Delil Tespiti Nedir? Görevli Mahkeme, Dilekçe ve Masraf

Delil tespiti, bir davada kullanılacak delilin keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesi yoluyla mahkeme eliyle önceden saptanmasıdır (HMK m.400/1). Delil tespiti dava açılmadan önce de istenebilir ve hukuki yarar şartına bağlıdır: delil hemen tespit edilmezse kaybolacak ya da ileri sürülmesi önemli ölçüde zorlaşacaksa bu yarar var sayılır (HMK m.400/2). Talep dilekçeyle, dava açılmamışsa esas davaya bakacak mahkemeye veya işin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine yapılır (HMK m.401/1, m.402/1). Bu yazı, su basan dairesinin, ayıplı aracının veya yarım kalan inşaatının mevcut durumunu dava açmadan önce resmî olarak saptatmak isteyen kişi ile aleyhine delil tespiti kararı tebliğ edilen kişi için hazırlandı.

1. Delil Tespiti: Öne Çıkanlar

• Delil tespiti, ileride açılacak veya görülmekte olan bir davadaki vakıanın keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinlenmesiyle önceden saptanmasıdır (HMK m.400/1).
• Delil tespiti için hukuki yarar gerekir; delilin kaybolma veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşma ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır (HMK m.400/2).
• Dava açılmadan önce delil tespiti esas davaya bakacak mahkemeden veya işin bulunduğu ya da tanığın oturduğu yer sulh mahkemesinden, dava açıldıktan sonra yalnız davanın görüldüğü mahkemeden istenir (HMK m.401/1, m.401/4).
• Delil tespitinde mahkemenin belirlediği gider avans olarak ödenmedikçe keşif veya bilirkişi incelemesi dahil sonraki işlemler yapılmaz (HMK m.402/2).
• Delil tespiti kararına karşı itiraz ve ilave sorular için süre bir haftadır; acele hâlde yapılan tespitte bir hafta tebliğden itibaren işler (HMK m.402/3, m.403).
• Delil tespiti dosyası asıl davanın eki sayılır ve iki taraf da tutanak ile raporlara dayanabilir (HMK m.405).

2. Delil Tespiti Nedir?

Delil tespiti, görülmekte olan bir davada inceleme sırası henüz gelmemiş ya da ileride açılacak bir davada ileri sürülecek bir vakıanın, keşif yapılması, bilirkişi incelemesi yaptırılması veya tanık ifadesi alınması gibi işlemlerle önceden saptanmasıdır. Talebi taraflardan her biri yapabilir (HMK m.400/1).

Delil tespitinin konusu bir vakıadır: bir duvardaki rutubetin yayıldığı alan, bir aracın hasarlı parçaları, teslim edilen işin eksik kalan kısımları gibi. Mahkeme bu aşamada kimin haklı olduğuna karar vermez; yalnız vakıanın tespit anındaki hâlini tutanak ve rapora geçirir. Tespit dosyası sonradan açılan asıl dava dosyasının eki sayılır ve onunla birleştirilir (HMK m.405).

Delil tespitinin kanundaki yeri, Hukuk Muhakemeleri Kanununun geçici hukuki korumalara ayrılmış bölümüdür ve hükümleri HMK m.400 ile m.406 arasındadır. Kanun delil tespitini ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz ile birlikte “geçici hukuki koruma talepleri” arasında anar (HMK m.316/1-c).

2.1. Delil Tespiti Davası mı, Tespit Davası mı?

Delil tespiti uygulamada sık sık “delil tespiti davası” diye anılır; ancak kanun onu bir dava olarak değil, taraflardan birinin talebi olarak düzenler (HMK m.400/1). Delil tespiti dosyası hakkı sonuçlandırmaz; asıl davanın eki sayılır (HMK m.405). Hakkın elde edilmesi için esas davanın ayrıca açılması gerekir.

