Hakaret Suçu ve Cezası: Kaç Yıl, Kaç TL? (TCK 125)

Hakaret suçu, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle o kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırmaktır. Hakaret suçunun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (Türk Ceza Kanunu m.125/1). Hakaret suçu kural olarak şikâyete tabidir, uzlaştırma kapsamında değildir ve önödeme ile sonuçlanabilir. Bu yazı, kendisine hakaret edildiği için şikâyet etmeyi düşünen kişi ile hakkında hakaret şikâyeti yapılan kişi için hazırlanmıştır; iki taraf da cezanın nasıl belirlendiğini, para cezasının TL karşılığının nasıl hesaplandığını, süreleri ve dava yolunu burada bulur.

1. Hakaret Suçu: Öne Çıkanlar

• Hakaret suçunun temel cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; mahkeme ikisinden birine hükmeder (TCK m.125/1).
• Hakaret suçunda adli para cezası, beş ile yediyüz otuz gün arasında belirlenen gün sayısının, bir gün için takdir edilen yüz ile beşyüz Türk lirası arasındaki miktarla çarpılmasıyla hesaplanır (TCK m.52/1-2).
• Hakaret suçunda şikâyet süresi öğrenmeden itibaren altı aydır ve fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73/1-2).
• Hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez; kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hariç önödeme uygulanır (CMK m.253/3; TCK m.75/6-a-2).
• Hakaret suçunda dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m.66/1-e, m.66/4).
• Hakaret suçunun temel hâlinde tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/4).
• Hakaret davası asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m.11).

2. Hakaret Suçu Nedir?

Hakaret suçu, bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına iki yoldan biriyle saldırmaktır: ona bu değerleri rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da ona sövmek (TCK m.125/1). Kanun hakaret suçunu bu iki hareketle sınırlar. Kişiyi üzen, kıran veya rahatsız eden her söz hakaret suçu değildir; sözün bu iki hareketten birini oluşturması ve onur, şeref ve saygınlığa saldırı niteliği taşıması gerekir.

Hakaret ne demek sorusunun günlük dildeki cevabı, bir kimseye ağır ve küçük düşürücü söz söylemektir. Ceza hukukundaki hakaret suçu bu anlamın yalnız bir bölümünü kapsar. Maddenin tam metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde Türk Ceza Kanunu içinde yayımlanır.

2.1. Hakaret Suçunun Unsurları

Hakaret suçunun oluşması için kanunun saydığı şu unsurların birlikte gerçekleşmesi gerekir (TCK m.125/1):

1. Hareket: Fail ya somut bir fiil veya olgu isnat etmeli ya da sövmelidir. Somut isnat, kişiye belirli bir davranış yüklemektir (“rüşvet aldı” gibi). Sövme ise somut bir olgu yüklemeden doğrudan küçük düşürücü sözle saldırmaktır.
2. Nitelik: İsnat veya sövme, kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte olmalıdır.
3. Mağdur: Saldırı belirli bir kimseye yönelmelidir. Mağdurun adı açıkça anılmasa bile, sözün niteliğinden ve mağdurun şahsına yönelik olduğundan duraksanmıyorsa mağdur belirlenmiş sayılır (TCK m.126/1).
4. Kast: Hakaret suçu kasten işlenir; kanun taksirli bir hakaret şekli öngörmez.

Bu unsurlardan biri eksikse hakaret suçu oluşmaz. Hangi somut sözlerin bu eşiği karşıladığı kanunda bir kelime listesiyle belirlenmez; her söz söylendiği bağlamla birlikte değerlendirilir. Sık sorulan sözler için: hakaret sayılmayan kelimeler.

2.2. Hakaret Suçu ve Küfür

Hakaret suçu bakımından küfür, sövme hareketinin günlük dildeki adıdır. Kanunda “küfür” adıyla ayrı bir suç yoktur; küfür niteliğindeki sözler TCK m.125/1’deki sövme hareketi kapsamında değerlendirilir ve cezası hakaret suçunun cezasıdır. Bu nedenle “küfür etmenin cezası” ile “hakaret suçunun cezası” aynı sorunun iki adıdır.

