Kazai Rüşt Nedir? Kazai Rüşt Kararı Şartları ve Sonuçları

Kazai rüşt, on beş yaşını dolduran küçüğün kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararıyla ergin kılınmasıdır; kanundaki adı ergin kılınmadır (Türk Medeni Kanunu m.12). Kazai rüşt kararı sulh hukuk mahkemesinden alınır, kişiye on sekiz yaşını beklemeden tam fiil ehliyeti kazandırır ve kural olarak velayeti sona erdirir. Doğum tarihini ise değiştirmez: ehliyet, evlenme, seçme ve ceza sorumluluğu gibi yaşa bağlı kurallar aynen uygulanır.

Bu yazı, on beş ile on sekiz yaş arasındaki bir küçük için kazai rüşt kararı almayı düşünen küçüğe ve ailesine, kararın şartlarını, hangi mahkemeden nasıl alındığını ve neyi değiştirip neyi değiştirmediğini anlatır.

1. Kazai Rüşt: Öne Çıkanlar

• Kazai rüşt için küçüğün on beş yaşını doldurmuş olması, ergin kılınmayı kendisinin istemesi ve velisinin rıza göstermesi gerekir (TMK m.12).
• Kazai rüşt davası sulh hukuk mahkemesinde çekişmesiz yargı işi olarak görülür; yetkili mahkeme talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesidir (HMK m.382/2-a, m.383, m.384).
• Küçük vesayet altındaysa ergin kılınma için önce sulh hukuk mahkemesinin (vesayet makamı), ardından asliye hukuk mahkemesinin (denetim makamı) izni gerekir (TMK m.463/6, m.397).
• Kazai rüşt kararı alan kişi, ayırt etme gücü varsa ve kısıtlı değilse tam fiil ehliyetine kavuşur ve velayet sona erer (TMK m.10, m.335/1).
• Kazai rüşt yaş büyütme değildir: nüfustaki doğum tarihi değişmez; doğum tarihinin düzeltilmesi asliye hukuk mahkemesinde ayrı bir davadır (5490 sayılı Kanun m.36/1-a).
• Kazai rüşt kararı ehliyet yaşını, evlenme yaşını, seçme yaşını ve ceza hukukundaki çocuk tanımını değiştirmez (KTK m.41/a, TMK m.124, Anayasa m.67, 5395 sayılı Kanun m.3/1-a).

2. Kazai Rüşt Nedir, Kazai Rüşt Kararı Ne Demek?

Kazai rüşt, on beş yaşını dolduran küçüğün kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınmasıdır (TMK m.12). “Kazai” yargısal, “rüşt” erginlik anlamına gelir; kazai rüşt kararı, yargı kararıyla kazanılan erginliktir. Yürürlükteki Türk Medeni Kanunu bu kurumu ergin kılınma adıyla düzenler; iki ifade aynı kurumu anlatır.

Kazai rüşt kararının hukuki önemi, erginliğin fiil ehliyetinin şartı olmasından gelir. Kanun, ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti olduğunu söyler (TMK m.10). Ergin olmayan küçük ise ayırt etme gücü olsa bile yasal temsilcisinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez (TMK m.16). Kazai rüşt kararı bu sınırı kaldırır. Ehliyet türleri ve kademeleri için fiil ehliyeti ve hak ehliyeti yazılarımıza bakabilirsiniz.

2.1. Kazai Rüşt ile Erginliğin Diğer İki Yolu: Yaş ve Evlenme

Kazai rüşt, erginliğe ulaşmanın üç yolundan yalnız biridir. Kanun, erginliğin on sekiz yaşın doldurulmasıyla başladığını ve evlenmenin kişiyi ergin kıldığını ayrıca belirtir (TMK m.11).

1. Yaş: On sekiz yaşın doldurulmasıyla erginlik kendiliğinden başlar; mahkeme kararı gerekmez (TMK m.11).
2. Evlenme: Evlenen kişi kanun gereği ergin olur; ayrıca karar aranmaz (TMK m.11).
3. Kazai rüşt: On beş ile on sekiz yaş arasındaki küçük için mahkeme kararıyla ergin kılınma; üç yoldan yalnız bu yol mahkeme kararı gerektirir (TMK m.12).