Delil tespiti, menfi tespit davası gibi tespit davalarıyla da karıştırılır. İkisi konusu bakımından ayrılır:

Ölçüt	Delil tespiti	Tespit davası
Neyi saptar?	Bir vakıanın mevcut hâlini (HMK m.400/1)	Bir hakkın veya hukuki ilişkinin varlığını ya da yokluğunu, bir belgenin sahte olup olmadığını (HMK m.106/1)
Maddi vakıa tek başına konu olabilir mi?	Evet, konusu budur	Hayır, maddi vakıalar tek başına tespit davasının konusu olamaz (HMK m.106/3)
Yarar şartı	Delilin kaybolma veya ileri sürül­me­si­nin zorlaşma ihtimali (HMK m.400/2)	Hukuken korunmaya değer güncel yarar (HMK m.106/2)
Sonuç	Tutanak ve rapor, asıl davanın eki olur (HMK m.405)	Hak veya ilişki hakkında hüküm kurulur

Örneğin kiracının dairedeki su hasarının boyutunu saptatması delil tespitidir; kiracının kira sözleşmesinin hâlâ yürürlükte olduğunun belirlenmesini istemesi ise bir hukuki ilişkinin tespitidir ve dava yoluyla istenir.

3. Delil Tespiti Hangi Durumlarda İstenir? Hukuki Yarar Şartı

Delil tespiti istenebilmesi için hukuki yararın bulunması gerekir. Kanunda açıkça öngörülen hâller dışında, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilindeyse hukuki yarar var sayılır (HMK m.400/2).

Delil tespitinde hukuki yarar, delilin zamanla değişme ihtimaline bağlanır. Aşağıdaki örneklerde vakıa kısa sürede değişebileceği için delil tespiti istenir:

• Su baskını, yangın veya rutubet hasarı: Onarım yapıldığında hasarın kapsamı ve kaynağı sonradan gösterilemez. Hasarın kimden kaynaklandığı henüz belli değilse de talep yapılabilir (HMK m.402/1).
• Ayıplı konut veya eser: Eksik ya da kusurlu imalat onarılmadan veya üzerine yeni imalat yapılmadan önce saptatılır. Konuya göre ayıplı konut davası ve kat karşılığı inşaat sözleşmesi yazılarımız ayrıntı içerir.
• Ayıplı araç veya mal: Arızanın servis işlemiyle giderilmesinden önce durumu bilirkişiye inceletilir; ayıplı araç yazımızda tüketicinin seçimlik hakları anlatılmıştır.
• Tanık beyanı: Yurt dışına gidecek, yaşlı veya hasta bir tanığın ifadesi, dava sırası gelmeden alınabilir (HMK m.400/1).

Delil tespiti dilekçesinde bu ihtimalin somut sebebi yazılır: delillerin kaybolacağı veya gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu uyandıran sebepler dilekçenin zorunlu unsurudur (HMK m.402/1). “Delil kaybolabilir” demek yerine onarımın ne zaman başlayacağı, malın ne kadar dayanacağı veya tanığın neden dinlenemeyecek hâle geleceği açıklanır.

4. Delil Tespiti Hangi Mahkemeden İstenir? Görevli ve Yetkili Mahkeme

Delil tespitinde görevli ve yetkili mahkeme, esas davanın açılıp açılmadığına göre belirlenir. Dava henüz açılmamışsa delil tespiti, esas hakkındaki davaya bakacak mahkemeden veya keşif ya da bilirkişi incelemesi yapılacak şeyin bulunduğu veya tanık olarak dinlenecek kişinin oturduğu yer sulh mahkemesinden istenir (HMK m.401/1). Dava açıldıktan sonra yapılan her türlü delil tespiti talebi hakkında yalnız davanın görülmekte olduğu mahkeme yetkili ve görevlidir (HMK m.401/4).

Delil tespiti ne zaman isteniyor?	Baş­vu­ru­la­cak mahkeme	Dayanak
Esas dava açılmadan önce	Esas davaya bakacak mahkeme veya tespit edilecek şeyin bulunduğu ya da tanığın oturduğu yer sulh hukuk mahkemesi	HMK m.401/1
Esas dava açıldıktan sonra	Yalnız davanın görülmekte olduğu mahkeme	HMK m.401/4

Dava açılmadan önce iki seçenek birbirine üstün değildir. Taşınmazdaki hasar için taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesine başvurmak keşfi kolaylaştırır; esas davanın görüleceği mahkeme belliyse tespit oradan da istenebilir. Dava açılmadan önce yapılan delil tespiti talebinin kaydedildiği dosya türü ve esas dosyasından farkı hukuk değişik iş dosyası yazımızda anlatılmıştır.

