Hırsızlık Suçu ve Cezası (TCK 141-142)

Hırsızlık suçu, zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden almaktır. Hırsızlık suçunun temel şeklinin cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir (Türk Ceza Kanunu m.141/1); nitelikli hâllerde ceza üç yıldan yedi yıla veya beş yıldan on yıla kadar hapistir (m.142/1-2).

Hırsızlık suçunun cezası fiilin nasıl ve nerede işlendiğine göre değişir. Eşya kamu kurumunda, toplu taşıma aracında veya âdet gereği açıkta bırakılmışsa ceza üç yıldan yedi yıla (m.142/1); bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmışsa, elde veya üstte taşınırken çekip alınmışsa, kilit açılarak ya da bilişim sistemi kullanılarak alınmışsa beş yıldan on yıla kadar hapistir (m.142/2). Hırsızlık gece vakti işlenmişse verilecek ceza ayrıca yarı oranında artırılır (m.143).

Bu yazı, hakkında hırsızlık suçundan soruşturma veya dava yürütülen şüpheli ya da sanık ile malı çalınan ve şikâyet yoluna gitmeyi düşünen mağdur için; fiilin TCK 141 ile 142’nin hangi hükmüne girdiğini ve bunun ceza, ilk kez suç işleyen için HAGB ve erteleme, para cezasına çevirme, şikâyet, uzlaştırma, tutuklama, zamanaşımı, görevli mahkeme ve infaz bakımından ne sonuç doğurduğunu madde dayanaklarıyla açıklar.

1. Hırsızlık Suçu: Öne Çıkanlar

• Hırsızlık suçunun temel şeklinin cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir; nitelikli hâllerde ceza üç yıldan yedi yıla, beş yıldan on yıla veya enerji hırsızlığında beş yıldan on iki yıla kadar hapistir (TCK m.141/1, m.142/1-3).
• Hırsızlık suçu şikâyete bağlı değildir; temel ve nitelikli hırsızlık kendiliğinden soruşturulur, yalnız m.144, m.146 ve m.167/2 hâllerinde şikâyet aranır.
• Hırsızlık suçunun yalnız temel şekli uzlaştırma kapsamındadır; nitelikli hırsızlıkta uzlaştırmaya gidilmez (CMK m.253/1-b-6).
• Hırsızlık suçu, tutuklama nedeninin var sayılabildiği katalog suçlar arasındadır (CMK m.100/3-a-8).
• Hırsızlık suçunda zarar kovuşturma başlamadan tamamen giderilirse ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden giderilirse yarısına kadar indirilir (TCK m.168/1-2).
• Hırsızlıktan hapis cezası alan hükümlü, cezasının yarısını iyi hâlle geçirdiğinde koşullu salıverilmeden yararlanabilir (5275 sayılı Kanun m.107/2).

2. Hırsızlık Suçu Nedir? (TCK 141)

Hırsızlık suçu, başkasına ait taşınır bir malın, zilyedinin, yani malı fiilen elinde bulunduran kişinin rızası olmadan, fail kendisine veya bir başkasına yarar sağlamak amacıyla bulunduğu yerden alınmasıdır (TCK m.141/1). Suç malvarlığına karşı işlenir; korunan şey mülkiyetle birlikte malın fiilî hâkimiyetidir. Bu nedenle malı çalınan kişi malik değil, yalnız zilyet olsa da suç oluşur.

2.1. Hırsızlık Suçunun Unsurları

Hırsızlık suçunun oluşması için TCK m.141/1’deki şu unsurların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

• Taşınır mal: Suçun konusu taşınır bir maldır. Arsa veya bina gibi taşınmazlar hırsızlığın konusu olamaz.
• Başkasına ait olma: Mal failin kendisine ait olmamalıdır. Paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde işlenen hırsızlık ayrı ve daha hafif bir hükme bağlanmıştır (m.144/1-a).
• Zilyedin rızasının yokluğu: Malı elinde bulunduran kişi almaya rıza göstermişse hırsızlık oluşmaz. Rıza hileyle elde edilmişse fiil dolandırıcılığa, mal faile geçerli biçimde teslim edilmiş ve fail sonradan malik gibi davranmışsa güveni kötüye kullanmaya girebilir.
• Bulunduğu yerden alma: Mal, bulunduğu yerden alınarak failin hâkimiyetine geçirilmelidir.
• Yarar sağlama amacı: Fail kendisine veya bir başkasına yarar sağlamak maksadıyla hareket etmelidir. Suç yalnız kasten işlenebilir.