2.2. Kazai Rüşt ile Yaş Büyütme (Yaş Düzeltme) Arasındaki Fark

Kazai rüşt ile yaş büyütme davası farklı amaçlara hizmet eder ve farklı mahkemelerde görülür. Kazai rüşt, kişinin doğum tarihine dokunmadan onu ergin kılar. Yaş büyütme ise nüfus kütüğündeki doğum tarihinin gerçek doğum tarihine göre düzeltilmesidir ve kişinin kayıttaki yaşını değiştirir. Kazai rüşt kararı alan on altı yaşındaki kişi, kimliğinde yine on altı yaşında görünür.

Ölçüt	Kazai rüşt (ergin kılınma)	Yaş büyütme (nüfus kaydının düzel­til­mesi)
Amaç	Küçüğü ergin kılmak	Kayıttaki doğum tarihini gerçek doğum tarihine uydurmak
Doğum tarihi	Değişmez	Mahkeme hükmüyle değişir
Görevli mahkeme	Sulh hukuk mahkemesi (HMK m.382/2-a, m.383)	Asliye hukuk mahkemesi, nüfus müdürü veya görev­len­di­re­ceği nüfus memuru huzuruyla (5490 sayılı Kanun m.36/1-a)
Sonuç	Erginlik ve fiil ehliyeti; kayıttaki yaş aynı kalır	Kayıttaki doğum tarihi, dolayısıyla kayıttaki yaş değişir

Bu ayrım, yaşa bağlı bir hakka (örneğin sürücü belgesine) daha erken ulaşmak isteyen kişi için belirleyicidir: kazai rüşt kararı bu hakların yaş şartını karşılamaz. Doğum tarihinin düzeltilmesi için yaş küçültme ve yaş büyütme davası ile nüfus kaydının düzeltilmesi davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

3. Kazai Rüşt Şartları Nelerdir?

Kazai rüşt için Türk Medeni Kanunu üç şartı birlikte arar: küçüğün on beş yaşını doldurmuş olması, ergin kılınmayı kendisinin istemesi ve velisinin rıza göstermesi (TMK m.12). Üç şart birlikte bulunduğunda mahkeme kazai rüşt kararı verebilir; ancak vermek zorunda değildir.

Kazai rüşt şartı	Açıklama
On beş yaşın dol­du­rul­ması	Kesin alt sınırdır; on beş yaşını doldurmamış küçük için ergin kılınma yolu yoktur.
Küçüğün kendi isteği	Talep küçüğün iradesine dayanır; veli tek başına küçüğü ergin kılamaz.
Velinin rızası	Kanun velinin rızasını açıkça arar; rıza yoksa madde metnindeki şartlar tamam­lan­ma­mış olur.

Kazai rüşt kararında mahkemenin takdir yetkisi maddenin fiilinden çıkar. Kanun “ergin kılınır” demez, “ergin kılınabilir” der (TMK m.12). Üç şartın varlığı başvuruyu mümkün kılar, sonucu kendiliğinden doğurmaz. Çekişmesiz yargı işlerinde aksine hüküm bulunmadıkça re’sen araştırma ilkesi geçerli olduğu için mahkeme gerekli gördüğü hususları kendiliğinden araştırabilir (HMK m.385/2).

Kazai rüşt şartları arasında “küçüğün menfaati” ayrı bir şart olarak sayılmaz. Bazı kaynaklar bunu dördüncü şart gibi yazar; oysa TMK m.12’nin lafzında menfaat ölçütü geçmez. Maddenin lafzı, mahkemenin takdir yetkisini hangi ölçüte göre kullanacağını da göstermez.

3.1. Kazai Rüşt Yaşı: Kaç Yaşında Kazai Rüşt Kararı Alınır?

Kazai rüşt kararı, on beş yaşını dolduran küçük için alınabilir (TMK m.12). Kanun bir üst yaş sınırı koymaz, ama on sekiz yaşını dolduran kişi zaten ergin olduğu için kazai rüşt kararına ihtiyaç duymaz (TMK m.11). Kazai rüşt yaşı bu nedenle fiilen on beş ile on sekiz yaş arasıdır. On sekiz yaşını geçmiş biri için “kazai rüşt başvurusu” ancak doğum tarihinin düzeltilmesi anlamında düşünülüyorsa, doğru yol yukarıda anlatılan yaş düzeltme davasıdır.

3.2. Kazai Rüşt Davasını Kim Açar, Veli Rızası Nasıl Aranır?

Kazai rüşt davası küçüğün kendi isteğine dayanır; talep küçükten gelir ve velinin rızası bu talebe eşlik eder (TMK m.12). Maddede aranan rıza velinin rızasıdır. Ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır (TMK m.335); dolayısıyla velayet altındaki küçükte rıza, velayeti kullanan ana ve babadan gelir. Velinin rıza göstermemesi hâlinde maddedeki şartlar tamamlanmamış olur. Velayetin kime ait olduğuna ilişkin uyuşmazlıklar ayrı bir konudur; bunun için velayet davası yazımıza bakabilirsiniz.

