Niğde Geri Gönderme Merkezi: Adres, Haklar ve İtiraz

Kısa Cevap

Niğde’deki geri gönderme merkezi Bor ilçesindedir ve Göç İdaresi Başkanlığının resmî iletişim sayfasında NİĞDE adıyla kayıtlıdır. Gösterilen adres şudur: Sıra Söğütler Mahallesi Pınarbaşı Caddesi, 43. Sokak No:45, Bor/NİĞDE. Telefon olarak 0388 213 10 64 numarası, 5000 dâhilisiyle birlikte gösterilmiştir.

Üç noktanın önceden bilinmesi zaman kazandırır. Birincisi, Niğde İl Göç İdaresi Müdürlüğü merkez ilçededir, merkez ise Bor’dadır; ikisi ayrı ilçelerdir ve Niğde’ye gidiyorum cümlesi hangi adrese gidileceğini söylemez. İkincisi, idari gözetim kararına itiraz ile sınır dışı etme kararına karşı dava iki ayrı yoldur; iki ayrı süreye ve iki ayrı mercie tabidirler. Üçüncüsü, Niğde Valiliğinin tesis ettiği işleme karşı açılacak iptal davası Niğde’de değil Aksaray İdare Mahkemesinde görülür ve bunu Danıştay bir yetki uyuşmazlığı kararıyla belirlemiştir.

Merkeze alınmak sınır dışı edilmek değildir. Sürelerin, hakların ve itiraz yollarının tamamı için geri gönderme merkezi, haklar ve süreler yazısına bakılmalıdır. Resmî iletişim sayfasında bir son güncelleme tarihi bulunmadığı için, adres ve telefonun gitmeden önce teyit edilmesi gerekir.

Merkez Nerede: Sıra Söğütler Mahallesi, Bor

Resmî kayıttaki adres satırı dört parçadan oluşur: Sıra Söğütler Mahallesi, Pınarbaşı Caddesi, 43. Sokak No:45 ve Bor. Bu parçalardan yalnız sonuncusu idari bir birimdir; diğerleri bir mahalle, bir cadde ve bir sokak adıdır. Bor, Niğde’nin merkez ilçesi değil, ayrı bir ilçesidir.

Merkezin resmî kayıttaki adı NİĞDE’dir. Yani iletişim tablosunda Bor kelimesiyle arama yapan kişi kaydı bulamaz; ilçe adı yalnız adres satırında geçer. Aynı kalıp Kayseri, Ağrı ve Adana kayıtlarında da görülür: kayıt il adıyla tutulur, tesis ilçededir.

Bu yazı merkez ile kent merkezi arasındaki mesafeyi vermez. Resmî iletişim sayfası bir mesafe bilgisi yayımlamamaktadır ve tahminî bir rakam, gün planlamasını yanlış kurdurabilir. Aynı sebeple bu yazı otobüs hattı veya sefer saati bilgisi de vermez. Hat numaraları ve güzergâhlar idari düzenlemelerle değişir, yayımlanmış bir mevzuat metnine bağlı değildir ve yanlış bir hat bilgisi merkeze kadar gidip görüşememek anlamına gelir. Ulaşım için güncel bilgi merkezden veya il müdürlüğünden alınmalıdır.

İl Müdürlüğü Merkez İlçede, Geri Gönderme Merkezi Bor’da

Niğde İl Göç İdaresi Müdürlüğünün yayımlanmış adresi Yukarı Kayabaşı Mahallesi, Sağlık Caddesi Bina No:2, 51200 Merkez/Niğde’dir. Merkezin adresi ise Sıra Söğütler Mahallesi Pınarbaşı Caddesi, 43. Sokak No:45, Bor’dur. İkisi farklı ilçelerdedir.