2.2. Hırsızlık Suçu Ne Zaman Tamamlanır? Hırsızlığa Teşebbüs

Hırsızlık suçu, malın bulunduğu yerden alınmasıyla tamamlanır (TCK m.141/1). Fail almaya elverişli hareketlerle doğrudan doğruya başlar ama elinde olmayan bir nedenle malı alamazsa hırsızlığa teşebbüsten sorumlu olur (m.35/1). Teşebbüste verilecek ceza, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir (m.35/2).

Kanun, almanın hangi anda tamamlanmış sayılacağını ayrıca tanımlamaz. Malın failin hâkimiyetine geçip geçmediği bu nedenle olayın somut olgularına göre değerlendirilir: mağazadan çıkarken durdurulma ile malı alıp olay yerinden uzaklaşma aynı sonucu doğurmaz. Teşebbüsün genel kuralları için suça teşebbüs (TCK 35) yazımıza bakabilirsiniz.

3. Hırsızlık Suçu Cezası Ne Kadar?

Hırsızlık suçu cezası temel şeklinde bir yıldan üç yıla, nitelikli hâllerde üç yıldan yedi yıla veya beş yıldan on yıla, enerji hırsızlığında beş yıldan on iki yıla kadar hapistir (TCK m.141/1, m.142/1-3). Hangi bandın uygulanacağı, eşyanın bulunduğu yere ve fiilin işleniş biçimine göre belirlenir. Hırsızlık suçunun ceza bantları şöyledir:

Hırsızlık hâli	Dayanak	Ceza
Temel (basit) hırsızlık	TCK m.141/1	1 yıldan 3 yıla kadar hapis
Kamu kurumunda veya ibadet yerinde, toplu taşıma aracında bulunan, afet için hazırlanan ya da âdet, tahsis veya kullanım gereği açıkta bırakılan eşya	m.142/1	3 yıldan 7 yıla kadar hapis
Malını koru­ya­ma­ya­cak kişiden, elde veya üstte taşınan eşyayı çekip alarak ya da özel beceriyle (kapkaç), afet veya kargaşadan yarar­la­na­rak, kilit açarak, bilişim sistemi kullanarak, tanınmamak için tedbir alarak veya yetkisiz resmî sıfat takınarak, büyük veya küçükbaş hayvan hakkında, bina veya eklentisi içinde muhafaza altındaki ya da kilitlenmiş eşya hakkında	m.142/2	5 yıldan 10 yıla kadar hapis
Sıvı veya gaz hâlindeki enerji ve bunların nakil, işleme veya depolama tesisleri	m.142/3	5 yıldan 12 yıla kadar hapis
Gece vakti işlenmesi	m.143	Ceza yarı oranında artırılır
Paydaş veya elbirliği malı üzerinde ya da alacak tahsili amacıyla	m.144	Şikâyet üzerine 2 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezası
Kullanma hırsızlığı	m.146	Şikâyet üzerine ceza yarı oranına kadar indirilir

Hırsızlık sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımında kamu hizmeti geçici de olsa aksamışsa ceza yarısından iki katına kadar artırılır (m.142/5). Enerji hırsızlığı bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse ceza yarı oranında artırılır ve on bin güne kadar adli para cezası da verilir (m.142/3). Hırsızlık maddelerinde adli para cezası yalnız bu örgüt hâlinde ve m.144’te seçimlik olarak yer alır.

