Terk nedeniyle boşanma davası, eşlerden biri evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiğinde veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediğinde terk edilen eşin açtığı özel bir boşanma davasıdır (Türk Medeni Kanunu m.164/1). Dava için üç şey birlikte aranır: ayrılığın en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olması, ayrılığın dördüncü ayı bittikten sonra hâkim veya noter aracılığıyla eve dön ihtarı yapılması ve ihtardan sonra iki ay geçmesine rağmen eşin dönmemesi (TMK m.164). Bu yazı, eşi ortak konutu terk eden kişinin ve evden ayrılmış olup hukuki durumunu öğrenmek isteyen eşin sorularını; süre, ihtar, ispat, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı bakımından kanun maddeleriyle cevaplar.
1. Terk Nedeniyle Boşanma: Öne Çıkanlar
- Terk nedeniyle boşanma davası için ayrılığın en az altı ay sürmüş ve dava açıldığında devam ediyor olması gerekir (TMK m.164/1).
- Eve dön ihtarı ayrılığın dördüncü ayı bitmeden istenemez; ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz (TMK m.164/2).
- İhtarı hâkim veya noter yapar; ihtarı yapan merci esası incelemez ve ihtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır (TMK m.164/2).
- Eşini evden çıkmaya zorlayan veya haklı bir sebep olmadan dönüşünü engelleyen eş de terk etmiş sayılır (TMK m.164/1).
- Evi terk etmek tek başına suç değildir; kanunun açıkça suç saymadığı fiil için ceza verilemez (TCK m.2/1).
- Terk nedeniyle boşanmada mal paylaşımında pay azaltma hükmü uygulanmaz; bu hüküm zina ve hayata kast nedeniyle boşanmaya özgüdür (TMK m.236/2).
- Terk davası reddedilirse, ret kararının kesinleşmesinden bir yıl sonra ortak hayat kurulamamışsa boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4).
2. Terk Nedeniyle Boşanma Davası Nedir?
Terk nedeniyle boşanma davası, ortak konuttan ayrılan veya ortak konuta dönmeyen eşe karşı, terk edilen eşin Türk Medeni Kanunu m.164’e dayanarak açtığı boşanma davasıdır. Davayı yalnız terk edilen eş açabilir; ortak konuttan ayrılan veya dönmeyen eşin bu sebebe dayanma hakkı yoktur (TMK m.164/1).
Terk, kanunun saydığı özel boşanma sebeplerinden biridir ve genel sebepten ayrı düzenlenmiştir. Genel sebepte davacı, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsıldığını göstermelidir (TMK m.166/1). Terk nedeniyle boşanmada kanun bu koşulu aramaz; terk olgusu ve süreler ispatlanırsa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verir (TMK m.170/1). Davacı eş dilerse boşanma yerine ayrılık da isteyebilir (TMK m.167); ayrılık kararının ayrıntıları için ayrılık davası yazımıza bakabilirsiniz.
Terk nedeniyle boşanma davasının dayandığı yükümlülük, eşlerin birlikte yaşama yükümlülüğüdür: eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadır (TMK m.185/3). Eşler oturacakları konutu da birlikte seçer (TMK m.186/1). Madde metninin tamamı Türk Medeni Kanunu sayfasında okunabilir.
3. Terk Nedeniyle Boşanma Davasının Şartları
Terk nedeniyle boşanma davası; eşlerden birinin ortak konutu terk etmesi veya ortak konuta dönmemesi, bunun haklı bir sebebe dayanmaması, ayrılığın altı ay sürmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması hâlinde kabul edilir (TMK m.164). Terk sebebiyle boşanma için aranan şartlar şunlardır:
- Terk veya dönmeme: Eş, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk etmiş ya da haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemiş olmalıdır (TMK m.164/1).
- Haklı sebebin bulunmaması: Ortak konuta dönmemek haklı bir sebebe dayanıyorsa bu şart gerçekleşmez (TMK m.164/1).
