6284 Sayılı Kanun Nedir? Koruma Kararı Nasıl Alınır?

6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan ya da şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korumak için alınacak tedbir kararlarını düzenleyen kanundur (6284 sayılı Kanun m.1/1). Koruma kararı bu tedbirlerin ortak adıdır: aile mahkemesi hâkimi, mülkî amir veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri tarafından verilir (m.2/1-ğ, m.3/2, m.5/2).

Bu yazı, şiddet gördüğü veya tehdit altında olduğu için koruma kararı isteyen kişi ile hakkında tedbir kararı verilip itiraz yolunu araştıran kişi için 6284 sayılı Kanun’un işleyişini madde madde açıklar.

1. 6284 Sayılı Kanun: Öne Çıkanlar

• 6284 sayılı Kanun yürürlüktedir; 20.03.2012 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir (m.24).
• Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz; önleyici tedbir kararı ise geciktirilmeksizin verilir (m.8/3).
• Koruma kararı ilk defasında en çok altı ay için verilir; şiddet tehlikesi sürüyorsa süresi uzatılabilir veya şekli değiştirilebilir (m.8/2).
• Koruma kararına tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir (m.9/1, m.9/3).
• Tedbir kararına aykırı davranan kişi üç günden on güne kadar, her tekrarında on beş günden otuz güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur; toplam süre altı ayı geçemez (m.13).
• 6284 sayılı Kanun kapsamındaki başvurular ve kararların uygulanması için harç, yargılama gideri veya posta gideri alınmaz (m.20/1).

2. 6284 Sayılı Kanun Nedir?

6284 sayılı Kanun, tam adıyla Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, şiddet mağdurlarının korunması ve bu kişilere yönelik şiddetin önlenmesi için alınacak tedbirlerin usul ve esaslarını düzenler (m.1/1). 6284 sayılı Kanun suçun cezasını belirlemez; mağduru koruyan ve şiddeti önleyen tedbir kararlarını ve bu kararlara aykırılığın yaptırımı olan zorlama hapsini düzenler (m.13). Fiil ayrıca suç oluşturuyorsa soruşturma, kovuşturma ve infaza ilişkin kanun hükümleri saklıdır (m.6/1).

6284 sayılı Kanun 8/3/2012 tarihlidir (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri Hakkında Yönetmelik m.2) ve 20.03.2012 tarihli, 28239 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir (m.24). Kanunun güncel metni mevzuat.gov.tr üzerinde, ilk yayımı Resmî Gazete arşivinde okunabilir.

6284 sayılı Kanun, daha önce aynı alanı düzenleyen ve bugün mülga olan 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun’u yürürlükten kaldırmıştır. Mevzuatta 4320 sayılı Kanun’a yapılan atıflar 6284 sayılı Kanun’a yapılmış sayılır; 6284 yürürlüğe girmeden önce 4320 sayılı Kanun’a göre verilen kararların uygulanmasına devam olunur (m.23). Kanun, uygulamaya ilişkin usul ve esasların yönetmeliklerle düzenlenmesini öngörür (m.22). Bu kapsamdaki 6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanuna İlişkin Uygulama Yönetmeliği 18.01.2013 tarihli, 28532 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

2.1. 6284 Sayılı Kanun Kaldırıldı mı?

Hayır. 6284 sayılı Kanun yürürlüktedir ve koruma kararları bugün de bu Kanun’un m.3, m.4 ve m.5 hükümlerine göre verilir. Kanun’un temel ilkelerini sayan m.1/2-a’nın metni, uygulamada esas alınacak uluslararası sözleşmeler arasında Kadınlara Yönelik Şiddet ve Aile İçi Şiddetin Önlenmesi ve Bunlarla Mücadeleye İlişkin Avrupa Konseyi Sözleşmesi’ni (İstanbul Sözleşmesi) adıyla anmaya devam eder. Sözleşmeye ilişkin sonraki uluslararası işlemler bu yazının kapsamı dışındadır. Koruma talebinin dayanağı ise bu ilke hükmü değil, tedbirlerin türünü, süresini ve itiraz yolunu düzenleyen Kanun maddeleridir (m.3-m.9).

3. 6284 Sayılı Kanun Kimleri Kapsar?

6284 sayılı Kanun, şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişileri korur (m.1/1). Korunmak için şiddetin gerçekleşmiş olması şart değildir; şiddete uğrama tehlikesi de yeterlidir.

