Dava zamanaşımı, suçun işlenmesinden itibaren Türk Ceza Kanunu m.66’da belirlenen süre geçtiğinde kamu davasının düşmesidir. Dava zamanaşımı süreleri suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre 8, 15, 20, 25 veya 30 yıldır. Savcı huzurunda ifade, sorgu, tutuklama, iddianame ve mahkûmiyet kararı süreyi keser; kesilen süre yeniden başlar, ama en fazla yarısı kadar uzayabilir (8 yıl en çok 12 yıl olur). Bu yazı, hakkında soruşturma veya kovuşturma yürüyen ya da geçmişteki bir olay nedeniyle dava açılıp açılamayacağını öğrenmek isteyen kişi için dava zamanaşımının süresini, başlangıcını ve hesabını anlatır.
1. Dava Zamanaşımı: Öne Çıkanlar
- Dava zamanaşımı süresi, suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre 8, 15, 20, 25 veya 30 yıldır (TCK m.66/1, m.66/4).
- Dava zamanaşımı süresi dört işlemle kesilir ve son kesme işleminden yeniden başlar: savcı huzurunda ifade veya sorgu, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi, mahkûmiyet kararı (TCK m.67/2-3).
- Kesme işlemleri ne kadar çok olursa olsun dava zamanaşımı olağan sürenin en fazla yarısı kadar uzar; 8 yıllık süre en çok 12 yıla çıkar (TCK m.67/4).
- Suçu 18 yaşından önce işleyen çocuk için dava zamanaşımı süreleri kısalır: 12-15 yaşta yarısı, 15-18 yaşta üçte ikisi (TCK m.66/2).
- Dava zamanaşımı re’sen uygulanır; şüpheli veya sanık ileri sürmese de uygulanır ve kimse bundan vazgeçemez (TCK m.72/2).
- Soykırım ve insanlığa karşı suçlarda dava zamanaşımı işlemez (TCK m.76/4, m.77/4).
2. Dava Zamanaşımı Nedir? (TCK 66)
Dava zamanaşımı, devletin bir suç nedeniyle kovuşturma yapma yetkisini süreyle sınırlayan kuraldır. Suçun işlenmesinden itibaren kanundaki süre geçerse kamu davası düşer: dava henüz açılmamışsa açılamaz, açılmışsa mahkeme davanın düşmesine karar verir (TCK m.66/1, CMK m.223/8). Süre, somut dosyada verilecek cezaya göre değil, suçun kanunda yazılı cezasının üst sınırına göre belirlenir (TCK m.66/4).
Dava zamanaşımı şüphelinin veya sanığın ileri sürmesine bağlı bir savunma değildir. Kanun, dava ve ceza zamanaşımının re’sen uygulanacağını ve şüpheli, sanık ya da hükümlünün bundan vazgeçemeyeceğini açıkça yazar (TCK m.72/2). Bu yüzden sanık “yargılanıp aklanmak istiyorum” diyerek dava zamanaşımını devre dışı bırakamaz; lehine olan yol, aşağıda anlatılan derhâl beraat kuralıdır.
TCK 66, dava zamanaşımının süresini (1. fıkra), çocuk faillerde indirimini (2. fıkra), nitelikli hâllerin etkisini (3. fıkra), cezanın hangi sınırının esas alınacağını (4. fıkra), tekrar yargılamada sürenin yeniden başlamasını (5. fıkra), başlangıç gününü (6. fıkra) ve yurt dışında işlenen bazı ağır suçlardaki istisnayı (7. fıkra) düzenler. Kesilme ve durma ise TCK 67’dedir. Dava zamanaşımı süreleri Ceza Muhakemesi Kanununda değil Türk Ceza Kanununda yazılıdır; Ceza Muhakemesi Kanunu, süre dolduğunda verilecek düşme kararını ve zamanaşımının işlemediği bazı usul dönemlerini düzenler (CMK m.223/8, m.171/4, m.231/8, m.253/21). Kanunun güncel metni mevzuat.gov.tr’deki Türk Ceza Kanunu sayfasında okunabilir.