- Altı aylık ayrılık: Ayrılık en az altı ay sürmüş olmalı ve dava açıldığında devam etmelidir (TMK m.164/1).
- Sonuçsuz kalan ihtar: Terk edilen eşin istemi üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtara rağmen eş, iki ay içinde ortak konuta dönmemiş olmalıdır (TMK m.164/2).
Kanun terk kurallarını eşler arasında ayrım yapmadan uygular; hüküm “eşlerden biri” diye başlar (TMK m.164/1). Aynı şartlar kadın evi terk ettiğinde de, erkek evi terk ettiğinde de geçerlidir.
3.1. Terk Etmiş Sayılan Eş: Evden Çıkaran veya Dönüşü Engelleyen
Terk nedeniyle boşanmada evden fiilen çıkan kişi her zaman terk eden taraf değildir. Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır (TMK m.164/1). Bu kural, evde kalan eşin dönüşü engelleyen davranışlarını da terk sebebinin içine alır.
Bu hükmün uygulamadaki sonucu açıktır: ortak konutun kapısını eşe kapatan, eşyalarını dışarı çıkaran veya eşini baskıyla evden uzaklaştıran eş, terk nedeniyle boşanma davasında terk eden konumuna düşebilir. Şiddet söz konusuysa 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı ve uzaklaştırma kararı ayrıca gündeme gelir.
3.2. Terk Nedeniyle Boşanmada Haklı Sebep ve Ayrı Yaşama Hakkı
Terk nedeniyle boşanmada haklı sebep, ortak konuta dönmemeyi hukuken meşru kılan durumdur ve varsa terk şartı gerçekleşmez (TMK m.164/1). Kanun, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düşen eşe, bu tehlike sürdüğü sürece ayrı yaşama hakkı tanır (TMK m.197/1).
Ayrı yaşama hakkı ile terk sebebi arasındaki bağ şöyledir: m.197’deki tehlike nedeniyle ortak konuttan ayrılan eşin dönmemesi, m.164’teki “haklı bir sebep olmadan dönmeme” olgusuyla aynı değildir. Dönmemenin haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığı her dosyada olgulara göre değerlendirilir. Kanun haklı sebeplerin listesini vermez; bu nedenle ayrılığın gerekçesi ve tarihi baştan belgelenmelidir.
4. Terk Nedeniyle Boşanmada Süreler: Altı Ay, Dört Ay ve İki Ay
Terk nedeniyle boşanmada üç ayrı süre birlikte işler ve her biri farklı bir işleme bağlıdır. Altı ay ayrılığın süresidir; dört ay ihtar isteminin en erken zamanıdır; iki ay ise ihtardan sonra dava açmadan önce beklenmesi gereken süredir (TMK m.164).
| Süre | Neye bağlı | Sonucu | Dayanak |
|---|---|---|---|
| En az altı ay | Ayrılığın süresi | Dava açıldığında ayrılık altı ayı doldurmuş ve devam ediyor olmalı | TMK m.164/1 |
| Dördüncü ayın bitmesi | İhtar istemi | Dördüncü ay bitmeden ihtar istenemez | TMK m.164/2 |
| İki ay | İhtardan sonraki bekleme | İhtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz | TMK m.164/2 |
Terk nedeniyle boşanmada ihtardan sonra beklenecek süre iki aydır; altı ay ihtarın değil, ayrılığın süresidir (TMK m.164).
4.1. Terk Nedeniyle Boşanma Süresi Nasıl Hesaplanır?
Terk nedeniyle boşanma süresi, ayrılığın başladığı günden itibaren izlenir. Önce ayrılığın dördüncü ayının bitmesi beklenir; ardından ihtar istenir; ihtardan sonra iki ay geçer ve eş dönmemişse dava açılır. Dava açıldığı gün ayrılık en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olmalıdır (TMK m.164). Bu nedenle ayrılığın başladığı tarih, dosyadaki en önemli olgulardan biridir.