Bu, kümedeki bazı merkezlerden farklı, bazılarıyla aynı bir durumdur. Adana’da merkez Sarıçam’da, il müdürlüğü Yüreğir’dedir; Akyurt’ta merkez Akyurt’ta, müdürlük ise Ankara’nın başka bir ilçesindedir. Niğde bu kalıba uyar. Buna karşılık Kayseri’de merkez ve müdürlük aynı ilçededir ve orada ilçe adı doğru yeri göstermeye yetmez. Niğde’de ilçe adı ayırt edicidir: Bor denildiğinde merkez, Merkez ilçe denildiğinde müdürlük anlaşılır.

Pratik ayrım şudur: yazışma, dilekçe ve tebligat bakımından muhatap çoğu zaman il müdürlüğüdür ve müdürlüğün merkez ilçedeki adresi kullanılır. Kişiyle görüşmek üzere fiilen gidilecekse esas alınacak adres Bor’daki adrestir. İki adresin karıştırılması, merkez ilçedeki bir binaya gidip tesisin başka bir ilçede olduğunu orada öğrenmek anlamına gelir.

Telefon: Santral Numarası ve Dâhili

Göç İdaresi Başkanlığının iletişim tablosunda merkez için 0388 213 10 64 numarası, 5000 dâhilisiyle birlikte gösterilmiştir. Kaydın dâhili numarayı da taşıması, aranan hattın bir santral üzerinden bağlandığını düşündürür.

Niğde bu bakımdan da ayrışır. Kayseri ve Van kayıtlarında merkez için gösterilen numara, il müdürlüğünün kendi sayfasındaki numarayla aynıdır. Niğde’de öyle değildir: merkez için 0388 213 10 64, il müdürlüğü için (0388) 232 51 51 numarası yayımlanmıştır. İki ayrı numara, iki ayrı kurum kaydına aittir.

Bunun pratik sonucu şudur: aranan numaranın merkeze mi müdürlüğe mi bağlandığı, Niğde’de numaranın kendisinden anlaşılabilir. Yine de görüşmenin başında hangi birime bağlanıldığının sorulması, verilen bilginin hangi kurumun kaydına dayandığını netleştirir.

İdari Gözetim Kararına İtiraz: Sulh Ceza Hâkimliği

Merkezde tutulmanın hukuki dayanağı idari gözetim kararıdır ve bu karara karşı gidilecek yol idari yargı değil, sulh ceza hâkimliğidir.

6458 sayılı Kanunun 57. maddesinin altıncı fıkrası bu yolu düzenler: idari gözetim altına alınan kişi, yasal temsilcisi veya avukatı idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir, hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Fıkranın metni ve fıkra fıkra çözümlemesi idari gözetim kararı ve itirazı yazısındadır; burada yalnız Niğde bakımından sonuç doğuran yanları ele alınmıştır.

Fıkranın üç pratik sonucu vardır. İlki, başvurunun gözetimi durdurmamasıdır; yani itiraz edilmiş olması kişinin merkezden çıkacağı anlamına gelmez. İkincisi, dilekçenin idareye verilmesinin başvuruyu geçersiz kılmamasıdır; kanun dilekçenin hâkime derhâl ulaştırılmasını idareye ödev olarak yükler. Üçüncüsü, kesinliğin o karara ilişkin olmasıdır: şartlar değişirse yeniden başvurulabilir ve bu, fıkranın son cümlesinde açıkça yazılıdır.

Kanun mercii yetkili sulh ceza hâkimi olarak tanımlar, adıyla bir hâkimlik göstermez. Bor’daki yetkili hâkimliğin adı bu yazıda yazılmamıştır; gerekçesi aşağıda “Kayıtta Ne Var, Ne Yok” bölümündedir. İtirazın kendi usulü ve dilekçe içeriği için idari gözetim kararı ve itirazı yazısına bakılmalıdır.

Ücret bakımından ayrı bir güvence vardır. Aynı maddenin yedinci fıkrası, idari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara, talepleri hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanacağını düzenler.

Sınır Dışı Kararına Karşı Dava: Yedi Gün

İdari gözetim kararıyla sınır dışı etme kararı ayrı işlemlerdir ve ayrı yollara tabidir. Sınır dışı etme kararına karşı gidilecek yer idare mahkemesidir.

