Sosyal Medyada Hakaret Suçu ve Cezası: Şikâyet ve Dava

Sosyal medyada hakaret suçu, Instagram, X, Facebook, TikTok veya WhatsApp gibi bir platform üzerinden bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da ona sövmektir. Sosyal medyada hakaret suçunun cezası, hakaret suçunun genel cezasıdır: üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası (Türk Ceza Kanunu m.125/1). Sosyal medyaya özgü olan ceza aralığı değil, paylaşımın türüdür: özel mesaj, etiketli yorum, isim vermeden yapılan gönderi ve herkese açık paylaşım kanunda farklı fıkralara girer. Bu yazı, sosyal medyada kendisine hakaret edildiği için şikâyet etmeyi düşünen kişi ile sosyal medya paylaşımı nedeniyle hakkında hakaret şikâyeti yapılan kişi için hazırlanmıştır; cezayı, şikâyet süresini, yetkili mahkemeyi, içeriğin kaldırılmasını ve tazminatı madde dayanaklarıyla açıklar.

1. Sosyal Medyada Hakaret Suçu: Öne Çıkanlar

• Sosyal medyada hakaret suçunun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; alenen işlenirse ceza altıda bir oranında artırılır (TCK m.125/1, m.125/4).
• Sosyal medyada mağduru muhatap alan özel mesaj, etiket veya yanıt, yüze karşı hakaretle aynı cezaya bağlıdır; mağdurun gıyabındaki paylaşımda ise en az üç kişiyle ihtilat şartı aranır (TCK m.125/1-2).
• Sosyal medyada hakaret suçunda şikâyet süresi öğrenmeden itibaren altı aydır ve fiilden itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73/1-2).
• Sosyal medyada hakaret suçunda uzlaştırma yoktur; kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hariç önödeme uygulanır (CMK m.253/3; TCK m.75/6-a-2).
• Sosyal medyada hakaret davası asliye ceza mahkemesinde görülür; bilişim sistemleri araç olarak kullanıldığında mağdurun yerleşim yeri mahkemeleri de yetkilidir (5235 sayılı Kanun m.11; CMK m.12/6).
• Sosyal medyada hakaret nedeniyle manevi tazminat, ceza davasından ayrı olarak asliye hukuk mahkemesinde istenir (TBK m.58; HMK m.2/1).

2. Sosyal Medyada Hakaret Suçu Nedir?

Sosyal medyada hakaret suçu, kanunda ayrı bir suç tipi değildir; hakaret suçunun bir sosyal medya platformu üzerinden işlenmesidir. Uygulanan hüküm TCK m.125’tir ve suç iki hareketten biriyle oluşur: kişiye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da ona sövmek (TCK m.125/1). Maddede sosyal medya, internet veya paylaşım kavramları geçmez.

Bu nedenle sosyal medyada hakaret suçunun unsurları, yüz yüze işlenen hakaretle aynıdır. Paylaşım ya somut bir olay isnadı (“zimmetine para geçirdi” gibi) ya da sövme niteliğinde olmalı, belirli bir kişiye yönelmeli ve kasten yapılmalıdır. Kişiyi üzen veya rahatsız eden her sert yorum hakaret suçu değildir. Sözün bu eşiği karşılayıp karşılamadığı bağlamıyla birlikte değerlendirilir; sık sorulan sözler için hakaret sayılmayan kelimeler yazısına, suçun genel çerçevesi için hakaret suçu ve cezası yazısına bakabilirsiniz. Türk Ceza Kanunu’nun tam metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde Türk Ceza Kanunu içinde yayımlanır.

2.1. Sosyal Medyada İsim Vermeden Hakaret (TCK 126)

Sosyal medyada isim vermeden yapılan hakaret de hakaret suçu oluşturabilir. Kanuna göre mağdurun ismi açıkça belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, paylaşımın niteliğinde ve mağdurun şahsına yönelik olduğunda duraksanmayacak bir durum varsa hem ismi belirtilmiş hem de hakaret açıklanmış sayılır (TCK m.126/1).