Noterlerin 1512 sayılı Noterlik Kanunu uyarınca yaptığı vakıa tespitine ilişkin hükümler saklıdır (HMK m.401/2). Noter tespiti mahkemenin delil tespitinden ayrı bir yoldur; elektronik içeriğin noter eliyle tespiti e-tespit yazımızda ele alınmıştır.

4.1. Delil Tespiti Yanlış Mahkemeden İstenirse Ne Olur?

Esas hakkında açılan davada, delil tespiti yapan mahkemenin yetkisiz veya görevsiz olduğu ileri sürülemez (HMK m.401/3). Dolayısıyla delil tespiti tamamlandıktan sonra, esas davada karşı taraf tespiti yapan mahkemenin yetkisizliğine dayanarak tutanağı dosya dışı bıraktıramaz.

Bu kural başvuru mercii kuralından ayrıdır. HMK m.401/3 yapılmış tespitin esas davadaki akıbetini düzenler; HMK m.401/4 ise dava açıldıktan sonra talebin nereye yapılacağını belirler. Esas dava açılmışken başka bir mahkemeden delil tespiti istenirse o mahkeme kanunen yetkili ve görevli değildir (HMK m.401/4).

5. Delil Tespiti Nasıl Yapılır?

Delil tespiti, görevli ve yetkili mahkemeye verilen bir dilekçeyle başlar ve mahkemenin kararı üzerine seçilen delil türünün kendi usulüyle yapılır (HMK m.402/1, m.404). Olağan delil tespiti şu sırayla ilerler:

1. Dilekçe verilir. Dilekçede tespiti istenen vakıa, tanıklara veya bilirkişilere sorulacak sorular, kaybolma veya zorlaşma kuşkusunun sebepleri ve karşı tarafın kimliği ile adresi yazılır (HMK m.402/1).
2. Gider avansı yatırılır. Mahkemenin belirlediği tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (HMK m.402/2).
3. Karar karşı tarafa tebliğ edilir. Talep haklı bulunursa karar, dilekçeyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir. Kararda tespitin nasıl ve ne zaman yapılacağı, karşı tarafın tespitte hazır bulunabileceği ve varsa itiraz ile ilave soruların bir hafta içinde bildirilmesi gerektiği yazılır (HMK m.402/3).
4. Tespit yapılır. Mahkeme hangi delille tespit yapılacağına karar vermişse bu kararın yerine getirilmesinde o delilin toplanmasına ilişkin hükümler uygulanır (HMK m.404). Keşif kararında keşfe, bilirkişi incelemesinde bilirkişiye, tanık dinlenmesinde tanık deliline ilişkin hükümler işler.
5. Tutanak ve rapor tebliğ edilir. Tespitten sonra tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece karşı tarafa resen tebliğ edilir (HMK m.402/4).
6. Esas dava açılır. Delil tespiti dosyası asıl dava dosyasının eki sayılır ve onunla birleştirilir (HMK m.405).

Delil tespiti talebi ve buna karşı yapılan itiraz, basit yargılama usulüne tabidir (HMK m.316/1-c). Delillerin tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri ve bunlara karşı itirazlar hakkında adli tatilde de karar verilir (HMK m.103/1-a); tatil dönemindeki işleyiş adli tatil yazımızdadır.

Tespitin keşif ve bilirkişi aşamasında hangi kuralların uygulandığı keşif ve bilirkişi yazılarımızda ayrıca açıklanmıştır. Tespit sonrasında alınan rapora karşı yapılacak işlemler için bilirkişi raporuna itiraz yazımıza bakılabilir.

5.1. Delil Tespiti Dilekçesi: Bulunması Gerekenler ve Dilekçe Örneği

Delil tespiti dilekçesinin içeriği kanunda sayılmıştır. Dilekçede şu dört unsur yer alır (HMK m.402/1):

• Tespiti istenen vakıa: Neyin saptanacağı somut olarak yazılır; örneğin dairenin hangi odalarındaki rutubetin kaynağı ve yayıldığı alan.
• Sorular: Tanıklara veya bilirkişilere sorulması istenen sorular. Bilirkişiye yöneltilen soru, raporun kapsamını belirler.
• Kaybolma veya zorlaşma sebebi: Delillerin kaybolacağı veya gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu uyandıran sebepler. Hukuki yarar bu kısımla gösterilir (HMK m.400/2).
• Karşı taraf: Aleyhine delil tespiti istenen kişinin ad, soyad ve adresi.

