Yurt Dışına Çıkış Yasağı Nasıl Sorgulanır ve Kaldırılır?

Yurt dışına çıkış yasağı, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında tutuklama yerine verilen bir adli kontrol yükümlülüğüdür (CMK m.109/3-a). Yasağın olup olmadığı e-Devlet’ten değil, ceza dosyasındaki adli kontrol kararından öğrenilir. Yurt dışına çıkış yasağı iki yolla kaldırılır: her aşamada yapılabilen kaldırma istemi (CMK m.111/1) ve kararı öğrenmeden itibaren iki hafta içinde yapılan itiraz (CMK m.268/1).

Bu yazı, hakkında soruşturma veya dava bulunan ve seyahat etmeden önce yasağının olup olmadığını öğrenmek, yasağı kaldırtmak ya da pasaport işlemini çözmek isteyen kişi için hazırlanmıştır. Adli yasak ile pasaporta işlenen idari tahdit farklı mercilere ve farklı sürelere tabidir; ayrım aşağıda ayrıca gösterilir.

1. Yurt Dışına Çıkış Yasağı: Öne Çıkanlar

• Yurt dışına çıkış yasağı bir ceza değil, şüphelinin tutuklanması yerine verilebilen adli kontrol yükümlülüğüdür (CMK m.109/1, m.109/3-a).
• Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti yalnız suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ve hâkim kararıyla sınırlanabilir (Anayasa m.23).
• Kaldırma istemi süreye bağlı değildir ve hâkim ya da mahkeme savcının görüşünü aldıktan sonra beş gün içinde karar verebilir (CMK m.111/1).
• Yurt dışına çıkış yasağına itiraz süresi 2 Mart 2024’ten beri yedi gün değil, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır (CMK m.268/1).
• Adli kontrol süresi ağır cezalık olmayan işlerde en çok iki yıl artı bir yıl, ağır cezalık işlerde üç yıl artı üç yıldır (CMK m.110/A).
• Mahkemece yurt dışına çıkması yasaklanan kişiye pasaport verilmez, verilmişse geri alınır (Pasaport Kanunu m.22).
• Vergi borcuna dayanan yurt dışı çıkış tahdidinin kanuni dayanağı 2011’de yürürlükten kaldırılmıştır (6183 sayılı Kanun m.36/A).

2. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Nedir?

Yurt dışına çıkış yasağı, bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada tutuklama sebepleri bulunduğu hâlde şüphelinin tutuklanması yerine verilebilen adli kontrol yükümlülüğüdür. Kişi cezaevine konulmaz, ancak ülke dışına çıkamaz. Tedbir yargılamanın güvenliğini sağlamaya yöneliktir ve hâkim kararına bağlıdır (CMK m.109/1, m.109/3-a).

Adli kontrol, şüphelinin bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir ve bu yükümlülüklerin ilki yurt dışına çıkamamaktır (CMK m.109/3-a). Aynı listede belirlenen yerlere düzenli olarak başvurmak (imza yükümlülüğü), güvence yatırmak, konutunu terk etmemek gibi başka yükümlülükler de vardır (CMK m.109/3). Yurt dışına çıkış yasağı bu nedenle çoğu zaman diğer adli kontrol yükümlülükleriyle birlikte verilir. Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hâllerde de adli kontrol hükümleri uygulanabilir (CMK m.109/2).

Yurt dışına çıkış yasağı anayasal bir sınıra bağlıdır. Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilir (Anayasa m.23). Bu hüküm 7/5/2010 tarihli 5982 sayılı Kanunla bu biçimi almıştır. Sonuç olarak idari bir makam kendi kararıyla vatandaşa yurt dışına çıkış yasağı koyamaz; yasağın sebebi bir ceza soruşturması veya kovuşturması, kararı veren de hâkim veya mahkeme olmalıdır.

2.1. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Hangi Durumlarda Konur?

Yurt dışına çıkış yasağı, tutuklama için aranan koşullar bulunduğunda konulabilir. Kanun bu koşulu açıkça tutuklama sebeplerine bağlar: adli kontrol, 100. maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı hâlinde tutuklama yerine verilir (CMK m.109/1).