2.3. Hakaret Suçu ve Eleştiri Hakkı

Hakaret suçu, düşünceyi açıklama hakkının kullanıldığı her sert sözü kapsamaz. Herkes düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla açıklama ve yayma hakkına sahiptir; bu hürriyet başkalarının şöhret veya haklarının korunması amacıyla sınırlanabilir (Anayasa m.26). Hakkını kullanan kimseye ceza verilmez (TCK m.26/1). Eleştiri ile hakaret arasındaki sınır, sözün bir düşünceyi açıklamakla mı kaldığı, yoksa kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldıran bir isnat veya sövmeye mi dönüştüğü sorusuyla çizilir.

3. Hakaret Suçu Cezası Kaç Yıl?

Hakaret suçunun cezası, temel hâlinde üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK m.125/1). Ceza seçimliktir: mahkeme hapis cezası ile adli para cezasından birine hükmeder. Cezayı değiştiren hâller şunlardır:

Hâl	Dayanak	Ceza
Temel hâl (yüze karşı)	TCK m.125/1	Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası
Mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü ileti	TCK m.125/2	Temel hâlle aynı ceza
Gıyapta hakaret	TCK m.125/1	Ceza­lan­dı­rıl­ması için en az üç kişiyle ihtilat şartı
Kamu görevlisine görevinden dolayı	TCK m.125/3-a	Cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz
Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatleri nedeniyle	TCK m.125/3-b	Cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz
Kişinin dinine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle	TCK m.125/3-c	Cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz
Alenen işlenmesi	TCK m.125/4	Ceza altıda bir oranında artırılır
Kurul hâlinde çalışan kamu görev­li­le­rine görev­le­rin­den dolayı	TCK m.125/5	Suç kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır; zincirleme suç hükümleri uygulanır
Ölmüş bir kişinin hatırasına	TCK m.130/1	Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası; en az üç kişiyle ihtilat şartı

Nitelikli hâller hakaret suçunun alt sınırını yükseltir, üst sınırını değiştirmez. Cezanın somut dosyada bu sınırlar içinde nerede belirleneceğini mahkeme, suçun işleniş biçimi, işlendiği zaman ve yer, failin kusurunun ağırlığı ve güttüğü amaç gibi ölçütlerle takdir eder (TCK m.61/1).

3.1. Hakaret Suçu Para Cezası Kaç TL?

Hakaret suçunda adli para cezasının sabit bir TL karşılığı yoktur; tutar iki rakamın çarpımıyla hesaplanır. Mahkeme önce tam gün sayısını belirler: bu sayı beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde yediyüz otuz günden fazla olamaz. Sonra bir gün karşılığı için, kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâllerini göz önünde tutarak en az yüz ve en fazla beşyüz Türk lirası arasında bir miktar takdir eder. Ceza, gün sayısı ile bu miktarın çarpımıdır (TCK m.52/1-2).

TCK m.125, hakaret suçunun adli para cezası için ayrı bir gün aralığı göstermez; bu nedenle gün sayısı TCK m.52/1’deki genel sınırlar içinde belirlenir. Hapis cezasının üç aylık alt sınırını güne çevirip gün sayısının başlangıcı yapan bir kural TCK m.52’de yer almaz. İnternette dolaşan “hakaret cezası en az şu kadar TL” hesapları çoğunlukla böyle bir varsayıma dayanır ve madde lafzından çıkmaz.

Kararda esas alınan gün sayısı ile bir gün için takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir (TCK m.52/3). Hâkim, hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yılı geçmeyen bir ödeme süresi verebilir veya cezanın taksitle ödenmesine karar verebilir; taksit süresi iki yılı geçemez, taksit sayısı dörtten az olamaz ve ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilir (TCK m.52/4). Bir gün karşılığı miktarın alt ve üst sınırı 7499 sayılı Kanunla 2024’te yükseltilmiştir; daha eski tarihli kaynaklardaki daha düşük aralıklar yürürlükte değildir. Ayrıntı: adli para cezası nedir.

