Katalog Suçlar Nedir, Nelerdir? CMK 100, 135 ve Tüm Listeler

Katalog suçlar, bir koruma tedbirinin uygulanabilmesi için kanunda tek tek sayılan suçlardır. Türk hukukunda tek bir katalog yoktur: tutuklama için CMK m.100/3, telefon dinleme için CMK m.135/8, gizli soruşturmacı için CMK m.139/7, teknik araçla izleme için CMK m.140/1, malvarlığına el koyma için CMK m.128/2 ve internette erişim engelleme için 5651 sayılı Kanun m.8/1 ayrı listeler kurar. Bu yazı, hakkında soruşturma yürütülen ya da tutuklama, dinleme, el koyma veya erişim engelleme kararıyla karşılaşan kişi için, suçun hangi listede yer aldığını ve bunun hangi sonucu doğurduğunu madde madde açıklar.

1. Katalog Suçlar: Öne Çıkanlar

• Katalog suçlar tek bir listede toplanmaz; her koruma tedbirinin kendi listesi vardır (CMK m.100/3, m.135/8, m.139/7, m.140/1, m.128/2, m.133/4, m.248/2; 5651 m.8/1).
• Tutuklama kataloğundaki suçlarda tutuklama nedeni var sayılabilir; tutuklama zorunlu değildir (CMK m.100/3).
• Telefon dinleme, gizli soruşturmacı ve kayyım kataloglarında liste bir sınırdır: bu tedbirler ancak sayılan suçlarda uygulanabilir (CMK m.135/8, m.139/7, m.133/4).
• Hırsızlık ve yağma tutuklama kataloğundadır; dolandırıcılık, rüşvet ve tefecilik değildir (CMK m.100/3).
• Instagram ve diğer sosyal ağlar bakımından “katalog suç”, 5651 sayılı Kanun m.8/1’deki listedir; bu içerikler için erişim engelleme kararı dört saat içinde uygulanır (5651 m.8/5).

2. Katalog Suç Nedir?

Katalog suç, kanunun belirli bir koruma tedbirine başvurulabilecek suçları tek tek saydığı listedeki suçtur. Koruma tedbiri; tutuklama, telefon dinleme, el koyma veya gizli soruşturmacı görevlendirme gibi, hüküm verilmeden önce kişinin özgürlüğüne ya da malvarlığına yapılan geçici müdahaledir. Listeler iki farklı biçimde çalışır:

• Kolaylaştıran katalog: Tutuklama kataloğunda suçun listede olması, tutuklama nedeninin var sayılabilmesini sağlar. Listede olmayan suçta da tutuklama mümkündür, ancak tutuklama nedeni somut olarak gösterilir (CMK m.100/2-3).
• Sınırlayan katalog: Telefon dinleme, gizli soruşturmacı ve şirkete kayyım atama kataloglarında kanun, tedbirin “ancak” listedeki suçlarda uygulanabileceğini söyler. Listede olmayan suçta bu tedbire hiç başvurulamaz (CMK m.135/8, m.139/7, m.133/4).

Katalog suçlar bu nedenle “ağır suçlar listesi” değildir. Bir suç bir katalogda bulunup diğerinde bulunmayabilir: dolandırıcılık tutuklama kataloğunda yokken malvarlığına el koyma kataloğunda vardır.

3. Katalog Suçlar Listesi: Hangi Kanunda Hangi Katalog Var?

Katalog suçlar listesi, uygulanacak tedbire göre aşağıdaki maddelerde yer alır. Her satırın ayrıntısı ilgili bölümdedir.

Koruma tedbiri	Katalog	Kataloğun işlevi
Tutuklama	CMK m.100/3	Tutuklama nedeni var sayılabilir
Telefon dinleme, kayda alma, sinyal bilgisi	CMK m.135/8	Tedbir yalnız listedeki suçlarda uygulanır
Gizli soruş­tur­macı	CMK m.139/7	Tedbir yalnız listedeki suçlarda uygulanır
Teknik araçlarla izleme	CMK m.140/1	Tedbir listedeki suçlarda uygulanır
Taşınmaz, hesap, hak ve alacaklara el koyma	CMK m.128/2	Tedbir listedeki suçlarda uygulanır
Postadaki zarf ve paketi kolluğun açması	CMK m.129/3	Açma yetkisi yalnız listedeki suçlarda
Şirket yönetimine kayyım	CMK m.133/4	Tedbir yalnız listedeki suçlarda uygulanır
Kaçağın mallarına el koyma	CMK m.248/2	Tedbir listedeki suçlarda uygulanır
İnternette içeriğin çıkarılması, erişimin engel­len­mesi	5651 sayılı Kanun m.8/1	Karar listedeki suçlara ilişkin yayınlarda verilir