Sosyal medyada bu durum sık görülür: kişinin adı yazılmadan fotoğrafı, iş yeri, kullanıcı adının bir kısmı veya yalnız ikisinin bildiği bir olay paylaşılır. Belirleyici soru, paylaşımı gören kişilerin kimden söz edildiğini duraksamadan anlayıp anlayamayacağıdır. Mağdur bu şekilde belirlenebiliyorsa isim vermemek hakaret suçunu ortadan kaldırmaz; belirlenemiyorsa mağduru belirli bir hakaret suçu da oluşmaz.

3. Sosyal Medyada Hakaret Suçu Cezası Ne Kadar?

Sosyal medyada hakaret suçunun cezası, temel hâlinde üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK m.125/1). Ceza seçimliktir: mahkeme hapis cezası ile adli para cezasından birine hükmeder. Sosyal medyada cezayı değiştiren hâller şunlardır:

Sosyal medyadaki durum	Dayanak	Ceza
Temel hâl	TCK m.125/1	Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası
Mağduru muhatap alan özel mesaj, etiket veya yanıt	TCK m.125/2	Temel hâlle aynı ceza
Mağdurun gıyabında yapılan paylaşım	TCK m.125/1	Ceza­lan­dı­rıl­ması için en az üç kişiyle ihtilat şartı
Hakaretin alenen işlenmesi	TCK m.125/4	Ceza altıda bir oranında artırılır
Kamu görevlisine görevinden dolayı	TCK m.125/3-a	Cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz
Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatleri nedeniyle	TCK m.125/3-b	Cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz
Kişinin dinine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle	TCK m.125/3-c	Cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz
Ölmüş bir kişinin hatırasına	TCK m.130/1	Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası; en az üç kişiyle ihtilat şartı; alenen işlenirse altıda bir artırım

Nitelikli hâller sosyal medyada hakaret suçunun alt sınırını yükseltir; üst sınırı yalnız aleniyet artırımı etkiler. Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı yapılan hakarette suç kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır ve zincirleme suç hükümleri uygulanır (TCK m.125/5).

Sosyal medyada Cumhurbaşkanına yönelik hakaret TCK m.125 kapsamında değil, ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir; ayrıntı için Cumhurbaşkanına hakaret suçu yazısına bakabilirsiniz. Aynı paylaşımda hakaretle birlikte tehdit de varsa iki suç ayrı ayrı değerlendirilir: tehdit suçu ve cezası.

3.1. Sosyal Medya Hakaret Davası Para Cezası Kaç TL?

Sosyal medya hakaret davasında adli para cezasının sabit bir TL karşılığı yoktur; tutar iki rakamın çarpımıyla hesaplanır. Mahkeme önce tam gün sayısını belirler: bu sayı beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde yediyüz otuz günden fazla olamaz. Sonra bir gün karşılığı için kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâllerini göz önünde tutarak en az yüz, en fazla beşyüz Türk lirası arasında bir miktar takdir eder (TCK m.52/1-2).

TCK m.125 hakaret suçunun adli para cezası için ayrı bir gün aralığı göstermez; gün sayısı TCK m.52/1’deki genel sınırlar içinde belirlenir. Hapis cezasının üç aylık alt sınırını güne çevirip gün sayısının başlangıcı yapan bir kural TCK m.52’de yer almaz. İnternette dolaşan “sosyal medyada hakaretin cezası en az şu kadar TL” hesapları çoğunlukla bu varsayıma dayanır ve madde lafzından çıkmaz.

Kararda gün sayısı ile bir gün için takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir (TCK m.52/3). Hâkim hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yılı geçmeyen bir ödeme süresi verebilir veya taksitle ödemeye karar verebilir; taksit süresi iki yılı geçemez, taksit sayısı dörtten az olamaz ve ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilir (TCK m.52/4). Hesaplamanın ayrıntısı için: adli para cezası nedir. Hapis cezasının ertelenmesi, seçenek yaptırıma çevrilmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması hakaret suçu ve cezası yazısında ayrıca anlatılmıştır.

