Beton duvardaki çatlak ağı

Tazminat Hukuku

Haksız Fiil Zamanaşımı (TBK 72): 2 Yıl, 10 Yıl, Ceza Süresi

12 dk okumaYayımlanma:Son güncelleme:Yazan Av. Halit Süha Bahçeci

Haksız fiil zamanaşımı, haksız fiil nedeniyle istenen tazminat için kanunun tanıdığı dava süresidir: zarar gören kişinin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl (nispi süre), her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl (mutlak süre). Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa o daha uzun süre uygulanır (Türk Borçlar Kanunu m.72). Bu yazı, bir kaza, saldırı, hakaret veya başka bir haksız fiil nedeniyle zarar görüp maddi veya manevi tazminat davası açmak için hâlâ vakti olup olmadığını öğrenmek isteyen kişi için sürelerin başlangıcını, uzamasını ve kesilmesini anlatır.

1. Haksız Fiil Zamanaşımı: Öne Çıkanlar

  • Haksız fiil zamanaşımı, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiil tarihinden itibaren on yıldır (TBK m.72).
  • Haksız fiil suç oluşturuyorsa ve ceza kanunu daha uzun süre öngörüyorsa tazminat davasında o süre uygulanır; ceza zamanaşımı 8, 15, 20, 25 veya 30 yıldır (TBK m.72, TCK m.66/1).
  • Haksız fiile dayanan manevi tazminat da aynı sürelere tabidir; boşanmadan doğan tazminat ise boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıldır (TBK m.72, TMK m.178).
  • Trafik kazasındaki maddi zararlarda da iki ve on yıllık süreler geçerlidir; sürücüye karşı kesilen zamanaşımı sigortacıya karşı da kesilir (KTK m.109).
  • İkrar, kısmi ödeme, dava, icra takibi gibi olaylar zamanaşımını keser ve süre baştan başlar (TBK m.154, m.156).
  • Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz; davalının zamanaşımı def’inde bulunması gerekir (TBK m.161).

2. Haksız Fiil Zamanaşımı Nedir? (TBK 72)

Haksız fiil zamanaşımı, haksız fiilden doğan tazminat isteminin belirli bir süre geçtikten sonra mahkemede zorla elde edilememesidir. Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.49); bu yükümlülüğe dayanan tazminat istemi iki yıllık ve on yıllık sürelere bağlanmıştır (TBK m.72). Haksız fiilin unsurları için haksız fiil nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Haksız fiil zamanaşımında iki süre birlikte işler ve hangisi önce dolarsa talep zamanaşımına uğrar. Kısa süre nispi (subjektif) zamanaşımı, uzun süre mutlak (objektif) zamanaşımı olarak da adlandırılır: nispi süre zarar görenin bilgisine, mutlak süre ise yalnız fiilin tarihine bağlıdır. Kanun bu adları kullanmaz; süreleri başlangıç olaylarıyla tanımlar (TBK m.72).

Türk Borçlar Kanunu m.72 “tazminat istemi” der ve maddi tazminatla manevi tazminatı ayırmaz. Bu nedenle haksız fiil zamanaşımı; tedavi giderleri, çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar, destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat gibi aynı haksız fiilden doğan kalemlerin tamamında aynı kuralla hesaplanır (TBK m.53, m.56, m.72). Kanunun güncel metni mevzuat.gov.tr’deki Türk Borçlar Kanunu sayfasında okunabilir.

Haksız fiil zamanaşımının dolması alacağı tamamen yok etmez. Haksız fiil dolayısıyla zarar gören aleyhine bir borç doğmuşsa, zarar gören kendi tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa bile bu borcu ifadan her zaman kaçınabilir (TBK m.72). Örneğin haksız fiili işleyen kişi, aynı olaya dayanarak zarar görenden bir ödeme isterse, zarar gören süresi geçmiş tazminat alacağını bu talebe karşı savunma olarak kullanabilir.