3.2. Hakaret Suçunda Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve HAGB

Hakaret suçunda mahkeme doğrudan adli para cezasına hükmetmek yerine hapis cezasını seçerse, bu hapis cezası artık adli para cezasına çevrilemez. Kanun, suç tanımında hapis ile adli para cezasının seçenek olarak öngörüldüğü hâllerde hapse hükmedilmişse bu cezanın adli para cezasına çevrilmeyeceğini açıkça düzenler (TCK m.50/2). Hakaret suçu bu türden bir suç olduğu için “hapis cezası sonradan paraya çevrilir” beklentisi hakarette karşılık bulmaz.

Hükmedilen hapis cezası bir yıl veya daha azsa kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m.49/2) ve adli para cezası dışındaki seçenek yaptırımlardan birine çevrilebilir: zararın tamamen giderilmesi, belirli yerlere gitmekten yasaklanma veya gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılma bunlardandır (TCK m.50/1-b, d, f). Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş kişinin otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az süreli hapis cezası seçenek yaptırımlardan birine çevrilir (TCK m.50/3).

İki yıl veya daha az süreli hapis cezası ertelenebilir. Bunun için kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve mahkemede tekrar suç işlemeyeceği kanaatinin oluşması gerekir (TCK m.51/1). Ayrıntı: hapis cezasının ertelenmesi.

Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına da karar verebilir (CMK m.231/5). Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması, yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varılması ve suçla mağdura veya kamuya verilen zararın tamamen giderilmesi gerekir; sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur (CMK m.231/6, m.231/8). HAGB verilen hükümdeki hapis cezası ayrıca ertelenemez ve kısa süreliyse seçenek yaptırıma çevrilemez (CMK m.231/7). Ayrıntı: HAGB nedir.

3.3. Hakaret Suçunda Basit Yargılama Usulü

Hakaret suçunun temel hâlinde asliye ceza mahkemesi, iddianamenin kabulünden sonra basit yargılama usulünü uygulayabilir; bu usul adli para cezasını ve üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda açıktır (CMK m.251/1). Bu usulde iddianame sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebliğ edilir ve beyan ile savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmeleri istenir (CMK m.251/2). Mahkeme duruşma yapmadan hüküm kurabilir; mahkûmiyet kararı verilirse sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (CMK m.251/3). Ayrıntı: basit yargılama usulü.

3.4. Hakaret Suçundan Tutuklama Olur mu?

Hakaret suçunun temel hâlinde tutuklama kararı verilemez. Kanun, sadece adli para cezası gerektiren suçlarda ve vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklamayı yasaklar (CMK m.100/4). Hakaretin temel hâlindeki hapis cezasının üst sınırı iki yıldır (TCK m.125/1). Ayrıntı: tutuklama nedir.

4. Hakaret Suçu Şikâyete Tabi mi?

Hakaret suçu şikâyete tabidir; tek istisna kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakarettir. Kanun, bu hâl dışında hakaret suçunun soruşturulmasını ve kovuşturulmasını mağdurun şikâyetine bağlar (TCK m.131/1). Mağdur şikâyet etmeden önce ölürse veya suç ölmüş bir kişinin hatırasına karşı işlenmişse, ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eşi veya kardeşleri şikâyette bulunabilir (TCK m.131/2).

4.1. Hakaret Suçu Şikâyet Süresi: 6 Ay ve 2 Yıllık Tavan

Hakaret suçunda şikâyet süresi altı aydır ve bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar (TCK m.73/1-2). Süre içinde şikâyet edilmezse soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.

Hakaret suçuna özgü ikinci bir süre daha vardır: şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m.73/2). Bu cümle 7531 sayılı Kanunla eklenmiştir. Sonuç olarak hakarette iki süre birlikte işler:

• Altı ay: fiili ve faili öğrendiğiniz günden itibaren.
• İki yıl: fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren, öğrenme tarihinden bağımsız olarak.

Hakareti fiilden üç yıl sonra öğrenen kişinin şikâyet hakkı bu nedenle kalmaz. İki yıllık tavan, yürürlüğe girdiği tarihte soruşturma veya kovuşturma evresine geçilmiş dosyalara uygulanmaz (CMK geçici m.7/1). Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret şikâyete bağlı olmadığı için bu sürelerin hiçbiri o hâlde uygulanmaz.

