hattı veya sefer saati bilgisi vermez. Hat numaraları ve güzergâhlar idari düzenlemelerle değişir, yayımlanmış bir mevzuat metnine bağlı değildir ve yanlış bir hat bilgisi merkeze kadar gidip görüşememek anlamına gelir. Ulaşım için güncel bilgi merkezden veya il müdürlüğünden alınmalıdır.

Merkez Nerede: Kurubaş Mahallesi, Edremit

Başkanlığın ulusal kaydında merkez, kayıt adında ilçe ve mahalle bilgisini taşıyan merkezlerden biridir. Kayıt adı VAN-KURUBAŞ’tır; yani merkez, yalnız il adıyla anılan merkezlerden farklı olarak, resmî listede zaten Kurubaş adıyla görünür.

Adres satırı şudur: Kurubaş Mahallesi Hakkari Yolu Üzeri 7. km Tekstil Kent Yanı Edremit/VAN. Merkez Edremit ilçesindedir ve Hakkari yolu üzerindedir.

Bu nokta pratikte önemlidir, çünkü Van’da merkez arayan kişinin karşısına çoğu zaman önce il müdürlüğünün adresi çıkar ve o adres başka bir ilçededir. Aradaki farkı bir sonraki bölüm gösterir.

Aynı Sayfada İki Adres: Müdürlük Tuşba’da, Merkez Edremit’te

Van İl Göç İdaresi Müdürlüğünün iletişim sayfası, birbirine karıştırılması kolay iki ayrı kayıt yayımlar:

Kayıt	Adres	İlçe
Van İl Göç İdaresi Müdürlüğü	Şemsi Bey Mahallesi Erciş Yolu 7. Km Dış Kapı No: 224B	Tuşba
Kurubaş Geri Gönderme Merkezi	Kurubaş Mahallesi Hakkari Yolu Üzeri 7. Km Tekstilkent Yanı	Edremit

İki kayıt aynı sayfada yan yana durur, aynı e-posta adresini ve aynı telefonu gösterir. Fark yalnız adres satırındadır ve iki ayrı ilçeye işaret eder.

Karışıklığın sebebi de buradadır: arama sonuçlarında il müdürlüğünün iletişim sayfası görünür, ancak sonuç metninde çoğu zaman yalnız birinci kayıt, yani Tuşba adresi öne çıkar. Merkeze gitmek isteyen kişi bu satırı görüp yola çıkarsa müdürlüğe gitmiş olur.

⚠ Ayrıca il müdürlüğünün 01.07.2016 tarihli eski bir sayfası merkezden “Erciş Yolu 7. Km’de bulunan Van Geri Gönderme Merkezi” diye söz eder. Bugünkü kayıtlarda merkezin adresi Edremit’tir. Eski resmî metnin dolaşımda kalması, internette farklı Van adresleri görülmesinin sebeplerinden biridir; esas alınacak kayıt Başkanlığın güncel iletişim sayfasıdır.

Telefon İki Kayıtta da Aynı Santraldir

Başkanlığın ulusal kaydı merkez için 0432 223 33 35 numarasını gösterir. İl müdürlüğünün iletişim sayfası aynı numarayı hem kendi kaydında hem merkez kaydında yayımlar ve numarayı “santral” olarak niteler. Belgegeçer numarası da ikisinde aynıdır.

Bunun pratik sonucu şudur: numara çevrildiğinde ulaşılan yer merkezin kendi hattı değil, müdürlüğün santralidir. Merkezdeki bir kişiye ilişkin somut soru sorulacaksa, hangi birime aktarılmak istendiğinin baştan söylenmesi gerekir.

Aynı örüntü kümedeki başka merkezlerde de görülür; numaranın merkezin kendi hattı olarak değil il müdürlüğünün numarası olarak yayımlanması, Van’a özgü bir durum değildir.

Görüşme Gün ve Saati Van’da Yayımlanmıştır

Kümedeki merkezlerin çoğunda görüşme saati yayımlanmaz ve “arayıp sorun” denir. Van bu bakımdan ayrılır.