Terk nedeniyle boşanma davasının kaç ay veya kaç yıl süreceğine ilişkin kanunda bir süre yoktur. Kanunun koyduğu süreler davanın açılabilmesi içindir. Yargılamanın uzunluğu tanık sayısına, ihtar belgelerinin getirtilmesine ve kanun yoluna gidilip gidilmemesine bağlıdır.
5. Terk İhtarı (Eve Dön İhtarı) Nasıl Çekilir?
Terk ihtarı, terk nedeniyle boşanma davası açmak isteyen eşin istemi üzerine hâkim veya noter tarafından terk eden eşe yapılan ve iki ay içinde ortak konuta dönme çağrısını içeren bildirimdir (TMK m.164/2). Eve dön ihtarı olmadan terk nedeniyle boşanma davası açılamaz. İhtar şu sırayla istenir:
- Zamanı bekleme: Ayrılığın dördüncü ayı bitmeden ihtar isteminde bulunulamaz (TMK m.164/2).
- Merciyi seçme: İhtar, davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hâkim veya noter tarafından yapılır (TMK m.164/2). Hâkimden istenecek ihtar aile hukukundan doğan bir iştir ve aile mahkemesinin görevindedir (4787 sayılı Kanun m.4/1).
- İçeriği belirleme: İhtarda terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiği ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçlar bildirilir (TMK m.164/2).
- Bildirim: İhtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır (TMK m.164/2).
- İki ayı bekleme: İhtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz (TMK m.164/2).
Noter aracılığıyla gönderilen bildirimlerin genel işleyişi için ihtarname nedir yazımıza bakabilirsiniz. Terk ihtarı, genel bir ihtarnameden farklı olarak içeriği kanunla belirlenmiş bir bildirimdir.
5.1. Terk İhtarının İçeriği ve Geçerliliği
Terk ihtarında bulunması gereken iki unsuru kanun sayar: iki ay içinde ortak konuta dönme gereği ve dönmemenin sonuçları hakkında uyarı (TMK m.164/2). İhtarı yapan hâkim veya noter esası incelemez; yani terkin haklı olup olmadığını ihtar aşamasında tartışmaz (TMK m.164/2). Bu değerlendirme boşanma davasında yapılır.
Kanun lafzı ihtarın biçimine ilişkin başka bir koşul saymaz. Eşini dönmeye çağırıp ortak konuta girişini engelleyen eş ise kendisi terk etmiş sayılır (TMK m.164/1).
6. Terk Nedeniyle Boşanma Davası Nasıl Açılır?
Terk nedeniyle boşanma davası, ihtardan sonraki iki aylık süre dolduktan sonra yetkili aile mahkemesine verilen dava dilekçesiyle açılır. Aile hukukundan doğan dava ve işler aile mahkemesinin görevindedir (4787 sayılı Kanun m.4/1); kanun metni 4787 sayılı Kanun sayfasındadır. Dava şu sırayla hazırlanır:
- Yetkili mahkemeyi belirleme: Dava, aşağıdaki mahkeme bölümünde sayılan yerlerden birindeki aile mahkemesinde açılır (TMK m.168).
- Vakıaları sıralama: Ayrılığın başladığı tarih, ihtarın istendiği ve yapıldığı tarih ve eşin dönmediği sıra numarası altında özetlenir (HMK m.119/1-e).
- Delilleri vakıalara bağlama: Terk olgusunun, ihtarın ve dönmemenin hangi delille ispat edileceği ayrı ayrı gösterilir (HMK m.119/1-f).
- Hukuki sebebi yazma: Dilekçede TMK m.164 gösterilir; genel sebebe de dayanılacaksa TMK m.166/1 ayrıca yazılır (HMK m.119/1-g).
- Talep sonucunu yazma: Boşanma veya ayrılık, tazminat, nafaka ve velayet istemleri açıkça belirtilir (HMK m.119/1-ğ).
Dava açıldığında hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınması, geçimi, mallarının yönetimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Dilekçenin genel yapısı için boşanma dilekçesi, sürecin bütünü için boşanma davası nasıl açılır, masraf kalemleri için boşanma davası ücreti ve masrafları yazılarımıza bakabilirsiniz. Kanun metni Hukuk Muhakemeleri Kanunu sayfasındadır.