Şikâyet hakkı olan birkaç kişiden biri altı aylık süreyi kaçırırsa diğerlerinin şikâyet hakkı düşmez (TCK m.73/3).

4.2. Hakaret Suçunda Şikâyetten Vazgeçme

Hakaret suçunda şikâyetten vazgeçme, kural olarak davayı düşürür; hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz (TCK m.73/4). İştirak hâlinde işlenen hakarette sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar (TCK m.73/5). Vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK m.73/6).

Şikâyetten vazgeçen kişi vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa artık hukuk mahkemesinde tazminat davası açamaz (TCK m.73/7). Kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette suç şikâyete bağlı olmadığından şikâyetten vazgeçmek davayı düşürmez. Ayrıntı: şikâyetten vazgeçme.

5. Hakaret Suçunda Önödeme: Uzlaştırma Yok

Hakaret suçunda uzlaştırma yoluna gidilemez; soruşturması şikâyete bağlı olsa bile kanun hakareti uzlaştırma dışında bırakır (Ceza Muhakemesi Kanunu m.253/3). Hakaret suçu bunun yerine önödeme kapsamındadır: kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret hariç, önödeme hükümleri hakaret suçunda uygulanır (TCK m.75/6-a-2). Bu bent 7531 sayılı Kanunla eklenmiş ve 7571 sayılı Kanunla bugünkü biçimini almıştır.

Önödemede fail, Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebliğ üzerine belirlenen miktarı soruşturma giderleriyle birlikte on gün içinde öderse hakkında kamu davası açılmaz. Fail on gün içinde talep ederse miktarın birer ay arayla üç eşit taksitle ödenmesine savcı karar verir; taksitler süresinde ödenmezse önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir (TCK m.75/1). Savcılık önödeme işlemi yapmadan dava açmışsa, mahkemenin bildirimi üzerine aynı imkân kovuşturmada da kullanılır ve ödeme hâlinde kamu davası düşer (TCK m.75/2-3). Hakaret suçunun beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde fail hakkında aynı suçtan dolayı önödeme hükümleri uygulanmaz (TCK m.75/6).

5.1. Hakaret Suçunda Önödeme Miktarı

Hakaret suçunda önödeme miktarı dosyaya göre savcılıkça belirlenir ve tebligatta yazılır. Kanun miktarın hesabı için üç ölçüt koyar: adli para cezası maktu değilse aşağı sınırı, hapis cezasının aşağı sınırının her günü için yüz Türk lirası üzerinden bulunacak miktar ve iki cezanın birlikte öngörüldüğü hâlde ikisinin toplamı (TCK m.75/1-a, b, c). Hapis ile adli para cezasından yalnız birinin uygulanabileceği hâllerde miktarın adli para cezası esas alınarak belirleneceğini söyleyen kural ise, lafzen yukarı sınırı altı ayı aşmayan hapis cezası öngören suçlar içindir (TCK m.75/4).

Hakaret suçunun hapis cezasının yukarı sınırı iki yıldır (TCK m.125/1). Bu nedenle m.75/4 hakarete lafzen uymaz ve TCK m.75/6 hakaret için hangi bendin esas alınacağını ayrıca göstermez. Bu soruyu kanun lafzı açık bırakır; tek bir “hakaret önödeme tutarı” rakamı bu yüzden kanundan okunamaz. Ödenecek kesin tutar için esas alınacak belge savcılığın önödeme tebliğidir. Ayrıntı: önödeme nedir.

5.2. Hakaret Suçunda Önödeme Değişikliği ve Derdest Dosyalar

Hakaret suçunun uzlaştırmadan çıkarılıp önödemeye alınması, önceki dönemde işlenmiş fiilleri de etkileyebilir. Suçun işlendiği zaman yürürlükte olan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanun farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır (TCK m.7/2). Önödemeye ilişkin değişikliğin derdest dosyalardaki uygulamasını sınırlayan geçiş hükmü yürürlükte değildir; madde metninde bu fıkranın yerinde yalnız iptal kaydı bulunur (CMK geçici m.7/2). Eski kaynaklarda hakaret için “uzlaştırma teklifi” anlatılıyorsa, bu anlatım bugünkü kanunu yansıtmaz. Uzlaştırmanın hangi suçlarda uygulandığı için: uzlaşma nedir.