Tutuklama sebepleri şunlardır:

• Kuvvetli suç şüphesi: Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni bulunmalıdır; işin önemi ve beklenen ceza ile ölçülü olmayan tedbire başvurulamaz (CMK m.100/1).
• Kaçma şüphesi: Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular bulunması tutuklama nedeni sayılabilir (CMK m.100/2-a).
• Delil karartma şüphesi: Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ya da tanık ve mağdur üzerinde baskı girişimi hususunda kuvvetli şüphe bulunması tutuklama nedeni sayılabilir (CMK m.100/2-b).
• Katalog suçlar: Kasten öldürme, cinsel saldırı, uyuşturucu ticareti, yağma gibi kanunda sayılan suçlarda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir (CMK m.100/3).

Yurt dışına çıkış yasağı, yükümlülüğün niteliği gereği en çok kaçma şüphesini karşılamaya yöneliktir (CMK m.100/2-a, m.109/3-a). Bu nedenle kaldırma isteminde kişinin yurda bağlılığını gösteren olguların ve yurt dışı seyahat ihtiyacının belgelerle açıklanması önem taşır. Tutuklama sebeplerinin ayrıntısı tutuklama nedir yazısındadır.

2.2. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Kararını Kim Verir?

Yurt dışına çıkış yasağına soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi karar verir (CMK m.110/1). Kovuşturma evresinde, yani iddianamenin kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar (CMK m.2/1-f), aynı yetkiyi davaya bakan mahkeme kullanır (CMK m.110/3). Kararı veren merci, kaldırma isteminin ve itiraz dilekçesinin de verileceği yerdir. Soruşturma evresindeki kararlar için sulh ceza hâkimliği yazısına bakılabilir.

3. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Sorgulama: Yasağım Var mı?

Yurt dışına çıkış yasağı sorgulamanın tek güvenilir yolu, hakkınızdaki ceza dosyasındaki adli kontrol kararını okumaktır. e-Devlet’te “yurt dışına çıkış yasağı sorgulama” adında doğrudan bir hizmet bulunmamaktadır. Bu bölüm kanun hükmü değil, idari uygulamayı anlatır; uygulama zamanla değişebilir.

Yurt dışına çıkış yasağınızın olup olmadığını öğrenmenin yolları şunlardır:

1. UYAP Vatandaş Portal: Hakkınızda bir ceza dosyası varsa adli kontrol kararı o dosyanın içindedir. UYAP Vatandaş Portal üzerinden e-Devlet şifrenizle dosyanıza girerek kararı okuyabilirsiniz. Karar, hangi yükümlülüğe tabi olduğunuzu (CMK m.109/3’ün hangi bendi) gösteren tek kesin kaynaktır.
2. Savcılık veya mahkeme kalemi: Dosyanın bulunduğu savcılık ya da mahkeme kalemine kimliğinizle başvurarak kararın içeriğini öğrenebilirsiniz.
3. İl emniyet müdürlüğü pasaport birimi: Pasaporta işlenmiş bir tahdit söz konusuysa kayıt emniyetin pasaport biriminden öğrenilir.

Gizlilik kararı bulunan soruşturmalarda dosya UYAP’ta görüntülenemeyebilir; bu durumda dosyaya ancak vekil aracılığıyla ve gizlilik kararının izin verdiği ölçüde erişilebilir. Hakkınızda açılmış bir dosya olup olmadığını genel olarak kontrol etmek için hakkımda açılmış dava var mı ve hakkımda şikâyet var mı yazıları yol gösterir.

3.1. Yurt Dışına Çıkış Yasağı e-Devlet’te Görünür mü?

Yurt dışına çıkış yasağı e-Devlet’te doğrudan görünmez. Bu amaçla sıkça önerilen Emniyet Genel Müdürlüğü “Yurda Giriş/Çıkış Belgesi Sorgulama” hizmeti, geçmişteki giriş ve çıkış hareketlerinizi gösteren bir belgedir; hakkınızda yasak bulunup bulunmadığını göstermez. İki kayıt farklı bilgileri taşır.

Yurt dışına çıkış yasağı kararı ile sınır kapısı arasındaki bağlantıyı kanun kurar. Mahkemece yurt dışına çıkması yasaklananların kimlik bilgileri ve tahdit sebebi ilgili daireler tarafından polis makamlarına bildirilir; polis de bu bilgiyi il emniyet müdürlüğü kanalıyla hudut kapısı bulunan emniyet müdürlüklerine ve Emniyet Genel Müdürlüğüne iletir; bu kişilerin yurt dışına çıkışları engellenir (Pasaport Kanunu m.22). Yasağın sınır kapısında ilk kez öğrenilmemesi için seyahat planından önce dosya kontrol edilmelidir.