3.2. Sosyal Medyada Hakaret Suçunda Aleniyet Artırımı

Sosyal medyada hakaret suçunda aleniyet artırımı, paylaşımın sosyal medyada yapılmış olmasıyla kendiliğinden uygulanmaz. Kanun artırımı yalnız “hakaretin alenen işlenmesi” koşuluna bağlar ve bu durumda cezanın altıda bir oranında artırılacağını söyler (TCK m.125/4). Kanun “alenen” ifadesini tanımlamaz; platform adı, hesap türü veya görünürlük ayarı için ayrı bir kural da koymaz.

Bu nedenle sosyal medyada artırımın uygulanabilmesi için hakaretin alenen işlendiği olgusunun dosyada belirlenmesi gerekir. Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde delillerin tartışılması, hükme esas alınan delillerin belirtilmesi ve cezanın TCK m.61’deki sıra ve esaslara göre belirlenmesi gösterilir (CMK m.230/1-b, c). Herkese açık bir hesaptaki gönderi ile yalnız onaylı takipçilere açık bir hesaptaki gönderi, kapalı bir grup ve özel mesaj bu olgu bakımından farklı durumlardır; hangisinin alenen işlenmiş sayılacağı kanun lafzında sayılmadığı için her dosyada paylaşımın kimlerin erişimine açık olduğu ayrıca ortaya konur.

4. Sosyal Medyada Hakaret Suçu: Paylaşım Türüne Göre Ayrım

Sosyal medyada hakaret suçunda hangi fıkranın uygulanacağını paylaşımın türü belirler. Aynı söz, mağdura doğrudan gönderildiğinde TCK m.125/2’ye, mağdurun bulunmadığı bir ortamda başkalarına söylendiğinde TCK m.125/1’deki gıyapta hakaret kuralına girer. Bu ayrım ceza aralığını değil, suçun oluşması için aranan şartı değiştirir.

Paylaşım türü	Uygulanan kural	Ek şart
Mağdura gönderilen özel mesaj (DM)	TCK m.125/2	İhtilat şartı aranmaz
Mağdurun gönderisine yazılan yanıt veya yorum	TCK m.125/2	İhtilat şartı aranmaz; alenen işlendiyse artırım (m.125/4)
Mağdurun eti­ket­len­diği paylaşım	TCK m.125/2	İhtilat şartı aranmaz; alenen işlendiyse artırım (m.125/4)
Mağdurun bulunmadığı WhatsApp veya Telegram grubunda yazılan mesaj	TCK m.125/1 (gıyapta)	En az üç kişiyle ihtilat
Mağdurun eti­ket­len­me­diği, ona yönel­til­me­miş gönderi	TCK m.125/1 (gıyapta)	En az üç kişiyle ihtilat; alenen işlendiyse artırım (m.125/4)
İsim verilmeden yapılan ama mağduru belli eden paylaşım	TCK m.126/1	Mağdurun şahsına yönelik olduğunda durak­san­ma­malı

4.1. Sosyal Medyada Özel Mesaj, Yorum ve Etiket (TCK 125/2)

Sosyal medyada mağduru muhatap alan her ileti TCK m.125/2 kapsamındadır. Kanun, fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde birinci fıkradaki cezaya hükmolunacağını söyler (TCK m.125/2). Instagram veya X’te gönderilen özel mesaj, WhatsApp’ta gönderilen yazılı veya sesli mesaj, mağdurun gönderisine yazılan yanıt ve mağdurun etiketlendiği paylaşım bu gruptadır. Bu hâlde gıyapta hakarete özgü üç kişiyle ihtilat şartı aranmaz.

Özel mesaj mağdura yöneldiği için hakaret suçunu oluşturur; ancak yalnız mağdurun görebildiği bir mesajın alenen işlenmiş sayılması ayrı bir sorudur. Aleniyet artırımı özel mesajda ancak mesajın içeriği başkalarının erişimine de açılmışsa gündeme gelir (TCK m.125/4).

