Aile Konutu Şerhi Nedir, Nasıl Konulur ve Kaldırılır?

Aile konutu şerhi, eşlerin birlikte yaşadığı ve aile konutu olarak kullanılan taşınmazın tapu kütüğüne, evin maliki olmayan eşin talebiyle yazılan kayıttır. Şerhin dayandığı kural, malik eşin diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu devredememesi ve üzerindeki hakları (örneğin ipotek) sınırlayamamasıdır; şerh bu yasağı kütükte görünür kılar ve talep dava açmadan tapu müdürlüğüne yapılır (TMK m.194/1, 194/3). Bu yazı, evin tapusu eşinin üzerine kayıtlı olan ve konutun satılmasını, ipotek edilmesini ya da kira sözleşmesinin feshedilmesini önlemek isteyen eş için aile konutu şerhinin nasıl konulduğunu, neyi engelleyip neyi engellemediğini ve nasıl kaldırıldığını anlatır.

1. Aile Konutu Şerhi: Öne Çıkanlar

• Aile konutu şerhini, konutun maliki olmayan eş doğrudan tapu müdürlüğünden ister; dava açmak ve malik eşin onayını almak gerekmez (TMK m.194/3; Tapu Sicili Tüzüğü m.17/2).
• Aile konutu şerhi olan ev, diğer eşin açık rızası olmadan satılamaz ve ipotek edilemez; rızayla yapılan satış geçerlidir (TMK m.194/1).
• Rıza verilmiyorsa ve bunun haklı bir sebebi yoksa malik eş hâkimin müdahalesini isteyebilir (TMK m.194/2).
• Aile konutu şerhi alacaklının haczini engellemez; borçlunun evine karşı koruma, hâline münasip ev istisnasıdır (İİK m.82/1-12).
• Kiralık evde eşin korunması şerhle değil, kiraya verene yapılan bildirimle sağlanır (TMK m.194/4; TBK m.349).
• Aile konutu şerhi; 6284 sayılı Kanun kapsamındaki hâkim kararıyla konulan şerhten, boşanmada konutta kalma hakkı şerhinden ve aile yurdu şerhinden farklıdır (TMK m.254, m.390; 6284 Uygulama Yönetmeliği m.15).

2. Aile Konutu Şerhi Nedir?

Aile konutu şerhi, tapu kütüğünde bir taşınmazın aile konutu olduğunu gösteren ve maliki olmayan eşin talebiyle verilen şerhtir. Türk Medeni Kanunu bu hakkı açıkça tanır: aile konutu olarak özgülenen taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m.194/3). Tapu Sicili Tüzüğü de aynı hakkı, şerhin “konutun aile konutu olduğuna dair” olduğunu belirterek düzenler (Tapu Sicili Tüzüğü m.17/2).

Aile konutu şerhinin korduğu yasak, aynı maddenin birinci fıkrasındadır. Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez ve aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (TMK m.194/1). Bu kural, eşlerin kanunda aksine hüküm bulunmadıkça birbirleriyle ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabileceğini söyleyen genel kuralın istisnasıdır (TMK m.193). Evin tapuda tek başına bir eşin adına kayıtlı olması, o eşe konut üzerinde tek başına tasarruf yetkisi vermez.

2.1. Aile Konutu Şerhi ile Aile Konutu Koruması Arasındaki Fark

Aile konutu şerhi korumayı yaratmaz; korumayı TMK m.194/1 kurar. Madde, rıza şartını tapu kaydına bağlamamış, şerhi ayrı bir fıkrada maliki olmayan eşin talep hakkı olarak düzenlemiştir (TMK m.194/1, 194/3). Şerhin getirdiği şey tapu siciline özgü sonuçlardır:

• Sonraki hak sahiplerine karşı ileri sürme: Kanunen şerh verilmesi öngörülen işlemlerden doğan tasarruf kısıtlamaları, şerh verilmekle taşınmaz üzerinde sonradan kazanılan hakların sahiplerine karşı ileri sürülebilir (TMK m.1010).
• Kütükte görünürlük: Şerh, kütüğün şerhler sütununa konusu, tarihi ve yevmiye numarasıyla yazılır; taşınmazı almak ya da ipotek almak isteyen herkes kaydı görür (Tapu Sicili Tüzüğü m.51/1).
• Yeni malike geçiş: Şerhle yükümlü taşınmaz devredilirse şerh silinmez; şerhin tarih ve yevmiye numarası değiştirilmeden yeni malikin adı yazılır (Tapu Sicili Tüzüğü m.51/3).

