Eser Sözleşmesi Nedir? Şartları, Ayıplı Eser ve Zamanaşımı

Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (Türk Borçlar Kanunu m.470). Eski adıyla istisna sözleşmesi de denir. İnşaat, tadilat, tamir, ısmarlama imalat ve proje gibi belirli bir sonucun taahhüt edildiği işler eser sözleşmesidir. Bu yazı; müteahhit, usta veya imalatçıyla sözleşme yapan ya da yaptığı işin bedelini tahsil etmek isteyen kişi için eser sözleşmesinin şekil şartını, tarafların borçlarını, bedel türlerini, ayıplı eserde kullanılabilecek hakları, zamanaşımı sürelerini ve görevli mahkemeyi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) hükümleriyle açıklar.

1. Eser Sözleşmesi: Öne Çıkanlar

• Eser sözleşmesi için Kanunda ayrı bir şekil öngörülmediğinden sözlü anlaşma da geçerlidir (TBK m.12/1).
• Yüklenici işi sadakat ve özenle yapar; özenin ölçüsü, benzer işi üstlenen basiretli bir yüklenicinin uyması gereken meslekî ve teknik kurallardır (TBK m.471/1-2).
• Götürü bedel kural olarak artırılamaz; yaklaşık bedel aşırı ölçüde aşılırsa iş sahibi sözleşmeden dönebilir (TBK m.480/1, m.482/1).
• Eser ayıplıysa iş sahibi dönme, bedelden indirim veya ücretsiz onarım haklarından birini kullanır; ayıp teslimden sonra uygun sürede bildirilmezse eser kabul edilmiş sayılır (TBK m.474/1, m.475/1, m.477/2).
• Ayıp davası teslimden başlayarak iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl, yüklenicinin ağır kusurunda yirmi yıl içinde açılır (TBK m.478).
• Tüketici işlemi niteliğindeki eser sözleşmesi uyuşmazlığında tüketici mahkemesi görevlidir ve Kanunda sayılan istisnalar dışında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6502 sayılı Kanun m.73/1, m.73/A-1).

2. Eser Sözleşmesi Nedir?

Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser (belirli bir sonuç) meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği iki tarafa borç yükleyen sözleşmedir (TBK m.470). Belirleyici unsur, yüklenicinin yalnız çalışmayı değil, sonucu taahhüt etmesidir. Eser sözleşmesine örnek olarak bina yapmak, mutfak dolabını ölçüye göre imal etmek, aracı tamir etmek veya bir projeyi çizmek gösterilebilir.

2.1. Eser Sözleşmesinin Unsurları ve Hukuki Niteliği

Eser sözleşmesinin iki temel unsuru meydana getirilecek eser ve bunun karşılığı olan bedeldir (TBK m.470). Hukuki niteliği bakımından eser sözleşmesi, iki tarafa borç yükleyen, kanunda ayrı bir şekle bağlanmamış ve yüklenicinin belirli bir sonucu taahhüt ettiği sözleşmedir (TBK m.470, m.12/1). Bedel önceden belirlenmemişse, eserin yapıldığı yer ve zamandaki değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir (TBK m.481).

2.2. Eser Sözleşmesi ile İstisna Sözleşmesi Aynı mıdır?

Eser sözleşmesi ile istisna sözleşmesi aynı sözleşme tipinin iki adıdır. Uygulamada ve eski kaynaklarda kullanılan “istisna akdi” ifadesi, bugün Türk Borçlar Kanunu’nda “eser sözleşmesi” başlığıyla düzenlenen ilişkiyi anlatır. Hükümler TBK m.470 ile m.486 arasındadır.

2.3. Eser Sözleşmesinin Tarafları: Yüklenici ve İş Sahibi

Eser sözleşmesinin tarafları yüklenici ve iş sahibidir (TBK m.470). Yüklenici, eseri meydana getirmeyi üstlenen taraftır; uygulamada müteahhit, usta, imalatçı veya tasarımcı olarak anılır. İş sahibi, eseri sipariş eden ve bedeli ödeyen taraftır. Kanunun tanımı taraflar için tacir olma koşulu aramaz; yüklenici gerçek kişi de şirket de olabilir (TBK m.470).

Kat karşılığı inşaat sözleşmesi, yüklenicinin yapıyı inşa etme borcu yönünden bir eser sözleşmesi içerir; bunun yanında arsa payının devri borcu da vardır. Bu karma yapının ayrıntısı kat karşılığı inşaat sözleşmesi yazısında ele alınmıştır.