Şiddet mağduru tanımı geniş tutulmuştur. Şiddet olarak tanımlanan tutum ve davranışlara doğrudan ya da dolaylı olarak maruz kalan veya kalma tehlikesi bulunan kişi ile şiddetten etkilenen veya etkilenme tehlikesi bulunan kişiler şiddet mağduru sayılır (m.2/1-e). Ev içi şiddet için de aynı haneyi paylaşma şartı aranmaz: aile veya hanede ya da aile mensubu sayılan diğer kişiler arasında meydana gelen fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddet, taraflar aynı evde yaşamasa da ev içi şiddettir (m.2/1-b).

6284 sayılı Kanun’un koruması aile içiyle de sınırlı değildir. Kanun’un şiddet tanımı, toplumsal, kamusal veya özel alanda meydana gelen tutum ve davranışları kapsar (m.2/1-d). İş yerinde, okulda veya sosyal çevrede gerçekleşen şiddet ya da şiddet tehdidi de bu tanımın içindedir. Israrlı takip fiilinin ayrıca suç olarak cezalandırılması için bkz. ısrarlı takip suçu ve cezası.

3.1. 6284 Sayılı Kanun Erkeklere Uygulanır mı?

6284 sayılı Kanun, koşulları varsa erkeklere de uygulanır. Kanun’un koruduğu kişiler arasında kadınların yanında çocuklar, aile bireyleri ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurları da sayılır; şiddet mağduru tanımı cinsiyet belirtmeden kişiyi esas alır (m.1/1, m.2/1-e). Bu nedenle şiddete uğrayan erkek aile bireyi ya da ısrarlı takip mağduru olan erkek de koruyucu ve önleyici tedbir isteyebilir.

Kanun ayrıca kadınlara yönelik cinsiyete dayalı şiddeti önleyen ve kadınları bu şiddetten koruyan özel tedbirlerin ayrımcılık olarak yorumlanamayacağını belirtir (m.1/2-ç). Kadına yönelik şiddet, kadınlara yalnızca kadın oldukları için uygulanan veya kadınları etkileyen cinsiyete dayalı ayrımcılık ile kadının insan hakları ihlaline yol açan tutum ve davranışlar olarak ayrıca tanımlanmıştır (m.2/1-ç).

3.2. 6284 Sayılı Kanunda Şiddet Türleri

6284 sayılı Kanun’da şiddet, kişinin fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik açıdan zarar görmesiyle ya da acı çekmesiyle sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel her türlü tutum ve davranıştır (m.2/1-d). Tanım fiziksel, cinsel, psikolojik, sözlü ve ekonomik şiddeti adıyla sayar; Kanun bu türlerin her birini ayrıca tanımlamaz, hepsini aynı şiddet tanımının içinde toplar (m.2/1-d).

Şiddet tanımı bu davranışlara yönelik tehdit ve baskıyı ve özgürlüğün keyfî engellenmesini de içerir (m.2/1-d). Bu nedenle fiziksel bir yaralanma olmadan tehdit, baskı veya kişinin hareket özgürlüğünün engellenmesi de koruma kararı talebine konu olabilir. Tehdit ve yaralamanın ceza boyutu için bkz. tehdit suçu ve cezası ve kasten yaralama suçu.

4. Koruma Kararı Nedir?

Koruma kararı, 6284 sayılı Kanun’daki tedbir kararlarının halk arasındaki adıdır. Kanun “tedbir kararı” ifadesini kullanır ve bunu, şiddet mağdurları ve şiddet uygulayanlar hakkında hâkim, kolluk görevlileri ve mülkî amirler tarafından istem üzerine veya resen verilen kararlar olarak tanımlar (6284 sayılı Kanun m.2/1-ğ). Koruyucu tedbire mülkî amir (m.3) veya aile mahkemesi hâkimi (m.4), önleyici tedbire aile mahkemesi hâkimi (m.5/1) karar verir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bu tedbirlerin bir kısmını kolluk amiri de alabilir (m.3/2, m.5/2).

Koruma kararı alınınca karar, Bakanlığın il ve ilçe müdürlükleri ile kararın niteliğine göre Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa bildirilir ve geçici koruma ile önleyici tedbirleri kolluk yerine getirir (m.10/1, m.10/3). Şiddet uygulayan karara aykırı davranırsa zorlama hapsine tabi tutulur (m.13/1).