4.2. Sosyal Medyada Gıyapta Hakaret ve WhatsApp Grubu

Sosyal medyada gıyapta hakaret, mağdurun bulunmadığı veya ona yöneltilmemiş bir paylaşımla yapılan hakarettir. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir (TCK m.125/1). Mağdurun üyesi olmadığı bir WhatsApp grubuna yazılan mesaj veya mağduru etiketlemeden, ona yöneltmeden yapılan bir gönderi bu gruptadır.

Gıyapta hakarette “üç kişi” şartı, paylaşımın kaç kişiye görünebildiğiyle değil, fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesiyle ilgilidir. Takipçi veya grup üyesi sayısının yüksek olması tek başına bu şartı karşılamaz; paylaşımın en az üç kişiye ulaştığının dosyada gösterilmesi gerekir. Mağdur gruptaysa ve mesaj ona yönelmişse durum gıyapta hakaret değil, TCK m.125/2 kapsamındaki muhatap alan iletidir.

4.3. Sosyal Medyada Başkasının Hakaret İçeren Paylaşımını Yeniden Paylaşmak

Sosyal medyada başkasının hakaret içeren paylaşımını yeniden paylaşmak için kanunda ayrı bir hüküm yoktur. Değerlendirme, TCK m.125/1’deki iki hareketten birinin (somut isnat veya sövme) yeniden paylaşan kişi tarafından gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği sorusuna dayanır. Ceza sorumluluğu şahsidir; kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz (TCK m.20/1). Bu nedenle yeniden paylaşan kişinin sorumluluğu, ilk paylaşımı yapanın fiilinden değil, kendi paylaşımının içeriği ve biçiminden hareketle değerlendirilir.

5. Sosyal Medyada Hakaret Suçu Şikâyete Tabi mi?

Sosyal medyada hakaret suçu şikâyete tabidir; tek istisna kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakarettir. Kanun, bu hâl dışında hakaret suçunun soruşturulmasını ve kovuşturulmasını mağdurun şikâyetine bağlar (TCK m.131/1). Mağdur şikâyet etmeden önce ölürse veya suç ölmüş bir kişinin hatırasına karşı işlenmişse, ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eşi veya kardeşleri şikâyette bulunabilir (TCK m.131/2).

5.1. Sosyal Medyada Hakaret Suçunda Şikâyet Süresi

Sosyal medyada hakaret suçunda şikâyet süresi altı aydır ve şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK m.73/1-2). Sosyal medyada bu ayrım önemlidir: paylaşımı görmek ile sahte veya takma adlı hesabın arkasındaki kişiyi öğrenmek farklı tarihlerde gerçekleşebilir. Altı aylık süre, failin kim olduğunun öğrenildiği günden işlemeye başlar.

Hakaret suçuna özgü ikinci bir süre daha vardır: şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73/2). Sonuç olarak sosyal medyada hakarette iki süre birlikte işler:

• Altı ay: paylaşımı ve paylaşımı yapan kişiyi öğrendiğiniz günden itibaren.
• İki yıl: paylaşımın yapıldığı tarihten itibaren, öğrenme tarihinden bağımsız olarak.

Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden biri altı aylık süreyi kaçırırsa diğerlerinin şikâyet hakkı düşmez (TCK m.73/3). Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret şikâyete bağlı olmadığı için bu sürelerin hiçbiri o hâlde uygulanmaz.

5.2. Sosyal Medyada Hakaret Nereye Şikâyet Edilir?

Sosyal medyada hakaret suçu için şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılır (CMK m.158/1). Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan şikâyet de ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK m.158/2). Şikâyet yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m.158/5). Yurt dışında işlenip ülkede takibi gereken suçlar hakkında Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da şikâyette bulunulabilir (CMK m.158/3).

Platformun kendi şikâyet veya raporlama aracına yapılan bildirim, CMK m.158’deki makamlardan birine yapılmış şikâyet değildir. Platform içeriği kaldırsa bile ceza soruşturması için şikâyetin başsavcılığa veya kolluğa, altı aylık süre içinde yapılması gerekir. Dilekçe biçimi için: şikâyet dilekçesi örneği.