6458 sayılı Kanunun 53. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Süre tebliğden işler. Fıkra 21 Kasım 2024 tarihli 7533 sayılı Kanunla değiştirilmiştir; bu yüzden daha eski kaynaklarda yer alan süre ve usul bilgileri güncel olmayabilir.

Aynı fıkra, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancının sınır dışı edilmeyeceğini de düzenler. Fıkra ayrıca duruşma yapılmasını mahkemenin takdirine bırakır, başvuruların dosyanın tekemmülünden itibaren on beş gün içinde sonuçlandırılmasını öngörür ve mahkemenin bu konuda verdiği kararın kesin olduğunu belirtir. Davanın hazırlanması ve dilekçe içeriği için sınır dışı kararına itiraz ve iptal davası yazısına, kararın hangi sebeplere dayanabileceği için sınır dışı kararının sebepleri ve istisnaları yazısına bakılmalıdır.

Niğde Valiliğinin İşlemi Aksaray’da Dava Edilir

Bu davanın hangi idare mahkemesinde görüleceği, Niğde bakımından ayrıca bilinmesi gereken bir noktadır. Genel yetki kuralı İdari Yargılama Usulü Kanununun 32. maddesindedir; maddenin metni Ağrı yazısında yer alır, genel işleyişi için İdari Yargılama Usulü Kanunu sayfasına bakılabilir. Kural, yetkili mahkemeyi işlemi tesis eden merciin bulunduğu yere bağlar.

Kuralın uygulanabilmesi için önce işlemi hangi valiliğin tesis ettiğinin saptanması gerekir; bu saptamanın dilekçeye değil dosyadaki belgeye dayanması gerektiği Balıkesir (Bandırma) Geri Gönderme Merkezi yazısında ele alınmıştır.

Niğde’de bu kuralın sonucu, kişinin beklediği yer olmayabilir. Danıştay Onuncu Dairesi, Niğde Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce tesis edilen bir sınır dışı işlemine karşı açılan davada yetkili mahkemeyi açıkça belirlemiştir:

“Bu durumda, 2577 sayılı Kanun’un 32. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, davacının sınır dışı edilmesine ilişkin dava konusu işlemi tesis eden Niğde Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünün bulunduğu Niğde ilinin idari yargı yetkisi yönünden bağlı olduğu yer idare mahkemesi olan Aksaray İdare Mahkemesinin uyuşmazlığın çözümünde yetkili olduğu sonucuna varılmıştır.”

(Danıştay 10. Daire, E. 2025/1682, K. 2025/2111, T. 17.04.2025 — gönderilmesine)

Kararın kendisi, bu noktanın uygulamada gerçekten tereddüt doğurduğunu gösterir. Karar bir yetki uyuşmazlığı kararıdır: dava önce Aksaray İdare Mahkemesine açılmış, bu mahkeme Kayseri İdare Mahkemesini yetkili görerek dosyayı göndermiş, Kayseri 1. İdare Mahkemesi ise Aksaray İdare Mahkemesini yetkili görmüştür. İki mahkemenin de kendini yetkisiz sayması üzerine dosya Danıştaya gelmiştir. Bu ihtimali ve çözüm merciini kanun önceden düzenler:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.43/1-b — Yetkisizlik hâlinde uyuşmazlığın çözümü

“b) Görevsizlik veya yetkisizlik sebebiyle dosyanın gönderildiği mahkeme kendisini görevsiz veya yetkisiz gördüğü takdirde, söz konusu mahkeme ile ilk görevsizlik veya yetkisizlik kararını veren mahkeme aynı bölge idare mahkemesinin yargı çevresinde ise, uyuşmazlık bölge idare mahkemesince, aksi halde Danıştayca çözümlenir.”