4. Katalog Suçlar ve Tutuklama: CMK 100/3

Katalog suçlar, tutuklama bakımından CMK m.100/3’te sayılır. Bu suçların işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri varsa tutuklama nedeni var sayılabilir (CMK m.100/3). Tutuklamanın genel şartları, itiraz süresi ve tutukluluk süreleri tutuklama nedir yazısında ayrıca anlatılmıştır; bu bölüm yalnız kataloğun etkisini ele alır.

4.1. Katalog Suçlar Hangileri? Tutuklama Listesi (CMK 100/3)

Tutuklama kataloğunda Türk Ceza Kanunu’ndan şu suçlar yer alır (CMK m.100/3-a):

1. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar (TCK m.76, 77, 78).
2. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (TCK m.79, 80). Bu bent 2019’da eklendi.
3. Kasten öldürme (TCK m.81, 82, 83).
4. Kasten yaralamanın kendini savunamayacak kişiye karşı, silahla veya canavarca hisle işlenen hâlleri (TCK m.86/3-b, e, f) ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış kasten yaralama (TCK m.87). Bu bent 2006’da eklendi.
5. İşkence (TCK m.94, 95).
6. Cinsel saldırı, birinci fıkradaki hâl hariç (TCK m.102).
7. Çocukların cinsel istismarı (TCK m.103).
8. Hırsızlık (TCK m.141, 142) ve yağma (TCK m.148, 149). Bu bent 2006’da eklendi.
9. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK m.188).
10. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma; iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç (TCK m.220).
11. Devletin güvenliğine karşı suçlar (TCK m.302, 303, 304, 307, 308).
12. Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar (TCK m.309-315).

Katalog Türk Ceza Kanunu ile sınırlı değildir. Özel kanunlardan şu suçlar da listededir (CMK m.100/3-b ila k):

• Silah kaçakçılığı: 6136 sayılı Kanun m.12.
• Bankalar Kanunu’ndaki zimmet: 4389 sayılı Kanun m.22/3-4.
• Kaçakçılık: Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda tanımlanan ve hapis cezası gerektiren suçlar. CMK m.100/3-d bu kanunu 10.7.2003 tarihli ve 4926 sayılı Kanun olarak anar; 4926 sayılı Kanun ise 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ile yürürlükten kaldırılmıştır (5607 sayılı Kanun m.25). CMK metnindeki atıf bu değişikliğe göre güncellenmemiştir.
• Kültür ve tabiat varlıkları: 2863 sayılı Kanun m.68 ve 74.
• Kasten orman yakma: 6831 sayılı Orman Kanunu m.110/4-5.
• Toplantı ve gösteri yürüyüşleri: 2911 sayılı Kanun m.33’te sayılan suçlar (2015’te eklendi).
• Terör: 3713 sayılı Kanun m.7/3’te belirtilen suçlar (2015’te eklendi).
• Kadına karşı işlenen kasten yaralama (2022’de eklendi).
• Sağlık personeline görevleri sırasında veya görevleri dolayısıyla işlenen kasten yaralama (2022’de eklendi).
• Öğretmenlere ve eğitim kurumu personeline görevleri sırasında veya görevleri sebebiyle işlenen kasten yaralama (2024’te eklendi).

Madde metnindeki değişiklik kayıtlarının hepsi ekleme kaydıdır: liste 2006’dan 2024’e kadar kanun değişiklikleriyle genişledi (CMK m.100/3).

4.2. Katalog Suçta Tutuklama Zorunlu mu?

Katalog suçta tutuklama zorunlu değildir. Kanun “tutuklama nedeni var sayılabilir” der; bu ifade hâkime bir imkân tanır, tutuklamayı zorunlu kılmaz (CMK m.100/3). Katalogdaki bir suçta da şu kurallar aynen uygulanır:

• Ölçülülük: İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmayan tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/1).
• Gerekçe: Tutuklama isteminde adli kontrolün neden yetersiz kalacağını gösteren hukuki ve fiilî nedenlere yer verilir (CMK m.101/1). Tutuklama kararında kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenlerinin varlığı, tedbirin ölçülü olduğu ve adli kontrolün yetersiz kalacağı somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir (CMK m.101/2).
• Müdafi: Tutuklama istendiğinde şüpheli veya sanık, seçeceği ya da baronun görevlendireceği müdafiin yardımından yararlanır (CMK m.101/3).
• İtiraz: Tutuklama kararlarına itiraz edilebilir (CMK m.101/5).

