Taksir Ne Demek? Bilinçli, Bilinçsiz Taksir ve Taksirli Suç

Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranan kişinin, suçun kanuni tanımındaki neticeyi öngörmeden gerçekleştirmesidir (TCK m.22/2). Taksirde kişi davranışı isteyerek yapar (aracı kullanır, makineyi çalıştırır, ilacı verir) ama ölüm, yaralanma veya yangın gibi sonucu istemez. Türk ceza hukukunda suç kural olarak kasten işlenir; taksirle işlenen fiil yalnız kanunun o suçun taksirli hâlini açıkça düzenlediği durumda cezalandırılır (TCK m.22/1). Kişi neticeyi öngördüğü hâlde gerçekleşmeyeceğine güvenerek davranmışsa bilinçli taksir vardır ve ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK m.22/3). Bu yazı, trafik kazası, iş kazası veya tıbbi müdahale gibi bir olay nedeniyle şüpheli, sanık ya da mağdur olan ve olayın taksir sayılıp sayılmayacağını, taksirin türünün cezayı nasıl değiştirdiğini öğrenmek isteyen kişi için TCK 22’yi fıkra fıkra açıklar.

1. Taksir: Öne Çıkanlar

• Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık nedeniyle suçun kanuni tanımındaki neticenin öngörülmeden gerçekleştirilmesidir (TCK m.22/2).
• Taksirle işlenen fiil yalnız kanunun taksirli hâli açıkça düzenlediği suçlarda cezalandırılır; mala zarar verme gibi taksirli hâli düzenlenmemiş suçlarda ceza sorumluluğu doğmaz (TCK m.22/1).
• Bilinçli taksirde kişi neticeyi öngörür ama istemez; ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK m.22/3).
• Taksirli suçta ceza failin kusuruna göre belirlenir ve birden fazla failde herkes kendi kusurundan sorumludur (TCK m.22/4-5).
• Taksirli suçtan verilen hapis cezası uzun süreli olsa bile adli para cezasına çevrilebilir; bilinçli taksirde bu imkân yoktur (TCK m.50/4).
• Taksirli netice yalnız failin kendisini ve ailesini ağır biçimde mağdur etmişse ceza verilmez; bilinçli taksirde yalnız indirim yapılabilir (TCK m.22/6).

2. Taksir Ne Demek? Hukukta Taksirin Tanımı (TCK 22/2)

Taksir, ceza hukukunda kastın yanındaki ikinci kusurluluk biçimidir. Türk Ceza Kanunu taksiri, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesinin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi olarak tanımlar (TCK m.22/2). Tanımın merkezinde iki şey vardır: kişinin uyması gereken bir dikkat ve özen yükümlülüğü ve bu yükümlülüğe aykırılık nedeniyle öngörülmeyen bir netice.

Taksirde hareket ile netice birbirinden ayrılır. Kişi hareketi bilerek yapar; direksiyona geçer, iskeleyi kurdurur, hastaya ilacı uygular. Buna karşılık kanunun suç saydığı sonucu, yani bir insanın ölümünü, yaralanmasını ya da yangını istemez. Kasten işlenen suçta ise kişi suçun kanuni tanımındaki unsurları bilerek ve isteyerek gerçekleştirir (TCK m.21/1). Taksiri kasttan ayıran şey neticeye yönelen iradenin yokluğudur.

Taksirin ikinci özelliği istisnai olmasıdır. Suçun oluşması kural olarak kastın varlığına bağlıdır (TCK m.21/1). Taksirle işlenen fiiller ise yalnız kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır (TCK m.22/1). Bu nedenle “taksirle hırsızlık” ya da “taksirle mala zarar verme” diye bir suç yoktur; kanun bu fiillerin taksirli hâlini düzenlememiştir.

2.1. Taksirin Unsurları Nelerdir?

Taksirin unsurları TCK 22’nin birinci ve ikinci fıkrasındaki tanımdan çıkar. Bir olayda taksirli suçtan söz edebilmek için şu unsurların birlikte bulunması gerekir:

1. Kanun, işlenen fiilin taksirli hâlini açıkça suç olarak düzenlemiş olmalıdır (TCK m.22/1).
2. Kişinin iradi bir davranışı bulunmalıdır; taksir bir davranışın neticesine bağlanır (TCK m.22/2).
3. Suçun kanuni tanımında belirtilen netice, örneğin ölüm veya yaralanma, gerçekleşmiş olmalıdır (TCK m.22/2).
4. Netice, kişinin davranışıyla gerçekleştirilmiş olmalıdır; davranış ile netice arasında bu bağ kurulamıyorsa taksirli sorumluluk da kurulamaz (TCK m.22/2).
5. Netice öngörülmeden gerçekleşmiş olmalıdır; neticenin öngörülüp istenmemesi ise bilinçli taksirdir (TCK m.22/2-3).
6. Neticenin öngörülmemesi dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıktan kaynaklanmalıdır (TCK m.22/2).