3. Haksız Fiil Zamanaşımı Süresi: İki Yıllık ve On Yıllık Süre

Haksız fiil zamanaşımı süresi, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıldır (TBK m.72). İki süre birbirinin alternatifi değildir, ikisi aynı anda işler. Zarar gören kişi zararı ve sorumluyu geç öğrense bile on yıllık süre fiil tarihinden işlemeye devam eder.

SüreUzunlukNe zaman başlarDayanak
Nispi (kısa) süre2 yılZarar gören, zararı ve taz­mi­nat yüküm­lü­sünü öğren­di­ğindeTBK m.72
Mutlak (uzun) süre10 yılFiilin işlen­diği tarihte, öğren­meye bakıl­mak­sı­zınTBK m.72
Uzamış (ceza) süresi8-30 yılKural olarak suçun işlen­diği gündeTBK m.72, TCK m.66/1, m.66/6

3.1. Haksız Fiil Zamanaşımında İki Yıllık Süre Ne Zaman Başlar?

Haksız fiil zamanaşımında iki yıllık süre, zarar gören kişi hem zararı hem de tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihte başlar (TBK m.72). Kanun iki bilgiyi birlikte arar: yalnız zararın bilinmesi veya yalnız sorumlunun bilinmesi iki yıllık süreyi başlatmaz.

Bu kural özellikle sorumlusu belli olmayan olaylarda sonucu belirler. Varsayımsal bir örnekle, park hâlindeki aracına zarar verilen kişi zararı olay günü görür, ama zarar vereni ancak aylar sonra bir kamera kaydıyla öğrenirse, iki yıllık süre kamera kaydıyla sorumluyu öğrendiği günden işlemeye başlar. Bu arada fiil tarihinden itibaren işleyen on yıllık süre durmaz.

3.2. Haksız Fiil Zamanaşımında On Yıllık Süre

Haksız fiil zamanaşımında on yıllık süre, zarar görenin bilgisine bakılmaksızın fiilin işlendiği tarihten itibaren işler (TBK m.72). Bu süre bir üst sınırdır: zarar veya sorumlu hiç öğrenilmemiş olsa bile fiil tarihinden itibaren on yıl geçtiğinde tazminat istemi, aşağıda anlatılan ceza zamanaşımı istisnası dışında, zamanaşımına uğrar.

Mutlak süre, zararın fiilden çok sonra ortaya çıktığı durumlarda önem kazanır. Kanun on yıllık süreyi zararın doğduğu veya fark edildiği güne değil, fiilin işlendiği güne bağlar (TBK m.72).

4. Haksız Fiil Zamanaşımı ve Ceza Zamanaşımı: Ceza Davasından Sonra Tazminat Davası

Haksız fiil zamanaşımı, tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu daha uzun süreye göre hesaplanır (TBK m.72). Bu kurala uzamış ceza zamanaşımı denir ve ceza davasından sonra tazminat davası açmak isteyen kişi için belirleyici kuraldır: kasten yaralama, taksirle öldürme, hakaret veya dolandırıcılık gibi bir suçtan doğan zararda süre, suçun ceza zamanaşımı kadar uzayabilir.

Türk Borçlar Kanunu m.72, uzun sürenin uygulanmasını ceza davası açılmış olmasına veya fail hakkında mahkûmiyet kararı verilmesine bağlamaz. Madde yalnız tazminatın cezayı gerektiren bir fiilden doğmasını arar. Ceza zamanaşımının süresi Türk Ceza Kanunu’ndan alınır: suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre 8, 15, 20, 25 veya 30 yıldır (TCK m.66/1, m.66/4). Ceza zamanaşımı kural olarak suçun işlendiği günden başlar; zarar görenin zararı veya faili öğrenmesine bağlı değildir (TCK m.66/6). Sürelerin tamamı için TCK 66 dava zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Kanun metni, ceza süresinin iki yıllık süreyle mi yoksa on yıllık süreyle mi karşılaştırılacağını ayrıca yazmaz. Bu fark 8 yıllık ceza zamanaşımına tabi suçlarda sonucu değiştirebilir: 8 yıl, iki yıllık nispi süreden uzun, on yıllık mutlak süreden kısadır. 15 yıl ve daha uzun ceza zamanaşımına tabi suçlarda ise ceza süresi iki yasal sürenin de üstündedir. Süresi dolmak üzere olan bir talepte hangi sürenin uygulanacağı, fiilin suç niteliği ve somut tarihler birlikte değerlendirilerek belirlenir.