6. Hakaret Suçu Zamanaşımı

Hakaret suçunda dava zamanaşımı sekiz yıldır. Zamanaşımı süresi suçun kanunda yazılı cezasının yukarı sınırına göre belirlenir ve seçimlik cezaları gerektiren suçlarda hapis cezası esas alınır (TCK m.66/4). Hakaretin hapis cezasının üst sınırı iki yıldır; beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda kamu davası sekiz yıl geçmesiyle düşer (TCK m.66/1-e). Nitelikli hâller yalnız alt sınırı yükselttiği için süreyi değiştirmez.

Dava zamanaşımı ile şikâyet süresi farklı iki süredir. Şikâyet süresi mağdurun şikâyet hakkını sınırlar; dava zamanaşımı ise devletin kovuşturma yapabileceği süreyi sınırlar. Ayrıntı: dava zamanaşımı.

7. Hakaret Davası Nasıl Açılır?

Hakaret davası, mağdurun Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa şikâyette bulunmasıyla başlar; kamu davasını mağdur değil, Cumhuriyet savcısı açar (CMK m.170/1). Şikâyet yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m.158/1, m.158/5). İzlenen sıra şöyledir:

1. Delilleri koruyun. Mesaj kaydı, ekran görüntüsü, ses kaydı ve tanık bilgisi toplanır. Sosyal medya paylaşımı silinebileceği için bağlantı adresi ve tarih birlikte kayda alınır.
2. Şikâyeti süresinde yapın. Şikâyet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde ve fiilden itibaren iki yıl dolmadan yapılır (TCK m.73/1-2). Dilekçede olayın tarihi, yeri, söylenen sözler birebir, tanıklar ve deliller belirtilir. Biçim için: şikâyet dilekçesi örneği.
3. Soruşturma evresi. Cumhuriyet savcısı şikâyeti öğrenince kamu davası açmaya yer olup olmadığına karar vermek için işin gerçeğini araştırır (CMK m.160/1). Suç önödeme kapsamındaysa savcılık önödeme tebliğinde bulunur; ödeme yapılırsa kamu davası açılmaz (TCK m.75/1).
4. İddianame ve kovuşturma. Önödeme yapılmaz ve toplanan deliller yeterli şüphe oluşturursa savcı iddianame düzenler (CMK m.170/2). Dava asliye ceza mahkemesinde görülür (5235 sayılı Kanun m.11).
5. Davaya katılma. Mağdur, ilk derece mahkemesindeki kovuşturmanın her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduğunu bildirerek kamu davasına katılabilir (CMK m.237/1).
6. Tazminat ayrı yoldur. Manevi tazminat, asliye hukuk mahkemesinde açılacak ayrı bir davada istenir (HMK m.2/1).

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun tam metni Mevzuat Bilgi Sistemi’nde Ceza Muhakemesi Kanunu içinde yayımlanır.

7.1. Hakaret Davası Hangi Mahkemede Görülür?

Hakaret davası asliye ceza mahkemesinde görülür. Ağır ceza mahkemesinin görevi sayma yoluyla belirlenmiştir: yağma, irtikâp, resmî belgede sahtecilik, hileli iflas, belirli bölümlerdeki suçlar ve on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar bu sayımdadır (5235 sayılı Kanun m.12). Hakaret bu sayımda yer almaz. Sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemelerinin görevi dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemeleri bakar (5235 sayılı Kanun m.11). Ayrıntı: asliye ceza mahkemesi.

8. Hakkımda Hakaret Davası Açılmış: Ne Yapmalıyım?

Hakkında hakaret şikâyeti yapılan kişi için ilk iş, dosyanın hangi evrede olduğunu öğrenmektir; çünkü önödeme, basit yargılama ve savunma imkânlarının her biri belirli bir evreye bağlıdır. Soruşturma evresinde suç şüphesi altındaki kişi şüphelidir; kovuşturmanın başlamasından itibaren ise sanık sıfatını taşır (CMK m.2/1-a, b). İfade çağrısı için: ifadeye çağrıldım.