Son unsur, taksirle kazayı birbirinden ayırır. Kanun tanımı, neticenin “dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla” gerçekleşmesini arar (TCK m.22/2). Trafik kurallarına uyan ve kendisinden beklenen dikkati gösteren sürücünün aracına aniden çıkan bir yaya çarptığında, sürücünün hangi yükümlülüğü ihlal ettiği gösterilemiyorsa taksirin bu unsuru eksik kalır. Bu nedenle taksirli dosyalarda asıl tartışma, kişinin trafik kuralları, iş güvenliği mevzuatı veya meslek kuralları gibi hangi yükümlülüğe aykırı davrandığı ve bu aykırılığın neticeye yol açıp açmadığıdır.

3. Taksir ile Kast Arasındaki Fark

Taksir ile kast arasındaki fark, kişinin neticeyi öngörüp öngörmediğine ve istediği ya da kabullendiğine göre belirlenir. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir (TCK m.21/1). Olası kastta kişi unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işler (TCK m.21/2). Taksirde ise kişi neticeyi istemez: bilinçsiz taksirde öngörmez, bilinçli taksirde öngördüğü hâlde gerçekleşmesini istemez (TCK m.22/2-3).

Kusur­lu­luk biçimi	Neti­ceyi öngörme	Neti­ceye yönelik irade	Cezaya etkisi
Doğ­ru­dan kast	Öngörür	İster	Kasıtlı suçun cezası (TCK m.21/1)
Olası kast	Ger­çek­le­şe­bi­le­ce­ğini öngörür	Buna rağmen fiili işler	Kasıtlı suçun cezası indi­ri­lir (TCK m.21/2)
Bilinçli taksir	Öngörür	İstemez	Tak­sirli suçun cezası 1/3’ten 1/2’ye kadar artı­rı­lır (TCK m.22/3)
Bilinç­siz (basit) taksir	Öngör­mez	İstemez	Tak­sirli suçun cezası kusura göre belir­le­nir (TCK m.22/4)

Olası kast ile bilinçli taksir arasındaki sınır, iki hâlde de kişinin neticeyi öngörmesi nedeniyle en çok tartışılan sınırdır. Olası kastta fail kasıtlı suçtan, örneğin kasten öldürmeden indirimli cezayla sorumlu olur; olası kastla işlenen ve müebbet hapis gerektiren suçlarda yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (TCK m.21/2). Bilinçli taksirde ise fail taksirli suçtan, örneğin taksirle öldürmeden artırılmış cezayla sorumlu olur (TCK m.22/3, m.85). Aynı olayın hangi kusurluluk biçimine girdiği bu nedenle cezanın türünü ve miktarını birlikte değiştirir. Ayrımın ölçütleri ve trafik olaylarındaki uygulaması olası kast ile bilinçli taksir farkı yazısında ayrıca ele alınmıştır.

4. Taksir Türleri: Bilinçsiz Taksir ve Bilinçli Taksir

Taksir türleri, kişinin neticeyi öngörüp öngörmemesine göre ikiye ayrılır: bilinçsiz (basit) taksir ve bilinçli taksir. Kanun iki türü ayrı fıkralarda düzenler. Genel tanım neticenin öngörülmediği hâli karşılar (TCK m.22/2); neticenin öngörüldüğü ama istenmediği hâl ise bilinçli taksir olarak ayrıca tanımlanır (TCK m.22/3).

4.1. Bilinçsiz Taksir Nedir? Basit Taksir Ne Demek?

Bilinçsiz taksir, kişinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak neticeyi hiç öngörmemesidir. Uygulamada basit taksir adıyla da anılır. Kanun “bilinçsiz taksir” ya da “basit taksir” adını kullanmaz; TCK 22/2’deki genel taksir tanımı bu hâli karşılar ve neticeyi öngören kişi için bilinçli taksiri ayrıca düzenler (TCK m.22/2-3).