4.1. Haksız Fiil Zamanaşımında Suç Türüne Göre Ceza Süreleri

Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan suçların temel hâlindeki cezasının üst sınırını ve bunun Türk Ceza Kanunu m.66/1’deki karşılığını gösterir. Nitelikli hâl varsa ve dosyadaki deliller bunu gösteriyorsa süre daha ağır cezaya göre belirlenir (TCK m.66/3). Seçimlik ceza öngören suçlarda hapis cezası esas alınır (TCK m.66/4).

Suç (temel hâl)Kanundaki cezaCeza zamanaşımı
Taksirle yaralama4 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası (TCK m.89/1)8 yıl
Kasten yaralama1 yıl 6 aydan 3 yıla kadar hapis (TCK m.86/1)8 yıl
Hakaret3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası (TCK m.125/1)8 yıl
Tehdit (hayata, vücut veya cinsel doku­nul­maz­lığa yönelik)6 aydan 2 yıla kadar hapis (TCK m.106/1)8 yıl
Hırsızlık1 yıldan 3 yıla kadar hapis (TCK m.141/1)8 yıl
Mala zarar verme4 aydan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezası (TCK m.151/1)8 yıl
Dolan­dı­rı­cı­lık1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve adli para cezası (TCK m.157/1)8 yıl
Taksirle öldürme2 yıldan 6 yıla kadar hapis (TCK m.85/1)15 yıl

Tablodaki süreler, cezanın üst sınırının TCK m.66/1’deki kademeye yerleştirilmesiyle bulunur: üst sınırı beş yılı aşmayan suçlarda 8 yıl, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis gerektiren suçlarda 15 yıl (TCK m.66/1-d, m.66/1-e). Suçların ayrıntısı için kasten yaralama suçu (TCK 86), hakaret suçu (TCK 125), tehdit suçu (TCK 106) ve taksirle öldürme (TCK 85) yazılarımıza bakabilirsiniz.

4.2. Haksız Fiil Zamanaşımında Beraat Kararının Etkisi

Haksız fiil zamanaşımı bakımından ceza yargılamasının sonucu hukuk hâkimini otomatik olarak bağlamaz. Hukuk hâkimi, zarar verenin kusuru ve ayırt etme gücü hakkında karar verirken ceza hukukunun sorumluluk hükümleriyle ve ceza hâkiminin verdiği beraat kararıyla bağlı değildir; ceza hâkiminin kusur değerlendirmesi ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da hukuk hâkimini bağlamaz (TBK m.74).

Bu nedenle ceza davasında beraat kararı verilmiş olması, tazminat davasının açılmasına kendiliğinden engel olmaz. Fiilin cezayı gerektiren bir fiil olup olmadığı ve buna bağlı olarak uzun ceza zamanaşımının uygulanıp uygulanmayacağı tazminat davasında ayrıca incelenir.

5. Haksız Fiil Zamanaşımı: Manevi Tazminat Zamanaşımı Kaç Yıl?

Manevi tazminat zamanaşımı, manevi tazminat bir haksız fiile dayanıyorsa haksız fiil zamanaşımıyla aynıdır: zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiil tarihinden itibaren on yıl (TBK m.72). Bedensel bütünlüğün zedelenmesi, ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde istenen manevi tazminat da bu kapsamdadır (TBK m.56). Fiil suç oluşturuyorsa uzamış ceza zamanaşımı manevi tazminat için de uygulanır.