Hakaret suçunda şüpheliye uzlaştırma teklifi gelmez; kanun hakarette uzlaştırmayı yasaklar (CMK m.253/3). Dosya kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret değilse gelebilecek teklif önödemedir ve süre tebliğden itibaren on gündür (TCK m.75/1). Savcılık önödeme işlemi yapmadan dava açmışsa önödeme imkânı mahkeme aşamasında da kullanılabilir (TCK m.75/2-3).

Savunma bakımından kanunun hakarete özgü düzenlemeleri şunlardır:

• Karşılıklı hakaret veya haksız fiile tepki: Mahkeme cezayı üçte birine kadar indirebilir veya ceza vermekten vazgeçebilir; kasten yaralamaya tepki olarak işlenen hakarette ceza verilmez (TCK m.129).
• İsnadın ispatı: İsnat edilen ve suç oluşturan fiil ispat edilirse ceza verilmez (TCK m.127/1).
• İddia ve savunma dokunulmazlığı: Yargı mercileri veya idari makamlar önündeki başvuru, iddia ve savunmalarda gerçek ve somut vakıalara dayanan ve uyuşmazlıkla bağlantılı isnatlara ceza verilmez (TCK m.128/1).
• Şikâyet süresi: Şikâyet altı aylık süreden veya fiilden itibaren iki yıllık tavandan sonra yapılmışsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (TCK m.73/1-2).

Hakaret suçunun temel hâlinde tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/4). Basit yargılama usulü uygulanırsa iddianamenin tebliğinden itibaren iki hafta içinde yazılı savunma verilir (CMK m.251/2).

9. Hakaret Suçunda Karşılıklı Hakaret ve Haksız Fiile Tepki (TCK 129)

Hakaret suçunda karşılıklı hakaret hâlinde mahkeme, olayın mahiyetine göre taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek cezayı üçte birine kadar indirebilir ya da ceza vermekten vazgeçebilir (TCK m.129/3). Genel haksız tahrik hükmü yalnız cezanın indirilmesini öngörür ve failin haksız fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında olmasını arar (TCK m.29/1); hakarete özgü bu düzenleme ise ceza vermekten tamamen vazgeçme imkânı da tanır. Sonuçlar üç ayrı hâlde farklıdır:

• Haksız bir fiile tepki olarak hakaret: Ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir (TCK m.129/1).
• Kasten yaralamaya tepki olarak hakaret: Kişiye ceza verilmez; bu bir takdir değil, kanunun emridir (TCK m.129/2).
• Karşılıklı hakaret: Taraflardan biri veya ikisi hakkında ceza indirilebilir veya hiç verilmeyebilir (TCK m.129/3).

Karşılıklı hakaret düzenlemesinin uygulanması için karşı tarafın sözünün de hakaret suçunu oluşturması gerekir; karşı tarafın davranışı hakaret değil de başka bir haksız fiil ise m.129/1 gündeme gelir. Genel haksız tahrik indirimi için: haksız tahrik indirimi.

10. Hakaret Suçunda İsnadın İspatı (TCK 127)

Hakaret suçunda isnat edilen ve suç oluşturan fiil ispat edilmişse kişiye ceza verilmez (TCK m.127/1). Hakaret edilen kişi hakkında bu suçtan kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı verilmişse isnat ispatlanmış sayılır. Bunun dışındaki hâllerde ispat isteminin kabulü, isnat olunan fiilin doğru olup olmadığının anlaşılmasında kamu yararı bulunmasına veya şikâyetçinin ispata razı olmasına bağlıdır.

İspat hakkının bir sınırı vardır: ispat edilmiş bir fiilden söz edilerek kişiye hakaret edilirse ceza verilir (TCK m.127/2). Yani doğru bir olguyu aktarmak ile o olguyu kullanarak kişiye sövmek ayrı sonuç doğurur.