5. 6284 Sayılı Kanunda Koruma Kararı Türleri: Koruyucu ve Önleyici Tedbirler

6284 sayılı Kanun’daki koruma kararları iki gruptur. Koruyucu tedbirler korunan kişiye yöneliktir ve onun barınması, güvenliği ve desteklenmesi için alınır (m.3, m.4). Önleyici tedbirler şiddet uygulayana yöneliktir ve ona yasak veya yükümlülük getirir (m.5). Kanun’da “hâkim” ifadesi aile mahkemesi hâkimini anlatır (m.2/1-c).

Ölçüt	Koruyucu tedbir	Önleyici tedbir
Kime yönelik	Korunan kişi (m.3, m.4)	Şiddet uygulayan (m.5)
Kim karar verir	Mülkî amir (m.3) veya aile mahkemesi hâkimi (m.4)	Aile mahkemesi hâkimi (m.5/1)
Kolluk amirinin yetkisi	Gecik­me­sinde sakınca varsa barınma yeri ve geçici koruma (m.3/2)	Gecik­me­sinde sakınca varsa m.5/1’in (a), (b), (c) ve (d) bentleri (m.5/2)
Kolluk kararının onayı	İlk işgünü mülkî amire sunulur; 48 saat içinde onay­lan­mazsa ken­di­li­ğin­den kalkar (m.3/2)	İlk işgünü hâkime sunulur; 24 saat içinde onay­lan­mazsa ken­di­li­ğin­den kalkar (m.5/2)
İspat	Delil veya belge aranmaz (m.8/3)	Gecik­ti­ril­mek­si­zin verilir (m.8/3)

Tablodaki kolluk yetkisi, önleyici tedbirlerin yalnız hâkim tarafından verilebileceği yönündeki yaygın anlatımın eksik olduğunu gösterir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde şiddet uygulayanın hakaret ve tehditten men edilmesi, müşterek konuttan uzaklaştırılması ve korunan kişilere, bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması ve korunan kişinin yakınlarına, tanıklarına ve çocuklarına yaklaşmaması tedbirlerini (m.5/1-a, b, c, d) kolluk amiri de alabilir; bu kararın 24 saat içinde hâkim tarafından onaylanması gerekir (m.5/2).

5.1. 6284 Koruyucu Tedbirler: Mülkî Amirin Verebileceği Kararlar

6284 sayılı Kanun’a göre mülkî amir, korunan kişi için aşağıdaki koruyucu tedbirlerden birine, birkaçına veya uygun göreceği benzer tedbirlere karar verebilir (m.3/1):

• Barınma yeri: Korunan kişiye ve gerekiyorsa beraberindeki çocuklara, bulunduğu yerde veya başka bir yerde uygun barınma yeri sağlanması (m.3/1-a).
• Geçici maddi yardım: Diğer kanunlar kapsamındaki yardımlar saklı kalmak üzere geçici maddi yardım yapılması (m.3/1-b).
• Rehberlik ve danışmanlık: Psikolojik, meslekî, hukukî ve sosyal bakımdan rehberlik ve danışmanlık hizmeti verilmesi (m.3/1-c).
• Geçici koruma: Hayatî tehlike bulunması hâlinde, ilgilinin talebi üzerine veya resen geçici koruma altına alınması (m.3/1-ç).
• Kreş imkânı: Korunan kişinin çocukları varsa çalışma yaşamına katılımını desteklemek için, belgelendirilmek şartıyla ve Kanun’da gösterilen süre ve tutar sınırları içinde kreş imkânı sağlanması (m.3/1-d).

Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde barınma yeri sağlanması ve geçici koruma tedbirlerini ilgili kolluk amiri de alabilir. Kolluk amiri evrakı en geç kararın alındığı tarihi takip eden ilk işgünü içinde mülkî amirin onayına sunar; mülkî amir tarafından 48 saat içinde onaylanmayan tedbir kendiliğinden kalkar (m.3/2).

5.2. 6284 Koruyucu Tedbirler: Hâkimin Verebileceği Kararlar

6284 sayılı Kanun’a göre aile mahkemesi hâkimi, korunan kişi için aşağıdaki koruyucu tedbirlere karar verebilir (m.4/1):

• İşyerinin değiştirilmesi (m.4/1-a). Bu tedbir, kişinin tabi olduğu mevzuata göre yetkili merci veya kişi tarafından yerine getirilir (m.10/7).
• Ayrı yerleşim yeri: Kişinin evli olması hâlinde müşterek yerleşim yerinden ayrı yerleşim yeri belirlenmesi (m.4/1-b).
• Aile konutu şerhi: Türk Medeni Kanunu’ndaki şartların varlığı hâlinde ve korunan kişinin talebi üzerine tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulması (m.4/1-c). Şerhin şartları için bkz. aile konutu şerhi.
• Kimlik değişikliği: Hayatî tehlike bulunması ve diğer tedbirlerin yeterli olmayacağının anlaşılması hâlinde, ilgilinin aydınlatılmış rızasıyla 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu hükümlerine göre kimlik ve ilgili diğer bilgi ve belgelerin değiştirilmesi (m.4/1-ç).