Maddi tazminat zamanaşımı süresi ile manevi tazminat zamanaşımı süresi aynı olay için ayrı ayrı hesaplanmaz; ikisi de aynı öğrenme tarihine ve aynı fiil tarihine bağlıdır. Manevi tazminatın miktarının belirlenmesi için manevi tazminat miktarı nasıl belirlenir, iki davanın birlikte açılması için maddi ve manevi tazminat davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Boşanmaya bağlı tazminat ayrı bir süreye tabidir. Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eşin kusurlu eşten maddi tazminat talebi ile boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eşin kusurlu eşten manevi tazminat talebi, evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava haklarıdır (TMK m.174). Bu haklar, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.178). Ayrıntı için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz.

6. Haksız Fiil Zamanaşımı ile Diğer Tazminat Davası Zamanaşımı Süreleri

Haksız fiil zamanaşımı, her tazminat davasına uygulanan genel bir süre değildir. Tazminat davası zamanaşımı, talebin dayandığı hukuki ilişkiye göre değişir. Aşağıdaki tablo, sık karıştırılan beş durumu yan yana koyar:

TalepSüreBaş­lan­gıçDayanak
Haksız fiilden doğan taz­mi­nat2 yıl / her hâlde 10 yılZararın ve sorum­lu­nun öğre­nil­mesi / fiil tarihiTBK m.72
Suç oluş­tu­ran haksız fiilden doğan taz­mi­natCeza zama­na­şımı (8-30 yıl), daha uzunsaKural olarak suçun işlen­diği günTBK m.72, TCK m.66
Motorlu araç kaza­sın­dan doğan maddi zarar2 yıl / her hâlde 10 yılZararın ve yüküm­lü­nün öğre­nil­mesi / kaza günüKTK m.109
Bir­likte sorum­lu­lar ara­sında rücu2 yıl / her hâlde 10 yılTaz­mi­na­tın tama­mı­nın öden­mesi ve bir­likte sorum­lu­nun öğre­nil­mesi / tama­mı­nın öden­mesiTBK m.73
Boşan­ma­dan doğan maddi ve manevi taz­mi­nat1 yılBoşanma hük­mü­nün kesin­leş­mesiTMK m.174, m.178
Söz­leş­me­den doğan alacak (kanunda özel süre yoksa)10 yılAla­ca­ğın muaccel olmasıTBK m.146, m.149

Sözleşmeden doğan alacaklar için kanunda özel bir süre yoksa genel zamanaşımı on yıldır (TBK m.146). Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi dönemsel edimlerde süre beş yıldır (TBK m.147). Bu süreler haksız fiil zamanaşımından farklı olarak zarar görenin bilgisine değil, alacağın muaccel olmasına bağlıdır (TBK m.149). İşçilik alacaklarına özgü süreler için kıdem tazminatında zamanaşımı, iş kazasına özgü sorular için iş kazası tazminat davası, tıbbi uygulama hatasına özgü süreler için malpraktis davasında zamanaşımı yazılarımıza bakabilirsiniz.

7. Haksız Fiil Zamanaşımı Trafik Kazasında (KTK 109)

Haksız fiil zamanaşımının trafik kazasındaki karşılığı Karayolları Trafik Kanunu m.109’dur: motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazmini talepleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa ve ceza kanunu daha uzun bir süre öngörüyorsa bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir (KTK m.109).

Trafik kazasında zamanaşımının kesilmesi sigortacıyı da etkiler. Zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı da tazminat yükümlüsü bakımından kesilmiş sayılır (KTK m.109). Tazminat yükümlülerinin birbirine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kişiyi öğrendikleri günden itibaren iki yılda zamanaşımına uğrar (KTK m.109).

Karayolları Trafik Kanunu m.109 “maddi zararlar” der; trafik kazasına bağlı manevi tazminatın süresini ayrıca yazmaz. Aynı Kanun, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar ve manevi tazminat bakımından bu Kanunda düzenlenmeyen hususlarda Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümlerinin uygulanacağını belirtir (KTK m.90). Trafik kazasında manevi tazminat zamanaşımı bu yollamayla Türk Borçlar Kanunu m.72’ye göre hesaplanır. Kanunun güncel metni mevzuat.gov.tr’deki Karayolları Trafik Kanunu sayfasında okunabilir. Trafik kazasından doğan tazminatın bütünü için trafik kazası tazminat davası, değer kaybı başvurusunun süreleri için değer kaybı davası ne kadar sürer yazılarımıza bakabilirsiniz.

