HAGB Nedir? Şartları, Denetim Süresi ve Bozulması

HAGB (hükmün açıklanmasının geri bırakılması), mahkemenin sanık hakkında kurduğu mahkûmiyet hükmünü açıklamaması ve bu hükmün, müsadere hariç, sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasıdır (CMK m.231/5). HAGB kararı ancak hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise verilebilir. Karardan sonra sanık beş yıllık denetim süresine girer (çocukta üç yıl): bu süre kasten yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçerse dava düşer, aksi hâlde mahkeme hükmü açıklar (CMK m.231/8, m.231/10, m.231/11).

Bu yazı, ceza yargılaması süren ya da hakkında HAGB kararı verilmiş sanık ve yakınları için HAGB’nin şartlarını, denetim süresinde neler olacağını, HAGB bozulursa itiraz yolunu ve adli sicil sonucunu açıklar. HAGB kaldırılmamıştır; anlatım, CMK m.231’in 7589 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle 31.07.2026’dan itibaren yeniden düzenlenen güncel metnine dayanır.

1. HAGB: Öne Çıkanlar

• HAGB kararı, hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa verilebilir; şartlar gerçekleşse bile mahkeme bunu yapmak zorunda değildir (CMK m.231/5).
• HAGB için üç şart aranır: kasıtlı suçtan önceki mahkûmiyetin olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ve zararın tamamen giderilmesi; güncel metin sanığın kabulünü şart olarak saymaz (CMK m.231/6).
• HAGB denetim süresi yetişkinde beş yıl, çocukta üç yıldır; bu süre boyunca dava zamanaşımı durur (CMK m.231/8, Çocuk Koruma Kanunu m.23/1).
• Denetim süresi kasten yeni suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçerse dava düşer; aksi hâlde mahkeme hükmü açıklar (CMK m.231/10, m.231/11).
• HAGB bozulunca açıklanan hükme itiraz, kararı öğrenme gününden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye verilecek dilekçeyle yapılır (CMK m.268/1); HAGB kararının kendisine karşı ise istinaf yolu açıktır (CMK m.231/12).
• HAGB kararı adli sicile değil, bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir (CMK m.231/13).

2. HAGB Nedir?

HAGB, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Hükmün açıklanması ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması” başlıklı 231. maddesinin 5 ilâ 14. fıkralarında düzenlenen bir kurumdur. Mahkeme yargılamanın sonunda sanığı mahkûm eder ve cezasını belirler, ancak bu hükmü açıklamaz. Kanun, açıklanması geri bırakılan hükmün müsadereye ilişkin kısmı dışında sanık hakkında hukuki sonuç doğurmayacağını söyler (CMK m.231/5).

HAGB beraat değildir. Mahkûmiyet hükmü kurulmuştur ve denetim süresi içinde kasten yeni suç işlenirse açıklanabilir (CMK m.231/11). HAGB aynı zamanda cezanın ertelenmesinden de farklıdır; iki kurumun karşılaştırması aşağıdaki “HAGB ile Cezanın Ertelenmesi” bölümündedir.

HAGB kararında müsadere istisnası ayrıca önemlidir: suçta kullanılan veya suçtan elde edilen eşya hakkındaki müsadere hükmü, HAGB’ye rağmen sonuç doğurur (CMK m.231/5). Müsaderenin kapsamı için: müsadere ne demek. Aynı fıkra uzlaşmaya ilişkin hükümleri de saklı tutar; uzlaşma kapsamındaki suçta önce uzlaşma yolu işler: uzlaşma nedir.

3. HAGB Şartları Nelerdir?

HAGB şartları iki gruptadır: hükmolunan cezaya ilişkin sınır ve sanığa ilişkin üç koşul. Şartlar gerçekleşse bile mahkeme HAGB kararı vermek zorunda değildir; kanun “karar verilebilir” ifadesini kullanır (CMK m.231/5).

3.1. HAGB için ceza sınırı

HAGB kararı, yargılama sonunda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise verilebilir (CMK m.231/5). Ölçüt, suçun kanundaki ceza aralığı değil, mahkemenin somut olarak hükmettiği cezadır. Doğrudan adli para cezasına hükmedilen dosyada da HAGB gündeme gelir; adli para cezasının hesabı için: adli para cezası nedir.