11. Hakaret Suçunda İddia ve Savunma Dokunulmazlığı (TCK 128)

Hakaret suçu, mahkemeye veya idareye sunulan dilekçedeki ve savunmadaki her ağır ifade için oluşmaz. Yargı mercileri veya idari makamlar nezdinde yapılan yazılı veya sözlü başvuru, iddia ve savunmalar kapsamında kişilerle ilgili somut isnatlarda ya da olumsuz değerlendirmelerde bulunulması hâlinde ceza verilmez (TCK m.128/1). Korumanın iki şartı birlikte aranır:

1. İsnat ve değerlendirmeler gerçek ve somut vakıalara dayanmalıdır.
2. İsnat ve değerlendirmeler uyuşmazlıkla bağlantılı olmalıdır.

Davayla ilgisi olmayan ve hiçbir olguya dayanmayan sövme niteliğindeki ifadeler bu iki şartı karşılamaz ve korumanın dışında kalır.

12. Hakaret Suçunda Gıyapta Hakaret ve İleti Yoluyla Hakaret

Hakaret suçu mağdurun yüzüne karşı işlenebileceği gibi gıyabında da işlenebilir; ancak gıyapta hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat edilerek işlenmesi gerekir (TCK m.125/1). Mağdurun bulunmadığı bir ortamda tek bir kişiye söylenen söz bu şartı karşılamaz.

Hakaret mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenirse temel hâldeki cezaya hükmolunur (TCK m.125/2). Telefon görüşmesi, sesli mesaj, SMS, WhatsApp mesajı, e-posta ve doğrudan mesaj bu kapsamdadır; bu hâlde gıyaptaki üç kişi şartı aranmaz, çünkü söz mağdura doğrudan yöneltilmiştir.

Hakaret alenen işlenirse ceza altıda bir oranında artırılır (TCK m.125/4). Sosyal medyada herkese açık paylaşım, yorum ve etiketleme gibi durumlar için: sosyal medyada hakaret suçu.

13. Hakaret Suçunda Kamu Görevlisine Hakaret

Hakaret suçunun kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesi nitelikli hâldir ve cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz (TCK m.125/3-a). Bu hâl, hakaret suçunun diğer hâllerinden dört noktada ayrılır:

• Şikâyet aranmaz: Soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlı değildir; savcılık resen harekete geçer (TCK m.131/1).
• Şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez: Suç şikâyete bağlı olmadığından TCK m.73/4 uygulanmaz.
• Önödeme yoktur: Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret önödeme kapsamı dışında bırakılmıştır (TCK m.75/6-a-2).
• Uzlaştırma yoktur: Hakaret suçunun hiçbir hâlinde uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m.253/3).

Kanun “görevinden dolayı” bağı arar. Kamu görevlisine, görevle ilgisi olmayan kişisel bir sebeple söylenen sözlerde nitelikli hâl değil, temel hâl uygulanır. Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilirse suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır ve zincirleme suç hükümleri uygulanır (TCK m.125/5).

Öğretmene ve sağlık personeline görevleri sebebiyle hakarette ceza ayrıca yarı oranında artırılır ve hapis cezası ertelenemez (Öğretmenlik Mesleği Kanunu m.33/1; Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek m.12). Ceza, paraya çevirme, HAGB, tutuklama ve memuriyet etkisi ayrı yazıda: kamu görevlisine hakaret suçu.

13.1. Cumhurbaşkanına Hakaret Ayrı Bir Suçtur

Hakaretin muhatabı Cumhurbaşkanı ise TCK m.125 değil, TCK m.299 uygulanır. Bu suçun cezası bir yıldan dört yıla kadar hapistir, adli para cezası seçeneği yoktur; suç alenen işlenirse ceza altıda bir oranında artırılır ve kovuşturma yapılması Adalet Bakanının iznine bağlıdır (TCK m.299/1-3). Ayrıntı: Cumhurbaşkanına hakaret suçu.