Delil tespiti isteyen kişi, durum ve koşullar imkân vermediği için aleyhine tespit yapılacak kişiyi gösteremiyorsa talebi yine geçerli sayılır (HMK m.402/1). Zararın hangi komşu daireden veya hangi yükleniciden kaynaklandığı henüz bilinmiyorsa talep bu nedenle reddedilmez.

Aşağıdaki şablon yalnız HMK m.402/1’in saydığı unsurları gösterir. Olayın anlatımı, sorular ve talep edilen delil türü somut dosyaya göre doldurulur.

[............] SULH HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE
(veya esas davaya bakacak mahkeme)

DELİL TESPİTİ İSTEYEN : [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [...........]
                        [Adres]
VEKİLİ                : [Varsa ad soyad ve adres]
KARŞI TARAF           : [Ad Soyad / Unvan ve adres]
                        [Gösterilemiyorsa nedeni: HMK m.402/1 son cümle]
KONU                  : [Tespiti istenen vakıa] hakkında, ileride açılacak
                        davada kullanılmak üzere [keşif / bilirkişi
                        incelemesi / tanık dinlenmesi] yoluyla delil
                        tespiti yapılması talebidir.

AÇIKLAMALAR

1. Tespiti istenen vakıa
   [Neyin, nerede, hangi tarihten beri bulunduğu]

2. Delilin kaybolma veya gösterilmesinin zorlaşma sebebi
   [Onarım, bozulma, satış, tanığın durumu gibi somut sebep]

3. Bilirkişiye / tanıklara sorulması istenen sorular
   a) [...........]
   b) [...........]

HUKUKİ SEBEPLER : HMK m.400-406

SONUÇ VE İSTEM  : Yukarıda açıklanan vakıanın [keşif / bilirkişi
incelemesi / tanık dinlenmesi] yoluyla tespitine karar verilmesini
saygıyla talep ederim.

Tarih: [../../20..]                          [Ad Soyad - İmza]

5.2. Delil Tespiti Avukatsız İstenebilir mi?

Delil tespiti avukatsız istenebilir: dava ehliyeti bulunan herkes davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açabilir ve takip edebilir (HMK m.71/1). Talep dilekçeyle yapılır ve bu yazıda anlatılan kurallar talebin sonucunu doğrudan etkiler:

• Hukuki yararın gösterilmesi: Delilin kaybolacağı veya gösterilmesinin zorlaşacağı kuşkusunun sebepleri dilekçede yazılmazsa zorunlu unsur eksik kalır (HMK m.400/2, m.402/1).
• Soruların yazılması: Bilirkişiye ve tanıklara sorulacak sorular dilekçenin unsurudur; eksik soru, raporun cevaplamadığı noktayı esas davaya bırakır (HMK m.402/1).
• Gider avansı: Mahkemenin belirlediği avans ödenmedikçe keşif veya inceleme yapılmaz (HMK m.402/2).
• Mahkeme seçimi: Esas dava açılmışsa talep yalnız o davanın mahkemesine yapılır (HMK m.401/4).
• Bir haftalık süre: Aleyhe tespitte itiraz ve ilave sorular kararda gösterilen bir hafta içinde bildirilir (HMK m.402/3).

Tespit edilecek vakıanın, soruların ve talep edilecek delil türünün bu kurallara göre hazırlanması için bir avukattan destek alınabilir.

6. Delil Tespiti Acele Hâllerde: Karşı Tarafa Haber Vermeden Tespit

Delil tespiti, talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllerde karşı tarafa tebligat yapılmadan da yapılabilir (HMK m.403). Bu yol, karşı tarafın önceden haber alması hâlinde delilin değiştirilebileceği veya ortadan kaldırılabileceği durumlar içindir.

Acele hâlde yapılan delil tespitinde karşı tarafın dinlenmemesi kalıcı değildir. Tespitin yapılmasından sonra tespit dilekçesi, tespit kararı, tespit tutanağı ve varsa bilirkişi raporunun bir örneği mahkemece kendiliğinden diğer tarafa tebliğ edilir. Karşı taraf tebliğden itibaren bir hafta içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir (HMK m.403).