2.4. Eser Sözleşmesinin Satış, Hizmet ve Vekâlet Sözleşmesinden Farkı

Eser sözleşmesini benzer sözleşmelerden ayıran ölçüt, borcun konusudur: eser sözleşmesinde bir sonuç, satışta mevcut bir malın devri, hizmet sözleşmesinde bağımlı çalışma, vekâlette ise bir işin görülmesi taahhüt edilir.

Sözleşme	Taahhüt edilen edim	Dayanak
Eser sözleşmesi	Bir eseri meydana getirmek (sonuç)	TBK m.470
Satış sözleşmesi	Satılanın zilyetlik ve mülkiyetini devretmek	TBK m.207/1
Hizmet sözleşmesi	İşverene bağımlı olarak belirli veya belirsiz süre iş görmek	TBK m.393/1
Vekâlet sözleşmesi	Vekâlet verenin bir işini görmek veya işlemini yapmak	TBK m.502/1

Bu ayrım sonucu değiştirir. Hazır bir dolabı almak satıştır; ölçüye göre dolap yaptırmak eser sözleşmesidir. Yüklenici, malzemeyi kendisi sağlamışsa bu malzemenin ayıbından iş sahibine karşı satıcı gibi sorumludur (TBK m.472/1). Vekâlet ilişkisinin ayrıntısı için vekâlet sözleşmesi yazısına bakılabilir.

3. Eser Sözleşmesinin Şekil Şartı Var mı?

Eser sözleşmesinin şekil şartı yoktur. Kanunda aksi öngörülmedikçe sözleşmelerin geçerliliği hiçbir şekle bağlı değildir (TBK m.12/1) ve TBK m.470 ile m.486 arasındaki hükümler eser sözleşmesi için bir şekil öngörmez. Bu nedenle sözlü olarak veya yazışmayla kurulan eser sözleşmesi de geçerlidir.

Sözleşme bir eser meydana getirme borcunun yanında taşınmaz mülkiyetinin devrini de amaçlıyorsa durum değişir: taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerliliği resmî şekilde düzenlenmelerine bağlıdır (Türk Medeni Kanunu m.706/1). Kanunun öngördüğü şekle uyulmadan kurulan sözleşme hüküm doğurmaz (TBK m.12/2).

Şekil şartı olmaması, eser sözleşmesini yazılı yapmanın gereksiz olduğu anlamına gelmez. Uyuşmazlıkta eserin tanımı, bedel, teslim tarihi ve iş sahibinin talimatları tartışılır; bunların sözleşme metninde yazılı olması, tarafların neyi kararlaştırdığını gösterir.

3.1. Eser Sözleşmesinde Bulunması Gereken Hükümler

Eser sözleşmesi yazılı hazırlanırken, Kanunun taraflara bıraktığı veya sonucu değiştiren konular açıkça düzenlenmelidir:

• Eserin tanımı ve teknik nitelikleri: Ayıp, eserin sözleşmede kararlaştırılan niteliklere göre değerlendirilir; nitelik yazılmazsa neyin ayıp olduğu tartışmalı hâle gelir (TBK m.475/1).
• Malzemeyi kimin sağlayacağı: Aksine âdet veya anlaşma yoksa araç ve gereçleri yüklenici sağlar; malzemeyi kimin sağladığı, ayıptan sorumluluğu belirler (TBK m.471/4, m.472).
• Bedelin türü: Götürü bedel mi, yaklaşık bedel mi kararlaştırıldığı yazılmalıdır; artış isteme ve dönme hakları buna göre değişir (TBK m.480-482).
• Başlama ve teslim tarihi: İşe zamanında başlanmaması veya işin açıkça gecikmesi hâlinde iş sahibinin dönme hakkı bu tarihlere göre değerlendirilir (TBK m.473/1).
• Ödeme planı: Bedel kural olarak teslim anında muaccel olur; parça parça teslim ve parça başına bedel kararlaştırılmışsa her parçanın bedeli o parçanın tesliminde muaccel olur (TBK m.479).
• İşin bizzat yapılıp yapılmayacağı: Yüklenicinin kişisel özellikleri önemliyse işi başkasına yaptıramaz; bu durum ölüm veya yetenek kaybında sözleşmenin sona ermesini de etkiler (TBK m.471/3, m.486).

Sözleşmeye gecikme için ceza öngören bir hüküm eklenecekse bunun kuralları cezai şart yazısında açıklanmıştır.