7. Terk Nedeniyle Boşanmada İspat Yükü
Terk nedeniyle boşanmada ispat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraftadır (HMK m.190/1). Bu genel kural terk davasında iki yöne dağılır:
- Davacı eş, terk veya dönmeme olgusunu, ayrılığın altı ay sürdüğünü, ihtarın usulüne uygun istendiğini ve sonuçsuz kaldığını ispat eder; bu olgulardan boşanma hakkını çıkaran odur (HMK m.190/1, TMK m.164).
- Davalı eş, ortak konuta dönmemesinin haklı bir sebebe dayandığını ileri sürüyorsa bu olguyu ispat eder; haklı sebepten kendi lehine sonuç çıkaran odur (HMK m.190/1).
Boşanma davasında ispat kurallarına üç özel kural eklenir: hâkim, olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe onları ispatlanmış sayamaz; tarafların bu konudaki ikrarları hâkimi bağlamaz; hâkim kanıtları serbestçe takdir eder (TMK m.184/1, 3, 4). Davalı eşin “evi terk ettim” demesi tek başına yeterli değildir.
Savunma yönünden bir usul kuralı da önemlidir: süresi içinde cevap dilekçesi vermeyen davalı, dava dilekçesindeki vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128). Haklı sebep iddiası bu nedenle cevap dilekçesinde açıkça ileri sürülmelidir.
8. Terk Nedeniyle Boşanmada Evi Terk Eden Eş: Kusur, Suç ve Dava Hakkı
Evi terk eden eşin hukuki durumu, ayrılığın haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığına göre değişir. Haklı sebep olmadan ortak konuttan ayrılmak veya dönmemek terk sebebinin unsurudur (TMK m.164/1) ve boşanmanın malî sonuçlarında kusur değerlendirmesine girer (TMK m.174, m.175). Haklı sebeple ayrılan eş ise ayrı yaşama hakkını kullanmış olabilir (TMK m.197/1).
8.1. Evi Terk Etmek Suç mu?
Evi terk etmek, tek başına bir suç tipi olarak düzenlenmemiştir; kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz (TCK m.2/1). Evden ayrılan kadın da erkek de yalnız bu nedenle ceza soruşturmasının konusu olmaz. Evden ayrılmanın sonucu boşanma hukukunda, terk sebebi ve kusur değerlendirmesi üzerinden doğar.
Türk Ceza Kanunu’nda evden ayrılmayla karıştırılan, ancak ortak konuttan ayrılmaktan farklı unsurlar arayan suçlar şunlardır:
- Hamile olduğunu bildiği eşini çaresiz durumda terk eden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası alır (TCK m.233/2).
- Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi, şikâyet üzerine üç aydan iki yıla kadar hapis cezası alır (TCK m.233/1).
- Yaşı veya hastalığı dolayısıyla kendini idare edemeyecek durumdaki ve koruma yükümlülüğü altındaki bir kimseyi kendi haline terk eden kişi üç aydan iki yıla kadar hapis cezası alır (TCK m.97/1).
8.2. Evi Terk Eden Eş Boşanma Davası Açabilir mi?
Evi terk eden eş, terk nedeniyle boşanma davası açamaz; kanun bu davayı yalnız terk edilen eşe tanır (TMK m.164/1). Terk eden eş ise evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ileri sürerek genel sebebe dayanan boşanma davası açabilir; bu davayı eşlerden her biri açabilir (TMK m.166/1).
Genel sebeple açılan davada, davacının kusuru daha ağırsa davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya yine karar verilebilir (TMK m.166/2). Genel sebebin ayrıntıları için evlilik birliğinin temelinden sarsılması yazımıza bakabilirsiniz.