3.2. Yurt Dışına Çıkış Yasağının Kalktığı Nasıl Öğrenilir?

Yurt dışına çıkış yasağının kalktığı, kaldırma kararının ceza dosyasında yer almasıyla öğrenilir. Kaldırma istemi veya itiraz üzerine verilen karar UYAP’taki dosyada ve kararı veren merciin kaleminde görülür. Yasak konulurken kişinin kimlik bilgileri ve tahdit sebebi polis makamları aracılığıyla hudut kapısı bulunan emniyet müdürlüklerine bildirildiği için (Pasaport Kanunu m.22), kaldırma kararından sonra seyahate çıkmadan önce il emniyet müdürlüğü pasaport biriminden kaydın kalkıp kalkmadığını teyit etmek yararlıdır. Bu bir kanun hükmü değil, idari uygulamaya ilişkin bir dikkat noktasıdır.

4. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Nasıl Kaldırılır?

Yurt dışına çıkış yasağı iki ayrı yolla kaldırılır: kaldırma istemi ve itiraz. Kaldırma istemi süreye bağlı değildir ve koşullar değiştikçe tekrarlanabilir (CMK m.111/1). İtiraz ise kararı öğrenmeden itibaren iki hafta içinde yapılır (CMK m.111/2, m.268/1). İki yol birbirinin alternatifi değildir; itiraz süresi içindeyseniz ikisi de kullanılabilir.

Yurt dışına çıkış yasağını kaldırtmak için izlenecek sıra şöyledir:

1. Kararı ve dayanağını okuyun. Adli kontrol kararının hangi tarihte verildiğini, hangi yükümlülükleri içerdiğini ve kararı hangi merciin verdiğini dosyadan tespit edin (CMK m.109/3).
2. İtiraz süresini hesaplayın. Kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta geçmediyse itiraz dilekçesi kararı veren mercie verilir (CMK m.268/1).
3. Kaldırma istemini hazırlayın. Süre geçmiş olsa bile kaldırma istemi her aşamada yapılabilir; dilekçe kararı veren sulh ceza hâkimliğine veya davaya bakan mahkemeye verilir (CMK m.111/1, m.110/3).
4. Talebi kademeli kurun. Tam kaldırma kabul edilmezse yükümlülüğün değiştirilmesi veya belirli bir seyahat için geçici muafiyet istenebilir (CMK m.110/2).
5. Kararı ve kaydı takip edin. Hâkim veya mahkeme savcının görüşünü aldıktan sonra beş gün içinde karar verebilir (CMK m.111/1); kaldırma kararı çıktıktan sonra sınır kaydı ayrıca teyit edilir.

4.1. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Kaldırma İstemi (CMK m.111/1)

Yurt dışına çıkış yasağının kaldırılması için şüpheli veya sanık her aşamada istemde bulunabilir. Şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyet savcısının görüşünü aldıktan sonra hâkim veya mahkeme beş gün içinde karar verebilir (CMK m.111/1). Buradaki beş gün hâkimin karar verme süresidir, sizin başvuru süreniz değildir.

Hâkimin yetkisi yalnız “kaldırmak” veya “reddetmek” ile sınırlı değildir. Hâkim adli kontrolün içeriğini oluşturan yükümlülükleri bütünüyle veya kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya şüpheliyi bunlardan bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutabilir (CMK m.110/2). Bu hüküm, tam kaldırma mümkün görünmese de belirli tarihler arasındaki bir seyahat (tedavi, iş, aile ziyareti) için geçici izin istenmesine imkân verir.

4.2. Yurt Dışına Çıkış Yasağına İtiraz: Kime ve Ne Zaman?

Yurt dışına çıkış yasağına itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçeyle veya zabıt kâtibine beyanda bulunup tutanağa geçirilmesiyle yapılır (CMK m.268/1). Adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebileceği ayrıca belirtilmiştir (CMK m.111/2).