3.2. HAGB için sanığa ilişkin şartlar

HAGB kararı verilebilmesi için şu üç koşulun birlikte bulunması gerekir (CMK m.231/6):

• Kasıtlı suçtan mahkûmiyet olmaması: Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olmalıdır.
• Yeniden suç işlemeyeceği kanaati: Mahkeme, sanığın kişilik özelliklerini ve duruşmadaki tutum ve davranışlarını göz önünde bulundurarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır.
• Zararın tamamen giderilmesi: Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zarar; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmiş olmalıdır.

3.3. HAGB için sanığın kabulü şart mı?

HAGB için sanığın kabulü, güncel CMK m.231/6’da sayılan şartlar arasında yer almaz. Fıkra yukarıdaki üç şartı sayar ve listeyi “gerekir” sözcüğüyle kapatır; sanığın HAGB’ye onay vermesini ayrı bir koşul olarak aramaz (CMK m.231/6). 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanun’la değiştirilen ve 7589 sayılı Kanun’a kadar yürürlükte kalan fıkra metninde de kabul şartı yoktu. Bu nedenle HAGB kararının sanığın kabulüne bağlı olduğunu söyleyen anlatımlar, güncel fıkra metniyle örtüşmez.

3.4. HAGB’de zararın taksitle giderilmesi

HAGB’de zarar giderme şartı derhal yerine getirilemiyorsa, sanığın mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitlerle ödeyerek tamamen gidermesi koşuluyla da HAGB kararı verilebilir (CMK m.231/9). Bu durumda taksitlerin ödenmesi, denetim süresinin koşullarından biri hâline gelir. Taksitle ödenen tutar, mağdurun veya kamunun uğradığı zarardır; hükümdeki adli para cezası değildir (CMK m.231/9).

4. HAGB Hangi Suçlarda Uygulanmaz?

HAGB hükümleri; işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmaz (CMK m.231/14). Bu suçlarda hükmolunan ceza iki yıl veya daha az olsa bile HAGB kararı verilemez.

Güncel on dördüncü fıkrada inkılâp kanunlarına ilişkin bir istisna yer almaz. Fıkra iki kez değişmiştir: önce 02.03.2024 tarihli 7499 sayılı Kanun’la, sonra 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun’la (CMK m.231/14). Bu nedenle 2024 ile 2026 arasında yürürlükte olan ayrı bir lafız daha vardır. Suç tarihi bu aralığa düşen bir dosyada, o tarihte yürürlükte olan fıkra metni yürürlük tarihiyle birlikte ayrıca doğrulanmalıdır.

5. HAGB Denetim Süresi Kaç Yıl?

HAGB denetim süresi beş yıldır: HAGB kararı verilen sanık beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur (CMK m.231/8). Çocuklar için bu süre üç yıldır (Çocuk Koruma Kanunu m.23/1); ayrıntısı aşağıdaki “HAGB Çocuklarda Nasıl Uygulanır?” bölümündedir. Kanun, sürenin başladığı anı fıkrada ayrıca tarif etmez; sürenin hangi tarihte başladığı ve biteceği kararı veren mahkemenin dosyasından öğrenilir.

5.1. HAGB denetim süresinde yükümlülükler

Mahkeme, beş yıllık denetim süresi içinde bir yılı aşmamak üzere belirleyeceği bir süre için sanık hakkında denetimli serbestlik tedbirine karar verebilir (CMK m.231/8). Tedbir şunlardan biri olabilir:

• Eğitim programı: Bir meslek veya sanat sahibi olmayan sanığın, meslek veya sanat edinmesi için bir eğitim programına devam etmesi.
• Gözetim altında çalışma: Bir meslek veya sanat sahibi olan sanığın, bir kamu kurumunda veya aynı meslek ya da sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılması.
• Yer yasağı veya diğer yükümlülük: Belli yerlere gitmekten yasaklanması, belli yerlere devam etmekle yükümlü kılınması ya da takdir edilecek başka bir yükümlülüğü yerine getirmesi.