4. Eser Sözleşmesi Örneği

Eser sözleşmesi örneği aşağıda tadilat, imalat veya tamir gibi bir işin yazılı sözleşmesi için taslak olarak verilmiştir ve yukarıdaki hükümleri madde madde uygular. Köşeli parantez içindeki alanlar somut işe göre doldurulur; seçenekli maddelerde kullanılmayan seçenek silinir. Eser sözleşmesi şekle bağlı olmadığı için taslak noterde düzenlenmek zorunda değildir (TBK m.12/1). Sözleşme taşınmaz mülkiyetinin devrini de içeriyorsa, örneğin kat karşılığı inşaatta, bu taslak yetmez; o bölüm resmî şekle tabidir (Türk Medeni Kanunu m.706/1).

Eser sözleşmesi örneğindeki ayıp, fesih ve dönme maddeleri Kanundaki hakları yalnız hatırlatır; bu hakların koşulları aşağıdaki bölümlerde açıklanmıştır. Taslak her işe uymaz; özellikle eserin teknik tanımı, bedel türü ve teslim tarihi somut anlaşmaya göre yeniden yazılmalıdır.

ESER SÖZLEŞMESİ
(6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.470 vd.)

MADDE 1 - TARAFLAR
İş sahibi : [Ad Soyad / Unvan] - T.C. Kimlik / Vergi No: [No] - [Adres]
Yüklenici : [Ad Soyad / Unvan] - T.C. Kimlik / Vergi No: [No] - [Adres]
Taraflar, bu adreslere yapılacak bildirimlerin kendilerine yapılmış
sayılacağını kabul eder.

MADDE 2 - SÖZLEŞMENİN KONUSU
Yüklenici, [eserin tanımı: ör. ... adresindeki dairenin mutfak ve banyo
tadilatı / ... ölçülerinde gardırop imalatı] işini Ek-1 teknik
şartname, proje ve ölçülere uygun olarak meydana getirmeyi ve iş
sahibine teslim etmeyi; iş sahibi de karşılığında Madde 5'teki bedeli
ödemeyi üstlenir.

MADDE 3 - İŞİN YAPILACAĞI YER
[Adres]. İş sahibi, işin yapılacağı yeri [tarih]'e kadar yükleniciye
kullanıma hazır olarak gösterir.

MADDE 4 - MALZEME
[Seçenek A] Araç, gereç ve malzemeyi yüklenici sağlar. Kullanılacak
malzemenin markası, sınıfı veya standardı Ek-2 malzeme listesinde
yazılıdır; listeden farklı malzeme iş sahibinin yazılı onayı olmadan
kullanılmaz.
[Seçenek B] Ek-2 listedeki malzemeyi iş sahibi sağlar. Yüklenici bu
malzemeyi özenle kullanır, iş bitiminde hesabını verir ve artanı iade eder.

MADDE 5 - BEDEL
[Seçenek A - Götürü bedel] İşin bedeli götürü olarak [Tutar] TL'dir
([KDV dahil / KDV hariç]).
[Seçenek B - Yaklaşık bedel] İşin yaklaşık bedeli [Tutar] TL'dir;
kesin bedel, işin bitiminde Ek-3 birim fiyat listesine ve yapılan
imalat miktarına göre hesaplanır.

MADDE 6 - ÖDEME
Avans      : [Tutar] TL, sözleşmenin imzasında.
Ara ödeme  : [Tutar] TL, [aşama: ör. kaba işlerin bitimi] tesliminde.
Kalan      : [Tutar] TL, eserin tesliminde.
Ödemeler [IBAN] numaralı hesaba yapılır.

MADDE 7 - SÜRELER
İşe başlama : [Tarih]
Teslim      : [Tarih]
İş sahibinden kaynaklanan gecikmeler (yerin geç gösterilmesi, iş
sahibince sağlanacak malzemenin geç teslimi, proje değişikliği) teslim
süresine eklenir.

MADDE 8 - İŞİN YÜRÜTÜLMESİ VE BİLDİRİMLER
Yüklenici işi bizzat veya kendi yönetimi altında yapar. İşin bir
bölümünün alt yükleniciye verilmesi [iş sahibinin yazılı onayına
bağlıdır / serbesttir].
Yüklenici, iş sahibinin sağladığı malzemenin veya gösterdiği yerin
ayıplı olduğunu ya da işin zamanında yapılmasını tehlikeye düşüren
bir durumu fark ederse iş sahibine derhâl yazılı olarak bildirir.

MADDE 9 - TALİMATLAR VE DEĞİŞİKLİKLER
İş sahibinin talimatları, proje değişiklikleri ve yüklenicinin bunlara
ilişkin uyarıları yazılı olarak (e-posta veya imzalı tutanak) yapılır.
Değişikliğin bedele ve teslim süresine etkisi aynı yazıda belirlenir.