Olağan delil tespiti ile acele hâlde delil tespiti arasındaki fark tebliğin zamanındadır:

Ölçüt	Olağan delil tespiti	Acele hâlde delil tespiti
Karşı taraf ne zaman öğrenir?	Tespitten önce; karar dilekçeyle birlikte tebliğ edilir (HMK m.402/3)	Tespitten sonra; dilekçe, karar, tutanak ve rapor ken­di­li­ğin­den tebliğ edilir (HMK m.403)
Tespitte hazır bulunabilir mi?	Evet, kararda yazılır (HMK m.402/3)	Tebligat yapılmadığı için önceden bilgisi olmaz (HMK m.403)
Bir haftalık süre	İtiraz ve ilave sorular için, kararda gösterilir (HMK m.402/3)	Karara itiraz için, tebliğden itibaren (HMK m.403)

Acele hâlde delil tespiti isteyen taraf, dilekçede zorunluluğun neden bulunduğunu da açıklamalıdır; kanun bu yolu yalnız talep sahibinin haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hâllere bağlar (HMK m.403).

7. Delil Tespiti Kararına İtiraz ve Süresi

Delil tespiti kararına karşı kanunun düzenlediği yol itirazdır ve süresi bir haftadır. Olağan delil tespitinde kararda, varsa itiraz ve ilave soruların bir hafta içinde bildirilmesi gerektiği belirtilir (HMK m.402/3). Acele hâlde karşı tarafa haber verilmeden yapılan delil tespitinde ise karşı taraf, belgelerin tebliğinden itibaren bir hafta içinde delil tespiti kararına itiraz edebilir (HMK m.403).

Aleyhine delil tespiti kararı tebliğ edilen kişi için bir haftalık süre iki işe yarar. İtirazda delil tespitinin kanuni şartlarının, örneğin hukuki yararın bulunmadığı ileri sürülebilir (HMK m.400/2). İlave soruyla da bilirkişiye kendi sorularını sordurabilir; böylece tespit raporu yalnız talep edenin sorularıyla sınırlı kalmaz (HMK m.402/3).

Delil tespiti kararına karşı istinaf yolu kanunda ayrıca sayılmamıştır. HMK m.341/1 istinafa açık kararları sayar: nihai kararlar ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi, bu tedbirlerin karşı tarafın yüzüne karşı verilmesi ve yokluğunda verilen tedbirlere yapılan itiraz üzerine verilen kararlar (HMK m.341/1). Aynı bölümde düzenlenen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz için açılan bu yol, delil tespiti için ayrıca öngörülmemiştir. Delil tespiti kararına karşı kanunun açıkça düzenlediği yol, yukarıdaki bir haftalık itirazdır.

8. Delil Tespiti Masrafı ve Vekalet Ücreti

Delil tespitinin masrafı dosyaya göre değişir; tutarı keşif, bilirkişi ve tebligat gibi işlere göre mahkeme belirler. Mahkeme tarafından belirlenen tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (HMK m.402/2). Karar çıkmış olsa bile avans yatırılmadıkça keşif veya bilirkişi incelemesi yapılmaz.

Delil tespiti masrafının kalemleri ve geri alınması şöyledir:

• Gider avansı: Mahkemenin belirlediği tespit gideri avans olarak yatırılır (HMK m.402/2). Geçici hukuki koruma talebi için alınan gider avansının kullanılmayan kısmı, verilen karardan sonra talep üzerine iade edilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu Gider Avansı Tarifesi m.5/2). Gider avansı ile delil avansının farkı gider avansı ve delil avansı yazımızdadır.
• Vekalet ücreti: 4 Kasım 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre, görülmekte olan bir dava içinde olmamak koşuluyla delillerin tespiti işleri için ücret duruşmasız ise 10.000,00 TL, duruşmalı ise 12.500,00 TL’dir. Tarife her yıl yeniden belirlenir; cetvelin tamamı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi yazımızdadır.
• Masrafın karşı taraftan istenmesi: Kanun geçici hukuki koruma tedbirlerine ilişkin giderleri, keşif giderlerini ve bilirkişiye ödenen ücret ve giderleri yargılama giderleri arasında sayar (HMK m.323/1-ç, d, e). Delil tespiti de kanunda geçici hukuki koruma talepleri arasında anılır (HMK m.316/1-c). Tespit dosyası da asıl davanın eki sayılır (HMK m.405). Yargılama giderlerinin kapsamı ve kime yükletileceği mahkeme masrafları yazımızdadır.