HAGB denetim süresinde tedbir zorunlu değildir; madde “karar verilebilir” der. Tedbir süresi de denetim süresiyle aynı değildir: denetim beş yıl sürer, tedbir en çok bir yıl olabilir (CMK m.231/8). Tedbirin nasıl yürütüldüğü için: denetimli serbestlik nedir.

5.2. HAGB denetim süresinde dava zamanaşımı

HAGB denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur (CMK m.231/8). Yani denetim süresi boyunca, HAGB’ye konu suç bakımından dava zamanaşımı işlemez. Dava zamanaşımının genel süreleri için: dava zamanaşımı.

5.3. HAGB denetim süresinde ikinci kez HAGB verilir mi?

HAGB denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez (CMK m.231/8). Yasak iki koşulla sınırlıdır: yeni karar denetim süresi içinde verilecek olmalı ve konu suç kasıtlı olmalıdır.

6. HAGB Çocuklarda Nasıl Uygulanır?

HAGB çocuklar hakkında da verilebilir, ancak çocuklarda denetim süresi beş değil üç yıldır. Çocuğa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki koşullar varsa mahkeme HAGB kararı verebilir; bu kişiler bakımından denetim süresi üç yıldır (Çocuk Koruma Kanunu m.23/1). Kanun bakımından çocuk, daha erken yaşta ergin olsa bile on sekiz yaşını doldurmamış kişidir (Çocuk Koruma Kanunu m.3/1-a).

8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanun, çocuklarda HAGB’ye iki kural ekledi:

• Yönlendirme tedbirleri: Adli süreçteki çocuk hakkında HAGB kararı verilirse, Çocuk Koruma Kanunu m.5/A’daki yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı da denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanır; bu yükümlülükleri m.5/A’da belirtilen kurumlar yerine getirir (Çocuk Koruma Kanunu m.23/2).
• Zararın az olması: Suçla mağdurun veya kamunun uğradığı zarar azsa, adli süreçteki çocuk hakkında HAGB kararı verilebilmesi için zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (Çocuk Koruma Kanunu m.23/3).

Yetişkin sanıkta zararın tamamen giderilmesi HAGB’nin şartıdır (CMK m.231/6). Çocukta ise zarar az olduğunda bu şartın aranıp aranmayacağı mahkemenin takdirindedir; kanun “aranmayabilir” ifadesini kullanır (Çocuk Koruma Kanunu m.23/3). Çocuk hakkındaki adli sürecin tamamı, tedbirler ve 7593 sayılı Kanunla gelen terim değişikliği için: suça sürüklenen çocuk.

7. HAGB 5 Yıl Doldu Ne Yapmalıyım?

HAGB denetim süresi, kasten yeni bir suç işlenmeden ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uyularak geçerse, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir (CMK m.231/10). Düşme kararıyla birlikte mahkûmiyet hükmü artık açıklanabilecek bir hüküm olmaktan çıkar.

Madde, düşme kararının verilmesini kişinin ayrıca başvuruda bulunmasına bağlamaz. Denetim süresi dolmuş kişi, düşme kararının verilip verilmediğini dosyanın bulunduğu mahkemeden öğrenebilir. Düşme kararından sonra kayıtların durumu ve arşiv kaydının silinmesi ayrı düzenlemelere tabidir: adli sicil kaydı nasıl silinir.

8. HAGB Bozulursa Ne Olur?

HAGB, denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde bozulur ve mahkeme hükmü açıklar (CMK m.231/11). Açıklanan hüküm, HAGB kararıyla birlikte kurulmuş olan mahkûmiyet hükmüdür; yani kişi o cezaya mahkûm olmuş olur.

8.1. HAGB kararına uyulmaması nedeniyle açılış

“HAGB kararına uyulmaması nedeniyle açılış”, CMK m.231/11’deki hükmün açıklanması işleminin uygulamadaki adıdır. İki sebepten biri yeterlidir: denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi ya da denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranılması (CMK m.231/11).

HAGB kararına uyulmaması nedeniyle açılışta mahkeme her zaman aynı cezayı aynen açıklamak zorunda değildir. Kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendiren mahkeme, cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşulları varsa hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir (CMK m.231/11).