MADDE 10 - TESLİM VE GÖZDEN GEÇİRME
Eser, taraflarca imzalanan teslim tutanağıyla teslim edilir. İş sahibi
eseri teslimden sonra gözden geçirir ve tespit ettiği ayıpları
[... gün içinde] yükleniciye yazılı olarak bildirir. Taraflardan her
biri, giderini karşılayarak eserin bilirkişi tarafından incelenmesini
isteyebilir.

MADDE 11 - AYIPTAN SORUMLULUK
Eserin ayıplı çıkması hâlinde iş sahibinin 6098 sayılı Kanun m.475'teki
seçimlik hakları (sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım)
ve tazminat hakkı saklıdır.

MADDE 12 - GECİKME VE CEZAİ ŞART
[Varsa] Yüklenici eseri Madde 7'deki tarihte teslim etmezse, geciken
her [gün / hafta] için [Tutar] TL cezai şart öder; cezai şart, teslim
borcuyla birlikte istenebilir.

MADDE 13 - FESİH VE DÖNME
İş sahibinin 6098 sayılı Kanun m.473 ve m.484'ten doğan dönme ve fesih
hakları saklıdır. Fesih bildirimi yazılı yapılır.

MADDE 14 - EKLER
Ek-1 Teknik şartname / proje / ölçü çizimi
Ek-2 Malzeme listesi
Ek-3 [Varsa] Birim fiyat listesi

Bu sözleşme [Tarih] tarihinde [Yer]'de iki nüsha olarak imzalanmıştır.

İş sahibi                          Yüklenici
[Ad Soyad - İmza]                  [Ad Soyad / Unvan - İmza]

Eser sözleşmesi örneğinde bedel götürü yazılırsa yüklenici, iş öngörülenden fazla emek ve masraf gerektirse bile artış isteyemez; yaklaşık bedelde ise kesin bedel işin sonunda belirlenir ve aşırı aşım iş sahibine dönme hakkı verir (TBK m.480/1, m.482/1). Taslakta iki seçenekten yalnız biri bırakılmalıdır.

5. Eser Sözleşmesinde Yüklenicinin Borçları

Eser sözleşmesinde yüklenicinin temel borcu eseri sözleşmeye uygun, özenle ve zamanında meydana getirip teslim etmektir. Kanun bu borcu özen, bizzat ifa, malzeme ve işin yürütülmesi başlıklarında ayrıntılandırır.

5.1. Eser Sözleşmesinde Özen ve Sadakat Borcu

Yüklenici, üstlendiği edimleri iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır (TBK m.471/1). Özen borcundan doğan sorumluluk belirlenirken benzer alandaki işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin göstermesi gereken meslekî ve teknik kurallara uygun davranış esas alınır (TBK m.471/2). Ölçüt, yüklenicinin kendi alışkanlığı değil, o işi yapan dikkatli bir meslek sahibinden beklenen davranıştır.

5.2. Eser Sözleşmesinde İşi Bizzat Yapma ve Alt Yüklenici

Yüklenici eseri doğrudan kendisi yapmak veya kendi yönetimi altında yaptırmakla yükümlüdür. Eserin meydana getirilmesinde yüklenicinin kişisel özellikleri önem taşımıyorsa işi başkasına da yaptırabilir (TBK m.471/3). İşin bir bölümü alt yükleniciye verildiğinde de yüklenici, borcun ifasını bıraktığı yardımcıların işi yürüttükleri sırada iş sahibine verdikleri zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.116/1).

5.3. Eser Sözleşmesinde Malzeme ve Bildirim Yükü

Aksine âdet veya anlaşma yoksa yüklenici, eserin meydana getirilmesi için kullanılacak araç ve gereçleri kendisi sağlar (TBK m.471/4). Malzemeyi yüklenici sağlamışsa malzemenin ayıbından satıcı gibi sorumludur. Malzemeyi iş sahibi sağlamışsa yüklenici onu gereken özenle kullanmak, hesabını vermek ve artanı geri vermekle yükümlüdür (TBK m.472/1-2).

İş sırasında iş sahibinin verdiği malzemenin veya gösterdiği yerin ayıplı olduğu anlaşılırsa ya da eserin gereği gibi veya zamanında yapılmasını tehlikeye düşüren başka bir durum çıkarsa yüklenici bunu hemen iş sahibine bildirmek zorundadır; bildirmezse doğacak sonuçlardan sorumlu olur (TBK m.472/3).

