İlamsız Takip Nedir? İcra Takibi, Ödeme Emri ve İtiraz

İlamsız takip, elinde mahkeme kararı (ilam) bulunmayan alacaklının para veya teminat alacağı için doğrudan icra dairesine başvurarak başlattığı icra takibidir (İİK m.42). İlamsız icra takibinde borçluya ödeme emri tebliğ edilir. Borçlu yedi gün içinde ya borcu öder ya da icra dairesine itiraz eder; süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (İİK m.62 · m.66). İtiraz üzerine alacaklı, takibi sürdürebilmek için icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını ya da genel mahkemeden itirazın iptalini istemek zorundadır (İİK m.67 · m.68).

Bu yazıda ilamsız takibin ne olduğunu, ilamlı takipten farkını, ilamsız icra takibinin nasıl başlatıldığını, ilamsız takiplerde ödeme emrinin (Örnek 7) içeriğini ve nasıl ödeneceğini, itirazın süresini ve yerini, süre kaçırıldığında gecikmiş itiraz ile usulsüz tebligat şikâyeti arasındaki farkı ve alacaklının başvurabileceği yolları İcra ve İflas Kanunu hükümleriyle açıklıyoruz.

1. İlamsız Takip Nedir?

İlamsız takip, alacaklının alacağını önce mahkemede ispat etmeden cebri icra yoluna başvurabilmesidir. Bir paranın ödenmesine veya bir teminatın verilmesine dair cebri icra takip talebiyle başlar ve haciz yoluyla, rehnin paraya çevrilmesi yoluyla veya iflas yoluyla yürür (İİK m.42). Uygulamada “ilamsız icra takibi” denildiğinde çoğunlukla genel haciz yoluyla yapılan takip kastedilir; bu yazı da bu yolu esas alır.

İlamsız takip her alacak için kullanılamaz. Yabancı devlet aleyhine ilamsız takip yoluna başvurulamaz; idari yargının görev alanına giren konularda da ilamsız takip yapılamaz (İİK m.42). İlamsız takibin sonucunu belirleyen şey, borçlunun ödeme emrine itiraz edip etmemesidir: itiraz edilmezse takip kesinleşir, itiraz edilirse durur.

1.1. İlamsız Takip ile İlamlı Takip Arasındaki Fark

İlamsız takip ile ilamlı takip, alacaklının elindeki belgeye göre ayrılır. Elinde mahkeme ilamı bulunan alacaklı ilamlı takip yapar ve borçluya ödeme emri yerine icra emri tebliğ edilir. İcra emri, borcun yedi gün içinde ödenmesini, bu süre içinde icra mahkemesinden veya kanun yolu mahkemesinden icranın geri bırakılmasına dair bir karar getirilmedikçe cebri icraya devam edileceğini bildirir (İİK m.32). İlamlı takipte borçlu, borcun zamanaşımına uğradığını, itfa edildiğini veya kendisine süre verildiğini yedi gün içinde icra mahkemesine bildirebilir (İİK m.33).

	İlamsız takip	İlamlı takip
Alacaklının elindeki belge	İlam yok; senet, sözleşme veya borcun sebebi	Mahkeme ilamı veya ilam niteliğinde belge
Borçluya gönderilen	Ödeme emri	İcra emri
Borçlunun başvurusu	İcra dairesine itiraz, yedi gün	İcra mahkemesine başvuru, yedi gün
Başvurunun etkisi	Süresinde itiraz takibi ken­di­li­ğin­den durdurur	Takip, icranın geri bırakılması kararı geti­ril­me­dikçe sürer
Dayanak	İİK m.60 · m.62 · m.66	İİK m.32 · m.33

2. İlamsız İcra Takibi Nasıl Başlatılır?