8. Haksız Fiil Zamanaşımının Kesilmesi ve Durması

Haksız fiil zamanaşımı, kanunda sayılan olaylarla kesilir veya durur. Kesilmede o güne kadar işlemiş süre silinir ve yeni bir süre baştan başlar (TBK m.156). Durmada ise süre hiç başlamaz ya da başlamışsa durur; durma sebebi ortadan kalkınca kaldığı yerden işlemeye devam eder (TBK m.153).

8.1. Haksız Fiil Zamanaşımını Kesen Olaylar (TBK 154)

Haksız fiil zamanaşımını kesen olaylar iki gruptadır (TBK m.154):

  • Borçlunun davranışı: borçlunun borcu ikrar etmesi, özellikle faiz ödemesi veya kısmen ödemede bulunması, rehin vermesi ya da kefil göstermesi zamanaşımını keser. İkrarın anlamı için ikrar ne demek yazımıza bakabilirsiniz.
  • Alacaklının girişimi: alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibinde bulunması veya iflas masasına başvurması zamanaşımını keser.

Kesilmeden sonra işleyen yeni süre kural olarak aynı süredir; ancak borç bir senetle ikrar edilmiş veya mahkeme ya da hakem kararına bağlanmışsa yeni süre her zaman on yıldır (TBK m.156). Dava yoluyla kesilen zamanaşımı, dava süresince tarafların yargılamaya ilişkin her işleminden veya hâkimin her kararından sonra yeniden işlemeye başlar; icra takibiyle kesilen zamanaşımı ise takibe ilişkin her işlemden sonra yeniden başlar (TBK m.157). İcra takibinin başlatılması için icra takibi ve ödeme emrine itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Dava veya def’i; mahkemenin yetkisiz ya da görevsiz olması, düzeltilebilecek bir yanlışlık yapılması veya davanın vaktinden önce açılması nedeniyle reddedilmiş ve bu arada zamanaşımı dolmuşsa, alacaklı altmış günlük ek süre içinde haklarını kullanabilir (TBK m.158).

8.2. Haksız Fiil Zamanaşımının Durması (TBK 153)

Haksız fiil zamanaşımı, kanunda sayılan ilişkiler devam ettiği sürece işlemeye başlamaz, başlamışsa durur (TBK m.153). Haksız fiil davalarında en sık karşılaşılabilecek durma sebepleri şunlardır:

  • Velayet süresince, çocukların ana ve babalarından olan alacakları için süre işlemez.
  • Evlilik devam ettiği sürece, eşlerin birbirinden olan alacakları için süre işlemez.
  • Alacağı Türk mahkemelerinde ileri sürme imkânı bulunmadığı sürece süre işlemez.

Durdurucu sebebin ortadan kalktığı günün bitiminde zamanaşımı işlemeye başlar veya durmadan önce başlamış olan işlemesine devam eder (TBK m.153).

9. Haksız Fiil Zamanaşımı Def’i: Hâkim Kendiliğinden Dikkate Alır mı?

Haksız fiil zamanaşımını hâkim kendiliğinden dikkate alamaz: zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu göz önüne alamaz (TBK m.161). Zamanaşımı bir def’idir, yani davalının ileri sürmesi gereken bir savunmadır. Süre dolmuş olsa bile davalı zamanaşımı def’inde bulunmazsa dava esastan incelenir.

Bu kuralın iki tarafa etkisi farklıdır. Davalı için zamanaşımı def’ini ileri sürmek savunmanın parçasıdır; ileri sürülmezse mahkeme süreyi kendiliğinden gözetmez. Davacı için ise sürenin dolmuş görünmesi, karşı taraf def’i ileri sürmediği sürece talebin esastan incelenmesini engellemez. Zamanaşımından önceden feragat edilemez (TBK m.160); bu nedenle süre dolmadan verilen “zamanaşımını ileri sürmeyeceğim” taahhüdü, zamanaşımından feragat olarak sonuç doğurmaz.