5.4. Eser Sözleşmesinde İşe Başlama, Gecikme ve Ayıplı Yapım

Yüklenici işe zamanında başlamazsa, işi sözleşmeye aykırı olarak geciktirirse veya iş sahibine yüklenemeyecek bir sebeple gecikme yüzünden işin kararlaştırılan zamanda bitirilemeyeceği bütün tahminlere göre açıkça anlaşılırsa, iş sahibi teslim gününü beklemeden sözleşmeden dönebilir (TBK m.473/1).

İş sürerken eserin yüklenicinin kusuru yüzünden ayıplı veya sözleşmeye aykırı yapılacağı açıkça görülürse iş sahibi, uygun bir süre vererek ayıbın veya aykırılığın giderilmesini ister; aksi hâlde hasar ve masrafları yükleniciye ait olmak üzere onarımın veya işe devamın üçüncü bir kişiye verileceğini ihtar edebilir (TBK m.473/2). Bu ihtarın yazılı ve ispatlanabilir biçimde yapılması için ihtarname kullanılabilir.

6. Eser Sözleşmesinde İş Sahibinin Borçları

Eser sözleşmesinde iş sahibinin temel borcu kararlaştırılan bedeli ödemektir. Bedel ödeme borcu eserin teslimi anında muaccel olur, yani o anda istenebilir hâle gelir. Eserin parça parça teslimi kararlaştırılmış ve bedel parçalara göre belirlenmişse her parçanın bedeli o parçanın teslimi anında muaccel olur (TBK m.479). Bedelin geç ödenmesi hâlinde işleyen faiz için temerrüt faizi yazısına bakılabilir.

İş sahibinin ikinci önemli yükü eseri gözden geçirmek ve ayıpları bildirmektir. İş sahibi, teslimden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve varsa ayıpları uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır (TBK m.474/1). Bu yük yerine getirilmezse eser kabul edilmiş sayılır (TBK m.477/2); ayrıntısı aşağıdaki ayıp bölümündedir.

İş sahibi malzeme veriyor veya eserin yapılacağı yeri gösteriyorsa, bunların ayıbından doğan sonuçlar da onun alanına girer. Eser, iş sahibinin verdiği malzemenin veya gösterdiği arsanın ayıbı ya da iş sahibinin talimatı yüzünden teslimden önce yok olursa, olumsuz sonuçları zamanında bildirmiş yüklenici yaptığı işin değerini ve giderlerini isteyebilir (TBK m.483/2).

7. Eser Sözleşmesinde Bedel: Götürü Bedel ve Yaklaşık Bedel

Eser sözleşmesinde bedel iki biçimde belirlenebilir: götürü (sabit) bedel veya yaklaşık bedel. Bedel hiç belirlenmemişse değere göre belirlenir. Hangi yolun seçildiği, iş öngörülenden pahalıya veya ucuza mal olduğunda kimin bu farka katlanacağını belirler.

7.1. Eser Sözleşmesinde Götürü Bedel Nedir?

Götürü bedel, eserin tamamı için baştan kesin olarak kararlaştırılan bedeldir. Bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenici eseri o bedelle meydana getirmekle yükümlüdür; eser öngörülenden fazla emek ve masraf gerektirse bile bedelin artırılmasını isteyemez (TBK m.480/1). Kural iki yönlüdür: eser öngörülenden az emek ve masraf gerektirse bile iş sahibi belirlenen bedelin tamamını ödemekle yükümlüdür (TBK m.480/3).

Götürü bedelin tek istisnası olağanüstü durumlardır. Başlangıçta öngörülemeyen veya öngörülebilip de taraflarca göz önünde tutulmayan durumlar eserin götürü bedelle yapılmasına engel olur veya son derece güçleştirirse yüklenici hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını ister; bu mümkün değilse ya da karşı taraftan beklenemiyorsa sözleşmeden dönebilir. Dürüstlük kurallarının gerektirdiği durumlarda yüklenici ancak fesih hakkını kullanabilir (TBK m.480/2).

7.2. Eser Sözleşmesinde Değere Göre Bedel ve Yaklaşık Bedel

Eserin bedeli önceden belirlenmemiş veya yalnız yaklaşık olarak belirlenmişse bedel, yapıldığı yer ve zamanda eserin değerine ve yüklenicinin giderine bakılarak belirlenir (TBK m.481).

Başlangıçta yaklaşık olarak belirlenen bedelin, iş sahibinin kusuru olmaksızın aşırı ölçüde aşılacağı anlaşılırsa iş sahibi eser tamamlanmadan veya tamamlandıktan sonra sözleşmeden dönebilir (TBK m.482/1). Eser iş sahibinin arsası üzerine yapılıyorsa iş sahibi bedelden uygun bir indirim isteyebilir; eser henüz tamamlanmamışsa yükleniciyi işe devamdan alıkoyup tamamlanan kısım için hakkaniyete uygun bir bedel ödeyerek sözleşmeyi feshedebilir (TBK m.482/2).