Dilekçe itirazı inceleyecek mercie değil, kararı veren mercie verilir. Kararına itiraz edilen hâkim itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir (CMK m.268/2). Sulh ceza hâkimliğinin adli kontrole ilişkin kararlarına yapılan itirazı, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m.268/3-b). Dilekçe örneği için sulh ceza hâkimliğine itiraz dilekçesi yazısına bakılabilir.

4.3. Yurt Dışına Çıkış Yasağına İtiraz Süresi 7 Gün Değil, İki Hafta

Yurt dışına çıkış yasağına itiraz süresi bugün iki haftadır. Hâkim veya mahkeme kararına itiraz süresi eskiden yedi gündü; 7499 sayılı Kanun 2 Mart 2024’ten itibaren CMK m.268/1’deki “yedi gün” ibaresini “iki hafta” olarak değiştirmiştir. Bu tarihten önce yazılmış kaynaklarda ve bazı arama özetlerinde hâlâ yedi günlük süre görülebilir; güncel kural iki haftadır.

Sürenin başlangıcı kararın verildiği gün değil, ilgilinin kararı öğrendiği gündür (CMK m.268/1). İtiraz süresini kaçırmak hak kaybı doğurmaz; kaldırma istemi (CMK m.111/1) süreye bağlı olmadığı için her zaman yapılabilir.

4.4. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Kaldırma Dilekçesi Nasıl Yazılır?

Yurt dışına çıkış yasağı kaldırma dilekçesi, kaçma şüphesinin artık bulunmadığını ve tedbirin ölçülü olmadığını belgelerle gösterecek biçimde yazılır. Temel hak ve hürriyetlere getirilen sınırlamalar ölçülülük ilkesine aykırı olamaz (Anayasa m.13); tutuklamanın koşulu olan ölçülülük adli kontrol için de dayanak oluşturur (CMK m.100/1, m.109/1).

Dilekçede şu bölümler bulunmalıdır:

• Merci ve dosya bilgisi: Dilekçe kararı veren sulh ceza hâkimliğine veya mahkemeye hitaben yazılır; soruşturma veya esas numarası ile adli kontrol kararının tarihi belirtilir (CMK m.111/1).
• Dosyanın geldiği aşama: İfadeler alındıysa, deliller toplandıysa veya bilirkişi raporu geldiyse delil karartma gerekçesinin zayıfladığı somut olarak gösterilir (CMK m.100/2-b).
• Yurda bağlılık: İkametgâh, düzenli iş, taşınmaz ve aile bağları gibi kaçma şüphesini karşılayan olgular belgeyle açıklanır (CMK m.100/2-a).
• Yurt dışı bağları: Tedavi, eğitim, iş sözleşmesi veya aile birliği gibi seyahat ihtiyacı kabul mektubu, sağlık raporu ya da sözleşme ile desteklenir.
• Geçen süre ve denetim: Yasağın ne zamandan beri sürdüğü, dört aylık denetimlerin yapılıp yapılmadığı ve azami sürelere ne kadar kaldığı yazılır (CMK m.110/4, m.110/A).
• Daha hafif yükümlülük önerisi: İmza yükümlülüğü veya güvence yatırılması gibi daha hafif bir adli kontrol yükümlülüğü açıkça önerilir (CMK m.109/3-b ve f).
• Talep: Öncelikle yasağın kaldırılması, kabul edilmezse belirli tarihler için geçici muafiyet istenir (CMK m.110/2).

“Yurt dışında işim var” cümlesi tek başına bu içeriği karşılamaz. Her gerekçenin bir belgeye bağlanması, kararı verecek hâkimin somut bir değerlendirme yapmasını sağlar.

4.5. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Avukatsız Kaldırılabilir mi?

Yurt dışına çıkış yasağının kaldırılmasını şüpheli veya sanık avukatsız da isteyebilir: kaldırma istemi şüpheli veya sanığın kendi istemiyle yapılır (CMK m.111/1) ve itiraz dilekçeyle ya da zabıt kâtibine beyanla yapılabilir (CMK m.268/1). Avukatsız başvuruda şu riskler dikkate alınmalıdır:

• İtiraz süresi: İki haftalık süre kararın öğrenildiği günden işler; süre geçtikten sonra yalnız kaldırma istemi yolu kalır (CMK m.268/1).
• Yanlış merci: Dilekçe kararı veren mercie verilmelidir; idari tahdit için sulh ceza hâkimliğine, adli yasak için idare mahkemesine başvurmak süre kaybettirir (CMK m.268/1, İYUK m.7/1).
• Belgesiz gerekçe: Kaçma şüphesini karşılayan olgular belgelenmezse hâkimin ölçülülük değerlendirmesi somut veriye dayanmaz (CMK m.100/1).
• Gizli dosya: Gizlilik kararı bulunan soruşturmada kararın gerekçesine erişim sınırlı olabilir; bu, dilekçenin hangi gerekçeye cevap vereceğini belirsiz bırakır.