8.3. Kadın Evi Terk Ederse Erkek Ne Yapmalı?
Kadın evi terk ederse erkeğin, eşi evi terk eden her kişi gibi, önce dönüşü engelleyecek davranışlardan kaçınması ve kanundaki takvimi izlemesi gerekir (TMK m.164). Aynı adımlar erkek evi terk ettiğinde kadın için de geçerlidir. Eşi evi terk eden kişi için hukuki yol şu sırayla izlenir:
- Ortak konutu açık tutma: Kapıyı kapatmak veya eşyaları dışarı çıkarmak, sizi terk eden konumuna düşürebilir (TMK m.164/1).
- Ayrılığı belgeleme: Ayrılığın başladığı tarih ve koşulları, ileride ispat yükünü taşıyacak davacı eş için belgelenmelidir (HMK m.190/1).
- Geçici önlem isteme: Eşlerden biri haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınırsa diğer eş hâkimden parasal katkı, konut ve ev eşyasından yararlanma ve malların yönetimiyle ilgili önlemleri isteyebilir; ergin olmayan çocuklar için de gereken önlemler alınır (TMK m.197/3, 2 ve 4).
- İhtar isteme: Ayrılığın dördüncü ayı bittikten sonra hâkim veya noterden eve dön ihtarı istenir (TMK m.164/2).
- Dava açma: İhtardan sonra iki ay geçer ve eş dönmezse terk nedeniyle boşanma davası açılır (TMK m.164/2). Beklemek istemeyen eş genel sebebe dayanabilir (TMK m.166/1).
9. Terk Nedeniyle Boşanmada Nafaka, Tazminat ve Mal Paylaşımı
Terk nedeniyle boşanmanın malî sonuçları, diğer boşanma sebeplerindeki kurallara bağlıdır; kanun terk sebebi için ayrı bir nafaka veya tazminat kuralı koymaz. Nafaka ve tazminatta belirleyici olan tarafların kusur durumudur (TMK m.174, m.175); mal paylaşımında ise terk sebebi, pay azaltma hükmünün dışında kalır (TMK m.236/2).
9.1. Evi Terk Eden Kadın Nafaka Alabilir mi?
Evi terk eden kadın, ayrılık haklı bir sebebe dayanıyorsa dava açılmadan önce de hâkimden parasal katkıya ilişkin önlem isteyebilir (TMK m.197/2). Boşanma davası açılınca hâkim, eşlerin geçimine ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169); dava süresince ödenen bu nafakanın ayrıntıları için tedbir nafakası yazımıza bakabilirsiniz. Terk edilen eş de, diğeri haklı bir sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınıyorsa aynı parasal katkı önlemini isteyebilir (TMK m.197/3).
Boşanmadan sonraki yoksulluk nafakasında kural farklıdır: boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan malî gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir (TMK m.175). Haklı sebep olmadan evi terk eden eşin kusuru bu karşılaştırmada değerlendirilir. Kural taraflar arasında cinsiyet ayrımı yapmaz; evi terk eden erkek veya kocaya karşı nafaka isteminde de aynı koşul uygulanır (TMK m.175). Nafaka türlerinin tamamı için nafaka yazımıza bakabilirsiniz.
9.2. Terk Nedeniyle Boşanmada Tazminat
Terk nedeniyle boşanmada tazminat, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu tarafın kusurlu taraftan isteyebileceği uygun bir maddi tazminattır (TMK m.174/1). Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan uygun miktarda manevi tazminat isteyebilir (TMK m.174/2). Kanunda sabit bir tutar yoktur. Ayrıntılar için maddi ve manevi tazminat davası yazımıza bakabilirsiniz.
9.3. Terk Nedeniyle Boşanmada Mal Paylaşımı
Terk nedeniyle boşanmada mal paylaşımı, başka bir rejim seçilmemişse edinilmiş mallara katılma rejimine göre yapılır: her eş diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m.236/1). Kanun, kusurlu eşin artık değerdeki payının hakkaniyete uygun olarak azaltılması veya kaldırılması yetkisini yalnız zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada tanır (TMK m.236/2). Terk bu hükümde sayılmaz.