8. Eser Sözleşmesinde Ayıplı Eser ve İş Sahibinin Hakları

Eser sözleşmesinde ayıplı eser, eserin ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aykırı olarak meydana getirilmesidir (TBK m.475/1). Ayıptan yüklenici sorumluysa iş sahibi seçimlik haklarından birini kullanır; ama bu hakları korumak için ayıbı zamanında bildirmek zorundadır.

8.1. Eser Sözleşmesinde Ayıp Nasıl Belirlenir ve Bildirilir?

İş sahibi, eserin tesliminden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları varsa uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır (TBK m.474/1). Taraflardan her biri, giderini karşılayarak eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebilir (TBK m.474/2). Mahkeme aracılığıyla yapılan tespit için delil tespiti yazısına bakılabilir.

Bildirimin gecikmesi hak kaybına yol açar. İş sahibi gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse eseri kabul etmiş sayılır. Eserdeki ayıp sonradan ortaya çıkarsa iş sahibi durumu gecikmeksizin yükleniciye bildirmek zorundadır; bildirmezse yine eseri kabul etmiş sayılır (TBK m.477/2-3).

8.2. Eser Sözleşmesinde İş Sahibinin Seçimlik Hakları

Eserdeki ayıp sebebiyle yüklenicinin sorumlu olduğu hâllerde iş sahibi aşağıdaki seçimlik haklardan birini kullanabilir (TBK m.475/1):

1. Sözleşmeden dönme: Eser iş sahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplıysa ya da sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırıysa iş sahibi sözleşmeden dönebilir.
2. Bedelden indirim: İş sahibi eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteyebilir.
3. Ücretsiz onarım: Aşırı bir masrafı gerektirmiyorsa iş sahibi, bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere eserin ücretsiz onarılmasını isteyebilir.

İş sahibinin genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır (TBK m.475/2). Hangi hakkın kullanılacağı ayıbın ağırlığına bağlıdır: kullanılabilir durumdaki bir eser için dönme hakkı değil, indirim veya onarım gündeme gelir.

8.3. Eser Sözleşmesinde Taşınmaz Üzerindeki Eserde Dönme Sınırı

İnşaat ve tadilat işlerinde dönme hakkı sınırlıdır. Eser iş sahibinin taşınmazı üzerinde yapılmışsa ve sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa iş sahibi sözleşmeden dönme hakkını kullanamaz (TBK m.475/3). Bu durumda iş sahibinin elinde bedelden indirim, ücretsiz onarım ve tazminat yolları kalır. Konut alımında satıcıya karşı haklar ise ayrı bir ilişkidir ve ayıplı konut davası yazısında ele alınmıştır.

8.4. Eser Sözleşmesinde Eserin Kabulü ve Gizlenen Ayıp

Eserin açıkça veya örtülü olarak kabulünden sonra yüklenici her türlü sorumluluktan kurtulur. Ancak yüklenicinin kasten gizlediği ve usulüne göre gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek ayıplar için sorumluluğu devam eder (TBK m.477/1). Örtülü kabul, yukarıda açıklanan gözden geçirme ve bildirim yükünün ihmal edilmesiyle de gerçekleşir (TBK m.477/2).

8.5. Eser Sözleşmesinde Ayıp İş Sahibinden Kaynaklanıyorsa

Her ayıptan yüklenici sorumlu değildir. Eserin ayıplı olması, yüklenicinin açıkça yaptığı ihtara rağmen iş sahibinin verdiği talimattan doğmuşsa veya herhangi bir sebeple iş sahibine yüklenebiliyorsa, iş sahibi ayıptan doğan haklarını kullanamaz (TBK m.476). Bu nedenle yüklenicinin uyarıları (örneğin “bu zemin veya malzeme bu iş için uygun değil” ihtarı) ve iş sahibinin buna rağmen verdiği talimatlar yazılı olarak saklanmalıdır; ayıbın kaynağı sorumluluğu doğrudan belirler.

Tüketicinin bir işletmeden aldığı hizmetteki ayıba ilişkin 6502 sayılı Kanun hükümleri ayıplı hizmet ve tüketicinin seçimlik hakları yazısında açıklanmıştır.

9. Eser Sözleşmesinde Zamanaşımı Süreleri

Eser sözleşmesinde zamanaşımı tek bir süre değildir: ayıplı eser nedeniyle açılan dava ile sözleşmeden doğan alacak davası farklı maddelere tabidir.