5.3. Sosyal Medyada Hakaret Suçunda Zamanaşımı

Sosyal medyada hakaret suçunda dava zamanaşımı sekiz yıldır. Zamanaşımı süresi suçun kanunda yazılı cezasının yukarı sınırına göre belirlenir ve seçimlik cezaları gerektiren suçlarda hapis cezası esas alınır (TCK m.66/4). Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda kamu davası sekiz yıl geçmesiyle düşer (TCK m.66/1-e). Aleniyet artırımı uygulansa da hapis cezasının yukarı sınırı beş yılı aşmadığı için süre değişmez.

Dava zamanaşımı ile şikâyet süresi farklı iki süredir: şikâyet süresi mağdurun şikâyet hakkını, dava zamanaşımı devletin kovuşturma yapabileceği süreyi sınırlar. Ayrıntı: dava zamanaşımı.

6. Sosyal Medyada Hakaret Suçunda Yetkili Mahkeme

Sosyal medyada hakaret davasında görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemeleri bakar (5235 sayılı Kanun m.11); hakaret suçu ağır ceza mahkemesinin görev alanında sayılan suçlar arasında yer almaz (5235 sayılı Kanun m.12). Ayrıntı: asliye ceza mahkemesi.

Yetki bakımından kural, davaya bakma yetkisinin suçun işlendiği yer mahkemesine ait olmasıdır (CMK m.12/1). Sosyal medyada paylaşımın yapıldığı yer, mağdurun paylaşımı gördüğü yer ve platformun sunucusunun bulunduğu yer farklı olabildiği için Ceza Muhakemesi Kanunu bu tür suçlar için ek bir yetki kuralı koyar: bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemeleri de yetkilidir (CMK m.12/6). Bu fıkra 7331 sayılı Kanunla eklenmiştir.

Suçun işlendiği yer belli değilse şüpheli veya sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (CMK m.13/1). Basılı eserle işlenen hakaret ile görsel ve işitsel yayınlar için kanun ayrı yetki kuralları koyar (CMK m.12/3-5); bu kurallar yayın organlarına ilişkindir ve kişisel bir sosyal medya hesabındaki paylaşımı adıyla anmaz. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun tam metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde Ceza Muhakemesi Kanunu içinde yayımlanır.

7. Sosyal Medyada Hakaret Suçunda Delil ve Faillik

Sosyal medyada hakaret suçunda iki ayrı şeyin ispatı gerekir: paylaşımın varlığı ve paylaşımı sanığın yaptığı. Ekran görüntüsü paylaşımın varlığını ve içeriğini gösterir; hesabı kimin kullandığını tek başına göstermez. Ceza sorumluluğu şahsidir ve kimse başkasının fiilinden dolayı sorumlu tutulamaz (TCK m.20/1). Bu nedenle sahte hesap, ele geçirilmiş hesap veya ortak kullanılan cihaz savunmasında, paylaşımın sanık tarafından yapıldığının dosyadaki delillerle ortaya konması gerekir.

Mahkûmiyet hükmünün gerekçesinde delillerin tartışılması ve değerlendirilmesi, hükme esas alınan ve reddedilen delillerin belirtilmesi zorunludur (CMK m.230/1-b). Paylaşımın kim tarafından yapıldığını belirlemek için soruşturmada şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar kütüklerinde arama yapılabilir; bunun için somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması gerekir ve karar hâkim tarafından, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından verilir (CMK m.134/1).

Sosyal medyada hakarete uğrayan kişinin delil bakımından yapabilecekleri şunlardır:

• Ekran görüntüsü: Paylaşımın içeriği, tarih ve saati, paylaşımı yapan hesabın kullanıcı adı ve profil sayfası aynı görüntüde veya ardışık görüntülerde kayda alınır.
• Bağlantı adresi (URL): Paylaşımın ve hesabın bağlantı adresi ayrıca not edilir; paylaşım silinse bile şikâyet dilekçesinde hangi içeriğin kastedildiği bu adresle belirtilir.
• Tanıklar: Gıyapta hakarette paylaşımı gören kişiler, üç kişiyle ihtilat şartının ispatında kullanılır (TCK m.125/1).
• Yazışma kaydının bütünü: Özel mesajda yalnız hakaret içeren satır değil, konuşmanın öncesi ve sonrası da saklanır; karşılıklı hakaret veya haksız fiile tepki değerlendirmesi bu bağlamla yapılır (TCK m.129).