Van İl Göç İdaresi Müdürlüğü, 11.03.2024 tarihli duyuruda çizelgeyi tablo hâlinde vermiştir:

Saatler	Pazartesi - Cuma
08:00-12:00	Avukat/Aile Görüşmeleri
12:00-13:00	Öğle Arası
13:00-17:00	Avukat/Aile Görüşmeleri

Duyurunun kendi ifadesiyle, sayılan kişiler “aşağıda yer alan çizelgeye göre merkezimizi ziyaret edip barınan ile görüşebilme imkânı” bulmaktadır.

Bu çizelgenin bir yönetmelik maddesine dayanmadığını belirtmek gerekir. Merkezleri düzenleyen yönetmelikte görüşme gün ve saatini belirleyen bir madde yoktur; saat idari uygulamayla belirlenir. Bu boşluğun neden var olduğu ve hangi il müdürlüğünün ne yayımladığı Akyurt Geri Gönderme Merkezi yazısında ayrıca ele alınmıştır.

⚠ Çizelge Van’daki merkez içindir ve başka ildeki merkez için bağlayıcı değildir. Duyuruda bir güncelleme tarihi bulunmadığı için, saatin hâlen aynı olup olmadığı gitmeden önce teyit edilmelidir.

Çizelge Kimi Kapsıyor: Ziyaret Edebilecek Kişiler

Aynı duyuru, ziyaret edebilecek kişileri de sayar: barınan yabancının eşi, vasisi, üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları ile avukatlar.

Liste iki bakımdan okunmalıdır. Birincisi, avukat bu listede ayrı bir kalem olarak yer alır; yani avukatın görüşmesi hısımlık şartına bağlanmamıştır. İkincisi, hısımlık dereceleri sayıldığı için, listede bulunmayan bir yakının görüşme talebi çizelgeye dayanarak karşılanmayabilir.

Çizelge saat düzenini gösterir; görüşmenin kendisi kanundan doğan bir imkândır ve merkezde barınan kişiye yakınlarına, notere, yasal temsilcisine ve avukatına erişme imkânı sağlanması kanunun kendi hükmüdür. Bu hükmün kapsamı ve merkezde sağlanan diğer hizmetler geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısında ele alınmıştır.

Merkezin Denetimi Van’da Nasıl Duyurulmuştur

Van İl Göç İdaresi Müdürlüğü, 01.07.2016 tarihli bir sayfada merkezin denetim düzenini kendi ağzından duyurmuştur. Duyuruya göre denetim, Valilik koordinesinde Vali Yardımcısı başkanlığında kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları üyelerinden oluşan bir komisyon eliyle yürütülür ve periyodu şöyle gösterilmiştir: iki ayda bir haberli, ayda bir kez habersiz.

Bu kadans mevzuattan değil, idarenin kendi duyurusundan gelir. Yönetmelik merkezlerin bağlı oldukları il müdürlüğünce sürekli denetleneceğini söyler; ne sıklıkla ve hangi bileşimle denetleneceğini il düzeyinde belirleyen bir hüküm yoktur. Van’ın yaptığı, bu idari düzeni ilan etmektir.

Aynı duyuruda denetimlerde görülenler de sıralanmıştır: barınanların aile, kadın ve erkek olmak üzere ayrıştırılmış bölümlerden oluştuğu, üç öğün yemek sağlandığı, sürekli sıcak su bulunduğu, merkezde bir doktor ve bir hemşire görev yaptığı, hastaneye sevk işlemlerinin İl Göç İdaresi Müdürlüğünce yapıldığı, dış güvenliğin genel kolluk, iç güvenliğin özel güvenlik görevlilerince sağlandığı, basketbol ve voleybol alanları ile çocuk oyun odası oluşturulduğu belirtilmiştir.

⚠ Bu kalemler idarenin beyanıdır, bağımsız bir heyetin ölçümü değildir. Bir denetim heyetinin kendi ölçümüyle idarenin beyanı arasındaki farkın nasıl göründüğü Kocaeli Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır. Ayrıca duyuru 2016 tarihlidir ve o tarihteki durumu anlatır.