3. Aile Konutu Şerhi İçin Hangi Ev Aile Konutu Sayılır?

Aile konutu şerhi için taşınmazın aile konutu olarak kullanılıyor olması gerekir. Kanun aile konutunu ayrıca tanımlamaz. TMK m.194/3 “aile konutu olarak özgülenen taşınmaz” ifadesini kullanır; eşin ölümüne ilişkin hükümler ise aynı konutu “eşlerin birlikte yaşadıkları konut” diye anar (TMK m.194/3, m.240/1, m.652/1). Bu ifadeler, niteliğin tapu kaydından değil konutun aileye özgülenmesinden ve eşlerin orada birlikte yaşamasından doğduğunu gösterir. Şerh bu olguyu kütüğe yansıtır.

Aile konutunun eşlerden birinin mülkü olması da şart değildir; kanun, aile konutunun kira ile sağlanmasını ayrıca düzenler (TMK m.194/4). Konut eşlerden birinin değil de üçüncü bir kişinin (örneğin eşin anne babasının) mülküyse, o kişi m.194/1’deki yasağın muhatabı olan “eşlerden biri” değildir; lafız bu kişinin tasarrufunu sınırlamaz. Böyle bir konutta kira sözleşmesi varsa koruma kira hükümleri üzerinden kurulur (TMK m.194/4; TBK m.349).

4. Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?

Aile konutu şerhi, konutun maliki olmayan eşin tapu müdürlüğüne başvurmasıyla konulur. Kanun bunun için dava açılmasını ya da malik eşin onay vermesini aramaz; hak doğrudan maliki olmayan eşe tanınmıştır (TMK m.194/3; Tapu Sicili Tüzüğü m.17/2). İşlem sırası şöyledir:

1. Maliki olmayan eş, aile konutu olan taşınmaz için tapu müdürlüğüne aile konutu şerhi talebiyle başvurur (TMK m.194/3).
2. Başvuruda iki olgu gösterilir: başvuranın malik eşle evli olması ve taşınmazın aile konutu olarak özgülenmiş olması. Bu iki olgu, kanunun şerh hakkını bağladığı koşullardır (TMK m.194/3).
3. Tapu müdürlüğü şerhi kütüğün şerhler sütununa konusu, tarih ve yevmiye numarasıyla yazar; terkini için sonraki satır boş bırakılır (Tapu Sicili Tüzüğü m.51/1).
4. Şerh, konut devredilse bile kütükte kalır; yeni malikin adı şerhin tarih ve yevmiye numarası değiştirilmeden yazılır (Tapu Sicili Tüzüğü m.51/3).

Aile konutu şerhinin genel tapu şerhlerinden (vefa, önalım, kira şerhi gibi) farkı, dayanağının evlilik ve konutun aileye özgülenmesi olmasıdır. Tapuya şerh konulmasının genel usulü ve diğer şerh türleri tapuda şerh yazısında ayrıca anlatılmıştır.

4.1. Aile Konutu Şerhi Başvurusu: Belgeler, e-Devlet ve Ücret

Aile konutu şerhi için istenecek belgeleri kanun ve Tapu Sicili Tüzüğü tek tek saymaz. Başvurunun kanıtlaması gereken şey, yukarıdaki iki koşuldur: evlilik bağı ve konutun aile konutu olarak kullanılması (TMK m.194/3). Bu olguları gösteren belge listesi, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu Dairesi Başkanlığının “Aile Konutu - Mal Rejimleri - Çocuk Malları” konulu 2014/4 sayılı genelgesiyle düzenlenir. TKGM mevzuat duyurusuna göre bu genelge 07.01.2025 tarihli ve 14982612 sayılı Makam Oluru ile revize edilmiştir. Genelgenin metni duyuru sayfasında yayımlanmadığı için belge listesi burada sayılmamıştır; başvurudan önce ilgili tapu müdürlüğünden teyit edilmelidir.