5.3. 6284 Sayılı Kanun 5. Madde: Önleyici Tedbirler

6284 sayılı Kanun’un 5. maddesi, şiddet uygulayan hakkında aile mahkemesi hâkiminin verebileceği önleyici tedbirleri sayar. Hâkim bunlardan birine, birkaçına veya uygun göreceği benzer tedbirlere karar verebilir (m.5/1):

• (a) Şiddet mağduruna yönelik şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürme içeren söz ve davranışlarda bulunmaması.
• (b) Müşterek konuttan veya bulunduğu yerden derhâl uzaklaştırılması ve müşterek konutun korunan kişiye tahsis edilmesi.
• (c) Korunan kişilere ve bu kişilerin bulunduğu konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması.
• (ç) Çocuklarla ilgili daha önce verilmiş kişisel ilişki kararı varsa, kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılması, sınırlanması ya da tümüyle kaldırılması.
• (d) Gerekli görülürse korunan kişinin, şiddete uğramamış olsa bile yakınlarına, tanıklarına ve kişisel ilişkiye ilişkin hâller saklı kalmak üzere çocuklarına yaklaşmaması.
• (e) Korunan kişinin şahsi eşyalarına ve ev eşyalarına zarar vermemesi.
• (f) Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesi.
• (g) Bulundurulması veya taşınmasına kanunen izin verilen silahları kolluğa teslim etmesi.
• (ğ) Silah taşıması zorunlu bir kamu görevi yapıyor olsa bile görevi nedeniyle zimmetindeki silahı kurumuna teslim etmesi.
• (h) Korunan kişilerin bulunduğu yerlerde alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmaması, bu maddelerin etkisindeyken korunan kişilere yaklaşmaması ve bağımlılığı varsa hastaneye yatmak dâhil muayene ve tedavisinin sağlanması.
• (ı) Bir sağlık kuruluşuna muayene veya tedavi için başvurması ve tedavisinin sağlanması.

Hâkim bu tedbirlerle birlikte 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’ndaki koruyucu ve destekleyici tedbirlere ve Türk Medeni Kanunu’na göre velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar verebilir (m.5/3). Şiddet uygulayan aynı zamanda ailenin geçimini sağlıyor veya geçimine katkıda bulunuyorsa ve Türk Medeni Kanunu’na göre nafakaya hükmedilmemişse, hâkim şiddet mağdurunun yaşam düzeyini gözeterek talep edilmese dahi tedbir nafakasına hükmedebilir (m.5/4). Nafakanın bu yoldan istenmesi için bkz. tedbir nafakası; çocuğun durumu için bkz. velayet davası.

Önleyici tedbirlerin en çok başvurulan biçimi olan uzaklaştırma ve yaklaşmama tedbirlerinin uygulamadaki soruları (mesafe, ev, çocukla görüşme, ihlal) ayrı yazıda ele alınmıştır: uzaklaştırma kararı.

6. Koruma Kararı Nasıl Alınır?

Koruma kararı, en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilir (6284 sayılı Kanun m.8/1). Talebi korunacak kişi yapabilir; Bakanlık, kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısı da başvurabilir. Başvuru sırası şöyledir:

1. Hayatî tehlike varsa derhâl kolluğa (polis veya jandarma) haber verilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri barınma yeri, geçici koruma ve m.5/1’in (a)-(d) bentlerindeki önleyici tedbirleri hemen alabilir (m.3/2, m.5/2).
2. Koruma talebi aile mahkemesi hâkimine, mülkî amire veya kolluk birimine yapılır; Kanun hangisinin daha yakın ve ulaşılabilir olduğunu esas alır (m.8/1).
3. Talep korunacak kişinin kendisi tarafından yapılabileceği gibi Bakanlık, kolluk görevlileri veya Cumhuriyet savcısının başvurusuyla da tedbir kararı verilir (m.8/1). Şiddeti veya şiddet tehlikesini herkes resmî makam veya mercilere ihbar edebilir; ihbarı alan kamu görevlisi Kanun’daki görevlerini gecikmeksizin yerine getirmekle yükümlüdür (m.7/1).
4. Talepte şiddetin kimden geldiği ve hangi tedbirin istendiği anlatılır. Koruyucu tedbir için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz (m.8/3).
5. Kimlik ve adres bilgilerinin gizli tutulması gerekiyorsa bu istek tedbir talebiyle birlikte yapılır; mahkeme bu konuda resen de karar verebilir (m.8/6).
6. Tedbir kararı korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir; talebin reddine ilişkin karar yalnız korunan kişiye tebliğ edilir (m.8/4).