8.2. HAGB bozulmasında suç tarihi mi karar tarihi mi?

HAGB bozulmasında kanunun aradığı, kasten yeni bir suçun denetim süresi içinde işlenmiş olmasıdır (CMK m.231/11). Lafızdaki ölçüt yeni suçun işlendiği zamandır. Denetim süresi dolduktan sonra işlenen suç bu fıkradaki açıklama sebebine girmez.

HAGB’yi bozan yeni suç kasten işlenmiş olmalıdır. Fıkra taksirle işlenen suçu açıklama sebebi olarak saymaz; yeni suç için verilecek cezanın hapis mi adli para cezası mı olduğuna göre de bir ayrım yapmaz (CMK m.231/11).

8.3. HAGB bozuldu ne yapmalıyım?

HAGB bozulduğunda açıklanan veya mahkemece yeni kurulan hükme karşı itiraz edilebilir. İtiraz mercii, ancak CMK m.231/11’deki koşullarla sınırlı olarak değerlendirme yapabilir (CMK m.231/11). Fıkra itiraz için ayrı bir süre öngörmez. Kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde itiraz, ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mahkemeye verilecek bir dilekçeyle ya da zabıt kâtibine tutanağa geçirilmek koşuluyla yapılacak beyanla yapılır (CMK m.268/1). Mahkeme itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde itirazı inceleyecek mercie gönderir (CMK m.268/2). Asliye ceza mahkemesinin kararına yapılan itirazı yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi inceler; ağır ceza mahkemesinin kararına yapılan itirazı ise o yerde birden çok daire varsa numara olarak kendisini izleyen daire, tek daire varsa en yakın ağır ceza mahkemesi inceler (CMK m.268/3-c).

HAGB bozulunca yapılacak itirazda incelenecek sorular, denetim süresi içinde kasten yeni suç işlenip işlenmediği, yükümlülüklere aykırı davranılıp davranılmadığı ve mahkemenin 11. fıkradaki indirim, erteleme ve seçenek yaptırım imkânlarını değerlendirip değerlendirmediğidir.

Hüküm açıklanır ve hapis cezası infaz edilecek hâle gelirse, cezanın ne kadarının infaz kurumunda geçeceği ayrı bir hesaptır: cezaevinde ne kadar yatarım.

9. HAGB Kararına İtiraz mı, İstinaf mı?

HAGB kararına karşı kanun yolu istinaftır: CMK m.272/3 hükümleri saklı kalmak üzere HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (CMK m.231/12). Bölge adliye mahkemesinin bu konuda verdiği kararlar hakkında CMK m.286 hükümleri uygulanır. HAGB kararını ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay vermişse temyiz yoluna gidilebilir. İstinaf ve temyiz yolunda karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir (CMK m.231/12).

HAGB’de iki ayrı kanun yolu birbirine karıştırılmamalıdır:

İşlem	Kanun yolu	Dayanak
HAGB kararının kendisi	İstinaf (m.272/3 saklı); HAGB kararını ilk derece sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay verdiyse temyiz	CMK m.231/12
Denetim süresinde açıklanan veya yeni kurulan hüküm	İtiraz; kararı öğrenme gününden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye; itiraz mercii 11. fıkradaki koşullarla sınırlı değer­len­di­rir	CMK m.231/11, m.268/1

İstinaf yolunun genel işleyişi için: istinaf nedir. CMK m.272/3, belli adli para cezası hükümleri ile belli beraat hükümlerini ve kanunlarda kesin olduğu yazılı hükümleri istinafa kapatır (CMK m.272/3).

10. HAGB Adli Sicile İşler mi?

HAGB kararı adli sicile değil, bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir (CMK m.231/13). Adli sicile kaydedilen, Türk mahkemelerince verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleridir (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4/1); açıklanması geri bırakılan hüküm ise sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz (CMK m.231/5). Ayrı sistemdeki kayıtlar herkese açık değildir: ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde ve maddede belirtilen amaç için kullanılabilir (CMK m.231/13).