WhatsApp yazışması ve ses kaydının delil değeri için: ses kaydı ve WhatsApp yazışması delil olur mu. Hukuk davasında delilin kaybolma tehlikesi varsa başvurulabilecek yol için: delil tespiti nedir.

8. Sosyal Medya Hakaret Davası Nasıl Açılır?

Sosyal medya hakaret davası, mağdurun Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa şikâyette bulunmasıyla başlar; kamu davasını mağdur değil Cumhuriyet savcısı açar (CMK m.170/1). İzlenen sıra şöyledir:

1. Delilleri koruyun. Paylaşımın ekran görüntüsü, bağlantı adresi, tarih ve saati ile paylaşımı gören kişilerin bilgisi kayda alınır.
2. Şikâyeti süresinde yapın. Şikâyet, paylaşımı ve paylaşımı yapanı öğrenmeden itibaren altı ay içinde ve paylaşım tarihinden itibaren iki yıl dolmadan Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılır (TCK m.73/1-2; CMK m.158/1). Dilekçede paylaşımın tarihi, platformu, hesap adı, söz veya içerik birebir, tanıklar ve deliller belirtilir.
3. Soruşturma evresi. Cumhuriyet savcısı, kamu davası açmaya yer olup olmadığına karar vermek için işin gerçeğini araştırır (CMK m.160/1). Suç önödeme kapsamındaysa savcılık şüpheliye önödeme tebliğinde bulunur; ödeme yapılırsa kamu davası açılmaz (TCK m.75/1).
4. İddianame ve kovuşturma. Önödeme yapılmaz ve toplanan deliller yeterli şüphe oluşturursa savcı iddianame düzenler (CMK m.170/2). Dava asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m.11).
5. Davaya katılma. Mağdur, ilk derece mahkemesindeki kovuşturmanın her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduğunu bildirerek kamu davasına katılabilir (CMK m.237/1).
6. Tazminat ayrı yoldur. Manevi tazminat, asliye hukuk mahkemesinde açılacak ayrı bir davada istenir (HMK m.2/1).

Şikâyet edilen fiilin suç oluşturmadığı herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılıyorsa veya şikâyet soyut ve genel nitelikteyse soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir; bu karara karşı itiraz edilebilir (CMK m.158/6). Bu nedenle şikâyet dilekçesinde paylaşımın içeriği ve hangi kişiye yöneldiği somut olarak yazılır.

9. Sosyal Medyada Hakaret Suçunda Önödeme ve Uzlaştırma

Sosyal medyada hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez. Kanun, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile hakaret suçunda uzlaştırmayı yasaklar (Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/3). Sosyal medyada hakaret şikâyeti üzerine şüpheliye uzlaştırma teklifi gelmez; hakaret için uzlaştırma anlatan kaynaklar bugünkü kanunu yansıtmaz. Uzlaştırmanın hangi suçlarda uygulandığı için: uzlaşma nedir.

Sosyal medyada hakaret suçu bunun yerine önödeme kapsamındadır: kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret hariç, önödeme hükümleri hakaret suçunda uygulanır (TCK m.75/6-a-2). Önödemede şüpheli, Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebliğ üzerine belirlenen miktarı soruşturma giderleriyle birlikte on gün içinde öderse hakkında kamu davası açılmaz. On gün içinde talep ederse miktarın birer ay arayla üç eşit taksitle ödenmesine savcı karar verir; taksitler süresinde ödenmezse önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir (TCK m.75/1). Savcılık önödeme işlemi yapmadan dava açmışsa aynı imkân kovuşturmada da kullanılır (TCK m.75/3).