6.1. Koruma Kararı Karşı Tarafa Nasıl Bildirilir?

Koruma kararı karşı tarafa tefhim veya tebliğ yoluyla bildirilir. Tefhim ve tebliğ sırasında şiddet uygulayana, karara aykırı davranırsa zorlama hapsi uygulanacağı ihtar edilir (m.8/5). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk biriminin verdiği tedbir kararı şiddet uygulayana tutanakla derhâl tebliğ edilir (m.8/4). Kararın ilgililere tefhim veya tebliğ edilmemiş olması, kararın uygulanmasına engel değildir (m.10/5).

6.2. Koruma Kararı İçin Delil Gerekir mi?

Koruyucu tedbir kararı verilebilmesi için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz (6284 sayılı Kanun m.8/3). Önleyici tedbir kararı için Kanun ayrı bir kural koyar: bu karar geciktirilmeksizin verilir ve Kanun’un amacını tehlikeye sokacak şekilde geciktirilemez (m.8/3).

Halk arasında kullanılan “kadının beyanı esastır” ifadesi 6284 sayılı Kanun’un metninde geçmez. Kanun’daki kural, cinsiyete bağlı bir beyan üstünlüğü değil, koruyucu tedbirler için delil ve belge aranmamasıdır; bu kural kadın, erkek, çocuk veya ısrarlı takip mağduru her korunan kişi için aynıdır. Önleyici tedbirlerde Kanun delil konusunda aynı cümleyi kurmaz, kararın hızını düzenler.

Koruma kararı ceza soruşturmasındaki delillerin yerine geçmez. Fiil ayrıca suç oluşturuyorsa soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin kanun hükümleri saklıdır (m.6/1); ceza sorumluluğu için sağlık raporu, tanık beyanı ve mesaj kayıtları gibi deliller ceza dosyasında ayrıca değerlendirilir.

6.3. Koruma Kararı Kaç Günde Çıkar?

6284 sayılı Kanun koruma kararı için gün cinsinden bir süre belirlemez. Önleyici tedbir kararının geciktirilmeksizin verileceğini ve Kanun’un amacını tehlikeye sokacak şekilde geciktirilemeyeceğini düzenler (m.8/3). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amiri tedbiri hemen alır; bu kararın koruyucu tedbirde 48 saat içinde mülkî amirce, önleyici tedbirde 24 saat içinde hâkimce onaylanması gerekir (m.3/2, m.5/2). Karara itiraz edilirse itiraz mercii kararını bir hafta içinde verir (m.9/3).

6.4. Koruma Kararı Ücretli mi?

Koruma kararı için ücret ödenmez. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki başvurular ile verilen kararların icra ve infazı için yapılan işlemlerden yargılama gideri, harç, posta gideri ve benzeri hiçbir ad altında masraf alınmaz (m.20/1).

6.5. Koruma Kararı Avukatsız Alınır mı?

Koruma kararı avukatsız alınabilir: tedbir kararı ilgilinin talebi üzerine verilir ve talep doğrudan hâkime, mülkî amire veya kolluğa yapılabilir (6284 sayılı Kanun m.8/1). Başvuru masrafsızdır (m.20/1). Aşağıdaki kurallar ise sonucu doğrudan etkiler:

• İtiraz süresi: Karara karşı itiraz, tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine yapılır; itiraz üzerine verilen karar kesindir ve başka kanun yolu yoktur (m.9/1, m.9/3).
• Süre ve uzatma: Tedbir ilk defasında en çok altı ay için verilir; şiddet tehlikesi sürüyorsa süre dolmadan uzatma talep edilebilir, merci resen de karar verebilir (m.8/2).
• Gizlilik: Kimlik ve adres bilgilerinin resmî kayıtlarda gizli tutulması, tedbir kararıyla birlikte istenebilir (m.8/6).
• Velayet ve nafaka: Hâkim tedbirle birlikte velayet, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar verebilir; bu talepler tedbir başvurusunda ayrıca belirtilebilir (m.5/3).