3. Dava Zamanaşımı Süreleri Tablosu (TCK 66/1)
Dava zaman aşımı süreleri, kanunda başka türlü yazılmış hâller dışında, suçun gerektirdiği cezaya göre beş kademedir (TCK m.66/1):
| Suçun kanundaki cezası | Olağan dava zamanaşımı | Olağanüstü (uzamış) azami süre |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl | 45 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl | 37 yıl 6 ay |
| Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis | 20 yıl | 30 yıl |
| Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis | 15 yıl | 22 yıl 6 ay |
| Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezası | 8 yıl | 12 yıl |
Olağanüstü süre sütunu, kesme işlemleri olduğunda dava zamanaşımının uzayabileceği en uzun süreyi gösterir: kanun uzamayı olağan sürenin en fazla yarısıyla sınırlar (TCK m.67/4).
3.1. Dava Zamanaşımı Süresi Hangi Cezaya Göre Belirlenir?
Dava zamanaşımı süresi belirlenirken suçun kanunda yazılı cezasının yukarı sınırı esas alınır (TCK m.66/4). Örneğin kanunda “bir yıldan üç yıla kadar hapis” öngörülen suçta üst sınır üç yıldır ve süre 8 yıldır. Hâkimin somut dosyada cezayı alt sınırdan mı üst sınırdan mı belirleyeceği bu hesabı değiştirmez (temel cezanın belirlenmesi için: TCK 61 cezanın belirlenmesi).
Seçimlik ceza öngören suçlarda, yani hapis veya adli para cezasından birinin verilebildiği suçlarda, dava zamanaşımı bakımından hapis cezası esas alınır (TCK m.66/4). Suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de dosyadaki mevcut deliller ölçüsünde hesaba katılır (TCK m.66/3). Dosyadaki deliller örneğin basit hırsızlığı değil nitelikli hırsızlığı gösteriyorsa süre, nitelikli hâlin cezasına göre belirlenir.
Suçun cezası suç tarihinden sonra değişmişse suç tarihinde yürürlükte olan kanun ile sonraki kanun karşılaştırılır ve failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2). Ceza üst sınırı değişen suçlarda bu karşılaştırma dava zamanaşımı süresini de etkileyebilir.
4. Dava Zamanaşımı Suç Türlerine Göre: Hazır Tablo
Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan suçların temel hâlindeki ceza aralığını ve bu cezanın TCK m.66/1’deki karşılığını gösterir. Nitelikli hâl, zincirleme suç veya özel kanun hükmü varsa süre değişebilir (TCK m.66/3).
| Suç (temel hâl) | Kanundaki ceza | Dava zamanaşımı | Olağanüstü süre |
|---|---|---|---|
| Hakaret (TCK m.125/1) | 3 ay - 2 yıl hapis veya adli para cezası | 8 yıl | 12 yıl |
| Tehdit (TCK m.106/1, birinci cümle) | 6 ay - 2 yıl hapis | 8 yıl | 12 yıl |
| Hırsızlık (TCK m.141/1) | 1 - 3 yıl hapis | 8 yıl | 12 yıl |
| Dolandırıcılık (TCK m.157/1) | 1 - 5 yıl hapis ve adli para cezası | 8 yıl | 12 yıl |
| Kasten yaralama (TCK m.86/1) | 1 yıl 6 ay - 3 yıl hapis | 8 yıl | 12 yıl |
| Nitelikli hırsızlık (TCK m.142/1) | 3 - 7 yıl hapis | 15 yıl | 22 yıl 6 ay |
| Nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158/1) | 3 - 10 yıl hapis ve adli para cezası | 15 yıl | 22 yıl 6 ay |
| Taksirle öldürme (TCK m.85/1) | 2 - 6 yıl hapis | 15 yıl | 22 yıl 6 ay |
| Uyuşturucu imal ve ticareti (TCK m.188/1) | 20 - 30 yıl hapis ve adli para cezası | 20 yıl | 30 yıl |
| Kasten öldürme (TCK m.81/1) | Müebbet hapis | 25 yıl | 37 yıl 6 ay |
| Nitelikli kasten öldürme (TCK m.82/1) | Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl | 45 yıl |
Tablodaki eşleme şu kurala dayanır: üst sınırı beş yılı geçmeyen hapis veya adli para cezası 8 yıla, beş yılı aşıp yirmi yılın altında kalan hapis 15 yıla, üst sınırı yirmi yıl ve üzeri olan hapis 20 yıla karşılık gelir (TCK m.66/1, m.66/4). Hakaret suçunda cezanın hapis veya adli para cezası olarak seçimlik olması sonucu değiştirmez; hapis cezasının üst sınırı esas alınır (TCK m.66/4).