İlamsız icra takibi, alacaklının icra dairesine takip talebinde bulunmasıyla başlar. Takip talebi icra dairesine yazılı veya sözlü olarak ya da elektronik ortamda yapılır (İİK m.58). Talepte şu bilgiler gösterilir:

• Alacaklının ve varsa kanuni temsilcisi ile vekilinin adı, soyadı, kimlik veya vergi numarası, yerleşim yeri ve ödemenin yapılacağı banka hesap bilgileri.
• Borçlunun ve varsa kanuni temsilcisinin adı, soyadı, alacaklı tarafından biliniyorsa kimlik veya vergi numarası ve yerleşim yeri.
• Alacağın veya istenen teminatın Türk parasıyla tutarı, faizli alacaklarda faizin miktarı ve işlemeye başladığı gün; alacak yabancı para ise hangi tarihteki kur üzerinden talep edildiği.
• Senet, senet yoksa borcun sebebi.
• Takip yollarından hangisinin seçildiği.

İlamsız icra takibinde alacak bir belgeye dayanıyorsa, belgenin aslının veya alacaklı ya da temsilcisi tarafından onaylanmış, borçlu sayısından bir fazla örneğinin takip talebi anında icra dairesine verilmesi zorunludur (İİK m.58). Alacaklıya takip talebinde bulunduğuna, verdiği belgelere ve masraflara dair ücretsiz bir makbuz verilir (aynı madde).

2.1. İlamsız Takipte Yetkili İcra Dairesi

İlamsız takipte yetkili icra dairesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun yetki kuralları kıyas yoluyla uygulanarak belirlenir; ayrıca takibe esas olan sözleşmenin yapıldığı yerin icra dairesi de takibe yetkilidir (İİK m.50). Borçlu yetkiye itiraz edecekse bunu esas hakkındaki itirazla birlikte yapmalıdır; icra mahkemesi önce yetki meselesini inceler ve kesin olarak karara bağlar (aynı madde). Yetki itirazını ayrıca ve sonradan ileri sürmek mümkün değildir.

3. İlamsız Takiplerde Ödeme Emri

İlamsız takiplerde ödeme emri, takibin borçluya yönelen ilk işlemidir. İcra müdürü, takip talebinin Kanunda öngörülen şartları içerdiğine karar verirse ödeme emri düzenler (İİK m.60). Ödeme emri takip talebinden itibaren en geç üç gün içinde borçluya tebliğe gönderilir; takip belgeye dayanıyorsa belgenin onaylı bir örneği ödeme emrine eklenir (İİK m.61).

İlamsız takiplerde ödeme emri Kanunda sayılan şu ihtarları içerir (İİK m.60):

• Borcun ve masrafların yedi gün içinde icra dairesine ait ödeme emrinde yazılı banka hesabına ödenmesi; borç teminat verilmesi ise teminatın bu süre içinde gösterilmesi.
• Takibin dayandığı senet altındaki imza borçluya ait değilse bunun yine yedi gün içinde ayrıca ve açıkça bildirilmesi, aksi hâlde senedin borçludan çıkmış sayılacağı.
• Borcun tamamına veya bir kısmına ya da alacaklının takip hakkına ilişkin bir itiraz varsa bunun da aynı süre içinde bildirilmesi.
• İtiraz edilmezse yedi gün içinde mal beyanında bulunulması, bulunulmazsa hapisle tazyik edileceği.
• Borç ödenmez veya itiraz edilmezse cebri icraya devam edileceği.

Ödeme emri iki nüsha olarak düzenlenir; biri borçluya gönderilir, diğeri icra dosyasına konur ve nüshalar arasında fark varsa borçludaki nüsha geçerli sayılır (İİK m.60).

3.1. İlamsız Takiplerde Ödeme Emri Örnek 7 Ne Demek?

İlamsız takiplerde ödeme emri “Örnek 7”, bu takipte kullanılması zorunlu ödeme emri formunun numarasıdır. İcra ve İflas Kanunu Yönetmeliği, icra işleri için kullanılması zorunlu basılı kâğıtları sayarken ilamsız takipte ödeme emrini “Örnek No.7” olarak gösterir (İcra ve İflas Kanunu Yönetmeliği m.19). Aynı listede kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte ödeme emri “Örnek No.10” olarak yer alır.