Denetim Komisyonunda Sivil Toplum: Hangi Dernek Katılabilir

Van’ın duyurduğu komisyonda sivil toplum kuruluşu üyeleri de bulunur. Bu, mevzuatın sivil topluma tanıdığı yerin il düzeyine inmiş hâlidir ve kimin “göç alanında uzman” sayılacağı sorusunu doğurur. Yönetmelik bu soruyu bir beyana bırakmaz:

Kabul ve Barınma Merkezleri ile Geri Gönderme Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi, İşletilmesi, İşlettirilmesi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik m.17 — Kamu yararına çalışan dernekler

“MADDE 17 – (1) Kamu yararına çalışan dernekler ile bu derneklerden göç alanında uzmanlığı bulunanların tespiti, Bakanlık Dernekler Dairesi Başkanlığından sorulmak suretiyle yapılır.”

Maddenin pratik sonucu şudur: uzmanlık kuruluşun kendi tanıtımıyla kurulmaz, sorularak tespit edilir. Bu yüzden bir kuruluşun merkeze erişimi, adının bilinirliğine değil, bu tespite bağlıdır.

Sivil toplum kuruluşlarının merkezleri ziyaret etmesinin kanuni dayanağı ve iznin hangi makamdan alındığı Çatalca Geri Gönderme Merkezi yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Merkezde Hizmetler Kim Tarafından Karşılanır

2016 tarihli duyuruda sayılan doktor, hemşire, güvenlik ve yemek kalemleri, merkezde bu hizmetlerin kim eliyle verildiği sorusunu doğurur. Yönetmelik burada bir esneklik tanır:

Kabul ve Barınma Merkezleri ile Geri Gönderme Merkezlerinin Kurulması, Yönetimi, İşletilmesi, İşlettirilmesi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik m.7 — Merkezlerin işletilmesi

“MADDE 7 – (1) Merkezlerin doğrudan işletilmesi halinde merkezlerde sağlanacak hizmetler, satın alma yoluyla da yürütülebilir.”

Yani merkez doğrudan işletiliyor olsa bile, içindeki hizmetler hizmet alımıyla karşılanabilir. Van duyurusundaki “iç güvenliğin özel güvenlik görevlilerince sağlandığı” ifadesi bu çerçeveye oturur.

Bunun görüşmeye giden kişi bakımından sonucu şudur: merkezde karşılaşılan görevlinin kamu personeli mi yoksa hizmet alımıyla çalışan bir görevli mi olduğu değişebilir. Bir talep reddedildiğinde muhatap, kapıdaki görevli değil, merkez idaresidir.

Van Kararıyla Başlayan Süreç Başka İlde Güncellenirse Dava Nerede Açılır

Van’da tutulmak, açılacak davanın Van’da görüleceği anlamına gelmez. Yetki, dava konusu işlemi tesis eden merciin bulunduğu yere göre belirlenir. Genel yetki kuralının kendisi ve merkezin bulunduğu ilin yetkiyi tek başına belirlemediği Ağrı Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır.

Van bakımından kayda geçmiş somut bir uyuşmazlık vardır. Hakkında Van Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce sınır dışı kararı verilen kişi için, sonradan İstanbul Valiliği bir “Sınır Dışı Etme Kararı Güncelleme” işlemi tesis etmiş; dava İstanbul Valiliğine karşı açılmıştır. İstanbul mahkemesi Van’ı, Van mahkemesi İstanbul’u yetkili görünce yetki uyuşmazlığı doğmuştur. Danıştay Onuncu Daire uyuşmazlığı şöyle çözmüştür:

“Bu durumda, davacı tarafından iptali istenen işlemin İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce tesis edilen … tarih ve … sayılı işlem olduğu, söz konusu işlemin iptali istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde ise genel yetki kuralını düzenleyen 2577 sayılı Kanun’un 32. maddesi uyarınca işlemi tesis eden merciin bulunduğu yer olan İstanbul ilinin idari yargı yeri bakımından bağlı bulunduğu İstanbul İdare Mahkemesinin yetkili olduğu sonucuna varılmaktadır.”