5. Dava Zamanaşımı Ne Zaman Başlar? (TCK 66/6)
Dava zamanaşımı kural olarak suçun işlendiği gün başlar; ancak kanun başlangıç gününü suçun türüne göre ayrı ayrı belirler (TCK m.66/6):
| Suçun türü | Dava zamanaşımının başladığı gün |
|---|---|
| Tamamlanmış suç | Suçun işlendiği gün |
| Teşebbüs aşamasında kalan suç | Son hareketin yapıldığı gün |
| Kesintisiz suç | Kesintinin gerçekleştiği gün |
| Zincirleme suç | Son suçun işlendiği gün |
| Çocuğa karşı üstsoy veya çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kişinin işlediği suç | Çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği gün |
Teşebbüs aşamasında kalan suçta “son hareket” günü, failin suçu tamamlamaya yönelik yaptığı son icra hareketinin günüdür (suça teşebbüs, TCK 35). Zincirleme suçta süre ilk fiilden değil, son fiilden başlar (zincirleme suç, TCK 43).
Son satırdaki kural, çocuğa karşı üstsoyun ya da çocuk üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kişinin işlediği suçlarda dava zamanaşımının suç gününde değil, mağdur çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği gün başlamasını sağlar (TCK m.66/6). Böylece süre, çocuğun failin etkisi altında bulunduğu yıllarda işleyip dolmaz. Bu kuraldaki yaş mağdur çocuğun yaşıdır; failin yaşına bağlı indirim TCK m.66/2’dedir.
6. Dava Zamanaşımı Nasıl Hesaplanır? Örneklerle
Dava zamanaşımı hesabı dört adımda yapılır:
- Suçun kanundaki cezasının üst sınırını belirleyin; seçimlik cezada hapsi, dosyadaki delillerin gösterdiği nitelikli hâlde o hâlin cezasını esas alın (TCK m.66/3, m.66/4).
- Üst sınıra karşılık gelen olağan süreyi seçin; fail suçu 18 yaşından önce işlemişse indirimi uygulayın (TCK m.66/1, m.66/2).
- Başlangıç gününü suçun türüne göre belirleyin (TCK m.66/6).
- Kesme işlemlerini tarih sırasıyla işleyin: süre son kesme işleminin gerçekleştiği tarihten yeniden başlar, ama başlangıç gününden itibaren olağan sürenin bir buçuk katını aşamaz (TCK m.67/3, m.67/4). Durma sebebi varsa durma süresi hesaba katılmaz (TCK m.67/1).
Süreler gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir; bir ay otuz gün sayılır, yıl resmî takvime göre hesaplanır (TCK m.72/1). Aşağıdaki örnekler varsayımsaldır ve yalnız hesap yöntemini gösterir.
Örnek 1: Hakaret suçu. Suç 10.03.2020’de işlenmiştir. Hakaret suçunun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; dava zamanaşımı süresi 8 yıl, olağanüstü süre 12 yıldır (TCK m.125/1, m.66/1-e, m.67/4). Şüphelinin savcı huzurunda ifadesi 15.06.2021’de alınmış ve süre bu tarihten yeniden başlamıştır. İddianame 01.02.2022’de düzenlenmiş ve süre yeniden kesilmiştir; başka kesme işlemi olmazsa dava zamanaşımı 01.02.2030’da dolar. Yargılama sürerken 2025’te mahkûmiyet kararı verilirse süre bir kez daha kesilir; ancak dava, suç tarihinden itibaren 12 yıl dolduğunda, yani 10.03.2032’de her hâlde düşer (TCK m.67/2-4).