Aile konutu şerhinin e-Devlet üzerinden konulup konulamayacağı da aynı sınırdadır. Kanun başvurunun yerini tapu müdürlüğü olarak belirler (TMK m.194/3). TKGM’nin Web Tapu başvuruları için ayrı bir talimatı bulunur (23.07.2025 tarihli ve 17004624 sayılı talimat, aynı duyuru sayfası); aile konutu şerhinin bu çevrim içi kanaldan alınıp alınmadığı kamuya açık duyuruda görünmemektedir. Başvuru sırasında harç veya döner sermaye ücreti ödenip ödenmeyeceği ve tutarı da tapu müdürlüğünden öğrenilmelidir; bu tutar kanun metninde yer almaz.

4.2. Mahkeme Kararıyla Konulan Aile Konutu Şerhi

Aile konutu şerhi iki durumda tapu müdürlüğüne doğrudan başvuruyla değil, hâkim kararıyla gelir:

• 6284 sayılı Kanun kapsamında: Hâkim, Türk Medeni Kanunundaki şartlar varsa ve korunan kişi talep ederse tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulmasına karar verebilir; karar ivedilikle yerine getirilmek üzere tapu sicil müdürlüğüne gönderilir (6284 Uygulama Yönetmeliği m.15). Koruma kararının diğer tedbirleri 6284 sayılı Kanun ve koruma kararı yazısındadır.
• Boşanma veya evliliğin iptalinde: Hâkim, konutta kalma hakkının kime ait olacağına karar verdiğinde süreyi belirler ve hakkın tapu kütüğüne şerhi için tapu memurluğuna bildirir (TMK m.254/2). Bu şerh aile konutu şerhi değil, konutta kalma hakkı şerhidir.

5. Aile Konutu Şerhi Olan Ev Satılabilir mi?

Aile konutu şerhi olan ev, diğer eşin açık rızasıyla satılabilir; rıza yoksa malik eş evi devredemez. Aynı kural ipotek gibi konut üzerindeki hakları sınırlayan işlemler ve aile konutuna ilişkin kira sözleşmesinin feshi için de geçerlidir (TMK m.194/1). Şerh satışı kendiliğinden yasaklamaz; satış için gereken şey diğer eşin açık rızasıdır.

Kanun rızanın açık olmasını ister ama bunun için bir şekil öngörmez (TMK m.194/1). Lafız “açık” rıza aradığı için eşin işlemden haberdar olması ya da sessiz kalması rıza yerine geçmez. İşlem sırasında rızanın ayrıca belgelenmesi, sonradan rızanın ispatı tartışmasını önler.

Rızayı sağlayamayan ya da haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş hâkimin müdahalesini isteyebilir (TMK m.194/2). Örneğin daha küçük bir konuta taşınma zorunluluğu varsa ve diğer eş haklı bir sebep göstermeden satışa karşı çıkıyorsa, malik eş rızanın yerine geçecek bir karar için aile mahkemesine başvurabilir. Aile hukukundan doğan dava ve işler aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m.4/1).

5.1. Aile Konutu Şerhi Haczi ve İcra Satışını Engeller mi?

Aile konutu şerhi, alacaklının haczini ve icra yoluyla satışı engellemez. TMK m.194/1 yalnız eşin kendi işlemlerini sayar: kira sözleşmesini feshetmek, konutu devretmek ve konut üzerindeki hakları sınırlamak. Alacaklının haciz yoluyla takibi bu sayımda yer almaz.

Borçlunun evine karşı koruma icra hukukunun ayrı bir kurumudur. Borçlunun hâline münasip evi haczedilemez; ancak bu istisna borcun evin bedelinden doğmaması hâliyle sınırlıdır ve evin değeri fazlaysa ev satılır, bedelinden hâline münasip bir kısım ihtiyacını karşılaması için borçluya bırakılır (İİK m.82/1-12). Haczin caiz olup olmadığını icra memuru değerlendirir (İİK m.82). Bu korumanın koşulları ve şikâyet yolu eve haciz gelir mi yazısında anlatılmıştır.

Aile konutu üzerinde diğer eşin rızası alınmadan ipotek kurulmuşsa sorun haczin kendisi değil, ipoteğin m.194/1’e aykırı kurulmuş olmasıdır. Bu durumda rızası alınmayan eş, ipoteğin yolsuz tescil olduğunu ileri sürer (TMK m.194/1, m.1024, m.1025).