10. Haksız Fiil Zamanaşımı Nasıl Hesaplanır?

Haksız fiil zamanaşımı, dört tarih ve bir soru üzerinden hesaplanır. Aşağıdaki sıra, kanundaki sürelerin hangi olaya bağlandığını adım adım uygular:

  1. Fiilin işlendiği tarih belirlenir ve on yıllık mutlak süre bu tarihten itibaren hesaplanır (TBK m.72).
  2. Zarar gören kişinin zararı ve tazminat yükümlüsünü birlikte öğrendiği tarih belirlenir ve iki yıllık nispi süre bu tarihten itibaren hesaplanır (TBK m.72).
  3. Fiilin suç oluşturup oluşturmadığına bakılır. Suç oluşturuyorsa suçun cezasının üst sınırına göre ceza zamanaşımı belirlenir ve kural olarak suçun işlendiği günden itibaren hesaplanır (TCK m.66/1, m.66/4, m.66/6). Bu süre daha uzunsa tazminat için de uygulanır (TBK m.72).
  4. Aradaki ikrar, kısmi ödeme, dava, icra takibi gibi kesme olayları tarih sırasıyla işlenir; her kesme olayından sonra yeni süre baştan başlar (TBK m.154, m.156, m.157).
  5. Velayet, evlilik gibi durma sebeplerinin sürdüğü dönemler hesaptan düşülür (TBK m.153).

Bu hesap sonucunda süre dolmuş görünse bile talep, davalı zamanaşımı def’inde bulunmadıkça reddedilmez (TBK m.161).

11. Haksız Fiil Zamanaşımı Eski Borçlar Kanunu Döneminde

Haksız fiil zamanaşımı, 1 Temmuz 2012’de yürürlüğe giren Türk Borçlar Kanunu’ndan önce 818 sayılı Borçlar Kanunu m.60’ta düzenleniyordu. Yürürlükten kaldırılan bu hükümde kısa süre bir yıl, uzun süre on yıldı ve ceza kanunundaki daha uzun sürenin uygulanması kuralı da yer alıyordu (818 sayılı Borçlar Kanunu m.60, mülga; TBK m.648). Türk Borçlar Kanunu kısa süreyi iki yıla çıkarmıştır (TBK m.72).

Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğünden önce işlemeye başlamış zamanaşımı süreleri eski kanun hükümlerine tabi olmaya devam eder. Ancak bu sürelerin henüz dolmamış kısmı Türk Borçlar Kanunu’nda öngörülen süreden uzunsa, süre Türk Borçlar Kanunu’nun yürürlüğünden itibaren bu kanundaki sürenin geçmesiyle dolar (6101 sayılı Türk Borçlar Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m.5/1). Bu geçiş kuralı, 1 Temmuz 2012’den önce gerçekleşmiş bir haksız fiile dayanan talepte hangi sürenin uygulanacağını belirler.

Sıkça Sorulan Sorular

Haksız fiil zamanaşımı kaç yıldır?

Haksız fiil zamanaşımı, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıldır. Hangisi önce dolarsa talep zamanaşımına uğrar. Fiil suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa o daha uzun süre uygulanır (Türk Borçlar Kanunu m.72).

Haksız fiilde iki yıllık zamanaşımı ne zaman başlar?

İki yıllık süre, zarar gören kişi hem zararı hem de tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihte başlar. İkisinden yalnız birinin bilinmesi yetmez. Sorumlusu belirlenemeyen bir olayda zarar bilinse bile iki yıllık süre işlemez; bu durumda yalnız fiil tarihinden itibaren işleyen on yıllık süre akar (Türk Borçlar Kanunu m.72).

Manevi tazminat zamanaşımı kaç yıldır?