3.1. Basit Hırsızlık Cezası (TCK 141)

Basit hırsızlık cezası bir yıldan üç yıla kadar hapistir (TCK m.141/1). Basit hırsızlık, fiilin m.142’deki nitelikli hâllerden hiçbirine girmediği durumdur; örneğin açıkta bırakılmamış, bina içinde muhafaza altında da bulunmayan bir eşyanın gündüz, kilit açılmadan ve elden çekip alınmadan alınması. Hâkim temel cezayı bu iki sınır arasında, fiilin işleniş biçimini, zararın ağırlığını ve failin kastını gözeterek belirler (TCK m.61/1).

3.2. Nitelikli Hırsızlık Cezası (TCK 142)

Nitelikli hırsızlık cezası, eşyanın bulunduğu yere göre üç yıldan yedi yıla (TCK m.142/1), işleniş biçimine göre beş yıldan on yıla (m.142/2) kadar hapistir. Ev ve işyeri hırsızlığı, “bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya” hakkında işlendiği için m.142/2-h kapsamındadır ve beş yıldan on yıla kadar hapis gerektirir.

Bu bent, 18.06.2014 tarihli 6545 sayılı Kanunla m.142/2’ye eklenmiş; aynı Kanunla birinci fıkranın (b) bendi yürürlükten kaldırılmıştır (TCK m.142/1-b, m.142/2-h). Değişiklikten önce işlenen fiillerde, suç tarihinde yürürlükte olan hüküm ile sonraki hüküm karşılaştırılır ve failin lehine olan uygulanır (TCK m.7/2). Eski tarihli belgelerde ev hırsızlığı için “m.142/1-b” atfı görülmesinin sebebi budur.

Kapkaç için kanunda ayrı bir suç adı yoktur; karşılığı “elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle” işlenen hırsızlıktır (m.142/2-b). Bu hâl beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumdaki bir kişiye karşı işlenirse ceza ayrıca üçte biri oranına kadar artırılır (m.142/2). Kilidin “haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer bir aletle” açılması m.142/2-d’ye, kilitlenmiş eşya ise m.142/2-h’ye girer; ikisi de aynı ceza bandındadır.

Hırsızlık amacıyla konut dokunulmazlığı ihlal edilmiş veya mala zarar verilmişse bu suçlar için şikâyet aranmaz (m.142/4); normalde her ikisi de mağdurun şikâyetine bağlıdır (TCK m.116/1, m.151/1). Nitelikli hâllerin bent bent açıklaması için nitelikli hırsızlık suçu ve cezası (TCK 142) yazımıza bakabilirsiniz.

3.3. Hırsızlık Suçunun Gece Vakti İşlenmesi (TCK 143)

Hırsızlık suçu gece vakti işlenmişse verilecek ceza yarı oranında artırılır (TCK m.143/1). Gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat önceye kadar devam eden süredir (TCK m.6/1-e). Artırım hem temel hırsızlığa hem nitelikli hâllere uygulanır; suç tarihinin saati bu yüzden cezayı doğrudan etkiler.

3.4. Hırsızlık Suçunda Cezayı Azaltan Hâller

Hırsızlık suçunda kanun dört ayrı hâlde daha az ceza öngörür:

• Malın değerinin azlığı: Çalınan malın değeri azsa hâkim cezada indirim yapabilir; suçun işleniş şekli ve özellikleri de gözetilerek ceza vermekten de vazgeçebilir (TCK m.145). Hüküm takdiridir: değer düşük diye ceza verilmemesi zorunlu değildir, değer fiilin işleniş biçimiyle birlikte değerlendirilir.
• Kullanma hırsızlığı: Mal geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere alınmışsa, şikâyet üzerine ceza yarı oranına kadar indirilir; mal suç işlemek için kullanılmışsa bu hüküm uygulanmaz (m.146). Lafız iade amacının almayla birlikte bulunmasını arar (“iade edilmek üzere işlenmesi”); malın sonradan geri bırakılmış olması tek başına bu hâli oluşturmaz.
• Zorunluluk hâli: Hırsızlık ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmişse, olayın özelliğine göre cezada indirim yapılabilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir (m.147).
• Paydaş malı ve alacak tahsili: Hırsızlık paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde ya da hukuki bir ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmişse, şikâyet üzerine iki aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası verilir (m.144).