Örnek 2: Nitelikli dolandırıcılık. Bilişim sistemleri araç olarak kullanılarak işlenen nitelikli dolandırıcılığın cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır (TCK m.158/1-f). Üst sınır on yıl olduğu için dava zamanaşımı süresi 15 yıldır; kesme işlemleri olursa süre suç tarihinden itibaren en çok 22 yıl 6 aya uzar (TCK m.66/1-d, m.67/4).
Örnek 3: Suçu 16 yaşında işleyen çocuk. Basit hırsızlığın cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir ve yetişkin fail için dava zamanaşımı süresi 8 yıldır (TCK m.141/1, m.66/1-e). Fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmuş ve on sekiz yaşını doldurmamış kişide bu sürenin üçte ikisi geçmekle kamu davası düşer; süre 5 yıl 4 aydır (TCK m.66/2).
7. Dava Zamanaşımının Kesilmesi (TCK 67/2)
Dava zamanaşımının kesilmesi, işlemekte olan sürenin sıfırlanıp kesme işleminin gerçekleştiği tarihten yeniden başlamasıdır. Kanun, bir suçla ilgili olarak dava zamanaşımını kesen dört işlemi sayar (TCK m.67/2):
- İfade ve sorgu: Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi süreyi keser. Kanun metni savcı huzurundaki ifadeyi saymıştır (ifadeye çağrılan kişinin durumu).
- Tutuklama kararı: Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi süreyi keser (tutuklama, CMK 100).
- İddianame: Suçla ilgili iddianame düzenlenmesi süreyi keser. Kanunun aradığı işlem iddianamenin düzenlenmesidir (iddianame nedir).
- Mahkûmiyet kararı: Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi süreyi keser.
Dava zamanaşımını kesen birden fazla işlem varsa süre son kesme işleminin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar (TCK m.67/3). Kesme işlemlerinin sayısı sınırsız değildir; toplam süre olağan sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir (TCK m.67/4).
8. Dava Zamanaşımının Durması (TCK 67/1)
Dava zamanaşımının durması, sürenin bir engel süresince işlememesi ve engel kalkınca kaldığı yerden devam etmesidir. Kesilmeden farkı budur: kesilmede süre sıfırdan başlar, durmada önceki geçen süre korunur. TCK 67/1’e göre dava zamanaşımı şu hâllerde durur:
- Soruşturma veya kovuşturma yapılması bir izin ya da karar alınmasına bağlıysa, izin veya karar alınıncaya kadar,
- Soruşturma veya kovuşturma başka bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna bağlıysa, mesele çözülünceye kadar,
- Kanun gereğince hakkında kaçak olduğuna karar verilen fail için bu karar kaldırılıncaya kadar.
Ceza Muhakemesi Kanunu da dava zamanaşımının işlemediği dönemler öngörür:
- Kamu davasının açılmasının ertelenmesi: Erteleme süresince zamanaşımı işlemez (CMK m.171/4; ayrıntı: kamu davasının açılmasının ertelenmesi).
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması: Beş yıllık denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur (CMK m.231/8, 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla değişik metin; ayrıntı: HAGB).
- Uzlaştırma: İlk uzlaşma teklifinin yapıldığı tarihten uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç uzlaştırmacının raporunu uzlaştırma bürosuna verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı işlemez (CMK m.253/21; ayrıntı: uzlaşma nedir).
9. Dava Zamanaşımında Olağanüstü (Uzamış) Süre (TCK 67/4)
Olağanüstü dava zamanaşımı, uzamış dava zamanaşımı olarak da anılır ve kesme işlemleri ne kadar tekrarlanırsa tekrarlansın aşılamayan azami süredir. Kanun, kesilme hâlinde zamanaşımı süresinin ilgili suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar uzayacağını söyler (TCK m.67/4).
| Olağan dava zamanaşımı | Olağanüstü (uzamış) azami süre |
|---|---|
| 8 yıl | 12 yıl |
| 15 yıl | 22 yıl 6 ay |
| 20 yıl | 30 yıl |
| 25 yıl | 37 yıl 6 ay |
| 30 yıl | 45 yıl |
Olağan süre dolduğu hâlde dava sürüyorsa bunun nedeni genellikle son kesme işleminden sonra yeni bir sürenin başlamış olmasıdır. Bu durumda olağanüstü sürenin dolup dolmadığı başlangıç gününden itibaren ayrıca hesaplanır; hangisi önce dolarsa dava o tarihte düşer (TCK m.67/3, m.67/4).