Bu nedenle tutuklama kararı yalnız “suç katalogdadır” demekle yetiniyorsa, CMK m.101/2’nin aradığı somut olgular gösterilmemiş olur ve bu eksiklik itirazda ileri sürülebilir. Katalog suçta da tutuklama yerine adli kontrol uygulanabilir; kanun, adli kontrolün neden yetersiz kalacağının ayrıca gösterilmesini ister.

4.3. Katalog Dışı Suçta Tutuklama Olur mu?

Katalog dışı suçta da tutuklama olabilir, ancak katalog karinesinden yararlanılamaz. Tutuklama için kuvvetli suç şüphesi yanında kaçma, saklanma veya kaçma şüphesini uyandıran somut olgular ya da delilleri karartma veya tanık üzerinde baskı kurma girişimi gibi bir tutuklama nedeni gösterilmelidir (CMK m.100/2). Tutuklama nedeni olan delil karartma şüphesi ile TCK m.281’deki delil karartma suçu ayrı kurumlardır; ayrıntı: delil karartma suçu (TCK 281).

İki durumda tutuklama hiç verilemez: yalnız adli para cezasını gerektiren suçlarda ve hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda. İkinci sınır, vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlara uygulanmaz (CMK m.100/4).

5. Katalog Suçlar ve Telefon Dinleme: CMK 135

Katalog suçlar, telefon dinleme bakımından CMK m.135/8’de sayılır ve bu liste bir sınırdır. İletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler ancak listedeki suçlarla ilgili olarak uygulanabilir (CMK m.135/8). Listede olmayan bir suç için dinleme kararı verilemez.

5.1. CMK 135 Katalog Suçlar Listesi

Telefon dinleme kataloğunda Türk Ceza Kanunu’ndan şu suçlar yer alır (CMK m.135/8-a):

1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (TCK m.79, 80) ile organ veya doku ticareti (TCK m.91).
2. Kasten öldürme (TCK m.81, 82, 83).
3. İşkence (TCK m.94, 95).
4. Cinsel saldırı, birinci fıkra hariç (TCK m.102).
5. Çocukların cinsel istismarı (TCK m.103).
6. Nitelikli hırsızlık (TCK m.142), yağma (TCK m.148, 149) ve nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158).
7. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK m.188).
8. Parada sahtecilik (TCK m.197).
9. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma, üçüncü fıkra (TCK m.220/3).
10. Fuhuş (TCK m.227).
11. İhaleye fesat karıştırma (TCK m.235).
12. Tefecilik (TCK m.241).
13. Rüşvet (TCK m.252).
14. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (TCK m.282).
15. Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (TCK m.302).
16. Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar (TCK m.309, 311-316).
17. Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk (TCK m.328-331, 333-337).

Özel kanunlardan silah kaçakçılığı (6136 m.12), Bankalar Kanunu’ndaki zimmet (4389 m.22/3-4), hapis cezası gerektiren kaçakçılık suçları ve 2863 sayılı Kanun m.68 ve 74’teki suçlar da listededir (CMK m.135/8-b ila e).

5.2. Katalog Suçlarda Telefon Dinlemenin Şartları ve Süresi

Katalog suç olması tek başına dinleme için yeterli değildir. Suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri bulunmalı ve başka suretle delil elde etme imkânı olmamalıdır. Kararı hâkim verir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verir ve kararını derhâl hâkimin onayına sunar, hâkim en geç yirmi dört saat içinde karar verir (CMK m.135/1).

• Süre: Tedbir kararı en çok iki ay için verilir ve bir ay daha uzatılabilir. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda hâkim, her defasında bir aydan fazla olmamak ve toplam üç ayı geçmemek üzere ek uzatma kararı verebilir (CMK m.135/4).
• Yakınlarla iletişim: Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle iletişimi kayda alınamaz; sonradan anlaşılırsa kayıtlar derhâl yok edilir (CMK m.135/3).
• Kararın içeriği: Kararda yüklenen suçun türü, kişinin kimliği, iletişim aracının türü ve numarası, tedbirin türü, kapsamı ve süresi belirtilir (CMK m.135/4).