Bu fark, boşanma sebebinin seçiminde dikkate alınmalıdır. Aynı olayda zina da ileri sürülebiliyorsa, pay azaltma istemi yalnız o sebebe dayanıldığında gündeme gelir; ayrıntılar için zina nedeniyle boşanma ve boşanmada mal paylaşımı yazılarımıza bakabilirsiniz. Mehir gibi evlilik sırasında kararlaştırılan alacaklar ayrı bir konudur; ayrıntılar mehir senedi yazımızdadır. Velayet düzenlemesi ise boşanma sebebinden bağımsız olarak ayrıca yapılır (TMK m.182/1); ayrıntılar velayet davası yazımızdadır.
10. Terk Nedeniyle Boşanma ile Evlilik Birliğinin Sarsılması Farkı
Terk nedeniyle boşanma ile evlilik birliğinin temelinden sarsılması arasındaki temel fark, terk sebebinin belirli bir takvime ve ihtara bağlı olmasıdır. Genel sebepte bekleme süresi veya ihtar aranmaz; ortak hayatın sürdürülemeyecek derecede sarsıldığı ispatlanır (TMK m.166/1).
| Ölçüt | Terk (TMK m.164) | Evlilik birliğinin sarsılması (TMK m.166/1) |
|---|---|---|
| Davayı kim açar | Yalnız terk edilen eş | Eşlerden her biri |
| Ön koşul | Hâkim veya noter ihtarı zorunlu | İhtar aranmaz |
| Bekleme | Altı ay ayrılık, dördüncü aydan sonra ihtar, ihtardan sonra iki ay | Kanunda bekleme süresi yok |
| İspat edilen olgu | Terk, süre, sonuçsuz ihtar | Ortak hayatın çekilmez hâle gelmesi |
| Davalının itirazı | Haklı sebep savunması | Davacının kusuru daha ağırsa itiraz hakkı (m.166/2) |
Aynı dava dilekçesinde her iki sebebe de dayanılabilir; dilekçede dayanılan hukuki sebepler gösterilir (HMK m.119/1-g). Genel sebep üzerinden yürüyen dava için çekişmeli boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
11. Terk Nedeniyle Boşanma Davası Reddedilirse: Bir Yıl Sonra Boşanma
Terk nedeniyle boşanma davası reddedilirse, ret kararının kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi ve bu sürede her ne sebeple olursa olsun ortak hayatın yeniden kurulamamış olması hâlinde evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4). Bu kural yalnız terk davasına özgü değildir; boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılıp reddedilen her davada uygulanır.
Bu fıkra 14/11/2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle değiştirilmiştir; yürürlükteki süre bir yıldır (TMK m.166/4). Bir yıllık süre ayrı yaşamaya başlanan tarihten değil, reddedilen davanın kesinleştiği tarihten başlar. Bu yolun ayrıntıları için fiili ayrılık nedeniyle boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
12. Terk Nedeniyle Boşanma Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Terk nedeniyle boşanma davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile hukukundan doğan dava ve işler bu mahkemenin görevindedir (4787 sayılı Kanun m.4/1). Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Terk durumunda eşler farklı şehirlerde yaşıyorsa davacı eş bu yerlerden birini seçebilir.
Terk nedeniyle boşanma dışındaki özel sebeplerle karşılaştırma için onur kırıcı davranış nedeniyle boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Terk nedeniyle boşanma davası nedir?
Terk nedeniyle boşanma davası, eşlerden biri evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiğinde veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediğinde terk edilen eşin açtığı boşanma davasıdır (TMK m.164/1). Dava için ayrılığın en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olması, hâkim veya noter aracılığıyla yapılan ihtarın da sonuçsuz kalması gerekir.
Terk nedeniyle boşanma için kaç ay ayrı kalmak gerekir?