Haksız fiile dayanan manevi tazminat talebi de aynı sürelere tabidir: zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiil tarihinden itibaren on yıl. Türk Borçlar Kanunu m.72 tazminat istemi derken maddi ve manevi ayrımı yapmaz. Boşanmaya bağlı manevi tazminat ise boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar (TMK m.178).

Ceza davasından sonra tazminat davası zamanaşımı ne kadardır?

Tazminata yol açan fiil suç oluşturuyor ve ceza kanunu o suç için daha uzun bir dava zamanaşımı öngörüyorsa, tazminat davasında o uzun süre uygulanır. Ceza zamanaşımı suçun cezasının üst sınırına göre 8, 15, 20, 25 veya 30 yıldır ve kural olarak suçun işlendiği günden başlar (TBK m.72, TCK m.66/1, m.66/6).

Ceza davası açılmadıysa uzun ceza zamanaşımı uygulanır mı?

Türk Borçlar Kanunu m.72, uzun sürenin uygulanmasını ceza davası açılmasına veya mahkûmiyet kararına bağlamaz; tazminatın cezayı gerektiren bir fiilden doğmasını arar. Hukuk hâkimi kusur konusunda ceza hükümleriyle ve ceza mahkemesinin beraat kararıyla bağlı değildir (TBK m.74). Fiilin suç niteliği tazminat davasında ayrıca değerlendirilir.

Trafik kazasında tazminat zamanaşımı ne kadardır?

Motorlu araç kazasından doğan maddi zararlarda süre, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde kaza gününden itibaren on yıldır. Kaza suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı uygulanır. Sürücüye veya işletene karşı kesilen zamanaşımı sigortacıya karşı da kesilmiş olur (Karayolları Trafik Kanunu m.109).

Haksız fiil zamanaşımı nasıl kesilir?

Borçlunun borcu ikrar etmesi, faiz ödemesi, kısmen ödeme yapması, rehin vermesi veya kefil göstermesi zamanaşımını keser. Alacaklının dava açması, def'i ileri sürmesi, hakeme başvurması, icra takibi başlatması veya iflas masasına başvurması da keser. Kesilmeyle işlemiş süre silinir ve yeni süre baştan başlar (TBK m.154, m.156).

Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alır mı?

Hayır. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161). Süre dolmuş olsa bile davalı zamanaşımı def'inde bulunmazsa dava esastan incelenir. Zamanaşımından önceden, yani süre dolmadan feragat de edilemez; borçlunun bu yöndeki önceden verdiği taahhüt hüküm doğurmaz (TBK m.160).

Zamanaşımına uğrayan tazminat alacağı tamamen ortadan kalkar mı?

Hayır. Haksız fiil nedeniyle zarar gören aleyhine bir borç doğmuşsa, zarar gören, kendi tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa bile bu borcu ifadan her zaman kaçınabilir (TBK m.72). Yani süre geçmiş tazminat talebi, aynı olaydan doğan karşı talebe karşı savunma olarak kullanılabilir.

Eski Borçlar Kanunu döneminde başlayan sürelere hangi kanun uygulanır?

1 Temmuz 2012'den önce işlemeye başlamış zamanaşımı süreleri eski kanuna tabi kalır. Ancak eski süreden kalan kısım Türk Borçlar Kanunundaki süreden uzunsa, süre bu kanunun yürürlüğünden itibaren Türk Borçlar Kanunundaki sürenin geçmesiyle dolar (6101 sayılı Kanun m.5/1, TBK m.648). Eski kanunda kısa süre bir yıldı (818 sayılı Borçlar Kanunu m.60, mülga).

Yazar

Av. Halit Süha Bahçeci

Avukat

LinkedIn

Bahçeci Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, gayrimenkul, iş, aile, idare, ticaret ve yabancılar hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi yürütür. Çalışmaları sözleşmelerin hazırlanmasını, idari başvuruların yapılmasını ve uyuşmazlıklarda hukuki temsili de kapsar.

Yayın Politikası

← Tüm makaleler
AraWhatsApp