İletişim kayıtlarının geriye dönük incelenmesi (iletişimin tespiti) ayrı bir fıkrada düzenlenir ve bu fıkra bir katalog içermez (CMK m.135/6). Bu ayrım HTS kaydı nedir yazısında ayrıca ele alınmıştır.

5.3. Katalog Suçun Dinlemesinde Başka Bir Suçun Delili Çıkarsa

Dinleme sırasında yürütülen soruşturmayla ilgisi olmayan ama başka bir katalog suçun işlendiği şüphesini uyandıran bir delil elde edilirse, delil muhafaza altına alınır ve durum Cumhuriyet Savcılığına derhâl bildirilir (CMK m.138/2). Hüküm yalnız katalogdaki suçlara ilişkin delil için bu yolu açar. Madde metni bu listeyi hâlâ “135 inci maddenin altıncı fıkrası” olarak anar; dinleme kataloğu bugün 135. maddenin sekizinci fıkrasındadır (CMK m.138/2, m.135/8).

Soruşturma sürerken suçun niteliği değişirse de aynı soru doğar. Dinleme ancak katalogdaki suçlar için uygulanabildiğinden, suçun katalog dışı bir suça dönüştüğü durumda elde edilen kaydın kullanılabilirliği CMK m.135/8’in “ancak” sınırına göre değerlendirilir. Teknik araçla izlemede kanun bu sonucu açıkça söyler: elde edilen deliller listedeki suçlarla ilgili soruşturma ve kovuşturma dışında kullanılamaz (CMK m.140/4).

6. Katalog Suçlar ve Gizli Soruşturmacı: CMK 139

Katalog suçlar, gizli soruşturmacı görevlendirmesi bakımından dar bir listedir. Gizli soruşturmacı hükümleri ancak şu suçlarla ilgili olarak uygulanabilir (CMK m.139/7):

• Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenip işlenmediğine bakılmaksızın uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (TCK m.188).
• Suç işlemek amacıyla örgüt kurma; iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç (TCK m.220).
• Silahlı örgüt veya bu örgütlere silah sağlama (TCK m.314, 315).
• Silah kaçakçılığı (6136 m.12) ve 2863 sayılı Kanun m.68 ve 74’teki suçlar.

Görevlendirme için somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ve başka surette delil elde edilememesi gerekir; kararı hâkim verir (CMK m.139/1). Görevlendirmeyle elde edilen kişisel bilgiler görevlendirildiği soruşturma ve kovuşturma dışında kullanılamaz; suçla bağlantısı olmayan kişisel bilgiler derhâl yok edilir (CMK m.139/6).

7. Katalog Suçlar ve Teknik Araçla İzleme: CMK 140

Katalog suçlar, teknik araçla izleme bakımından CMK m.140/1’de sayılır. Listedeki suçlarda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ve başka suretle delil elde edilememesi hâlinde, şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetleri ve işyeri teknik araçlarla izlenebilir, ses veya görüntü kaydı alınabilir (CMK m.140/1).

Liste telefon dinleme kataloğuna yakındır: göçmen kaçakçılığı, kasten öldürme, nitelikli hırsızlık, yağma, nitelikli dolandırıcılık, uyuşturucu ticareti, parada sahtecilik, örgüt kurma (m.220/3), fuhuş, ihaleye fesat karıştırma, tefecilik, rüşvet, aklama, devletin birliğini bozma, anayasal düzene karşı suçlar ve casusluk ile silah kaçakçılığı, hapis cezası gerektiren kaçakçılık suçları ve 2863 sayılı Kanun m.68 ve 74’teki suçları kapsar (CMK m.140/1). İşkence, cinsel saldırı ve çocukların cinsel istismarı dinleme kataloğunda olduğu hâlde bu listede yoktur.

• Süre: İzleme kararı en çok üç hafta için verilir ve bir hafta uzatılabilir; örgüt faaliyeti çerçevesindeki suçlarda toplam dört haftayı geçmemek üzere ek uzatma yapılabilir (CMK m.140/3).
• Konut: Teknik araçla izleme kişinin konutunda uygulanamaz (CMK m.140/5).
• Delilin kullanımı: Elde edilen deliller listedeki suçlarla ilgili soruşturma ve kovuşturma dışında kullanılamaz (CMK m.140/4).