Maddenin dördüncü fıkrası, bu yolla görevli ve yetkili kılınan mahkemeye yeniden dava açılması hâlinde harç alınmayacağını da düzenler; üçüncü fıkraya göre uyuşmazlık hakkında verilen karar kesindir. Yani yanlış mahkemeye başvurmanın bedeli harç değil zamandır ve sınır dışı davasında yedi günlük süreyle çalışan bir dosyada zaman en kıt kaynaktır.

Pratik sonuç şudur: Niğde Valiliğinin işlemi dava edilecekse dilekçenin muhatabı Aksaray İdare Mahkemesidir ve bu, kişinin Bor’daki merkezde tutulmasından bağımsızdır. Yetkili mahkemeyi belirleyen, kişinin nerede tutulduğu değil, dava edilen işlemi hangi idarenin tesis ettiğidir. Bu kuralın iki yönlü işlediğini gösteren karar tablosu Kayseri yazısındadır; orada Niğde satırı da yer alır.

Kişi Niğde’de tutulurken dava edilen işlem başka bir valiliğe ait olabilir. O hâlde yetkili mahkeme de değişir. Tam yargı davasında ise kural farklıdır ve gözetimin sona erdiği yer ölçüt alınır; bu ayrım Adana yazısında ele alınmıştır.

Merkezin Bağımsız Denetimi: TİHEK Habersiz Ziyareti

Geri gönderme merkezleri idarenin kendi denetiminin yanında bağımsız bir denetime de tabidir. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, ulusal önleme mekanizması görevi kapsamında Niğde Geri Gönderme Merkezine 17 Şubat 2025 tarihinde habersiz ziyaret gerçekleştirdiğini kendi sayfasında duyurmuştur (Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, duyuru tarihi 18.02.2025). Kurum, ziyarette yapılan incelemelere ilişkin tespit ve tavsiyeleri içeren bir raporun hazırlanarak ilgili kurumlar ve kamuoyuyla paylaşılacağını bildirmiştir.

Habersiz olması bu denetimin ayırt edici yanıdır: ziyaret önceden bildirilmediği için gözlenen durum, hazırlanmış bir duruma değil olağan işleyişe yakındır. Kurumun başvuru ve inceleme usulü, 6701 sayılı Kanunun 18. maddesinde düzenlenmiştir; maddenin metni ve süreleri Kayseri yazısında ele alınmıştır.

Bu yazının hazırlanması sırasında anılan ziyarete ilişkin yayımlanmış künyeli bir rapora ulaşılamamıştır. Bu, raporun hazırlanmadığı anlamına gelmez; kurumun duyurusu raporun hazırlanacağını bildirmektedir. Merkezin denetlendiğine ilişkin kayıt duyurunun kendisidir, raporun içeriği ise bu yazıya dayanak yapılmamıştır.

Kayıtta Ne Var, Ne Yok

Niğde merkezi hakkında yayımlanmış kayıtlar sınırlıdır. Aşağıdakiler, bu yazının hazırlanması sırasında arandığı hâlde bulunamayan bilgilerdir ve tahminle doldurulmamıştır.

• Yetkili sulh ceza hâkimliğinin adı. 6458 sayılı Kanun m.57/6 mercii yetkili sulh ceza hâkimi olarak tanımlar. Merkez Bor ilçesindedir ve Bor bir mülhakat adliyesine sahiptir; ancak Bor Adliyesinde sulh ceza hâkimliği bulunup bulunmadığı, adliyenin kendi sayfasında yayımlanmış bir mahkeme listesinden doğrulanamamıştır. Bu yüzden hâkimlik adıyla gösterilmemiştir. Başvurudan önce yetkili hâkimliğin adliyeden teyit edilmesi gerekir.
• Kapasite. Merkezin barındırma kapasitesine ilişkin resmî bir sayı bulunamamıştır.
• Merkez müdürünün adı. Hiçbir resmî kayıtta yayımlanmamaktadır.
• Ziyaret gün ve saati. Niğde için yayımlanmış bir görüşme çizelgesine ulaşılamamıştır; konu yönetmelikte belirlenmemiş, idari uygulamaya bırakılmıştır.
• Denetim raporu. Habersiz ziyaret duyurulmuştur; ziyarete ilişkin künyeli olarak yayımlanmış bir rapora ulaşılamamıştır. Bu, merkezin denetlenmediği anlamına gelmez.
• Mesafe. Merkez ile kent merkezi arasındaki mesafe resmî kayıtta yer almamaktadır.
• Fotoğraf. Tesis fotoğrafı yayımlanmış bir resmî kaynağa bağlanamamıştır.
• Ulaşım. Yukarıda belirtildiği gibi hat ve sefer bilgisi bu yazının kapsamı dışındadır.