Bilinçsiz taksirde kişi, dikkatli davransaydı öngörebileceği neticeyi o an düşünmemiştir. Örneğin geri manevra yaparken aynalara bakmayan ve arkada duran yayaya çarpan sürücü, çarpma ihtimalini hiç aklına getirmemişse bilinçsiz taksirle hareket etmiştir. Bu hâlde ceza, suç tanımındaki ceza aralığında failin kusuruna göre belirlenir (TCK m.22/4).

4.2. Bilinçli Taksir Nedir?

Bilinçli taksir, kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın neticenin meydana gelmesidir (TCK m.22/3). Bilinçli taksirde fail tehlikeyi görmüş, ancak neticenin gerçekleşmeyeceğine güvenerek davranışını sürdürmüştür. Kırmızı ışıkta kavşağa girebileceğini düşünen ve kaza ihtimalini aklından geçirdiği hâlde “yetişirim” diyerek geçen sürücü bu yapıya örnektir.

Bilinçli taksir hâlinde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK m.22/3). Bilinçli taksirin etkisi yalnız bu artırımla sınırlı değildir: hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi, taksirle yaralamada şikâyet şartı ve TCK 22/6’daki cezasızlık hâli de bilinçli taksirde farklı işler.

4.3. Bilinçli Taksir ile Bilinçsiz Taksir Farkı: Dört Hukuki Sonuç

Bilinçli taksir ile bilinçsiz taksir arasındaki fark, neticenin öngörülmesidir; bu fark cezanın miktarını ve dört ayrı kurumun uygulanmasını değiştirir:

Sonuç	Bilinçsiz (basit) taksir	Bilinçli taksir
Cezanın miktarı	Suç tanımındaki ceza, kusura göre (TCK m.22/4)	Taksirli suçun cezası 1/3’ten 1/2’ye kadar artırılır (TCK m.22/3)
Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi	Uzun süreli hapis de diğer koşullar varsa çev­ri­le­bi­lir (TCK m.50/4)	TCK 50/4’teki imkân uygulanmaz (TCK m.50/4)
Taksirle yaralamada şikâyet	Soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır (TCK m.89/5)	Birinci fıkradaki basit yaralama dışında şikâyet aranmaz (TCK m.89/5)
Yakınını kaybeden faile ceza (TCK 22/6)	Koşullar varsa ceza verilmez	Ceza verilir, yarıdan altıda bire kadar indi­ri­le­bi­lir (TCK m.22/6)

Tablo, taksirin türünün yalnız bir artırım oranı olmadığını gösterir. Bilinçsiz taksirle yaralamada mağdurun şikâyetten vazgeçmesi soruşturmayı sona erdirebilirken, bilinçli taksirle ağır yaralamada soruşturma şikâyete bağlı değildir. Aynı biçimde bilinçsiz taksirle verilen uzun süreli hapis cezası, diğer koşullar varsa adli para cezasına çevrilebilirken bilinçli taksirde TCK 50/4 kapıyı kapatır.

5. Taksirli Suç Nedir? Taksirli Suçlar Nelerdir?

Taksirli suç, kanunun taksirle işlenmesini ayrıca cezalandırdığı suçtur. Bir fiilin taksirli suç olabilmesi için kanunun taksirli hâli açıkça düzenlemesi gerekir (TCK m.22/1). Türk Ceza Kanunu’nda bu düzenleme bazen maddenin başlığında (“Taksirle öldürme”), bazen ayrı bir fıkrada (“fiilin taksirle işlenmesi halinde”), bazen de “dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı” davranış tarifiyle yapılır. Türk Ceza Kanunu’ndaki taksirli hâller şunlardır:

Taksirli suç	Madde	Kanundaki ceza
Taksirle öldürme	TCK m.85	Bir kişinin ölümünde 2-6 yıl hapis; birden fazla ölüm veya ölümle birlikte yaralanmada 2-15 yıl hapis
Taksirle yaralama	TCK m.89	Temel hâlde 4 ay-2 yıl hapis veya adli para cezası; birden fazla kişinin yara­lan­ma­sında 9 ay-5 yıl hapis
Taksirli iflas	TCK m.162	Tacir olmanın gerek­tir­diği dikkat ve özeni gös­ter­me­ye­rek iflasa sebebiyet vermede 2 ay-1 yıl hapis
Genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması	TCK m.171	Taksirle yangına, bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmada 3 ay-1 yıl hapis
Radyasyon yayılmasına dikkat ve özen yüküm­lü­lü­ğüne aykırı olarak neden olma	TCK m.172/4	Laboratuvar veya tesisin işletilmesi sırasında, fiil önemli zarara elve­riş­liyse 6 ay-3 yıl hapis
Atom enerjisiyle taksirle patlamaya sebebiyet verme	TCK m.173/2	2-5 yıl hapis
Trafik güvenliğini taksirle tehlikeye sokma	TCK m.180	Deniz, hava veya demiryolu ulaşımında taksirle tehlikeye neden olmada 3 ay-3 yıl hapis
Çevrenin taksirle kir­le­til­mesi	TCK m.182	Adli para cezası; kalıcı etkide 2 ay-1 yıl, ağır nite­lik­lerde 1-5 yıl hapis
Zehirli madde katmanın dikkat ve özen yüküm­lü­lü­ğüne aykırı olarak işlenmesi	TCK m.185/2	3 ay-1 yıl hapis
Sağlık kurumunda çocukların karışmasına neden olma	TCK m.231/2	Özen yüküm­lü­lü­ğüne aykırı davranarak bir çocuğun başka çocukla karışmasına neden olmada 1 yıla kadar hapis
Muhafazaya teslim edilen malın özen­siz­likle kay­bol­ma­sına veya bozulmasına neden olma	TCK m.289/3	Adli para cezası
Muhafaza görev­li­si­nin özen­siz­li­ğin­den yarar­la­na­rak kaçma	TCK m.294/8	Gözaltına alınan, tutuklu veya hükümlünün, görevlinin dikkat ve özen yüküm­lü­lü­ğüne aykırı dav­ran­ma­sın­dan yarar­la­na­rak kaçmasında 6 ay-3 yıl hapis
Askerî tesislerin taksir sonucu tahribi	TCK m.307/3	1-5 yıl hapis
Savaş zamanı yüküm­lü­lük­le­ri­nin taksirle yerine geti­ril­me­mesi	TCK m.322/2	Cezanın dörtte üçüne kadarı indi­ri­le­bi­lir
Devlet güvenliğine ilişkin bilgilerin taksirle açıklanması	TCK m.329/3	6 ay-2 yıl; ikinci fıkra hâllerinde 3-8 yıl hapis
Yasaklanan bilgilerin taksirle açıklanması	TCK m.336/3	6 ay-2 yıl; ikinci fıkra hâllerinde 3-8 yıl hapis
Taksir sonucu casusluk fiillerinin işlenmesi	TCK m.338	6 ay-3 yıl; savaş sırasında 3-8 yıl hapis

Uygulamada en sık karşılaşılan taksirli suçlar taksirle öldürme ve taksirle yaralamadır; trafik kazaları, iş kazaları ve tıbbi müdahaleden doğan ölüm ve yaralanmalar bu iki maddeye göre değerlendirilir. Tıbbi müdahalede ceza sorumluluğunun yanında doğan tazminat ekseni malpraktis ve doktor hatası yazısında ayrıca anlatılmıştır. Karayolunda trafik güvenliğini bilerek tehlikeye sokma ise taksirli değil kasıtlı bir suçtur; TCK 180’deki taksirli hâl deniz, hava ve demiryolu ulaşımına ilişkindir (TCK m.180/1). Karayolundaki kasıtlı hâl trafik güvenliğini tehlikeye sokma yazısında incelenmiştir.

5.1. Taksirle Öldürme ve Taksirle Yaralama Cezası (Güncel Metin)

Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi iki yıldan altı yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır; fiil birden fazla insanın ölümüne ya da ölümle birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuşsa ceza iki yıldan on beş yıla kadar hapistir (TCK m.85).

Taksirle yaralamanın cezası 25.12.2025’te değişti. 7571 sayılı Kanun, temel hâldeki “üç aydan bir yıla” ibaresini “dört aydan iki yıla”, birden fazla kişinin yaralanması hâlindeki “altı aydan üç yıla” ibaresini “dokuz aydan beş yıla” olarak değiştirdi (7571 sayılı Kanun m.17). Bugün taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m.89/1); birden fazla kişinin yaralanmasında dokuz aydan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur (TCK m.89/4). Fiil 25.12.2025’ten önce işlenmişse eski ve yeni metin karşılaştırılır ve failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2).