8. Katalog Suçlar ve El Koyma: CMK 128, 129 ve 248

Katalog suçlar, malvarlığına el koyma bakımından üç ayrı maddede sayılır. Bu listeler tutuklama kataloğundan farklıdır ve ekonomik suçları da kapsar.

8.1. Katalog Suçlarda Taşınmaz, Hesap ve Alacaklara El Koyma Kataloğu (CMK 128)

Suçun işlendiğine ve malvarlığının bu suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa, şüpheli veya sanığa ait taşınmazlara, araçlara, banka hesaplarına, hak ve alacaklara, kıymetli evraka, şirket ortaklık paylarına ve kiralık kasa mevcutlarına el konulabilir (CMK m.128/1). Bu hüküm yalnız listedeki suçlarda uygulanır (CMK m.128/2):

• Soykırım ve insanlığa karşı suçlar, göçmen kaçakçılığı, insan ticareti ve organ ticareti.
• Hırsızlık, yağma, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık (TCK m.157, 158) ve hileli iflas.
• Uyuşturucu ticareti, parada sahtecilik ve örgüt kurma (TCK m.220/3).
• İhaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, tefecilik, zimmet, irtikap ve rüşvet.
• Devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar ile casusluk.
• Silah kaçakçılığı, Bankalar Kanunu’ndaki zimmet, hapis cezası gerektiren kaçakçılık suçları ve 2863 sayılı Kanun m.68 ve 74’teki suçlar.

El koyma kararı için ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu, Hazine Müsteşarlığı ve Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumundan suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır; rapor en geç üç ayda hazırlanır ve iki ay uzatılabilir (CMK m.128/1). Bu madde kapsamında el koymaya yalnız hâkim karar verebilir (CMK m.128/9).

8.2. Katalog Suçlarda Postada El Koyma: Zarf Açma Kataloğu (CMK 129)

Posta gönderilerine el koymak için katalog yoktur; hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verir (CMK m.129/1). Kolluk, el konulan zarf ve paketleri kural olarak açamaz (CMK m.129/2). Katalog yalnız bu açma yetkisi içindir: tehlikeli maddelerin izinsiz bulundurulması (TCK m.174), uyuşturucu ticareti (TCK m.188), 6136 sayılı Kanun m.12 ve 13 ile 2863 sayılı Kanun m.67 ve 68’deki suçlarda zarf veya paket Cumhuriyet savcısının talimatıyla kolluk tarafından açılabilir (CMK m.129/3).

8.3. Katalog Suçlarda Kaçağın Mallarına El Koyma Kataloğu (CMK 248)

Kaçak şüpheli veya sanığın savcılığa başvurmasını ya da duruşmaya gelmesini sağlamak için Türkiye’deki mallarına, hak ve alacaklarına el konulabilir ve gerektiğinde yönetimi için kayyım atanır (CMK m.248/1). Bu tedbir de listedeki suçlarla sınırlıdır. Liste CMK m.128/2’ye benzer; farkla olarak tefecilik bu listede yoktur, silahlı örgüt ve bu örgütlere silah sağlama (TCK m.314, 315) ise vardır (CMK m.248/2). Kaçak yakalandığında veya kendiliğinden teslim olduğunda el koymanın kaldırılmasına karar verilir ve bu kararlara karşı itiraz edilebilir (CMK m.248/4, m.248/8).

9. Katalog Suçlar ve Şirkete Kayyım Atama: CMK 133

Katalog suçlar, şirket yönetimine kayyım atanması bakımından ayrı ve dar bir listedir. Suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlendiğine dair kuvvetli şüphe varsa ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için gerekliyse hâkim veya mahkeme şirket işlerine kayyım atayabilir (CMK m.133/1). Bu hüküm ancak göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti, uyuşturucu ticareti, parada sahtecilik, fuhuş, kumar oynanması için yer ve imkân sağlama, zimmet, aklama, silahlı örgüt ve örgüte silah sağlama, casusluk ile silah kaçakçılığı, Bankalar Kanunu’ndaki zimmet, hapis cezası gerektiren kaçakçılık suçları ve 2863 sayılı Kanun m.68 ve 74’teki suçlarda uygulanabilir (CMK m.133/4).

10. Katalog Suç mu? Suç Suç Karşılaştırma

Katalog suç sorusunun cevabı, hangi tedbirin sorulduğuna göre değişir. Aşağıdaki tablo sık sorulan suçları beş katalogla karşılaştırır. “Evet” ilgili listede o suçun adıyla sayıldığını, “hayır” sayılmadığını gösterir.