4. Hırsızlık Suçunu İlk Kez İşleyen Ne Kadar Ceza Alır?

Hırsızlık suçunu ilk kez işleyen kişi için kanunda ayrı bir ceza yoktur; ceza, fiilin TCK m.141 veya m.142’nin hangi hükmüne girdiğine göre belirlenir. Sabıkasızlık ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme için aranan koşullardan biri, takdiri indirimde de gözetilen bir ölçüttür. Bu yüzden ilk kez hırsızlık yapanın sonucu, hükmolunan cezanın süresine ve zararın giderilip giderilmediğine bağlıdır.

• Uzlaşma (yalnız temel hırsızlık): Temel hırsızlık uzlaştırma kapsamındadır (CMK m.253/1-b-6). Uzlaşma sağlanır ve şüpheli edimini bir defada yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; edim ileri tarihe bırakılır veya taksite bağlanırsa kamu davasının açılması ertelenir (CMK m.253/19).
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB): Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa, sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamışsa, mahkeme yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmışsa ve zarar tamamen giderilmişse HAGB kararı verilebilir (CMK m.231/5-6). Sanık beş yıllık denetim süresine girer; süre kasten yeni suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçerse dava düşer (m.231/8, m.231/10). Ayrıntı: HAGB nedir?
• Hapis cezasının ertelenmesi: İki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir; fiili on sekiz yaşından küçükken veya altmış beş yaşını bitirmişken işleyen için bu sınır üç yıldır. Kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması gerekir (TCK m.51/1). Ayrıntı: hapis cezasının ertelenmesi (TCK 51)
• Takdiri indirim: Failin geçmişi, sosyal ilişkileri ve fiilden sonraki pişmanlığı gibi nedenlerle ceza altıda birine kadar indirilebilir (TCK m.62). Ayrıntı: takdiri indirim (TCK 62)

HAGB kararı verilen hükümde hapis cezası ayrıca ertelenemez ve seçenek yaptırıma çevrilemez (CMK m.231/7). HAGB’ye ilişkin fıkralar 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla yeniden yazılmıştır; yukarıdaki koşullar bu güncel metne göredir.

Temel hırsızlık uzlaştırma kapsamında olduğu için kamu davasının açılmasının ertelenmesi, savcılığın genel yetkisiyle değil yalnız uzlaşma yoluyla gündeme gelir: CMK m.171/2 bu yetkiyi uzlaştırma kapsamındaki suçları hariç tutarak düzenler, m.253/19 ise uzlaşma ediminin ileri tarihe bırakıldığı hâlde m.171’deki şartları aramadan erteleme öngörür. Nitelikli hırsızlıkta üst sınır üç yılı aştığı için bu erteleme hiç uygulanmaz (CMK m.171/2). Bkz. kamu davasının açılmasının ertelenmesi.

5. Hırsızlık Suçu Para Cezasına Çevrilir mi?

Hırsızlık suçundan hükmolunan hapis cezası bir yıl veya daha az süreliyse, yani kısa süreli hapis cezasıysa, adli para cezasına çevrilebilir (TCK m.49/2, m.50/1-a). Hırsızlık maddelerinde doğrudan adli para cezası yalnız m.144’te seçimlik olarak ve m.142/3’ün örgüt hâlinde hapisle birlikte yer alır; diğer hâllerde verilen ceza hapistir.

Temel hırsızlıkta alt sınır bir yıl, nitelikli hırsızlıkta üç veya beş yıldır. Bu nedenle çevirme, ancak teşebbüs, etkin pişmanlık, değer azlığı veya takdiri indirim gibi nedenlerle hükmolunan ceza bir yılı aşmıyorsa mümkündür. Hâkim çevirme kararını suçlunun kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sürecindeki pişmanlığı ve suçun özelliklerine göre verir (m.50/1).

Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, fiili işlediği tarihte on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş olanların bir yıl veya daha az süreli hapis cezası seçenek yaptırımlardan birine mutlaka çevrilir (m.50/3). Adli para cezasının gün hesabı için adli para cezası nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

6. Hırsızlık Suçu Şikâyete Tabi mi?

Hırsızlık suçu şikâyete tabi değildir. TCK m.141 ve m.142 cezayı “şikâyet üzerine” verilecek ceza olarak düzenlemez; bu yüzden savcılık hırsızlığı öğrendiği anda şikâyet aranmadan soruşturur ve mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi davayı düşürmez. Şikâyetten vazgeçmenin davayı düşürmesi yalnız kovuşturması şikâyete bağlı suçlara özgüdür (TCK m.73/4).

Hırsızlık suçunda şikâyet yalnız şu hâllerde aranır:

• Paydaş malı veya alacak tahsili: Paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde ya da hukuki bir ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenen hırsızlık (TCK m.144).
• Kullanma hırsızlığı: Malın geçici süre kullanılıp iade edilmek üzere alınması (m.146).
• Belirli akrabalar arasında hırsızlık: Ayrılık kararı verilmiş eşler, ayrı yaşayan kardeşler ve aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımları arasındaki hırsızlık (m.167/2).

Temel hırsızlık için “şikâyete tabidir” diyen kaynaklara rastlanır; bu, kanun lafzıyla bağdaşmaz. TCK m.141’deki temel hırsızlık uzlaştırma kapsamındadır (CMK m.253/1-b-6), fakat uzlaştırmaya tabi olmak şikâyete bağlı olmak anlamına gelmez.

6.1. Hırsızlık Suçunda Şikâyet Süresi ve Şikâyet Nasıl Yapılır?

Hırsızlık suçunun şikâyete bağlı hâllerinde şikâyet süresi altı aydır ve şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden başlar; süre dava zamanaşımını aşamaz (TCK m.73/1-2). Şikâyete bağlı olmayan temel ve nitelikli hırsızlıkta bu süre uygulanmaz; savcılık zamanaşımı dolmadıkça soruşturabilir.

Malı çalınan kişi şikâyetini veya ihbarını Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapabilir; valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvuru da ilgili başsavcılığa gönderilir (CMK m.158/1-2). Adalet Bakanlığı’nın mağdur bilgilendirme sayfası da hırsızlık mağdurunun en yakın karakola veya savcılığa başvurabileceğini belirtir (magdurbilgi.adalet.gov.tr). Dilekçe biçimi için şikâyet dilekçesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.

7. Hırsızlık Suçu Uzlaşmaya Tabi mi?

Hırsızlık suçunun yalnız temel şekli uzlaşmaya tabidir: CMK m.253/1-b-6, şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırılacak suçlar arasında “Hırsızlık (madde 141)” hükmünü sayar. Nitelikli hırsızlık (m.142) bu listede yoktur ve şikâyete de bağlı olmadığı için uzlaştırma kapsamı dışındadır.

Uzlaştırmada dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir ve uzlaştırmacı taraflara teklif yapar; teklife yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m.253/4). Uzlaşma sağlanır ve şüpheli edimini bir defada yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (m.253/19). Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa aynı suç için tekrar uzlaştırmaya gidilemez (m.253/18). Ayrıntı: uzlaşma nedir?

Temel hırsızlık, uzlaştırma kapsamına girmeyen bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz (CMK m.253/3). Bu kural hırsızlık için konut dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme bakımından ayrıca incelenmelidir. Konut dokunulmazlığının ihlali uzlaştırma kataloğunda adıyla sayılır (m.253/1-b-4) ve hırsızlıkla birlikte işlense de uzlaştırma kapsamında kalır. Mala zarar verme ise katalogda sayılmaz, uzlaştırmaya ancak şikâyete bağlı olduğu için girer (m.253/1-a; TCK m.151/1). Hırsızlık amacıyla işlendiğinde mala zarar verme için şikâyet aranmadığından (TCK m.142/4), bu hâlde mala zarar vermenin uzlaştırma kapsamında kalıp kalmadığını kanun lafzı açıkça söylemez; sonuç, somut dosyada m.253/3’ün nasıl uygulandığına bağlıdır.