Terk nedeniyle boşanma davası için ayrılığın en az altı ay sürmüş ve dava açıldığında devam ediyor olması gerekir (TMK m.164/1). Bu süre içinde iki usul kuralı daha işler: dördüncü ay bitmeden ihtar istenemez, ihtardan sonra iki ay geçmeden dava açılamaz (TMK m.164/2). Üç kuralın birlikte sağlanması gerekir; biri eksikse dava bu sebeple açılamaz.
Terk ihtarı (eve dön ihtarı) nasıl çekilir?
Terk ihtarı, davaya hakkı olan eşin istemi üzerine hâkim veya noter tarafından yapılır. İhtarı yapan merci esası incelemez; terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiğini ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçları bildirir. İhtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır ve ayrılığın dördüncü ayı bitmeden istenemez (TMK m.164/2).
Evi terk etmek suç mu?
Evi terk etmek, tek başına bir suç tipi olarak düzenlenmemiştir; kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez (TCK m.2/1). Ancak hamile olduğunu bildiği eşini çaresiz durumda terk etmek (TCK m.233/2) ve aile hukukundan doğan bakım veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmemek (TCK m.233/1) ayrı suçlardır. Evden ayrılma boşanma hukukunda ise terk sebebinin unsuru olabilir.
Evi terk eden eş boşanma davası açabilir mi?
Evi terk eden eş, terk nedeniyle boşanma davası açamaz; kanun bu davayı terk edilen eşe tanır (TMK m.164/1). Terk eden eş, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı gerekçesiyle genel sebebe dayanarak dava açabilir (TMK m.166/1). Bu durumda davacının kusuru daha ağırsa davalı eşin açılan davaya itiraz hakkı vardır (TMK m.166/2).
Kadın evi terk ederse erkek ne yapmalı?
Kadın evi terk ederse erkek, ortak konuta dönüşü engelleyecek davranışlardan kaçınmalıdır; dönüşü engelleyen eş de terk etmiş sayılır (TMK m.164/1). Ayrılığın dördüncü ayı bittikten sonra noter veya hâkimden ihtar istenebilir, ihtardan iki ay sonra terk nedeniyle boşanma davası açılabilir (TMK m.164/2). Beklemeden genel sebebe dayanmak da mümkündür (TMK m.166/1). Kurallar erkek evi terk ettiğinde de aynıdır.
Evi terk eden kadın nafaka alabilir mi?
Evi terk eden kadın, birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa dava açılmadan önce de hâkimden parasal katkı önlemi isteyebilir (TMK m.197/2). Boşanma davası açılınca hâkim geçimle ilgili geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Boşanmadan sonra yoksulluk nafakası için ise nafaka isteyen tarafın kusurunun daha ağır olmaması gerekir (TMK m.175).
Terk nedeniyle boşanmada mal paylaşımı nasıl yapılır?
Terk nedeniyle boşanmada mal paylaşımı, başka rejim seçilmemişse edinilmiş mallara katılma rejimine göre yapılır ve her eş diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m.236/1). Kusurlu eşin payının azaltılması veya kaldırılması yalnız zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada öngörülmüştür (TMK m.236/2); terk sebebi bu hükümde sayılmaz.
Eşin evi terk ettiği nasıl ispatlanır?
Eşin evi terk ettiğini, bundan kendi lehine hak çıkaran davacı eş ispat eder (HMK m.190/1). Ayrılığın başlangıç tarihi, sürmesi, ihtarın istenmesi ve sonuçsuz kalması tanık, belge ve kayıtlarla gösterilebilir. Hâkim delilleri serbestçe takdir eder ve olgulara vicdanen kanaat getirmedikçe onları ispatlanmış sayamaz; tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz (TMK m.184).
1 yıl ayrı yaşayan eşler boşanabilir mi?
Bir yıl ayrı yaşamak tek başına boşanma sebebi değildir. Kanundaki bir yıllık süre, boşanma sebeplerinden biriyle açılan davanın reddine ilişkin kararın kesinleşmesinden başlar: bu tarihten başlayarak bir yıl geçmiş ve ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4).
İlgili çalışma alanı: Aile Hukuku
← Tüm makaleler