Dilekçenin tutuklama sebeplerine ve azami sürelere göre hazırlanması gerekiyorsa bir avukattan destek alınabilir.

5. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Ne Zaman Kalkar?

Yurt dışına çıkış yasağı süresiz değildir. Kanun adli kontrole azami süre koyar; süre dolduğunda tedbir devam ettirilemez (CMK m.110/A). Ayrıca yasağın devamının gerekip gerekmediği en geç dört ayda bir yeniden incelenmek zorundadır (CMK m.110/4).

İşin nite­liği	Asıl süre	Uzatma	Toplam üst sınır
Ağır ceza mah­ke­me­si­nin göre­vine gir­me­yen işler	2 yıl	1 yıl	3 yıl
Ağır ceza mah­ke­me­si­nin göre­vine giren işler	3 yıl	en çok 3 yıl	6 yıl
TCK İkinci Kitap Dör­düncü Kısım 4-7. Bölüm suçları ve Terörle Müca­dele Kanunu kapsamı	3 yıl	en çok 4 yıl	7 yıl
Çocuk­lar	Yuka­rı­daki süre­le­rin yarısı

Uzatma ancak zorunlu hâllerde ve gerekçesi gösterilerek yapılabilir (CMK m.110/A-1, 2). Bu azami süreler 8/7/2021 tarihli 7331 sayılı Kanunla getirilmiştir; bu tarihten önceki kaynaklarda adli kontrol için süre sınırı yer almaz. Sürenin hesabı ve yasağın ne kadar sürdüğünün kayıt altına alınması, mahsup ve tazminat değerlendirmesinde de gerekir.

Yurt dışına çıkış yasağı şu hâllerde de sona erer:

• Dört aylık denetim: Adli kontrolün devamının gerekip gerekmediğine en geç dört aylık aralıklarla, soruşturmada savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturmada resen mahkeme karar verir (CMK m.110/4). Bu inceleme yapılmıyorsa kaldırma dilekçesinde belirtilmelidir.
• Savcının serbest bırakması: Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı adli kontrolün artık gereksiz olduğu kanısına varırsa şüpheliyi resen serbest bırakır (CMK m.103/2).
• Kovuşturmaya yer olmadığı kararı: Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiğinde şüpheli serbest kalır (CMK m.103/2).
• Hâkim veya mahkemenin kaldırması: Kaldırma istemi veya itiraz üzerine yükümlülük bütünüyle kaldırılabilir (CMK m.110/2, m.111).

6. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Olan Kişi Pasaport Alabilir mi?

Yurt dışına çıkış yasağı olan kişi pasaport alamaz. Yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlara pasaport veya seyahat vesikası verilmez; bu kişilerin yurt dışına çıkışları engellenir ve kendilerine pasaport verilmişse geri alınır (Pasaport Kanunu m.22).

Pasaport Kanunu m.22, zaruri hâllerde Cumhurbaşkanının onayıyla pasaport veya seyahat vesikası verilebileceğini de düzenler; ancak bu istisna “yabancı memleketlere gitmeleri mahkemelerce yasaklananlar dışında kalanlar” için geçerlidir (Pasaport Kanunu m.22). Mahkemece yurt dışına çıkması yasaklanan kişi için yol, pasaport başvurusu değil, yasağın kaldırılması veya geçici muafiyet istenmesidir (CMK m.110/2, m.111/1).

6.1. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Kimlere Uygulanır?

Yurt dışına çıkış yasağı, adli kontrol kararıyla şüpheli veya sanık hakkında uygulanır (CMK m.109/3-a). Pasaport Kanunu m.22’nin yürürlükteki metnine göre ise iki gruba pasaport veya seyahat vesikası verilmez: yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlar ve terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen yurt dışındaki eğitim, sağlık kuruluşları, vakıf, dernek veya şirketlerin kurucusu, yöneticisi ya da çalışanı olduğu İçişleri Bakanlığınca tespit edilenler (Pasaport Kanunu m.22). İkinci grup idari bir tespite dayanır ve adli yasaktan farklı bir yola tabidir.