Delil tespiti için ödenecek toplam tutar, keşif yapılıp yapılmadığına, bilirkişi sayısına ve karşı taraf sayısına göre değişir; bu nedenle sabit bir rakam verilemez.

9. Delil Tespiti Kesin Delil mi? Tutanağın Esas Davada Kullanılması

Delil tespiti tutanağı ve raporu kanunda kesin delil olarak nitelendirilmez. Tespit tamamlandığında tespit dosyası asıl dava dosyasının eki sayılır ve onunla birleştirilir; asıl davanın taraflarından her biri, iddia veya savunmasını ispat için bu tutanak ve raporlara dayanabilir (HMK m.405). Delil tespitini isteyen taraf kadar karşı taraf da raporu kendi lehine kullanabilir.

Delil tespiti raporu esas davayı kendiliğinden sonuçlandırmaz. Tespitte alınan bilirkişi raporu bir bilirkişi görüşüdür ve hâkim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (HMK m.282/1). Bilirkişi incelemesine karar verilen tespitte bilirkişi deliline ilişkin hükümler uygulanır (HMK m.404). Taraflar bilirkişi raporunun kendilerine tebliğinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların tamamlattırılmasını, belirsiz hususların açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilir (HMK m.281/1).

9.1. Delil Tespitinden Sonra Dava Açma Süresi

Delil tespitini düzenleyen HMK m.400-406, tespitten sonra esas davanın hangi süre içinde açılacağını belirlemez. Bu yönüyle delil tespiti, ihtiyati tedbirden ayrılır: dava açılmadan önce verilen ihtiyati tedbirde, tedbir talep eden, kararın uygulanmasını talep ettiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas davasını açmazsa tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m.397/1).

Delil tespiti için kanuni bir dava açma süresi bulunmaması, alacağın kendi süresinin durduğu anlamına gelmez. Borçlar Kanunu zamanaşımını kesen hâller arasında alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurmasını, icra takibini ve iflas masasına başvurmayı sayar; delil tespitini bu hâller arasında ayrıca anmaz (Türk Borçlar Kanunu m.154/2). Delil tespitinin somut alacağın zamanaşımına etkisi alacağın tabi olduğu rejime göre ayrıca değerlendirilir; esas davanın süresi tespitten bağımsız olarak hesaplanmalıdır.

10. Delil Tespiti ile İhtiyati Tedbir Arasındaki Fark

Delil tespiti bir delili saptar; ihtiyati tedbir ise uyuşmazlık konusu hak üzerinde geçici koruma sağlar. İhtiyati tedbir, mevcut durumdaki bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı veya imkânsız hâle geleceği ya da gecikme sebebiyle ciddi bir zarar doğacağı endişesi hâlinde verilir (HMK m.389/1). Delil tespitinde ise endişe, hakkın değil delilin kaybolması veya ileri sürülmesinin zorlaşmasıdır (HMK m.400/2).

Ölçüt	Delil tespiti	İhtiyati tedbir
Korunan şey	Delil (vakıanın mevcut hâli) (HMK m.400/1)	Uyuşmazlık konusu hak (HMK m.389/1)
Dava öncesi verilirse dava açma süresi	HMK m.400-406’da öngö­rül­me­miş	Uygulama talebinden itibaren iki hafta; açılmazsa tedbir kalkar (HMK m.397/1)
Dosyanın akıbeti	Asıl dava dosyasının eki sayılır (HMK m.405)	Asıl dava dosyasının eki sayılır (HMK m.397/4)
İstinaf	HMK m.341/1’de sayılmaz	Reddi ve belirli tedbir kararları HMK m.341/1-b’de sayılır

İki kurum aynı olayda birlikte istenebilir: örneğin inşaattaki ayıbın delil tespitiyle saptanması ile işin devrinin veya taşınmazın satışının ihtiyati tedbirle durdurulması farklı ihtiyaçlara cevap verir. Mahkeme gerekli hâllerde mal veya haklarla ilgili defter tutulmasına ya da mühürleme yapılmasına da karar verebilir (HMK m.406/1). İhtiyati tedbirin şartları ve itiraz yolu ihtiyati tedbir yazımızda anlatılmıştır; delil tespitinden sonra esas davanın nasıl açılacağı ise dava nasıl açılır yazımızdadır.