Suç	Tutuklama (CMK 100/3)	Dinleme (CMK 135/8)	El koyma (CMK 128/2)	Kaçağın malı (CMK 248/2)	İnternet (5651 m.8/1)
Hırsızlık (TCK 141, 142)	Evet	Yalnız nitelikli (142)	Evet	Evet	Hayır
Yağma (TCK 148, 149)	Evet	Evet	Evet	Evet	Hayır
Dolan­dı­rı­cı­lık (TCK 157, 158)	Hayır	Yalnız nitelikli (158)	Evet	Evet	Hayır
Rüşvet (TCK 252)	Hayır	Evet	Evet	Evet	Hayır
Tefecilik (TCK 241)	Hayır	Evet	Evet	Hayır	Hayır
Kasten yaralama (TCK 86)	Yalnız 86/3-b, e, f ve kadına, sağlık personeline, öğretmene karşı	Hayır	Hayır	Hayır	Hayır
Uyuşturucu ticareti (TCK 188)	Evet	Evet	Evet	Evet	Hayır
Uyuşturucu kullanma (TCK 191)	Hayır	Hayır	Hayır	Hayır	Hayır
Göçmen kaçakçılığı (TCK 79)	Evet	Evet	Evet	Evet	Hayır
Zimmet (TCK 247)	Hayır	Hayır	Evet	Evet	Hayır
Hakaret (TCK 125)	Hayır	Hayır	Hayır	Hayır	Hayır
Cum­hur­baş­ka­nına hakaret (TCK 299)	Hayır	Hayır	Hayır	Hayır	Hayır
Yasa dışı bahis (7258 sayılı Kanun)	Hayır	Hayır	Hayır	Hayır	Evet

Tablodaki Bankalar Kanunu zimmeti ayrı bir suçtur; CMK m.100/3-c ve m.135/8-c yalnız 4389 sayılı Kanun m.22/3-4’teki zimmeti sayar, TCK m.247’deki zimmeti saymaz.

10.1. Katalog Olmayan Suçlar Ne Anlama Gelir?

Katalog olmayan suç, ilgili tedbirin listesinde adıyla sayılmayan suçtur. Sonucu tedbire göre değişir. Tutuklamada katalog dışı suç yine tutuklamaya konu olabilir, yalnız tutuklama nedeni somut olgularla gösterilir (CMK m.100/2). Telefon dinleme, gizli soruşturmacı ve şirkete kayyımda ise katalog dışı suç için tedbire hiç başvurulamaz; kanun bu üç tedbiri “ancak” listedeki suçlara bağlar (CMK m.135/8, m.139/7, m.133/4).

11. Katalog Suçlar ve Instagram: 5651 Sayılı Kanun m.8

Instagram katalog suçları, 5651 sayılı Kanun m.8/1’de sayılan ve internette yayımlanan içerik hakkında içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararını gerektiren suçlardır. Kanun Instagram’ı adıyla anmaz; kullanıcılarına metin, görüntü, ses ve konum gibi içerikleri oluşturma, görüntüleme ve paylaşma imkânı sağlayan platformları “sosyal ağ sağlayıcı” olarak tanımlar (5651 m.2). Bu katalog CMK’daki tutuklama ve dinleme kataloglarından ayrıdır; kişiyi değil, internetteki yayını hedef alır.

11.1. Instagram Katalog Suçlar Listesi (5651 m.8/1)

İçeriği aşağıdaki suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe sebebi bulunan yayınlar hakkında içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verilir (5651 m.8/1):

1. İntihara yönlendirme (TCK m.84).
2. Çocukların cinsel istismarı (TCK m.103/1).
3. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma (TCK m.190).
4. Sağlık için tehlikeli madde temini (TCK m.194).
5. Müstehcenlik (TCK m.226).
6. Fuhuş (TCK m.227).
7. Kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (TCK m.228).
8. 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun’daki suçlar.
9. 7258 sayılı Kanun’daki yasa dışı bahis suçları (2020’de eklendi).
10. 2937 sayılı MİT Kanunu m.27/1-2’deki suçlar (2022’de eklendi).

Soruşturma evresinde kararı hâkim, kovuşturma evresinde mahkeme verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verebilir ve kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar. Bu karara CMK hükümlerine göre itiraz edilebilir (5651 m.8/2). Listedeki suçları oluşturan yayınlar hakkında erişimin engellenmesi kararı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından re’sen de verilir ve içerik, yer ve erişim sağlayıcılara bildirilir (5651 m.8/4).