Önödeme kapsamındaki hakaret suçunun beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde fail hakkında aynı suçtan dolayı önödeme hükümleri uygulanmaz (TCK m.75/6). Ödeme üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile düşme kararları bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir ve bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenirse bu amaçla kullanılabilir (TCK m.75/7).

9.1. Sosyal Medyada Hakaret Suçunda Önödeme Miktarı

Sosyal medyada hakaret suçunda önödeme miktarı savcılıkça belirlenir ve tebligatta yazılır. Kanun miktar için üç ölçüt koyar: adli para cezası maktu değilse aşağı sınırı, hapis cezasının aşağı sınırının her günü için yüz Türk lirası üzerinden bulunacak miktar ve iki cezanın birlikte öngörüldüğü hâlde ikisinin toplamı (TCK m.75/1-a, b, c). Hapis ile adli para cezasından yalnız birinin uygulanabileceği hâllerde miktarın adli para cezası esas alınarak belirleneceğini söyleyen kural ise lafzen yukarı sınırı altı ayı aşmayan hapis cezası öngören suçlar içindir (TCK m.75/4).

Hakaret suçunun hapis cezasının yukarı sınırı iki yıldır (TCK m.125/1). Bu nedenle TCK m.75/4 hakarete lafzen uymaz ve TCK m.75/6 hakaret için hangi bendin esas alınacağını ayrıca göstermez. Tek bir “sosyal medya hakaret önödeme tutarı” bu yüzden kanundan okunamaz; ödenecek kesin tutar için esas alınacak belge savcılığın önödeme tebliğidir. Ayrıntı: önödeme nedir.

10. Sosyal Medyadan Hakaret Ettim: Ne Olur?

Sosyal medya paylaşımı nedeniyle hakkında hakaret şikâyeti yapılan kişi için ilk iş, dosyanın hangi evrede olduğunu ve şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığını öğrenmektir. İfade çağrısı geldiyse: ifadeye çağrıldım. Dosya kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret değilse gelebilecek teklif uzlaştırma değil önödemedir ve süre tebliğden itibaren on gündür (CMK m.253/3; TCK m.75/1).

Paylaşımı silmek suçu ortadan kaldırmaz. Hakaret suçunu düzenleyen TCK m.125-131 arasında paylaşımın sonradan silinmesine bağlanmış bir cezasızlık veya indirim hükmü yoktur. Silme şikâyet ve soruşturma süreçlerini kendiliğinden durdurmaz; ekran görüntüsü alınmışsa delil durumunu da değiştirmeyebilir.

Savunma bakımından kanunun hakarete özgü düzenlemeleri şunlardır:

• Karşılıklı hakaret veya haksız fiile tepki: Hakaret haksız bir fiile tepki olarak veya karşılıklı işlenmişse mahkeme cezayı üçte birine kadar indirebilir ya da ceza vermekten vazgeçebilir; kasten yaralamaya tepki olarak işlenen hakarette ceza verilmez (TCK m.129/1-3).
• İsnadın ispatı: İsnat edilen ve suç oluşturan fiil ispat edilmişse ceza verilmez; bu suçtan kesinleşmiş mahkûmiyet varsa isnat ispatlanmış sayılır (TCK m.127/1). İspat edilmiş bir fiilden söz edilerek hakaret edilirse cezaya hükmedilir (TCK m.127/2).
• İddia ve savunma dokunulmazlığı: Yargı mercileri veya idari makamlar nezdindeki başvuru, iddia ve savunmalarda gerçek ve somut vakıalara dayanan ve uyuşmazlıkla bağlantılı isnatlara ceza verilmez (TCK m.128/1). Bu hüküm sosyal medya paylaşımını değil, bu makamlara yapılan başvuruları kapsar.
• Faillik: Paylaşımın sanık tarafından yapıldığı ispatlanmalıdır; ceza sorumluluğu şahsidir (TCK m.20/1).
• Şikâyet süresi: Şikâyet altı aylık süreden veya paylaşımdan itibaren iki yıllık tavandan sonra yapılmışsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m.73/1-2).