6. Aile Konutu Şerhi Olmayan Evin Satışı Geçerli mi?

Aile konutu şerhi olmayan evin rızasız satışında önce TMK m.194/1’in lafzına bakılır. Madde, diğer eşin açık rızasını aile konutunun devri için şart koşar ve bu şartı tapuda şerh bulunmasına bağlamaz; şerh ayrı fıkrada maliki olmayan eşin talep hakkı olarak düzenlenmiştir (TMK m.194/1, 194/3). Rızasız devir bu yüzden şerh olmasa da m.194/1’e aykırıdır.

Şerh yokken asıl tartışma alıcının durumudur. Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur (TMK m.1023). Buna karşılık yolsuz tescili bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz ve hukuki sebepten yoksun tescil yolsuzdur (TMK m.1024). Bu iki kural ile m.194/1 arasındaki ilişkiyi, yani şerh bulunmayan dosyada iyiniyetli alıcının korunup korunmayacağını kanun lafzı tek başına çözmez. Aile konutu şerhinin pratik değeri tam buradadır: şerh konulduktan sonra kazanılan haklara karşı kısıtlama ileri sürülebilir ve kütükteki şerhi gören alıcı konutun aile konutu olduğunu bilmediğini söyleyemez (TMK m.1010, m.1024).

Rızası alınmayan eş, tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilir (TMK m.1025). Bu dava, aile konutuna ilişkin kuralın ihlaline dayandığı için aile hukukundan doğar ve aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun m.4/1). Davanın yürütülmesi tapu iptali ve tescil davası yazısında, dava sürerken taşınmazın yeniden devrini önlemek için istenebilecek tedbir ise tapu iptal davasında ihtiyati tedbir yazısında anlatılmıştır.

7. Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?

Aile konutu şerhi, tapu kütüğünden terkin edilerek kaldırılır. Terkin de tescil gibi bir tasarruf işlemidir ve yapılabilmesi için isteyen kişinin tasarruf yetkisini ve hukuki sebebi belgelemesi gerekir; istemde bulunan, sicilde hak sahibi görünen kişi veya onun temsilcisi olduğunu ispat ederek tasarruf yetkisini belgelemiş olur (TMK m.1015). Şerhin terkini için kütükte ayrı satır bırakılır (Tapu Sicili Tüzüğü m.51/1). Aile konutu şerhini kaldırmanın yolları, bu belgeleme kuralına göre ayrılır:

• Lehine şerh bulunan eşin istemi: Şerh maliki olmayan eşin talebiyle konulduğu için, sicilde hak sahibi görünen bu eşin terkin istemi tasarruf yetkisini belgeler (TMK m.1015).
• Evliliğin sona ermesi: Aile konutu koruması “eşlerden biri” ile “diğer eş” arasındaki ilişkiye bağlıdır (TMK m.194/1). Boşanma kararı kesinleştiğinde bu sıfat sona erer; kesinleşmiş karar terkinin hukuki sebebini gösteren belge olarak tapu müdürlüğüne sunulur (TMK m.1015).
• Eşin ölümü: Malik eş ölmüşse sağ kalan eşin konut üzerindeki hakları mal rejimi ve miras hükümlerinden doğar (TMK m.240, m.652). Şerhin terkininden önce bu hakların kullanılıp kullanılmayacağı değerlendirilmelidir (aşağıda “Boşanma ve Ölümde” bölümü).
• Lehtar eşin yanaşmaması: Konut artık aile konutu olarak kullanılmıyorsa ve lehine şerh bulunan eş terkine yanaşmıyorsa terkin dava yoluyla istenir. Bu uyuşmazlık da aile hukukundan doğar ve aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun m.4/1).

Boşanma kararıyla verilen konutta kalma hakkı şerhi ayrı bir kurala tabidir: hâkim aksine karar vermedikçe hak, belirlenen sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer (TMK m.254/3).

8. Aile Konutu Şerhi ve Kiralık Ev

Aile konutu kira ile sağlanmışsa eşin korunması tapu şerhiyle değil, kiraya verene yapılan bildirimle sağlanır. TMK m.194/3’teki şerh hakkı, taşınmazın “maliki olmayan eş” için kurulmuştur; kirada oturan eşler için kanun ayrı bir yol öngörür. Sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeriyle müteselsilen sorumlu olur (TMK m.194/4).