Ödeme emrinin form numarası borçlu için önemlidir, çünkü hangi takip yolunda olduğunu gösterir. Örnek 7 ödeme emri alan borçlu genel haciz yoluyla ilamsız takiptedir; itiraz süresi yedi gündür ve itiraz icra dairesine yapılır. Örnek 10 ödeme emri alan borçlu ise kambiyo senetlerine özgü takiptedir; süre beş gündür ve başvuru icra mahkemesine yapılır (İİK m.62 · m.168).

3.2. İlamsız Takiplerde Ödeme Emri Nasıl Ödenir?

İlamsız takiplerde ödeme emri, borç ve masrafların ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde ödeme emrinde yazılı olan icra dairesine ait banka hesabına yatırılmasıyla ödenir (İİK m.60). İcra ve İflas Kanunu Yönetmeliği de ödeme emrinin, borcun ve takip giderlerinin yedi gün içinde ödeme emrini gönderen icra dairesine ait banka hesabına yatırılması ihtarını içereceğini düzenler (İcra ve İflas Kanunu Yönetmeliği m.29). Ödeme alacaklının kendi hesabına değil, icra dairesinin hesabına yapılır. Borç ödendikten sonra dosyanın kapatılması icra dosyası kapatma yazımızda açıklanmıştır.

4. İlamsız Takibe İtiraz: Süre, Yer ve Şekil

İlamsız takibe itiraz, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçe ile veya sözlü olarak icra dairesine bildirilir (İİK m.62). İtirazın muhatabı icra mahkemesi değil icra dairesidir. İtiraz, takibi yapan icra dairesinden başka bir icra dairesine de yapılabilir; o daire masrafı alarak itirazı derhal yetkili icra dairesine gönderir (aynı madde). Borçluya itiraz ettiğine dair ücretsiz bir belge verilir.

İlamsız takibe itirazda gerekçe kural olarak aranmaz, ancak üç durumda açık beyan zorunludur (İİK m.62):

• Kısmi itiraz: Borcun bir kısmına itiraz eden borçlu o kısmın cihet ve miktarını açıkça göstermek zorundadır; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır.
• İmza itirazı: Borçlu takibe dayanak senet altındaki imzayı reddediyorsa bunu itirazında ayrıca ve açıkça yazmalıdır; aksi hâlde icra takibi yönünden imzayı kabul etmiş sayılır. “Borcum yoktur” demek imzanın reddi yerine geçmez.
• Adres bildirimi: Borçlu veya vekili, itirazla birlikte borçluya ait yurt içinde bir adres bildirmek zorundadır. Adresini değiştiren borçlu yeni adres bildirmez ve yeni adresi tespit edilemezse, takip talebindeki adrese çıkarılan tebligat borçluya yapılmış sayılır.

İlamsız icra takibine itiraz dilekçesinin nasıl yazılacağı borca itiraz dilekçesi yazımızda açıklanmıştır.

4.1. İlamsız Takipte İtirazın Sonucu: Takip Durur

İlamsız takipte süresi içinde yapılan itiraz takibi durdurur; bunun için ayrıca bir karar gerekmez. İtiraz süresinde değilse alacaklının talebi üzerine takip alacağın tamamı için devam eder. Borçlu borcun yalnız bir kısmına itiraz etmişse takip, kabul edilen miktar için devam eder (İİK m.66).

İlamsız takipte itiraz, alacaklının yatırdığı avanstan karşılanarak üç gün içinde bir muhtıra ile alacaklıya tebliğ edilir (İİK m.62). Bu tebliğ yalnız bilgilendirme değildir: alacaklının itirazın iptali ve itirazın kaldırılması için sahip olduğu süreler bu tebliğden işler (İİK m.67 · m.68). Alacaklının itirazı başka yoldan öğrenmiş olması, Kanunun süre başlangıcı olarak gösterdiği tebliğin yerine geçmez.