HAGB kaydının ne zaman silineceği CMK m.231’de düzenlenmemiştir. Adli Sicil Kanunu’nun adli sicil ve arşiv bilgilerinin silinmesine ilişkin maddeleri de HAGB kaydını adıyla anmaz (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.9, m.12). Hüküm açıklanır ve kesinleşirse ise artık adli sicile kaydedilen bir mahkûmiyet hükmü söz konusudur (5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4/1).

HAGB kaydı yine de sonuçsuz değildir: fıkra, kaydın yeni bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak kullanılabileceğini düzenler (CMK m.231/13). Ayrıca denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle kişi hakkında bir daha HAGB kararı verilemez (CMK m.231/8). Adli sicil kaydı ile arşiv kaydı arasındaki fark ve silinme koşulları için: adli sicil kaydı nasıl silinir. HAGB kararı, memuriyete atanacaklar hakkında yapılan arşiv araştırmasının kapsamındadır (7315 sayılı Kanun m.4/1-ç). HAGB’nin memurluk, TSK, jandarma, polis ve özel güvenlik görevlerine etkisi için: HAGB memuriyete engel mi.

11. HAGB ile Cezanın Ertelenmesi Arasındaki Fark

HAGB ile cezanın ertelenmesi arasındaki temel fark, hükmün akıbetidir: HAGB’de mahkûmiyet hükmü açıklanmaz ve sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz (CMK m.231/5); ertelemede ise kişi mahkûm olmuştur, yalnız cezanın infazı ertelenir (TCK m.51/1). İki kurum aynı hükümde birlikte uygulanamaz: HAGB’ye karar verilen hükümde mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli ise seçenek yaptırımlara çevrilemez (CMK m.231/7).

Ölçüt	HAGB	Cezanın ertelenmesi
Uygulanan ceza	İki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası (CMK m.231/5)	İki yıl veya daha az süreli hapis; fiil sırasında 18 yaşını doldurmamış veya 65 yaşını bitirmiş kişide üst sınır üç yıl (TCK m.51/1)
Önceki mahkûmiyet	Kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olmak (CMK m.231/6)	Kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak (TCK m.51/1)
Zararın giderilmesi	Şarttır; derhal gide­ri­le­mezse aylık taksit imkânı (CMK m.231/6, m.231/9)	Mahkeme ertelemeyi bu koşula bağ­la­ya­bi­lir (TCK m.51/2)
Denetim süresi	Beş yıl (CMK m.231/8)	Bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere; mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz (TCK m.51/3)
Süre iyi geçerse	Hüküm ortadan kaldırılır, dava düşer (CMK m.231/10)	Ceza infaz edilmiş sayılır (TCK m.51/8)
Süre ihlal edilirse	Mahkeme hükmü açıklar (CMK m.231/11)	Ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumunda çek­ti­ril­me­sine infaz hâkim­li­ğince karar verilir (TCK m.51/7)

Cezanın ertelenmesinin koşulları ve denetim süresi için: hapis cezasının ertelenmesi. Yağma suçu özelinde HAGB, erteleme ve infaz ilişkisi için: yağma suçunda HAGB, erteleme ve infaz.

12. HAGB Kaldırıldı mı? 7589 Sayılı Kanunla Yapılan Değişiklik

HAGB kaldırılmamıştır. 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun’un 15. maddesi, CMK m.231’in beş ilâ on dördüncü fıkralarını değiştirmiştir (7589 sayılı Kanun m.15). Kanun 31.07.2026’da yayımlanmış ve 15. madde yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir (7589 sayılı Kanun m.26/1-c). HAGB bugün bu metinle uygulanmaktadır.

HAGB’nin ceza sınırı, sanığa ilişkin üç şart, zararın taksitle giderilmesi, beş yıllık denetim süresi, düşme ve hükmün açıklanması, istinaf yolu ve ayrı sisteme kayıt kuralları güncel metinde yer almaya devam eder (CMK m.231/5-13). Uygulanmayacağı suçları sayan on dördüncü fıkra ise işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçları HAGB dışında tutar (CMK m.231/14).

Aynı Kanun’la yapılan diğer değişiklikler (hukuk yargılaması, kanuni faiz ve TCK 158 dahil) için: 12. Yargı Paketi: 7589 sayılı Kanunla gelen değişiklikler.