8. Hırsızlık Suçunda Tutuklama Olur mu?

Hırsızlık suçunda tutuklama olabilir. CMK m.100/3, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeninin var sayılabileceği katalog suçları sayar ve bu listede “Hırsızlık (madde 141, 142)” yer alır (CMK m.100/3-a-8). Temel hırsızlıkta cezanın üst sınırı üç yıl olduğu için, üst sınırı iki yılı geçmeyen suçlarda tutuklamayı yasaklayan kural uygulanmaz (m.100/4). Buna karşılık paydaş malı veya alacak tahsili amacıyla işlenen hırsızlıkta (TCK m.144) üst sınır bir yıldır ve tutuklama kararı verilemez (CMK m.100/4).

Katalogda yer almak tutuklamayı zorunlu kılmaz. Tutuklama kararı için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ile bir tutuklama nedeni bulunmalıdır ve tutuklama, işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiriyle ölçülü değilse verilemez (CMK m.100/1). Değeri az bir malın temel hırsızlığında ölçülülük koşulu bu nedenle ayrıca tartışılır. Ayrıntı: tutuklama nedir? (CMK 100)

9. Hırsızlık Suçunda Etkin Pişmanlık (TCK 168)

Hırsızlık suçunda etkin pişmanlık, zararın iade veya tazminle tamamen giderilmesi hâlinde cezanın indirilmesidir. Hırsızlık tamamlandıktan sonra ama kovuşturma başlamadan önce fail, azmettiren veya yardım eden bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir (TCK m.168/1). Etkin pişmanlık kovuşturma başladıktan sonra ve hüküm verilmeden önce gösterilirse indirim cezanın yarısına kadardır (m.168/2).

Kısmen geri verme veya tazmin hâlinde etkin pişmanlık hükmünün uygulanması için ayrıca mağdurun rızası aranır (m.168/4). Lafız, zararın failin, azmettirenin veya yardım edenin “bizzat pişmanlık göstererek” giderilmesini arar; bu nedenle zararın failin iradesi dışında giderildiği durumlar bu hükmün kapsamına kendiliğinden girmez. Zararın tamamen giderilmesi aynı zamanda HAGB’nin de koşuludur (CMK m.231/6-c).

Etkin pişmanlık davayı düşürmez; temel ve nitelikli hırsızlıkta yalnız cezayı indirir. Davanın sona ermesi temel hırsızlıkta ancak uzlaşma yoluyla mümkündür. Ayrıntı: etkin pişmanlık nedir?

10. Hırsızlık Suçu Aynı Evde Yaşayanlar Arasında İşlenirse (TCK 167)

Hırsızlık suçu aynı evde yaşayan eş, üstsoy, altsoy veya kardeşin zararına işlenmişse ilgili akrabaya ceza verilmez; diğer yakın akrabalarda ceza şikâyet üzerine yarı oranında indirilir. Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyun veya bu derecedeki kayın hısımlarından birinin, evlat edinen veya evlatlığın ya da aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenen hırsızlıkta ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz (TCK m.167/1). Bu, fiilin suç olmaktan çıkması değil, şahsi cezasızlık sebebidir; mahkeme bu hâlde “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı verir (CMK m.223/4-b).

Hırsızlık suçu haklarında ayrılık kararı verilmiş eşlerden birinin, aynı konutta beraber yaşamayan kardeşlerden birinin ya da aynı konutta beraber yaşamakta olan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci derece kayın hısımlarının zararına işlenirse, ilgili akraba hakkında şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir (m.167/2). Amca, dayı, hala, teyze ve yeğen için indirim, lafız gereği aynı konutta beraber yaşama koşuluna bağlıdır.

Her iki fıkra da yalnız “ilgili akraba” hakkında uygulanır. Akraba olmayan bir kişi hırsızlığa katılmışsa, onun hakkında bu hüküm uygulanmaz. Hükmün kapsamı yağma ve nitelikli yağma dışındaki malvarlığı suçlarıdır (m.167/1).