3.3. Kazai Rüşt: Küçük Vesayet Altındaysa İki Kademeli İzin

Küçük vesayet altındaysa kazai rüşt için küçüğün isteğine ek olarak iki ayrı izin gerekir: önce vesayet makamının, ardından denetim makamının izni (TMK m.463/6). Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK m.397). Kanun, denetim makamının iznini gerektiren hâller arasında altıncı sırada “Küçüğün ergin kılınması”nı açıkça sayar.

Küçüğün durumu	Aranan irade	İzin veya karar mercii
Velayet altında	Küçüğün isteği ve velinin rızası (TMK m.12)	Sulh hukuk mahkemesi
Vesayet altında	Küçüğün isteği; ayrıca vesayet makamının izni, ardından denetim makamının izni (TMK m.12, m.463/6)	Sulh hukuk mahkemesi ve asliye hukuk mahkemesi (TMK m.397)

TMK m.463 izin rejimini kurar; iki makamın izni hangi ölçütlere göre vereceğini göstermez. Vesayetin kuruluşu ve vasinin yetkileri için vesayet yazımıza bakabilirsiniz.

4. Kazai Rüşt Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Kazai rüşt davası sulh hukuk mahkemesinde açılır; aile mahkemesi bu işte görevli değildir. Ergin kılınma, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda kişiler hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında ilk sırada sayılır (HMK m.382/2-a-1). Çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme ise aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.383). Sulh hukuk mahkemesinin baktığı diğer dava ve işler için sulh hukuk mahkemesi yazımıza bakabilirsiniz.

4.1. Kazai Rüşt Davasında Görevli Mahkeme: Sulh Hukuk

Kazai rüşt davasında sulh hukuk mahkemesinin görevli olması, işin çekişmesiz yargı niteliğinden gelir. Kanun çekişmesiz yargıyı, hukukun mahkemelerce, üç ölçütten birine veya birkaçına göre bu yargıya giren işlere uygulanması olarak tanımlar; ölçütlerden biri ilgililer arasında uyuşmazlık olmayan hâllerdir (HMK m.382/1-a). Kazai rüşt talebinde küçük ile velisi aynı sonucu ister; aralarında çözülecek bir uyuşmazlık yoktur ve talep bir davalıya karşı yöneltilmez. Konu kişinin ehliyetiyle ilgili olduğu için aile mahkemesinin görevli olduğu düşünülebilir, ancak kanun ergin kılınmayı açıkça çekişmesiz yargı işi olarak sayar. Vesayet altındaki küçükte ise denetim makamı olarak asliye hukuk mahkemesi de sürece girer (TMK m.397, m.463/6).

4.2. Kazai Rüşt Davasında Yetkili Mahkeme

Kazai rüşt davasında yetkili mahkeme, talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesidir (HMK m.384). Bu kural, “küçüğün yerleşim yeri mahkemesi” şeklindeki yaygın anlatımdan geniştir: kanun talepte bulunanın oturduğu yeri esas alır ve ilgililerden birinin oturduğu yeri de yetkili sayar. Genel yetki kuralı davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yerini esas alır (HMK m.6/1); davalısı olmayan kazai rüşt talebinde bu ölçüt işlemez ve çekişmesiz yargının kendi yetki kuralı uygulanır.

5. Kazai Rüşt Kararı Nasıl Alınır?

Kazai rüşt kararı, küçüğün talebi ve velinin rızasıyla sulh hukuk mahkemesine başvurularak alınır. Çekişmesiz yargı işlerinde, niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulanır (HMK m.385/1). Süreç şu sırayla ilerler:

1. Mahkemenin belirlenmesi: Talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesi seçilir (HMK m.383, m.384).
2. Talebin yapılması: Küçük, on beş yaşını doldurduğunu, ergin kılınmayı kendisinin istediğini ve velisinin rıza gösterdiğini ortaya koyarak başvurur (TMK m.12). Küçük vesayet altındaysa vesayet makamı ve denetim makamının izinleri aranır (TMK m.463/6).
3. İnceleme: Mahkeme, aksine hüküm bulunmadıkça re’sen araştırma ilkesiyle inceler; gerekli gördüğü hususları kendiliğinden araştırabilir (HMK m.385/2).
4. Karar: Şartlar tamamsa mahkeme takdir yetkisini kullanarak küçüğü ergin kılar veya talebi reddeder (TMK m.12).
5. Kanun yolu: Kararda hukuki yararı bulunan ilgililer, özel düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir (HMK m.387). İstinaf incelemesi için istinaf yazımıza bakabilirsiniz.