Tedbir talebinin kapsamı, itiraz dilekçesi ve boşanma davasıyla birlikte yürütülecek talepler bu kurallara göre hazırlanmalıdır; bu konuda bir avukattan destek alınabilir.

7. Koruma Kararı Ne Kadar Sürer?

Koruma kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir (6284 sayılı Kanun m.8/2). Altı ay, ilk kararın üst sınırıdır; toplam koruma süresinin tavanı değildir. Şiddet veya şiddet uygulanma tehlikesinin devam edeceği anlaşılırsa tedbirlerin süresinin veya şeklinin değiştirilmesine, tedbirlerin kaldırılmasına ya da aynen devam etmesine karar verilebilir (m.8/2).

6284 sayılı Kanun, tedbir süresinin hangi andan itibaren işleyeceğini ayrıca düzenlemez. Bu nedenle sürenin başlangıcı için kararın kendisinde yazan süre ve tarih ifadesine bakılır. Tedbir kararının tefhim veya tebliğ edilmemiş olması kararın uygulanmasına engel olmadığından (m.10/5), koruma tebliğ beklenmeden uygulanabilir.

7.1. Koruma Kararının Uzatılması ve Kaldırılması

Koruma kararının uzatılması, şeklinin değiştirilmesi, kaldırılması veya aynen devam ettirilmesi için resen karar verilebilir; korunan kişi, Bakanlık ve kolluk görevlileri de talepte bulunabilir (6284 sayılı Kanun m.8/2). Uzatma talebinde şiddet veya şiddet tehlikesinin neden devam ettiği anlatılır, çünkü Kanun süre değişikliğini bu tehlikenin devamına bağlar.

Şiddet uygulayan, m.8/2’de talep sahipleri arasında sayılmaz. Hakkında tedbir kararı verilen kişinin karara karşı başvurabileceği yol, tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itirazdır (m.9/1).

8. Koruma Kararına İtiraz

6284 sayılı Kanun’a göre verilen kararlara karşı, tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde ilgililer tarafından aile mahkemesine itiraz edilebilir (m.9/1). Bu hüküm Kanun’a göre verilen bütün kararları kapsar; mülkî amirin koruyucu tedbir kararlarına karşı da itiraz mercii aile mahkemesidir.

Hâkimin verdiği tedbir kararına itiraz edildiğinde dosya aşağıdaki sırayla gönderilir (m.9/2):

• O yerde aile mahkemesinin birden fazla dairesi varsa numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye.
• O yerde aile mahkemesinin tek dairesi varsa asliye hukuk mahkemesine.
• Aile mahkemesi hâkimi ile asliye hukuk mahkemesi hâkimi aynı kişiyse en yakın asliye hukuk mahkemesine.

İtiraz mercii kararını bir hafta içinde verir ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (m.9/3). Bu nedenle iki haftalık süre, aynı karara karşı kullanılabilecek tek başvuru yoludur. m.9/1 “Bu Kanun hükümlerine göre verilen kararlar” ifadesini kullandığından tedbir talebinin reddi de itiraza konu olur; ret kararı yalnız korunan kişiye tebliğ edildiğinden (m.8/4) iki haftalık süre onun için bu tebliğden başlar.

8.1. 6284 Sayılı Kanunun Kötüye Kullanılması Hâlinde Ne Olur?

6284 sayılı Kanun, haksız verildiğini düşünülen tedbir kararına karşı kişiye iki haftalık itiraz yolunu tanır; bu süre içinde aile mahkemesine itiraz edilerek kararın kaldırılması istenebilir (m.9/1). Kanun ayrıca geçici maddi yardım için bir geri alma kuralı koyar: korunan kişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu tespit edilirse yapılan yardımlar bu kişiden 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir (m.17/3).

9. Koruma Kararının İhlali ve Zorlama Hapsi

6284 sayılı Kanun’a göre hakkında tedbir kararı verilen şiddet uygulayan, kararın gereklerine aykırı davranırsa, fiili bir suç oluştursa bile, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur (m.13/1). Aykırılığın her tekrarında zorlama hapsinin süresi on beş günden otuz güne kadardır; zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez (m.13/2).