7. Yurt Dışına Çıkış Yasağı ile İdari Pasaport Tahdidi Arasındaki Fark

Yurt dışına çıkış yasağı hâkim kararıdır ve ceza muhakemesi yollarıyla kaldırılır; pasaporta işlenen idari tahdit ise idarenin işlemidir ve idari yargıda iptal davasıyla dava edilir. Yasağın kaynağı, hangi mercie ve hangi süre içinde başvurulacağını belirler.

	Adli kontrol kaynaklı yurt dışına çıkış yasağı	İdari tahdit / pasaport şerhi
Dayanak	CMK m.109/3-a	Pasaport Kanunu m.22
Kararı veren	Sulh ceza hâkimi / mahkeme	İdare
Başvuru yolu	Kaldırma istemi (CMK m.111/1) ve itiraz (CMK m.268)	İptal davası
Süre	İtiraz iki hafta; kaldırma istemi süresiz	60 gün (İYUK m.7/1)
Merci	Kararı veren hâkimlik / mahkeme	İdare mahkemesi

İdari işleme karşı dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür (İYUK m.7/1); ayrıntısı idari davada dava açma süresi yazısındadır. Önce idareye başvurulmuşsa otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi otuz günün bittiği tarihten itibaren işler (İYUK m.10/2). İşlemin uygulanmasının durdurulması için yürütmenin durdurulması da istenebilir.

Yabancıların Türkiye’ye girişini engelleyen tahdit ve giriş yasağı kodları ayrı bir konudur; bu kodlar vatandaşın çıkış yasağıyla karıştırılmamalıdır. Ayrıntı tahdit kodu nedir yazısındadır.

Yurt dışına çıkış yasağı Türkiye’de bulunan kişinin ülkeden çıkışını sınırlar. Yurt dışında bulunan ve hakkında yakalama emri veya tutuklama kararı verilen kişinin Türkiye’ye getirilmesi ise ayrı bir yoldur: bu kişinin iadesi adli merciler tarafından istenebilir (6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu m.22/1). İade süreci ve yabancı devletlerin iade talepleri kırmızı bülten ile aranan kişinin iadesi yazısında ele alınmıştır.

8. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Vergi Borcu, İcra veya Konkordato Nedeniyle Konur mu?

Vergi borcu, icra takibi veya konkordato nedeniyle vatandaşa yurt dışına çıkış yasağı konulmasının bugün kanuni dayanağı yoktur. Anayasa bu sınırlamayı yalnız suç soruşturması veya kovuşturması sebebine bağlar (Anayasa m.23); özel hukuk veya kamu borcu bu sebepler arasında değildir.

Vergi borcuna ilişkin dayanak iki katmanda da düşmüştür:

1. 6183 sayılı Kanun m.36/A: “Yurt dışı çıkış tahdidi” kenar başlıklı bu madde 4/6/2008 tarihli 5766 sayılı Kanunla eklenmiş, 13/2/2011 tarihli 6111 sayılı Kanunun 165. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Yerine yeni bir hüküm konulmamıştır.
2. Pasaport Kanunu m.22: Maddenin yürürlükteki metninde vergi borcu bulunanlara pasaport verilmeyeceğine dair bir ibare yer almaz (Pasaport Kanunu m.22).

Bazı arama özetlerinde belirli tutarın üzerindeki vergi borcu için tahdit uygulandığı yazılsa da bu bilgi 2011 öncesine aittir.

İcra ve İflas Kanunu’nda borçluya yurt dışına çıkış yasağı konulmasına imkân veren bir hüküm bulunmamaktadır. Konkordato mühletinde borçluya getirilen sınırlamalar da malvarlığına ilişkindir: borçlu mahkemenin izni dışında rehin tesis edemez, kefil olamaz, ivazsız tasarrufta bulunamaz, taşınmazını ve işletme için önemli taşınırını devredemez veya takyit edemez (İİK m.297/2). Seyahate ilişkin bir sınırlama bu listede yer almaz.