10. Dava Zamanaşımı Çocuk Faillerde (TCK 66/2)
Dava zamanaşımı, suçu 18 yaşından önce işleyen çocuk için kısalır. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup on beş yaşını doldurmamış olan kişi hakkında sürelerin yarısı, on beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış olan kişi hakkında üçte ikisi geçmekle kamu davası düşer (TCK m.66/2). Ölçü, yargılama tarihindeki yaş değil, fiilin işlendiği tarihteki yaştır.
| Yetişkin için olağan süre | 12-15 yaş (yarısı) | 15-18 yaş (üçte ikisi) |
|---|---|---|
| 30 yıl | 15 yıl | 20 yıl |
| 25 yıl | 12 yıl 6 ay | 16 yıl 8 ay |
| 20 yıl | 10 yıl | 13 yıl 4 ay |
| 15 yıl | 7 yıl 6 ay | 10 yıl |
| 8 yıl | 4 yıl | 5 yıl 4 ay |
İnternette dolaşan bazı dava zamanaşımı tablolarında görülen “16 yıl 8 ay” veya “5 yıl 4 ay” gibi rakamlar yetişkin sürelerine değil, 15-18 yaş grubundaki çocuk faile ait indirimli sürelerdir.
11. Dava Zamanaşımı ile Şikâyet Süresi Farkı (TCK 73)
Dava zamanaşımı ve şikâyet süresi ayrı sürelerdir ve biri diğerinin yerine geçmez. Şikâyete bağlı suçta yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; bu altı ay, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar ve dava zamanaşımı süresini geçemez (TCK m.73/1, m.73/2).
Hakaret suçu için ayrıca bir üst sınır vardır: şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73/2, 07.11.2024 tarihli 7531 sayılı Kanunla eklenen cümle). Buna göre hakaretten iki yıl sonra öğrenen kişinin şikâyet hakkı, 8 yıllık dava zamanaşımı henüz dolmamış olsa bile kalmaz.
12. Dava Zamanaşımı Dolunca Ne Olur? Düşme ve Beraat
Dava zamanaşımı dolduğunda sonuç, kamu davasının düşmesidir. Kanun, Türk Ceza Kanununda öngörülen düşme sebeplerinin varlığı hâlinde davanın düşmesine karar verileceğini söyler (CMK m.223/8). Dava zamanaşımı re’sen uygulandığı için sanığın bunu ayrıca talep etmesi gerekmez (TCK m.72/2).
Düşme kararının istisnası derhâl beraattir. Derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde durma, düşme veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez (CMK m.223/9). Dosyadaki mevcut deliller başka bir araştırma yapılmadan beraati gösteriyorsa mahkeme dava zamanaşımı dolmuş olsa bile beraat kararı verir. Bu ayrım sanık için önemlidir: düşme kararı suçlamanın esası hakkında bir tespit içermez, beraat ise içerir (beraat ve düşme farkı, CMK 223).
13. Dava Zamanaşımı İşlemeyen Suçlar ve Yeniden Başlama Hâlleri
Dava zamanaşımı kural olarak bütün suçlara uygulanır; kanun bunun istisnalarını açıkça sayar:
- Soykırım ve insanlığa karşı suçlar: Bu suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez (TCK m.76/4, m.77/4).
- Yurt dışında işlenen bazı ağır suçlar: TCK İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında (devletin güvenliğine, anayasal düzene, millî savunmaya ve devlet sırlarına karşı suçlar) yer alan ve ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis gerektiren suçlar yurt dışında işlenmişse dava zamanaşımı uygulanmaz (TCK m.66/7).
- Tekrar yargılama: Aynı fiilden dolayı tekrar yargılamayı gerektiren hâllerde, mahkemenin talebi kabul ettiği tarihten itibaren zamanaşımı süresi yeni baştan işlemeye başlar (TCK m.66/5; ayrıntı: yargılamanın yenilenmesi).