Zorlama hapsi kararları Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir ve Bakanlığın ilgili il ve ilçe müdürlüklerine bildirilir (m.13/3). Kanun bu yaptırımın adını “zorlama hapsi” olarak koyar; halk arasında kullanılan “tazyik hapsi” ifadesi aynı yaptırımı anlatır. Şiddet uygulayan bu sonuçtan habersiz değildir, çünkü tedbir kararının tefhim ve tebliğinde zorlama hapsi ihtarı yapılır (m.8/5).

Zorlama hapsi, ihlal eden fiilin ayrıca suç oluşturup oluşturmamasına bakılmadan uygulanır; fiil suç oluşturuyorsa soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin kanun hükümleri de saklıdır (m.6/1, m.13/1). Varsayımsal bir örnekle, yaklaşmama tedbirine aykırı olarak korunan kişiye tehdit içeren mesaj gönderilmesi hem zorlama hapsine hem de tehdit suçu yönünden soruşturmaya konu olabilir. İhlalin uygulamadaki biçimleri için bkz. uzaklaştırma kararının ihlali.

9.1. Koruma Kararında Elektronik Kelepçe ve Teknik Takip

6284 sayılı Kanun’a göre verilen tedbir kararlarının uygulanmasında hâkim kararıyla teknik araç ve yöntemler kullanılabilir; ancak bu yolla kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz (m.12/1). Teknik takibin usul ve esasları yönetmelikle düzenlenir (m.12/2). Uygulamadaki karşılığı için bkz. elektronik kelepçe nedir.

10. Koruma Kararında Kimlik ve Adres Gizliliği

6284 sayılı Kanun’a göre gerekli bulunursa tedbir kararıyla birlikte, talep üzerine veya resen, korunan kişi ve diğer aile bireylerinin kimlik bilgileri, kimliklerini ortaya çıkarabilecek bilgileri, adresleri ve korumanın etkinliği bakımından önem taşıyan diğer bilgileri tüm resmî kayıtlarda gizli tutulur (m.8/6). Bu durumda tebligatlar için ayrı bir adres tespit edilir. Gizli tutulan bilgileri hukuka aykırı olarak başkasına veren, ifşa eden veya açıklayan kişi hakkında Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır (m.8/6).

Korunan kişi evden ayrılmak zorunda kaldıysa, talep hâlinde kişisel eşya ve belgelerinin kolluk marifetiyle teslimi sağlanır (m.8/7).

11. Koruma Kararı Sorgulama ve Tedbir Sicili

6284 sayılı Kanun’a göre alınan tedbir kararları, Bakanlığın ilgili il ve ilçe müdürlükleri ile kararın niteliğine göre Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa en seri vasıtalarla bildirilir (m.10/1). Başvurular ve bu başvuruların kabul veya reddine ilişkin kararlar da Bakanlığın il ve ilçe müdürlüklerine derhâl bildirilir (m.10/2). Tedbir kararlarının sicilini tutmak, şiddet önleme ve izleme merkezlerinin görevleri arasındadır (m.15/1-a).

6284 sayılı Kanun, koruma kararının kişiler tarafından hangi elektronik sistemden sorgulanacağını düzenlemez. Kararın içeriği tefhim veya tebliğ yoluyla korunan kişiye ve şiddet uygulayana bildirilir (m.8/4); karar hakkında bilgi, kararı veren merciden veya kararın bildirildiği kurumlardan istenebilir. 6284 sayılı Kanun’un düzenlediği kayıt ŞÖNİM’in tuttuğu tedbir sicilidir; adli sicil kaydının kapsamı ayrı bir konudur, bkz. adli sicil kaydı nasıl silinir.

12. 6284 Sayılı Kanun Kapsamında Hizmet Veren Kurumlar ve ŞÖNİM

6284 sayılı Kanun kapsamında hizmet veren başlıca kurumlar şunlardır:

• Aile mahkemesi: Hâkimin koruyucu ve önleyici tedbir kararlarını verir ve itirazları inceler (m.4, m.5, m.9).
• Mülkî amir: Barınma, geçici maddi yardım, danışmanlık, geçici koruma ve kreş gibi koruyucu tedbirlere karar verir (m.3).
• Kolluk: Başvuru alır, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde tedbir alır ve geçici koruma ile önleyici tedbirleri yerine getirir (m.8/1, m.10/3).
• Cumhuriyet başsavcılığı: Tedbir için başvurabilir ve zorlama hapsi kararlarını yerine getirir (m.8/1, m.13/3).
• Bakanlığın il ve ilçe müdürlükleri: Tedbir kararları ve başvurular bu müdürlüklere bildirilir; kollukta bulunan korunan kişi bu müdürlüklere ulaştırılır (m.10/1, m.10/2, m.10/4).
• Şiddet önleme ve izleme merkezleri (ŞÖNİM): Koruyucu ve önleyici tedbirlerin etkin uygulanması için destek ve izleme hizmeti verir (m.14).