14. Hakaret Suçu Sicile İşler mi?

Hakaret suçu nedeniyle verilen kararın adli sicile işlenip işlenmeyeceği, kararın türüne bağlıdır:

Karar	Kayıt	Dayanak
Kesinleşmiş mahkûmiyet (hapis veya adli para cezası)	Adli sicile kaydedilir	5352 sayılı Kanun m.4/1
Hükmün açık­lan­ma­sı­nın geri bırakılması	Adli sicile değil, bu kararlara mahsus ayrı sisteme	CMK m.231/13
Önödeme üzerine kovuş­tur­maya yer olmadığı veya düşme	Adli sicile değil, bunlara mahsus ayrı sisteme	TCK m.75/7

Ayrı sistemlere yapılan kayıtlar yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenirse kullanılabilir (CMK m.231/13; TCK m.75/7). Adli sicildeki bilgiler cezanın infazının tamamlanması, mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla kaldıran şikâyetten vazgeçme, ceza zamanaşımının dolması veya genel af hâlinde silinerek arşiv kaydına alınır (5352 sayılı Kanun m.9/1). Ayrıntı: adli sicil kaydı nasıl silinir.

15. Hakaret ile İftira Arasındaki Fark

Hakaret suçu ile iftira suçu, sözün kime yöneltildiği ve neyi isnat ettiği bakımından ayrılır. Hakaret, kişinin onur, şeref ve saygınlığına somut isnat veya sövmeyle saldırmaktır (TCK m.125/1). İftira ise işlemediğini bildiği bir kimseye, hakkında soruşturma başlatılmasını sağlamak için yetkili makamlara ihbar veya şikâyetle ya da basın ve yayın yoluyla hukuka aykırı bir fiil isnat etmektir (TCK m.267/1).

	Hakaret (TCK 125)	İftira (TCK 267)
Fiil	Somut fiil veya olgu isnadı ya da sövme	İşlenmediği bilinen hukuka aykırı fiili isnat
Sözün muhatabı	Mağdur veya çevresi	Yetkili makam, basın ve yayın
Şikâyet	Kural olarak şikâyete tabi (TCK m.131/1)	Şikâyete bağlı değil
Temel ceza	Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası	Bir yıldan dört yıla kadar hapis

“Bu adam hırsız” cümlesi komşulara söylenirse hakaret, işlenmediği bilinerek savcılığa bildirilirse iftira gündeme gelir. Ayrıntı: iftira suçu ve cezası.

16. Hakaret Nedeniyle Tazminat

Hakaret nedeniyle tazminat, ceza davasından ayrı bir hukuk davasında istenir. Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir; hâkim bunun yerine veya buna ek olarak saldırıyı kınayan bir karar verip yayımlanmasına da hükmedebilir (Türk Borçlar Kanunu m.58). Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.49).

Şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2/1). Tazminatın tutarı kanunda sabit bir rakamla belirlenmez; ölçütler için: manevi tazminat miktarı nasıl belirlenir.

17. Hakaret Suçu Süreler ve Rakamlar Tablosu

Konu	Kural	Dayanak
Temel ceza	Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası	TCK m.125/1
Nitelikli hâlde alt sınır	Bir yıldan az olamaz	TCK m.125/3
Aleniyet	Ceza altıda bir oranında artırılır	TCK m.125/4
Adli para cezası gün sayısı	Beş günden az, yediyüz otuz günden fazla olamaz	TCK m.52/1
Bir gün karşılığı miktar	Yüz ile beşyüz Türk lirası arası	TCK m.52/2
Şikâyet süresi	Altı ay (öğrenmeden itibaren)	TCK m.73/1-2
Şikâyette mutlak tavan	İki yıl (fiil tarihinden itibaren)	TCK m.73/2
Şikâyet aranmayan hâl	Kamu görevlisine görevinden dolayı	TCK m.131/1
Uzlaştırma	Uygulanmaz	CMK m.253/3
Önödeme	Uygulanır (m.125/3-a hariç); ödeme süresi on gün	TCK m.75/1, m.75/6-a-2
Dava zamanaşımı	Sekiz yıl	TCK m.66/1-e, m.66/4
Tutuklama	Temel hâlde verilemez	CMK m.100/4
Görevli mahkeme	Asliye ceza mahkemesi	5235 sayılı Kanun m.11

Tehdit ve hakaretin aynı olayda birlikte işlendiği durumlar için: tehdit suçu ve cezası.