4.2. İlamsız Takipte İtiraz Sebepleri Sonradan Genişletilemez

İlamsız takipte itiraz eden borçlu, itirazın kaldırılması duruşmasında, alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılanlar dışında itiraz sebeplerini değiştiremez ve genişletemez (İİK m.63). Bu nedenle itiraz dilekçesi baştan eksiksiz yazılmalıdır: “ödeme yaptım” veya “bu borç bana ait değil” gibi senet dışındaki itirazlar dilekçede yoksa, itirazın kaldırılması duruşmasında ilk kez ileri sürülemez. Bu sınır icra mahkemesindeki itirazın kaldırılması yolu içindir; genel mahkemede görülen itirazın iptali davasında genel yargılama hükümleri uygulanır.

5. İlamsız Takipte Alacaklının Yolları: İtirazın İptali ve Kaldırılması

İlamsız takipte itiraz üzerine duran takibi yeniden yürütmek için alacaklının iki yolu vardır ve ikisinin mercii, süresi ve şartı farklıdır.

İtirazın iptali davası: Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilir. Borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu, takipte haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı, karşı tarafın talebi üzerine reddedilen veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir (İİK m.67). Bir yıllık süreyi geçiren alacaklının genel hükümlere göre alacağını dava etme hakkı saklıdır (aynı madde). Davanın ayrıntıları ve icra inkâr tazminatı itirazın iptali davası yazımızdadır.

İtirazın kaldırılması: Alacaklının takibi, imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarını içeren bir senede ya da resmî dairelerin veya yetkili makamların usulüne göre verdikleri bir makbuz veya belgeye dayanıyorsa, alacaklı itirazın kendisine tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu süre içinde itirazın kaldırılması istenmezse yeniden ilamsız takip yapılamaz (İİK m.68).

İtirazın geçici kaldırılması: Takibin dayandığı senet adi senet ise ve borçlu itirazda imzayı reddetmişse, alacaklı itirazın kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın geçici olarak kaldırılmasını isteyebilir. İcra mahkemesi reddedilen imzanın borçluya ait olduğu kanaatine varırsa itirazı geçici olarak kaldırır (İİK m.68/a).

Yol	Süre	Başlangıç	Merci	Şart	Dayanak
İtirazın iptali	Bir yıl	İtirazın alacaklıya tebliği	Genel mahkeme	Genel hükümlere göre ispat	İİK m.67
İtirazın kesin kal­dı­rıl­ması	Altı ay	İtirazın alacaklıya tebliği	İcra mahkemesi	Nitelikli belge	İİK m.68
İtirazın geçici kal­dı­rıl­ması	Altı ay	İtirazın alacaklıya tebliği	İcra mahkemesi	Adi senet, borçlunun imza reddi	İİK m.68/a

5.1. İlamsız Takipte Borçtan Kurtulma Davası

İlamsız takipte itirazın geçici olarak kaldırılmasına karar verilirse borçlunun elinde ayrı bir dava yolu doğar. Kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde borçlu, takibin yapıldığı yer veya alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde borçtan kurtulma davası açabilir. Davanın dinlenebilmesi için borçlunun alacağın yüzde 15’ini ilk duruşma gününe kadar mahkeme veznesine nakden depo etmesi veya aynı değerde teminat göstermesi şarttır; aksi hâlde dava reddedilir (İİK m.69).

6. İlamsız Takipte Süre Kaçarsa: Gecikmiş İtiraz ve Usulsüz Tebligat

İlamsız takipte yedi günlük itiraz süresi kaçırılmışsa iki ayrı yol vardır ve hangisinin kullanılacağı tebligatın geçerli olup olmadığına bağlıdır.