Şiddet önleme ve izleme merkezleri, şiddetin önlenmesi ile koruyucu ve önleyici tedbirlerin etkin olarak uygulanmasına yönelik destek ve izleme hizmetlerinin verildiği, çalışmalarını yedi gün yirmi dört saat esasıyla yürüten merkezlerdir (m.2/1-f, m.14/1). ŞÖNİM’lerin çalışma usul ve esasları Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir.

ŞÖNİM’in korunan kişiye verdiği hizmetler arasında haklar, destek alınabilecek kurumlar ve iş bulma konusunda rehberlik, psiko-sosyal ve ekonomik sorunların çözümünde danışmanlık ve hâkimin isteği üzerine sosyal araştırma raporu hazırlanması bulunur (m.15/2). Şiddet uygulayan için de öfke kontrolü ve bağımlılık tedavisi gibi programlara yönlendirme hizmeti verilir (m.15/3). Mağdura ve şiddet uygulayana yönelik hizmetler, zorunlu hâller dışında farklı birimlerde sunulur (m.15/4).

13. 6284 Sayılı Kanunda Maddi Destek: Geçici Maddi Yardım, Nafaka ve Sağlık Giderleri

6284 sayılı Kanun’a göre geçici maddi yardıma karar verilirse, on altı yaşından büyükler için her yıl belirlenen aylık net asgari ücret tutarının otuzda birine kadar günlük ödeme yapılır (m.17/1). Korunan kişi birden fazlaysa ilave her kişi için bu tutarın yüzde yirmisi oranında ayrıca ödeme yapılır; ödenecek tutar belirlenen günlük tutarın bir buçuk katını geçemez. Korunan kişiye barınma yeri sağlanmışsa bu tutarlar yüzde elli azaltılarak uygulanır (m.17/1). Tutar asgari ücrete bağlı olduğu için her yıl değişir.

Geçici maddi yardım ödemeleri Bakanlık bütçesinden yapılır ve şiddet uygulayandan tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde tahsil edilir; tahsil edilemeyen tutar vergi dairesince 6183 sayılı Kanun’a göre takip edilir (m.17/2). Korunan kişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu tespit edilirse yapılan yardımlar bu kişiden aynı Kanun’a göre geri alınır (m.17/3).

6284 sayılı Kanun’a göre nafakaya hükmedilirse kararın bir örneği resen icra müdürlüğüne gönderilir. Nafaka borçlusunun Sosyal Güvenlik Kurumu ile bağlantısı varsa nafaka, korunan kişinin başvurusu aranmadan borçlunun aylık, maaş veya ücretinden icra müdürlüğünce tahsil edilir (m.18). Genel sağlık sigortası kapsamında olmayan korunan kişi, bu durum devam ettiği sürece gelir testine tabi tutulmadan genel sağlık sigortalısı sayılır (m.19/1). Nafaka türleri için bkz. nafaka nedir; ödenmeyen nafakanın takibi için bkz. nafaka alacağının icra takibi.

14. 6284 Koruma Kararı ile Boşanma Davasının İlişkisi

6284 koruma kararı ile boşanma davası iki ayrı süreçtir. Koruma kararı boşanma davasını beklemez; korunan kişiler arasında evlilik şartı aranmaz ve talep doğrudan hâkime, mülkî amire veya kolluğa yapılır (m.1/1, m.8/1). Boşanma davası ise evliliği sona erdiren asıl davadır.

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri resen alır (Türk Medeni Kanunu m.169). 6284 sayılı Kanun’daki hâkim de tedbirle birlikte velayet, nafaka ve kişisel ilişki konularında karar verebildiği için (m.5/3), boşanma davası açılmadan önce de çocukların ve geçimin geçici düzeni kurulabilir.

İki yol birbirini dışlamaz: korunan kişi hem 6284 sayılı Kanun’daki tedbirlerden yararlanabilir hem de boşanma davası açabilir. Şiddete ilişkin olaylar boşanma davasında kusur yönünden de değerlendirilebilir; ancak her yargılama delilleri kendi usulüne göre ayrıca inceler. Boşanma sürecinin bütünü için bkz. boşanma davası nasıl açılır.