Merkezde Sağlanan Haklar

Niğde Geri Gönderme Merkezinde tutulan kişiye tanınan asgari güvenceler merkezin iç düzeninden değil doğrudan kanundan doğar:

“Geri gönderme merkezlerinde; a) Yabancı tarafından bedeli karşılanamayan acil ve temel sağlık hizmetleri ücretsiz verilir, b) Yabancıya; yakınlarına, notere, yasal temsilciye ve avukata erişme ve bunlarla görüşme yapabilme, ayrıca telefon hizmetlerine erişme imkânı sağlanır, c) Yabancıya; ziyaretçileri, vatandaşı olduğu ülke konsolosluk yetkilisi, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği görevlisiyle görüşebilme imkânı sağlanır, ç) Çocukların yüksek yararları gözetilir, aileler ayrı yerlerde barındırılır, d) Çocukların eğitim ve öğretimden yararlandırılmaları hususunda, Millî Eğitim Bakanlığınca gerekli tedbirler alınır.”

(6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.59/1)

Merkezde tutulan kişinin en çok ihtiyaç duyduğu bent (b)‘dir: yakınlara, notere, yasal temsilciye ve avukata erişme ile telefon hizmetlerine erişim. İtiraz ve dava yollarının fiilen kullanılabilmesi bu erişime bağlı olduğu için, erişimin karşılanmadığı hâller başlı başına bir şikâyet konusudur. Hizmetlerin tamamı ve uygulamada ölçülmüş sınırları için geri gönderme merkezi nedir yazısına bakılabilir.

Gitmeden Önce Doğrulanacaklar

1. Kişinin hâlen Niğde merkezinde bulunduğunu teyit edin. Nakil ayrıca haber verilen bir işlem değildir ve kişi başka bir merkeze gönderilmiş olabilir.
2. Gideceğiniz adresin Bor adresi olduğundan emin olun. Yukarı Kayabaşı Mahallesindeki adres il müdürlüğüne aittir ve merkez ilçededir.
3. Aradığınız numaranın merkeze mi müdürlüğe mi ait olduğunu ayırt edin. Niğde’de iki kurumun numarası farklıdır; merkez için dâhili numara da yayımlanmıştır.
4. İtiraz edilecekse hangi karara itiraz edildiğini belirleyin. İdari gözetim kararı sulh ceza hâkimine, sınır dışı etme kararı idare mahkemesine götürülür ve süreleri farklıdır.
5. Dava açılacaksa hangi valiliğin hangi tarihli işlemini dava edeceğinizi belirleyin. Niğde Valiliğinin işlemi için yetkili mahkeme Aksaray İdare Mahkemesidir.
6. Sulh ceza başvurusundan önce yetkili hâkimliği adliyeden teyit edin. Kanun mercii ad vermeden tanımlar ve yanlış hâkimliğe verilen dilekçe süre kaybettirir.

İtiraz dilekçesinin hangi bilgileri taşıması gerektiği ve doldurulabilir bir şablon idari gözetim kararına itiraz dilekçesi örneğinde ele alınmıştır. Vekâlet ücretini karşılayamayacak durumda olanlar için adli yardım başvurusunun şartları ve avukat tutacak parası olmayanın önündeki yollar ayrı yazılarda incelenmiştir.