Ayıp davası. Yüklenici ayıplı bir eser meydana getirmişse bu sebeple açılacak davalar, teslim tarihinden başlayarak taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yılın, taşınmaz yapılarda beş yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Yüklenicinin ağır kusuru varsa eserin niteliğine bakılmaksızın süre yirmi yıldır (TBK m.478).

Sözleşmeden doğan alacaklar. Bedel, iş artışı veya gecikme gibi talepler ayıp davası değildir. Yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi dışında, eser sözleşmesinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147/6). Ağır kusur hâlinde alacak bu bendin dışında kalır ve kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her alacağın tabi olduğu on yıllık süre uygulanır (TBK m.146).

Talep	Süre	Baş­lan­gıç	Dayanak
Ayıp davası: taşın­maz yapı dışın­daki eser	2 yıl	Teslim tarihi	TBK m.478
Ayıp davası: taşın­maz yapı	5 yıl	Teslim tarihi	TBK m.478
Ayıp davası: yük­le­ni­ci­nin ağır kusuru	20 yıl	Teslim tarihi	TBK m.478
Eser söz­leş­me­sin­den doğan alacak	5 yıl	—	TBK m.147/6
Alacak, yük­le­ni­ci­nin ağır kusurlu ifası hâlinde	10 yıl	—	TBK m.146

Ayıp davasında üç kademenin başlangıcı da teslim tarihidir; ayıbın sonradan öğrenilmesi başlangıcı değiştirmez. Ağır kusur iki süreyi de uzatır: ayıp davasında iki veya beş yılı yirmi yıla, alacakta beş yılı on yıla çıkarır. Hangi davranışın ağır kusur sayılacağı bu maddelerin lafzında tanımlanmamıştır ve somut olayda değerlendirilir.

10. Eser Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Feshi

Eser sözleşmesinin eser tamamlanmadan sona ermesi Kanunda ayrı ayrı düzenlenmiştir: iş sahibinin tazminat karşılığı feshi, iş sahibinin dönme hakları, eserin yok olması, ifanın iş sahibi yüzünden imkânsızlaşması ve yüklenicinin ölümü. Her durumda yüklenicinin isteyebileceği bedel farklıdır.

10.1. Eser Sözleşmesinde İş Sahibinin Tazminat Karşılığı Feshi

İş sahibi, eserin tamamlanmasından önce yapılmış kısmın karşılığını ödemek ve yüklenicinin bütün zararlarını gidermek koşuluyla sözleşmeyi feshedebilir (TBK m.484). Madde, fesih için yapılan kısmın karşılığının ödenmesi ve zararın giderilmesi dışında bir koşul, örneğin yüklenicinin kusurunu aramaz; fesih mümkündür ama bedelsiz değildir. Feshin genel kuralları için sözleşmenin feshi yazısına bakılabilir.

10.2. Eser Sözleşmesinde Gecikme ve Yaklaşık Bedel Aşımı Nedeniyle Dönme

İş sahibinin dönme hakkı doğuran iki durum yukarıda açıklandı: yüklenicinin işe zamanında başlamaması veya işin kararlaştırılan zamanda bitirilemeyeceğinin açıkça anlaşılması (TBK m.473/1) ve yaklaşık bedelin iş sahibinin kusuru olmaksızın aşırı ölçüde aşılması (TBK m.482/1).

10.3. Eser Sözleşmesinde Eserin Teslimden Önce Yok Olması

Eser teslimden önce beklenmedik bir olay sonucu yok olursa, iş sahibi eseri teslim almada temerrüde düşmedikçe yüklenici yaptığı işin ücretini ve giderlerini isteyemez; malzemeye gelen hasar onu sağlayana aittir (TBK m.483/1). Yok olma iş sahibinin verdiği malzemenin veya gösterdiği arsanın ayıbından ya da talimatından kaynaklanıyorsa ve yüklenici olumsuz sonuçları zamanında bildirmişse, yüklenici yaptığı işin değerini ve bu değere girmeyen giderlerini isteyebilir; iş sahibi kusurluysa ayrıca zararının giderilmesini de isteyebilir (TBK m.483/2).

10.4. Eser Sözleşmesinde İş Sahibi Yüzünden İfanın İmkânsızlaşması

Eserin tamamlanması iş sahibiyle ilgili beklenmedik bir olay yüzünden imkânsızlaşırsa yüklenici yaptığı işin değerini ve bu değere girmeyen giderlerini isteyebilir. İmkânsızlığın ortaya çıkmasında iş sahibi kusurluysa yüklenici ayrıca tazminat da isteyebilir (TBK m.485).