14. Dava Zamanaşımı Süreleri Eski TCK’ya Göre (765 Sayılı Kanun)
Eski TCK, yani 765 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır (5252 sayılı Kanun m.12/1-b). Yeni Türk Ceza Kanununun, imar kirliliği ve çevre kirletme suçlarına ilişkin birkaç hüküm dışındaki bütün hükümleri 1 Haziran 2005’te yürürlüğe girmiştir (TCK m.344/1). Eski kanunun mülga 102. maddesi, “hukuku amme davası” için şu süreleri öngörüyordu:
| Eski TCK m.102 (mülga) | Süre |
|---|---|
| İdam ve müebbet ağır hapis gerektiren cürümler | 20 yıl |
| Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere muvakkat ağır hapis gerektiren cürümler | 15 yıl |
| Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az ağır hapis ve benzeri cezalar | 10 yıl |
| Beş yıldan fazla olmamak üzere ağır hapis, hapis ve benzeri cezalar | 5 yıl |
| Bir aydan fazla hafif hapis veya kanunda belirtilen tutarı aşan hafif para cezası gerektiren fiiller | 2 yıl |
| Daha hafif cezalar gerektiren kabahatler | 6 ay |
Bu tablo bugün yalnız 1 Haziran 2005’ten önce işlenmiş fiillerde, lehe kanun karşılaştırması yapılırken kullanılır. Böyle bir fiilde eski ve yeni kanun farklı hükümler taşıyorsa failin lehine olan kanun uygulanır; lehe kanun, iki kanunun ilgili bütün hükümleri olaya ayrı ayrı uygulanıp sonuçlar karşılaştırılarak belirlenir (TCK m.7/2, 5252 sayılı Kanun m.9/3). Yalnız zamanaşımı maddeleri yan yana konarak seçim yapılmaz.
İnternette dava zamanaşımı için “ağırlaştırılmış müebbet 20 yıl, müebbet 15 yıl” gibi rakamlar görülebilir. Bu rakamlar yürürlükteki TCK m.66/1’e uymaz; bugün ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda süre 30 yıl, müebbet hapiste 25 yıldır (TCK m.66/1-a, m.66/1-b).
15. Dava Zamanaşımı ile Ceza Zamanaşımı (TCK 68) Farkı
Dava zamanaşımı hüküm kesinleşinceye kadar işler ve kamu davasını düşürür. Ceza zamanaşımı ise hüküm kesinleştikten sonra işler ve verilmiş cezanın infaz edilmesini engeller (TCK m.66/1, m.68/1). İki kurum aynı olayda ardışık uygulanabilir: dava zamanaşımı dolmadan hüküm kesinleşirse artık ceza zamanaşımı hesabı yapılır.
| Dava zamanaşımı (TCK 66) | Ceza zamanaşımı (TCK 68) | |
|---|---|---|
| Neyi engeller? | Kamu davasının açılmasını veya sürdürülmesini | Kesinleşmiş cezanın infazını |
| Ne zaman başlar? | Suçun işlendiği gün (türüne göre m.66/6) | Hükmün kesinleştiği veya infazın kesintiye uğradığı gün (m.68/5) |
| Hesap esası | Suçun kanundaki cezasının üst sınırı | Hükmedilen cezanın kalan miktarı (m.68/5) |
| Süreler | 8 / 15 / 20 / 25 / 30 yıl | 10 / 20 / 24 / 30 / 40 yıl (m.68/1) |
| Sonuç | Kamu davasının düşmesi | Cezanın infaz edilmemesi |
Ceza zamanaşımı süreleri, beş yıla kadar hapis ve adli para cezalarında on yıl, beş yıldan fazla hapiste yirmi yıl, yirmi yıl ve daha fazla süreli hapiste yirmi dört yıl, müebbet hapiste otuz yıl, ağırlaştırılmış müebbet hapiste kırk yıldır (TCK m.68/1). Kesinleşmiş cezanın infazına ilişkin hesap için: infaz hesabı.
Sıkça Sorulan Sorular
Dava zamanaşımı nedir?