10.1. Sosyal Medyada Hakaret Suçunda Tutuklama Olur mu?

Sosyal medyada hakaret suçunun temel hâlinde tutuklama kararı verilemez. Kanun, sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklamayı yasaklar (CMK m.100/4); hakaretin temel hâlindeki hapis cezasının üst sınırı iki yıldır (TCK m.125/1).

Alenen işlenen hakarette ceza altıda bir oranında artırılır (TCK m.125/4). CMK m.100/4 lafzı, “hapis cezasının üst sınırı” hesabında bu artırımın dikkate alınıp alınmayacağını ayrıca göstermez; bu nedenle tutuklama yasağının alenen işlenen sosyal medya hakaretine de kendiliğinden uzandığı madde lafzından kesin olarak okunamaz. Her hâlde işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması hâlinde tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/1). Ayrıntı: tutuklama nedir.

11. Sosyal Medyada Hakaret İçeriği Nasıl Kaldırılır?

Sosyal medyada hakaret içeren paylaşımın kaldırılması ceza şikâyetinden ayrı bir yoldur; ceza davası içeriği kendiliğinden kaldırmaz. Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir (Türk Medeni Kanunu m.24/1). Davacı, saldırı tehlikesinin önlenmesini, sürmekte olan saldırıya son verilmesini ve sona ermiş olsa bile etkileri devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir; düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını da talep edebilir (TMK m.25/1-2).

Dava sonuçlanıncaya kadar içeriğin yayında kalması zarar doğuracaksa ihtiyati tedbir istenebilir. Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından veya gecikme sebebiyle ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâlinde ihtiyati tedbir kararı verilebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389/1). Tedbir dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden istenir; talep eden, tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve davanın esası yönünden haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır (HMK m.390/1, 390/3).

Kişilik hakkını ihlal eden internet içeriği için sulh ceza hâkimliğine başvuru yolunu düzenleyen 5651 sayılı Kanun m.9 bugün yürürlükte değildir; kanun metninde madde yerinde yalnız iptal kaydı bulunur (5651 sayılı Kanun m.9). Bu nedenle eski kaynaklarda anlatılan “sulh ceza hâkimliğinden erişim engeli” yolu, kişilik hakkı ihlali bakımından bugünkü kanunu yansıtmaz. Paylaşım özel hayatın gizliliğini ihlal ediyorsa ayrı bir başvuru yolu vardır: özel hayatın gizliliğini ihlal suçu. İçerik ve haber kaldırmanın bütün yolları için: internetten içerik ve haber kaldırma.

12. Sosyal Medya Hakaret Tazminat Davası

Sosyal medya hakaret tazminat davası, ceza davasından bağımsız olarak açılabilen bir hukuk davasıdır. Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir; hâkim bu tazminat yerine veya ona ek olarak başka bir giderim biçimine, özellikle saldırıyı kınayan bir kararın verilmesine ve yayımlanmasına hükmedebilir (Türk Borçlar Kanunu m.58). Şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2/1).

Sosyal medya hakaret tazminat davası, kişilik haklarının korunmasına ilişkin olduğu için davacının kendi yerleşim yerinde veya davalının yerleşim yerinde açılabilir (TMK m.25/5). Tazminat miktarı için kanunda bir tarife veya aralık yoktur; tutar her dosyada hâkimin takdiriyle belirlenir. İnternette dolaşan “sosyal medya hakaret tazminatı şu kadar TL” aralıkları kanuna dayanmaz. Takdirde gözetilen ölçütler için: manevi tazminat miktarı nasıl belirlenir.

12.1. Sosyal Medya Hakaret Tazminat Davasında Süre

Sosyal medya hakaret tazminat davası, ceza şikâyetindeki altı aylık süreye tabi değildir. Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (TBK m.72/1). Tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa o zamanaşımı uygulanır (TBK m.72/1); hakaret suçunda dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m.66/1-e).

Ceza şikâyetinden vazgeçen kişi, vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa artık hukuk mahkemesinde tazminat davası açamaz (TCK m.73/7). Şikâyetten vazgeçme metni imzalanırken bu ayrım gözetilir.