10.5. Eser Sözleşmesinde Yüklenicinin Ölümü veya Yeteneğini Kaybetmesi

Yüklenicinin kişisel özellikleri göz önünde tutularak yapılmış sözleşme, yüklenicinin ölümü veya kusuru olmaksızın eseri tamamlama yeteneğini kaybetmesiyle kendiliğinden sona erer. İş sahibi, eserin tamamlanan kısmından yararlanabilecekse onu kabul etmek ve karşılığını vermekle yükümlüdür (TBK m.486). Yüklenicinin kişisel özelliklerinin önemli olmadığı işlerde sözleşme bu nedenle kendiliğinden sona ermez.

11. Eser Sözleşmesi Davalarında Görevli Mahkeme ve Arabuluculuk

Eser sözleşmesinden doğan davada görevli mahkeme, sözleşmenin taraflarına ve amacına göre üç ayrı mahkemeden biridir. Bu ayrım aynı zamanda dava açmadan önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olup olmadığını da belirler.

1. Tüketici işlemi ise tüketici mahkemesi. Ticari veya mesleki amaçla hareket eden yüklenici ile ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket eden iş sahibi arasındaki eser sözleşmesi tüketici işlemidir (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.3/1-k, m.3/1-l). Tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir ve dava tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir (m.73/1, m.73/5). Ayrıntı için tüketici mahkemesi yazısına bakılabilir.
2. Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesi. Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ticari davadır (Türk Ticaret Kanunu m.4/1) ve aksine hüküm bulunmadıkça asliye ticaret mahkemesinde görülür (m.5/1). Mahkemenin görev alanı asliye ticaret mahkemesi yazısında açıklanmıştır.
3. Diğer hâllerde asliye hukuk mahkemesi. Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi görevlidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.2/1).

Eser sözleşmesinde zorunlu arabuluculuk. Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; ancak tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklar ve tüketici işlemi niteliğinde olup taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar bu kuralın dışındadır (6502 sayılı Kanun m.73/A-1). Ticari davalarda ise konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır (Türk Ticaret Kanunu m.5/A-1). Süreç arabuluculuk yazısında anlatılmıştır.

Tüketici hakem heyeti. Kanunda belirtilen ve her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılan parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur; bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için heyete başvurulamaz (6502 sayılı Kanun m.68/1, m.68/4). Kanun metnindeki tutar taban değerdir ve bugün uygulanmaz; cari yılın sınırı ile başvuru yolu tüketici hakem heyetine başvuru yazısında ele alınmıştır.

Kanun metinleri resmî kaynaktan Türk Borçlar Kanunu ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun sayfalarından okunabilir.

11.1. Eser Sözleşmesi Davası Avukatsız Açılır mı?

Eser sözleşmesinden doğan dava avukatsız açılabilir: dava ehliyeti bulunan herkes davasını kendisi veya tayin ettiği vekil aracılığıyla açabilir ve takip edebilir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.71/1). Ancak eser sözleşmesi uyuşmazlığında hak kaybına yol açabilecek usul kuralları vardır:

• Arabuluculuk dava şartı: Tüketici uyuşmazlıklarında ve para alacağına ilişkin ticari davalarda arabulucuya başvurmadan dava açılamaz (6502 sayılı Kanun m.73/A-1; Türk Ticaret Kanunu m.5/A-1).
• Ayıp bildirimi: Teslimden sonra gözden geçirme ve bildirim ihmal edilirse ya da sonradan çıkan ayıp gecikmeksizin bildirilmezse eser kabul edilmiş sayılır ve ayıba dayalı haklar kullanılamaz (TBK m.477/2-3).
• Zamanaşımı: Ayıp davası teslimden başlayarak iki veya beş yıl içinde açılmalıdır; bedel alacağı ise ayrı olarak beş yıllık süreye tabidir (TBK m.478, m.147/6).
• Dönme hakkının sınırı: İş sahibinin taşınmazı üzerindeki eser sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa dönme istenemez; talep indirim, onarım veya tazminat olarak kurulmalıdır (TBK m.475/3).

Seçimlik hakkın belirlenmesi, ayıp bildiriminin yapılması ve görevli mahkemenin tespiti bu kurallara göre hazırlanmalıdır; bunun için bir avukattan destek alınabilir.

---

İlgili yazılar: Sözleşme Nedir? Türleri, Geçerliliği ve Sona Ermesi · Kat Karşılığı İnşaat Sözleşmesi · Kentsel Dönüşüm Müteahhit Mağdurları Ne Yapabilir? · Cezai Şart