Taksirle yaralama suçu başkasının vücuduna yönelir (TCK m.89/1). Kişinin yalnız kendisini yaralaması bu suçu oluşturmaz. Aynı olayda iş güvenliği yükümlülüğünü ihlal eden başka biri varsa, o kişinin taksiri kendi kusuru ölçüsünde ayrıca değerlendirilir (TCK m.22/5).

5.2. Mala Zarar Verme Taksirle İşlenebilir mi?

Mala zarar verme taksirle işlenemez. Türk Ceza Kanunu mala zarar verme suçunun taksirli hâlini düzenlemez ve taksirle işlenen fiiller yalnız kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır (TCK m.22/1). Dikkatsizlikle başkasının aracına, eşyasına veya binasına zarar veren kişi bu nedenle ceza sorumluluğu taşımaz.

Ceza sorumluluğunun olmaması, zararın tazmin edilmeyeceği anlamına gelmez. Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (Türk Borçlar Kanunu m.49/1). Hukuk sorumluluğu kasta sınırlı değildir; taksirle verilen zarar da bu kapsama girer. Tazminat talebinin nasıl ileri sürüleceği maddi ve manevi tazminat davası yazısında anlatılmıştır.

6. Taksirli Suçta Ceza Nasıl Belirlenir? Kusur ve Birden Fazla Fail

Taksirli suçta ceza failin kusuruna göre belirlenir (TCK m.22/4). Mahkeme, suç tanımındaki ceza aralığı içinde failin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılığının ağırlığını esas alır. Temel cezanın belirlenmesine ilişkin genel ölçütler ve hesap sırası TCK 61: Cezanın belirlenmesi yazısında açıklanmıştır. Bu nedenle taksirli dosyalarda bilirkişi raporundaki kusur değerlendirmesi, ceza miktarını doğrudan etkiler; rapora itirazın yolları bilirkişi raporuna itiraz yazısında anlatılmıştır.

Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda herkes kendi kusurundan sorumlu olur ve her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir (TCK m.22/5). Bir iş kazasında işveren vekili, şantiye şefi ve makine operatörü aynı ölüm neticesi nedeniyle yargılanabilir; her birinin cezası kendi yükümlülüğünü ne ölçüde ihlal ettiğine göre ayrı belirlenir. Bir failin kusurunun ağır olması diğerinin cezasını artırmaz.

Kasten işlenen bir fiilin kastedilenden daha ağır bir neticeye yol açtığı hâllerde de taksir devreye girer. Kişinin bu ağır neticeden sorumlu tutulabilmesi için netice bakımından en azından taksirle hareket etmiş olması gerekir (TCK m.23/1). Kasten yaralamanın ölümle sonuçlanması bu yapıdadır ve taksirli suç değil, neticesi sebebiyle ağırlaşmış suç olarak değerlendirilir.

7. Taksirli Suçta Hapis Cezası Paraya Çevrilir mi? Erteleme ve Diğer Sonuçlar

Taksirli suçtan verilen hapis cezası, uzun süreli de olsa, diğer koşulların varlığı hâlinde adli para cezasına çevrilebilir (TCK m.50/4). Kasıtlı suçlarda çevirme kural olarak kısa süreli hapis cezasıyla sınırlıdır (TCK m.50/1). Bu imkân bilinçli taksir hâlinde uygulanmaz (TCK m.50/4). Çevirmenin nasıl hesaplandığı adli para cezası yazısında anlatılmıştır.

Taksirli suçtan mahkûmiyetin başka sonuçları da kasıtlı suçtan farklıdır:

• Hapis cezasının ertelenmesi: Erteleme için kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması aranır (TCK m.51/1-a). Önceki taksirli suçtan mahkûmiyet bu koşulu engellemez. Erteleme koşullarının tamamı TCK 51 hapis cezasının ertelenmesi yazısındadır.
• Tekerrür: Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz (TCK m.58/4).
• Hak yoksunluğu: Kamu görevi, seçme ve seçilme gibi haklardan yoksunluk, kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucudur (TCK m.53/1). Taksirli suçta bu sonuç doğmaz. Ayrıntı TCK 53 hak yoksunluğu yazısındadır.
• Meslek yasağı ve ehliyetin geri alınması: Bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyette, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere meslek yasağına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir; süre cezanın tümüyle infazından itibaren işler (TCK m.53/6).