Türk Borçlar Kanunu aynı korumayı fesih tarafından tamamlar:

• Fesih yasağı: Aile konutu olarak kullanılmak üzere kiralanan taşınmazda kiracı, eşinin açık rızası olmadıkça kira sözleşmesini feshedemez (TBK m.349/1).
• Hâkimin kararı: Rıza alınamazsa veya eş haklı sebep olmaksızın rızadan kaçınırsa kiracı hâkimden karar isteyebilir (TBK m.349/2).
• Ayrı ayrı bildirim: Kiracı olmayan eş bildirimle sözleşmenin tarafı olduysa kiraya veren, fesih bildirimini ve fesih ihtarına bağlı ödeme süresini kiracıya ve eşine ayrı ayrı bildirmek zorundadır (TBK m.349/3).

Kira sözleşmesinin sona ermesi ve tahliye yolları kira sözleşmesinin feshi ile tahliye taahhütnamesi yazılarında anlatılmıştır.

9. Aile Konutu Şerhi Boşanma ve Ölümde Ne Olur?

Aile konutu şerhinin dayandığı koruma evlilik sürerken işler; evlilik sona erdiğinde konut üzerindeki hakları başka hükümler belirler.

Boşanmada. Evlilik boşanma veya iptal kararıyla sona erdiğinde, ailenin ortak kullanımına özgülenmiş ve eşler arasında eşit olarak paylaşma konusu olan konutta kimin kalacağı ve ev eşyasını kimin kullanacağı konusunda eşler anlaşabilir; konutta kalma hakkını elde eden eş bu hakkın tapu kütüğüne şerh edilmesini isteyebilir (TMK m.254/1). Eşler anlaşamazsa ve hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim; olayın özelliklerini, eşlerin ekonomik ve sosyal durumlarını ve varsa çocukların menfaatlerini gözeterek bu hakka kimin sahip olacağına boşanma kararıyla birlikte resen karar verir, kalma süresini belirler ve tapuya şerh için bildirir (TMK m.254/2). Eşler konutta kira ile oturuyorsa hâkim, gerektiğinde kiracı sıfatı taşımayan eşin konutta kalmasına karar verebilir (TMK m.254/4). Konutun paylaşımı boşanmada mal paylaşımı, dava süreci boşanma davası nasıl açılır yazısındadır.

Eşin ölümünde. Sağ kalan eş, eski yaşantısını sürdürebilmek için ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde, katılma alacağına mahsup edilmek (yetmezse bedel eklenmek) suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir (TMK m.240/1). Miras paylaşımında ise sağ kalan eş, birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir; haklı sebep varsa mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir (TMK m.652/1-2). Paylaşım kuralları miras paylaşımı ve miras payları yazısında anlatılmıştır.

10. Aile Konutu Şerhi ile Karıştırılan Şerhler

Aile konutu şerhi, adı veya konusu benzeyen üç başka tapu kaydıyla karıştırılır. Aralarındaki fark, kimin istediği, kimin karar verdiği ve hangi kurala dayandığıdır:

Şerh	Kim ister	Nasıl konulur	Dayanak
Aile konutu şerhi	Konutun maliki olmayan eş	Doğ­ru­dan tapu müdür­lü­ğüne baş­vu­ruyla, dava olmadan	TMK m.194/3; Tapu Sicili Tüzüğü m.17/2
6284 kap­sa­mında aile konutu şerhi	Korunan kişi	Hâkim kara­rıyla; karar tapu sicil müdür­lü­ğüne gön­de­ri­lir	6284 Uygu­lama Yönet­me­liği m.15
Konutta kalma hakkı şerhi	Boşan­mada konutta kalma hakkı elde eden eş veya hâkim	Eşlerin anlaş­ması ya da boşanma kara­rıyla, süreli	TMK m.254
Aile yurdu şerhi	Aile yurdu kurmak isteyen kişi	İzne ilişkin mahkeme kara­rı­nın tapu kütü­ğüne şer­hiyle	TMK m.390

Aile yurdu, aile konutundan farklı bir kurumdur: bir taşınmazın aile yurdu hâline getirilmesi ancak izne ilişkin mahkeme kararının o taşınmazın tapu kütüğüne şerh verilmesiyle mümkün olur ve bu husus mahkemece ilan edilir (TMK m.390). Aile konutu şerhinde ise mahkeme kararı gerekmez; hak, maliki olmayan eşe kanunla tanınmıştır (TMK m.194/3).