9. Yurt Dışına Çıkış Yasağı HAGB ve Denetimli Serbestlikte Var mı?

Yurt dışına çıkış yasağı, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararının kanunda sayılan yükümlülükleri arasında adıyla yer almaz. HAGB kararı verilen sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur; mahkeme bu sürenin en çok bir yılı için denetimli serbestlik tedbiri olarak eğitim programına devam, gözetim altında çalışma, belli yerlere gitmekten yasaklanma, belli yerlere devam etme veya takdir edeceği başka bir yükümlülüğü belirleyebilir (CMK m.231/8). Hangi yükümlülüğe tabi olunduğu HAGB kararının kendisinden okunur; ayrıntı HAGB yazısındadır.

Koşullu salıverilen hükümlü için denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenen yükümlülükler arasında belirli bir bölgede denetim ve gözetim altında bulundurma vardır; bu yükümlülük belirlenen yere belirlenen tarih ve saatlerde başvurmayı veya belirlenen bölge sınırları dışına çıkmamayı kapsar (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m.93/1-a, m.93/3). Yükümlülüğün kapsamı müdürlüğün hükümlüye bildirdiği karardan öğrenilir. Denetimli serbestliğin genel işleyişi denetimli serbestlik nedir yazısındadır.

10. Yurt Dışına Çıkış Yasağı Nedeniyle Tazminat

Yurt dışına çıkış yasağı nedeniyle tazminat, kanunun sayılı hâllerine bağlıdır ve her yasak tazminat doğurmaz. Adli kontrol işlemine karşı kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmayan kişi, maddi ve manevi zararını Devletten isteyebilir (CMK m.141/1-k).

Kanun lafzı bir noktada açık bir sınır çizer. Kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararından sonra adli kontrol nedeniyle tazminatı açıkça tanıyan bent, yalnız konutunu terk etmemek ile tedavi ve muayene tedbirlerine tabi olmak yükümlülüklerini sayar; yurt dışına çıkamamak bu bentte yer almaz (CMK m.141/1-l). Birinci fıkrada yazan hâller dışında, soruşturma ve kovuşturma sırasında hâkim ve savcıların kararları nedeniyle tazminat davaları ancak Devlet aleyhine açılabilir (CMK m.141/3). Yurt dışına çıkış yasağı için tazminat talebinin hangi bende dayandırılacağı bu nedenle somut dosyaya göre ayrıca değerlendirilmelidir; kanun lafzı kabulü garanti etmez.

Tazminat istemi, karar veya hükmün kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde yapılır (CMK m.142/1). İstem, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanır (CMK m.142/2). 2 Mart 2024’ten beri (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler için 6384 sayılı Kanun hükümleri uygulanır ve bu istemler Tazminat Komisyonuna gönderilir (CMK m.142/2). Dilekçeye açık kimlik, adres, zarara uğranılan işlem, zararın nitelik ve niceliği ile belgeleri eklenir (CMK m.142/3).

11. Yurt Dışına Çıkış Yasağı İçin Anayasa Mahkemesine Başvuru

Yurt dışına çıkış yasağı için Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, ancak kanundaki idari ve yargısal başvuru yolları tüketildikten sonra yapılabilir (6216 sayılı Kanun m.45/2). Başvuruya konu hak hem Anayasada güvence altına alınmış hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Türkiye’nin taraf olduğu ek protokoller kapsamında olmalıdır (6216 sayılı Kanun m.45/1).

Bu ikinci koşul yurt dışına çıkış yasağında önem taşır. Herkesin kendi ülkesi de dahil herhangi bir ülkeyi terk etmekte serbest olduğunu düzenleyen hüküm Sözleşme’nin 4 No.lu Protokolü’ndedir (4 No.lu Protokol m.2/2, gayriresmî tercüme). Avrupa Konseyi Antlaşmalar Ofisi’nin imza ve onay tablosuna göre Türkiye bu Protokolü 19/10/1992’de imzalamış, ancak onaylamamıştır (erişim: 29/9/2026). Başvurunun yalnız ülkeyi terk etme serbestliğine dayandırılması bu nedenle 6216 sayılı Kanun m.45/1’deki kapsam koşulu bakımından sorun doğurur. Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı ise hem Anayasada (Anayasa m.20) hem Sözleşme’nin kendisinde (AİHS m.8) güvence altındadır; yasağın aile, iş ve özel hayat üzerindeki somut etkisi bu hak bakımından açıklanabilir. Başvuru usulü ve süresi Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yazısındadır.