Gecikmiş itiraz (tebligat geçerli, borçlu bir engel yüzünden itiraz edememiş): Borçlu kusuru olmaksızın bir engel sebebiyle süresi içinde itiraz edememişse, paraya çevirme işlemi bitinceye kadar itiraz edebilir. Ancak engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde, mazeretini gösteren delillerle birlikte itirazını, sebeplerini ve dayanaklarını bildirmek ve duruşma harç ve masraflarını ödemek zorundadır (İİK m.65). İcra mahkemesi incelemesini kural olarak evrak üzerinden yapar ve gerekirse tarafları çağırarak mazeretin kabule değer olup olmadığına karar verir. Mazeret kabul edilirse icra takibi durur (aynı madde).

Usulsüz tebligat şikâyeti (tebligat baştan usulsüz): Ödeme emri usulüne aykırı tebliğ edilmişse yol gecikmiş itiraz değil, icra dairesinin işlemine karşı icra mahkemesine şikâyettir. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır (İİK m.16). Tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile muhatap tebliğden haberdar olmuşsa tebliğ geçerli sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi kabul edilir (TebK m.32). Tebliğ tarihi böylece düzeltildiğinde yedi günlük itiraz süresi bu tarihten işler. Tebligat kuralları tebligat nedir yazımızda açıklanmıştır.

Gecikmiş itiraz kabul edilmeden önce borçlunun mallarına haciz konulmuşsa, alacaklı mazeretin kabulü kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemez veya aynı süre içinde itirazın iptali için mahkemeye başvurmazsa haciz kalkar (İİK m.65).

İlamsız takipte hem itiraz hem gecikmiş itiraz yolu kapalıysa borçlunun önünde iki yol kalır. Takip kesinleştikten sonra borcun itfa edildiğini veya alacaklının süre verdiğini noterce onaylı veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat eden borçlu, takibin iptalini veya ertelenmesini her zaman icra mahkemesinden isteyebilir (İİK m.71). Ayrıca borçlu, takipten önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat için menfi tespit davası, borcu ödedikten sonra da bir yıl içinde istirdat davası açabilir (İİK m.72). Ayrıntısı menfi tespit davası ve istirdat davası yazılarımızdadır.

7. İlamsız Takip ile Kambiyo Senetlerine Özgü Takip Farkı

İlamsız takip içinde kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ayrı kurallara tabidir. Alacağı çek, poliçe veya bonoya (emre muharrer senet) dayanan alacaklı, alacak rehinle güvence altına alınmış olsa bile bu özel usule göre haciz yoluyla takip yapabilir (İİK m.167). Bu yolda ödeme emri borcun on gün içinde ödenmesi ihtarını içerir. Senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığı beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilir; imza itirazı, borca itiraz, zamanaşımı ve yetki itirazı da beş gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirilir (İİK m.168).

İlamsız takip ile kambiyo takibi arasındaki en önemli fark itirazın etkisidir. Genel haciz yolunda süresinde yapılan itiraz takibi kendiliğinden durdururken, kambiyo takibinde borca itiraz satıştan başka icra takip işlemlerini durdurmaz (İİK m.169). Yani itiraz edilmiş olsa bile haciz konulabilir; duran yalnız satıştır. İcra mahkemesi, dilekçeye ekli belgelerden borcun itfa veya imhal edildiği ya da senedin metninden zamanaşımına uğradığı kanaatine varırsa takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (İİK m.169/a). Bu yolun ayrıntıları kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu yazımızdadır.

	Genel haciz yoluyla ilamsız takip	Kambiyo senetlerine özgü takip
Ödeme emri formu	Örnek No.7	Örnek No.10
Ödeme süresi	Yedi gün	On gün
İtiraz süresi	Yedi gün	Beş gün
İtirazın yapıldığı yer	İcra dairesi	İcra mahkemesi
İtirazın etkisi	Takip durur	Satıştan başka işlemler durmaz
Dayanak	İİK m.60 · m.62 · m.66	İİK m.168 · m.169

8. İlamsız İcra Takibi Süreleri

İlamsız icra takibindeki süreler şu tabloda toplanmıştır:

İşlem	Süre	Başlangıç	Nereye	Dayanak
Ödeme emrinin tebliğe gön­de­ril­mesi	En geç üç gün	Takip talebi	—	İİK m.61
Ödeme	Yedi gün	Ödeme emrinin tebliği	İcra dairesinin banka hesabı	İİK m.60
Ödeme emrine itiraz	Yedi gün	Ödeme emrinin tebliği	İcra dairesi	İİK m.62
İtirazın alacaklıya tebliği	Üç gün	İtiraz	—	İİK m.62
Gecikmiş itiraz	Üç gün	Engelin kalkması (dış sınır: paraya çevirmenin bitmesi)	İcra mahkemesi	İİK m.65
İcra dairesi işlemine şikâyet	Yedi gün	İşlemin öğrenilmesi	İcra mahkemesi	İİK m.16
İtirazın kal­dı­rıl­ması	Altı ay	İtirazın alacaklıya tebliği	İcra mahkemesi	İİK m.68
İtirazın iptali davası	Bir yıl	İtirazın alacaklıya tebliği	Genel mahkeme	İİK m.67
Borçtan kurtulma davası	Yedi gün	Geçici kaldırma kararının tefhim veya tebliği	Mahkeme	İİK m.69
Satış isteme	Bir yıl	Haciz	İcra dairesi	İİK m.106
İstirdat davası	Bir yıl	Ödeme	Mahkeme	İİK m.72

İcra dairesi işlemlerine karşı şikâyet süresi kural olarak yedi gündür; ancak bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz sürüncemede bırakılmasından dolayı her zaman şikâyet olunabilir (İİK m.16).

8.1. İlamsız Takipte Güncel Değişiklikler

İlamsız takipte itiraz ve alacaklının yollarına ilişkin hükümlerin bugünkü metni 2003 ve 2012 tarihli değişikliklerle oluşmuştur (İİK m.62 · m.67 · m.68). Takibin sonraki aşamalarında ise daha yeni değişiklikler vardır: 22 Temmuz 2020 tarihli 7251 sayılı Kanunla alacaklının haciz talep etmeksizin UYAP üzerinden borçlunun mal, hak ve alacaklarını sorgulayabilmesi düzenlenmiştir (İİK m.78). 24 Kasım 2021 tarihli 7343 sayılı Kanunla satış isteme süresi hacizden itibaren bir yıl olarak düzenlenmiştir (İİK m.106). Eski tarihli bir takip dosyasında süre hesabı, işlemin yapıldığı tarihte yürürlükte olan metne göre yapılır.

9. İlamsız Takipten Sonra: Haciz ve Diğer Aşamalar

İlamsız takipte ödeme emrindeki süre geçtikten ve borçlu itiraz etmişse itirazı kaldırıldıktan sonra alacaklı, mal beyanını beklemeksizin haciz konmasını isteyebilir (İİK m.78). Takibin sonraki aşamalarının her birinin kendi uyuşmazlıkları ve süreleri vardır:

Aşama	Ne zaman gündeme gelir	Ayrıntı
Maaş haczi	Borçlunun ücretine haciz konuluyor	maaş haczi · emekli maaşına haciz
Hac­ze­di­le­me­yen mallar	Eve haciz gelip gelmeyeceği	eve haciz gelir mi
Üçüncü kişideki alacak	Banka veya işverendeki alacağın haczi	haciz ihbarnamesi
Haczedilen mal başkasının	Üçüncü kişi malın kendisine ait olduğunu ileri sürüyor	istihkak davası
Mal kaçırma	Borçlu takipten önce mal­var­lı­ğını devretmiş	tasarrufun iptali davası
Satış ve ihale	Haczedilen malın ihalesine itiraz	ihalenin feshi davası
Ödeme taahhüdü	Borçlu icra dairesinde verdiği taahhüdü yerine getirmedi	taahhüdü ihlal suçu

Takipten önce alacağı güvence altına almak için ihtiyati haciz yoluna, takipten önceki uyarı için ihtarname düzenlenmesine başvurulabilir.