Erişimin engellenmesi kural olarak ihlalin gerçekleştiği yayın, kısım veya bölüm için URL bazında verilir. İçeriğe erişim teknik olarak engellenemiyorsa veya bu yolla ihlal önlenemiyorsa sitenin tümüne erişim engellenebilir (5651 m.8/17).

Hakaret ve kişilik haklarının ihlali bu listede yer almaz. Bu içeriklerin kaldırılması internetten içerik kaldırma, suç boyutu ise sosyal medyada hakaret yazısında ele alınmıştır. Millî güvenlik, kamu düzeni veya genel sağlık gibi sebeplere dayanan erişim engeli ise bir suç listesine değil, bu sebeplere bağlıdır ve 5651 m.8/A’da ayrıca düzenlenir.

11.2. ”Katalog Suçlara Uymadığı” Ne Demek?

“Katalog suçlara uymadığı” ifadesi, bir sosyal ağ sağlayıcının 5651 m.8/1’deki suçlara ilişkin içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararını yerine getirmemesini anlatmak için kullanılır. Kanun bu kararların gereğinin derhâl ve en geç kararın bildiriminden itibaren dört saat içinde yerine getirilmesini ister (5651 m.8/5). Kararı yerine getirmemenin sonuçları şunlardır:

• Adli para cezası: Koruma tedbiri olarak verilen kararı yerine getirmeyen içerik, yer veya erişim sağlayıcılarının sorumluları, fiil daha ağır bir suç oluşturmuyorsa beş yüz günden üç bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır (5651 m.8/10).
• Reklam yasağı: Başkan tarafından verilen içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı yerine getirilmezse, Türkiye’de mukim vergi mükelleflerinin yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcıya altı aya kadar reklam vermesi yasaklanabilir; bu karar Resmî Gazete’de yayımlanır (5651 ek m.4/10).
• Bant genişliğinin daraltılması: Başkan, reklam yasağıyla birlikte sosyal ağ sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin yüzde elli oranında daraltılması için sulh ceza hâkimliğine başvurabilir. Karar bildiriminden itibaren otuz gün içinde yerine getirilmezse yüzde doksana kadar daraltma istenebilir (5651 ek m.4/10).
• Başlık etiketleri: Sosyal ağ sağlayıcı, başlık etiketleri veya öne çıkarılan içerikler yoluyla işlenen suçtan, hukuka aykırı içerik kendisine bildirildiği hâlde en geç dört saat içinde kaldırmazsa doğrudan sorumludur (5651 ek m.4/15).

Türkiye’den günlük erişimi bir milyonu aşan yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcı, bu kararların muhatabı olacak en az bir temsilciyi Türkiye’de belirlemek zorundadır (5651 ek m.4/1).

11.3. Instagram Katalog Suçları Kullanıcı İçin Ne Anlama Gelir?

Instagram katalog suçları kullanıcı bakımından iki ayrı sonuç doğurur. İlki yayına yöneliktir: paylaşılan içerik 5651 m.8/1’deki bir suçu oluşturuyorsa, içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı verilir (5651 m.8/1). İkincisi kişiye yöneliktir: içeriği oluşturan kişi, fiilin karşılığı olan suçtan ayrıca soruşturulur. Başkanın verdiği karara konu yayını yapanların kimliği belirlenirse Başkan Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunur (5651 m.8/6).

Erişim engeli kişinin ceza sorumluluğuna ilişkin bir hüküm değildir. Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse veya kovuşturmada beraat kararı verilirse, içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı kendiliğinden hükümsüz kalır (5651 m.8/7-8). İçerik yayından çıkarılırsa erişim engeli soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından kaldırılır (5651 m.8/9).

Bir suçun 5651 kataloğunda bulunması, CMK’daki tutuklama veya dinleme kataloglarında bulunduğu anlamına gelmez. Örneğin yasa dışı bahis ve müstehcenlik 5651 listesindedir, CMK m.100/3 ve m.135/8 listelerinde yoktur. Soruşturmada hangi tedbirin uygulanabileceği, her tedbirin kendi listesine bakılarak belirlenir.

Madde metinlerinin güncel hâline Ceza Muhakemesi Kanunu ve 5651 sayılı Kanun sayfalarından ulaşılabilir.