8. Taksirle Yaralamada Şikâyet ve Uzlaşma

Taksirli suçların tamamı şikâyete bağlı değildir; şikâyet şartı suç tipine göre belirlenir. Taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Ancak birinci fıkra kapsamına giren yaralama hariç, suç bilinçli taksirle işlenmişse şikâyet aranmaz (TCK m.89/5). Şikâyete bağlı hâlde mağdurun şikâyetten vazgeçmesinin sonuçları şikâyetten vazgeçme yazısında anlatılmıştır.

Taksirle yaralama, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır (CMK m.253/1-b-2). Bilinçli taksirle ağır yaralama gibi şikâyet aranmayan hâllerde de dosya uzlaştırmaya gönderilebilir. Uzlaşmanın işleyişi uzlaşma nedir yazısında açıklanmıştır.

Taksirle öldürmede ise TCK 85 şikâyet şartı öngörmez. Cumhuriyet savcısı suçun işlendiği izlenimini veren hâli öğrenir öğrenmez soruşturmaya başlar (CMK m.160/1). Taksirle öldürme CMK 253/1-b’deki uzlaştırma listesinde de yer almaz.

9. Taksirde Cezasızlık: Kazada Yakınını Kaybedene Ceza Verilmez mi? (TCK 22/6)

Taksirli hareketin neticesi münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından, artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez (TCK m.22/6). Kullandığı araçla yaptığı kazada eşini veya çocuğunu kaybeden sürücü, bu hükmün tipik uygulama alanıdır.

TCK 22/6 uygulanırken üç koşula bakılır. Birincisi, netice “münhasıran” failin kişisel ve ailevi durumunu etkilemiş olmalıdır; aynı kazada aile dışından bir kişi de öldü veya yaralandıysa bu koşul gerçekleşmez. İkincisi, mağduriyet artık ceza verilmesini gereksiz kılacak ağırlıkta olmalıdır; kanun bu değerlendirmeyi mahkemeye bırakır. Üçüncüsü, taksirin türü belirleyicidir: bilinçli taksir hâlinde tam cezasızlık yoktur, verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir (TCK m.22/6).

10. Taksir ile Hata ve İhmal Farkı

Taksir hata ve ihmal kavramlarıyla sık karıştırılır. Üçü farklı soruları cevaplar: taksir kusurun biçimini, ihmal davranışın biçimini, hata ise kişinin olaya ilişkin bilgisindeki eksikliği anlatır.

10.1. Hata Hâlinde Taksirli Sorumluluk

Fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kişi kasten hareket etmiş olmaz; ancak bu hata dolayısıyla taksirli sorumluluk hâli saklıdır (TCK m.30/1). Çalılığın arkasındaki hareketi av hayvanı sanarak ateş eden ve bir insanı yaralayan avcı kasten yaralamadan sorumlu tutulamaz, çünkü bir insanı hedef aldığını bilmemektedir. Hatası dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılıktan kaynaklanıyorsa taksirle yaralamadan sorumlu olabilir (TCK m.30/1, m.89).

Meşru müdafaa gibi ceza sorumluluğunu kaldıran bir nedende sınırın kast olmaksızın aşılması hâlinde de taksir hükümleri devreye girer. Fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa taksirli suç için kanunda yazılı cezanın altıda birinden üçte birine kadarı indirilerek hükmolunur (TCK m.27/1).

10.2. İhmal ile Taksir Arasındaki Fark

İhmal, yapılması gereken bir davranışın yapılmamasıdır; taksir ise neticeye yönelik kusurun biçimidir. İhmal edilen davranış kasten de taksirle de ortaya çıkabilir. Kanun, yükümlü olduğu belli bir icrai davranışı gerçekleştirmeyen kişinin kasten öldürmeden sorumlu tutulmasını, bu ihmalin icrai davranışa eşdeğer olması koşuluna bağlar (TCK m.83/1). Yükümlülüğü dikkatsizlikle yerine getirmeyen ve neticeyi öngörmeyen kişi ise taksirli suçtan sorumlu olabilir (TCK m.22/2). Bir davranışın ihmal olması tek başına taksir anlamına gelmez; kişinin neticeye yönelik iradesine ayrıca bakılır.

Taksir ile ilgili hükümlerin güncel metni mevzuat.gov.tr’deki Türk Ceza Kanunu sayfasında okunabilir.