Dava zamanaşımı, suçun işlenmesinden itibaren kanunda belirlenen sürenin geçmesiyle kamu davasının düşmesidir. Süre dolmuşsa dava açılamaz, açılmış dava düşme kararıyla sona erer. Savcı ve mahkeme zamanaşımını kendiliğinden uygular; şüpheli veya sanık bundan vazgeçemez (TCK m.66/1, m.72/2).
Dava zamanaşımı süreleri kaç yıldır?
Olağan dava zamanaşımı süreleri suçun cezasının üst sınırına göre 8, 15, 20, 25 veya 30 yıldır. Beş yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda 8 yıl, müebbet hapiste 25 yıl, ağırlaştırılmış müebbet hapiste 30 yıldır. Kesilme hâlinde süre en fazla yarısı kadar uzar (TCK m.66/1, m.67/4).
Bir suçun dava zamanaşımı nasıl hesaplanır?
Önce suçun kanundaki cezasının üst sınırına bakılır ve TCK m.66/1'deki süre seçilir. Başlangıç günü suçun türüne göre belirlenir. Sonra kesme işlemleri tarih sırasıyla işlenir: süre son kesme işleminden yeniden başlar, ama suç tarihinden itibaren olağan sürenin bir buçuk katını aşamaz (TCK m.66/4, m.66/6, m.67/3-4).
Dava zamanaşımını hangi işlemler keser?
Dava zamanaşımını dört işlem keser: şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması ya da sorguya çekilmesi, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi. Kesilen süre yeniden işlemeye başlar (TCK m.67/2-3).
Olağanüstü zamanaşımı nedir?
Olağanüstü (uzamış) dava zamanaşımı, kesme işlemleri olsa bile aşılamayan azami süredir. Kanun, kesilme hâlinde sürenin en fazla yarısı kadar uzayacağını söyler. Buna göre 8 yıllık süre en çok 12 yıla, 15 yıllık süre 22 yıl 6 aya, 30 yıllık süre 45 yıla uzar (TCK m.67/4).
5 yıl sonra dava düşer mi?
Yetişkin fail için hayır. En kısa olağan dava zamanaşımı 8 yıldır ve beş yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektiren suçlara uygulanır. Suçu 12-15 yaş arasında işleyen çocuk için bu süre 4 yıl, 15-18 yaş arasında işleyen çocuk için 5 yıl 4 aydır (TCK m.66/1-e, m.66/2).
20 yıl sonra dava açılır mı?
Suçun cezasına ve kesme işlemlerine bağlıdır. Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis gerektiren suçlarda olağan süre 15 yıldır; kesme işlemleri olmuşsa 22 yıl 6 aya uzayabilir. Müebbet hapis gerektiren suçlarda süre 25, ağırlaştırılmış müebbette 30 yıldır. Soykırım ve insanlığa karşı suçlarda zamanaşımı işlemez (TCK m.66/1, m.67/4, m.76/4, m.77/4).
Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı arasındaki fark nedir?
Dava zamanaşımı hüküm kesinleşmeden önce işler ve kamu davasını düşürür; süreleri 8-30 yıldır. Ceza zamanaşımı hüküm kesinleştikten sonra işler ve verilen cezanın infazını engeller; süreleri 10-40 yıldır ve kalan ceza miktarına göre hesaplanır (TCK m.66/1, m.68/1, m.68/5).
Eski TCK'ya göre dava zamanaşımı süreleri nelerdir?
765 sayılı eski Türk Ceza Kanunu m.102 süreleri 20, 15, 10, 5 ve 2 yıl ile 6 aydı. Bu kanun 1 Haziran 2005'te yürürlükten kalktı. O tarihten önce işlenen suçlarda eski ve yeni kanun bütün hükümleriyle karşılaştırılır ve failin lehine olan uygulanır (TCK m.7/2, 5252 sayılı Kanun m.9/3).
Dava zamanaşımı dolunca beraat mi düşme mi verilir?
Kural olarak kamu davasının düşmesine karar verilir. Ancak dosya, başka bir araştırma yapılmadan beraat kararı verilebilecek durumdaysa mahkeme düşme kararı veremez ve beraat kararı verir. Düşme kararı suçlamanın esası hakkında aklanma anlamına gelmez (CMK m.223/8, m.223/9).
İlgili çalışma alanı: Ceza Hukuku
← Tüm makaleler