(Danıştay 10. Daire, E. 2022/7778, K. 2022/6649, T. 28.12.2022 — gönderilmesine)

Kararın pratik sonucu şudur: yetkiyi belirleyen, ilk kararı veren il değil, iptali istenen işlemi yapan ildir. Süreç Van’da başlamış olsa bile, dava konusu edilen işlem başka bir ildeki valilikçe tesis edilmişse dava o ilde görülür.

⚠ Bu, kişinin nerede tutulduğundan bağımsızdır. Kişi Van’daki merkezde barındırılırken dava başka bir ilde görülebilir. Sınır dışı kararına karşı açılacak davanın usulü ve süresi sınır dışı kararına itiraz ve iptal davası yazısında; kararın hangi sebeplere dayandığı sınır dışı kararı, sebepler ve istisnalar yazısında ele alınmıştır.

İdari gözetim kararına itiraz ise ayrı bir yoldur ve sulh ceza hâkimliğine yapılır; bu yol iptal davasıyla karıştırılmamalıdır. Ayrıntısı için idari gözetim kararına itiraz yazısına bakılmalıdır.

Merkezde Sağlanan Haklar

Van Geri Gönderme Merkezinde tutulan kişiye tanınan asgari güvenceler merkezin iç düzeninden değil doğrudan kanundan doğar:

“Geri gönderme merkezlerinde; a) Yabancı tarafından bedeli karşılanamayan acil ve temel sağlık hizmetleri ücretsiz verilir, b) Yabancıya; yakınlarına, notere, yasal temsilciye ve avukata erişme ve bunlarla görüşme yapabilme, ayrıca telefon hizmetlerine erişme imkânı sağlanır, c) Yabancıya; ziyaretçileri, vatandaşı olduğu ülke konsolosluk yetkilisi, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği görevlisiyle görüşebilme imkânı sağlanır, ç) Çocukların yüksek yararları gözetilir, aileler ayrı yerlerde barındırılır, d) Çocukların eğitim ve öğretimden yararlandırılmaları hususunda, Millî Eğitim Bakanlığınca gerekli tedbirler alınır.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.59/1)

Merkezde tutulan kişinin en çok ihtiyaç duyduğu bent (b)‘dir: yakınlara, notere, yasal temsilciye ve avukata erişme ile telefon hizmetlerine erişim. İtiraz ve dava yollarının fiilen kullanılabilmesi bu erişime bağlı olduğu için, erişimin karşılanmadığı hâller başlı başına bir şikâyet konusudur. Hizmetlerin tamamı ve uygulamada ölçülmüş sınırları için geri gönderme merkezi nedir yazısına bakılabilir.

Gitmeden Önce Doğrulanacaklar

1. İlçeyi teyit edin. Merkez Edremit’te, Kurubaş Mahallesi’ndedir; il müdürlüğü Tuşba’dadır. Arama sonucunda çıkan adresin hangi kayda ait olduğuna bakın.
2. Telefonun santral olduğunu bilerek arayın. 0432 223 33 35 numarası merkezin kendi hattı olarak değil, müdürlüğün santrali olarak yayımlanmıştır.
3. Görüşme saatini teyit edin. Yayımlanmış çizelge 11.03.2024 tarihlidir ve güncelleme tarihi taşımaz; saatin değişip değişmediğini sorun.
4. Ziyaretçi listesine bakın. Çizelge eşi, vasisi, üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları ile avukatları sayar.
5. Kişinin hâlen orada olup olmadığını sorun. Merkezler arası nakil idari bir yetkidir; yerleştirme yabancının seçimine bağlı değildir.
6. Hangi yolu kullandığınızı ayırt edin. Sınır dışı kararının iptali idare mahkemesinde, idari gözetime itiraz sulh ceza hâkimliğinde görülür; ikisi ayrı sürelere tabidir.

İtiraz dilekçesinin hangi bilgileri taşıması gerektiği ve doldurulabilir bir şablon idari gözetim kararına itiraz dilekçesi örneğinde ele alınmıştır. Vekâlet ücretini karşılayamayacak durumda olanlar için adli yardım başvurusunun şartları ve avukat tutacak parası olmayanın önündeki yollar ayrı yazılarda incelenmiştir.