Kazai rüşt talebinin reddi, koşullar değiştiğinde yeniden başvurmayı kesin hüküm bakımından engellemez: kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde çekişmesiz yargı kararları maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez (HMK m.388).

5.1. Kazai Rüşt Davası Ne Kadar Sürer?

Kazai rüşt davası için ne TMK m.12 ne de HMK’nın çekişmesiz yargı hükümleri (m.382-388) bir yargılama süresi belirler. Süre, mahkemenin iş yüküne ve re’sen yapacağı araştırmaya göre değişir. Kanunun belirlediği süre, karardan sonraki kanun yolu süresidir: hukuki yararı bulunan ilgililer kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurabilir (HMK m.387).

5.2. Kazai Rüşt Davası Avukatsız Açılır mı?

Kazai rüşt davası avukatsız açılabilir: dava ehliyeti bulunan herkes davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açabilir ve takip edebilir (HMK m.71/1). Talep kısa olsa da şu usul kuralları sonucu doğrudan etkiler:

• Görevli mahkeme: Talep aile mahkemesine değil, sulh hukuk mahkemesine yapılır; ergin kılınma çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-a, m.383).
• Yetkili mahkeme: Talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m.384).
• Vesayet altındaki küçük: Vesayet makamının ve ardından denetim makamının iki ayrı izni gerekir (TMK m.463/6).
• İstinaf süresi: Karara karşı istinaf süresi kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır (HMK m.387).

Talebin şartlarının ve vesayet altındaki küçükteki izin sırasının bu kurallara göre hazırlanması için bir avukattan destek alınabilir.

6. Kazai Rüşt Kararı Belgesi Nereden Alınır, e-Devlet’ten Nasıl Sorgulanır?

Kazai rüşt kararı ayrı bir idari “belge” değildir; sulh hukuk mahkemesinin ergin kılınma talebi üzerine verdiği karardır ve kararı veren mahkemenin dosyasında yer alır. “Kazai rüşt belgesi” diye aranan şey bu mahkeme kararıdır.

Kazai rüşt talebi bir mahkeme dosyasıdır ve dosyanın bilgileri e-Devlet üzerinden sorgulanabilir. e-Devlet Kapısı’ndaki Adalet Bakanlığı Dava Dosyası Sorgulama hizmeti, e-Devlet şifresi, mobil imza, elektronik imza, T.C. kimlik kartı veya internet bankacılığıyla kimliğini doğrulayan kişiye UYAP sisteminde kayıtlı davalarının bilgilerini ve dava dosyalarının içeriklerini sorgulama imkânı verir (hizmet sayfası, erişim 28 Eylül 2026). Kararın dosyadaki durumu hakkında kararı veren sulh hukuk mahkemesinin kalemine de başvurulabilir.

7. Kazai Rüşt Kararının Sonuçları: Neler Değişir?

Kazai rüşt kararının temel sonucu erginliktir. Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan ergin kişinin fiil ehliyeti vardır (TMK m.10); kazai rüşt kararı alan kişi de bu kişilerden biri olur ve kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir (TMK m.9).

• Fiil ehliyeti: Karardan önce küçük, ayırt etme gücü olsa bile yasal temsilcisinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremezdi (TMK m.16). Kazai rüşt kararından sonra bu sınırlama kalkar.
• Velayetin sona ermesi: Kanun velayeti ergin olmayan çocuk için kurar (TMK m.335/1). Ergin kılınan kişi ergin olmayan çocuk sayılmadığı için ana ve babanın velayeti kural olarak sona erer. İstisna kısıtlanan ergin çocuktur: hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe bu çocuk ana ve babanın velayeti altında kalır (TMK m.335/2).
• Ayırt etme gücü şartı: Kazai rüşt erginliği sağlar, ayırt etme gücünü sağlamaz. Fiil ehliyeti için kişinin akla uygun biçimde davranma yeteneğine sahip olması ve kısıtlı olmaması da gerekir (TMK m.10, m.13).

7.1. Kazai Rüşt Kararı Nafakayı ve Bakım Borcunu Etkiler mi?

Kazai rüşt kararı ana ve babanın bakım borcunu etkileyebilir, çünkü kanun bu borcun süresini yaşa değil erginliğe bağlar: ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder (TMK m.328/1). Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (TMK m.328/2). Mahkemece bağlanmış bir nafaka bakımından ise durumun değişmesi hâlinde hâkim istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331). Ayrıntı için iştirak nafakası yazımıza bakabilirsiniz.

8. Kazai Rüşt Neyi Değiştirmez? Yaş Sınırı Arayan Kurallar

Kazai rüşt kararı kişiyi ergin yapar, ama yaşını değiştirmez. Bir kanun hakkı erginliğe değil belirli bir yaşa bağlamışsa, kazai rüşt kararı o yaş şartını karşılamaz. Aşağıdaki başlıklar en çok sorulan yaş sınırlarını madde dayanağıyla ayırır.

8.1. Kazai Rüşt ile Memur Olunur mu?

Kazai rüşt kararı, Devlet memurluğuna yaş istisnasının şartlarından biridir. Devlet Memurları Kanunu’na göre genel olarak on sekiz yaşını tamamlayanlar Devlet memuru olabilir; bir meslek veya sanat okulunu bitirenler ise en az on beş yaşını doldurmuş olmak ve Türk Medeni Kanunu m.12’ye göre kazai rüşt kararı almak şartıyla Devlet memurluklarına atanabilir (657 sayılı Kanun m.40). Meslek veya sanat okulu mezunu olmayan on sekiz yaşından küçük kişi için madde bu istisnayı tanımaz.

8.2. Kazai Rüşt ile Ehliyet Alınır mı?

Kazai rüşt kararı sürücü belgesi için aranan yaş şartını karşılamaz. Karayolları Trafik Kanunu, sürücü belgesi alacakların yönetmelikte belirlenen yaş ve deneyim şartlarını taşımasını ister (KTK m.41/a). Bu şart erginliğe değil yaşa bağlıdır; kazai rüşt kararı kişinin yaşını değiştirmediği için sürücü belgesi yaşını da öne çekmez.

8.3. Kazai Rüşt Kararı Alan Kişi Evlenebilir mi?

Kazai rüşt kararı evlenme yaşını değiştirmez. Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez; hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir (TMK m.124). Henüz evlenme yaşında olmayanların evlenmesine izin verme, ergin kılınmadan ayrı sayılan bir çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-b-1). Kazai rüşt kararı bu iznin yerine geçmez.

8.4. Kazai Rüşt ile Oy Kullanılır mı?

Kazai rüşt kararı seçme hakkı kazandırmaz. Anayasa’ya göre on sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı seçme ve halkoylamasına katılma haklarına sahiptir (Anayasa m.67/3). Seçme hakkı erginliğe değil on sekiz yaşın doldurulmasına bağlıdır.

8.5. Kazai Rüşt Kararı Olan Kişi Çocuk Sayılır mı, Ceza Sorumluluğu Değişir mi?

Kazai rüşt kararı ceza hukukundaki ve çocuk koruma hukukundaki yaş eşiklerini değiştirmez. Çocuk Koruma Kanunu çocuğu “daha erken yaşta ergin olsa bile” on sekiz yaşını doldurmamış kişi olarak tanımlar (5395 sayılı Kanun m.3/1-a). Kazai rüşt kararı alan on yedi yaşındaki kişi bu Kanun bakımından çocuk olmaya devam eder. Türk Ceza Kanunu da ceza sorumluluğunu fiilin işlendiği sıradaki yaşa (on iki, on beş ve on sekiz yaş eşikleri) bağlar (TCK m.31). Yaş gruplarının ayrıntısı için TCK 31 yaş küçüklüğü yazımıza bakabilirsiniz.

8.6. Kazai Rüşt ile Vatandaşlıktan Çıkılabilir mi?

Kazai rüşt kararı, vatandaşlıktan çıkma şartlarından erginliği karşılar ama diğer şartları karşılamaz. Türk vatandaşlığından çıkma izni için kişinin ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması, yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olması veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunması, suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranmaması ve hakkında mali ve cezai tahdit bulunmaması gerekir (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.25/1). Kanun izni Bakanlığın takdirine bırakır (“verilebilir”). Vesayet altındaki kişinin vatandaşlıktan çıkması ise ayrıca vesayet makamı ve denetim makamının iznine bağlıdır (TMK m.463/2). Başvuru yolu için vatandaşlıktan çıkma yazımıza bakabilirsiniz.

Mevzuat metinleri: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu · 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.