11. Hırsızlık Suçunda Zamanaşımı

Hırsızlık suçunda dava zamanaşımı temel hırsızlıkta sekiz yıl, nitelikli hırsızlıkta on beş yıldır; süre suçun kanundaki cezasının üst sınırına göre belirlenir. Temel hırsızlıkta üst sınır üç yıl olduğu için zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m.66/1-e). Nitelikli hırsızlıkta üst sınır beş yılı aştığı için zamanaşımı on beş yıldır (m.66/1-d).

Süre belirlenirken dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur (m.66/3). Zamanaşımı suçun işlendiği günden, teşebbüste son hareketin yapıldığı günden, zincirleme suçta son suçun işlendiği günden başlar (m.66/6). Şüphelinin savcı huzurunda ifadesinin alınması, tutuklama kararı, iddianame veya mahkûmiyet kararı zamanaşımını keser; kesilme hâlinde süre kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzar (m.67/2, m.67/4). Fiili on iki ile on beş yaş arasında işleyenler için bu sürelerin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasında işleyenler için üçte ikisi uygulanır (m.66/2). Ayrıntı: dava zamanaşımı (TCK 66)

12. Hırsızlık Suçunda Görevli ve Yetkili Mahkeme

Hırsızlık davalarına kural olarak asliye ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m.11). Ağır ceza mahkemesi on yıldan fazla hapis gerektiren suçlara ve kanunda sayılan suçlara bakar (m.12); temel hırsızlık ile m.142/1 ve m.142/2’deki nitelikli hâllerin üst sınırı on yılı aşmaz. Görev belirlenirken ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmez, kanunda yer alan cezanın üst sınırına bakılır (m.14). Gece vakti artırımı (TCK m.143) bu nedenle görevi değiştirmez.

Enerji hırsızlığında (TCK m.142/3) ceza bandının üst sınırı on iki yıldır. Bu bandın 5235 sayılı Kanun m.14 anlamında bir ağırlaştırıcı neden mi, yoksa suçun kendi cezası mı sayılacağını kanun lafzı açıkça ayırmaz; görevli mahkeme bu fıkrada ayrıca değerlendirilir. Fiil cebir veya tehditle işlenerek yağmaya dönüşürse dava ağır ceza mahkemesinde görülür (m.12).

Yetkili mahkeme suçun işlendiği yer mahkemesidir; teşebbüste son icra hareketinin yapıldığı, zincirleme suçta son suçun işlendiği yer mahkemesi yetkilidir (CMK m.12/1-2).

13. Hırsızlık Davaları Nasıl Sonuçlanır?

Hırsızlık davaları beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, davanın reddi veya düşme kararlarından biriyle sonuçlanır (CMK m.223/1). Mahkûmiyet hâlinde de hüküm, cezanın süresine ve sanığın durumuna göre HAGB, erteleme veya adli para cezasına çevirme ile sonuçlanabilir. Olası sonuçlar şunlardır:

1. Beraat: Fiil kanunda suç olarak tanımlanmamışsa, suçun sanık tarafından işlenmediği sabitse, kast yoksa, bir hukuka uygunluk nedeni varsa ya da suçun sanık tarafından işlendiği sabit olmamışsa beraat kararı verilir (CMK m.223/2).
2. Ceza verilmesine yer olmadığı: Fiil suç olmaya devam etse de etkin pişmanlık veya şahsi cezasızlık sebebi gibi nedenlerle faile ceza verilmeyecekse bu karar verilir (m.223/4). Aynı evde yaşayan eşler veya üstsoy ve altsoy arasındaki hırsızlık (TCK m.167/1) bu kapsamdadır.
3. Mahkûmiyet: Sanığın suçu işlediği sabitse mahkûmiyet kararı verilir (m.223/5). Hükmolunan cezanın süresine göre HAGB, erteleme veya adli para cezasına çevirme uygulanabilir.
4. Düşme: Şikâyete bağlı hâllerde şikâyetten vazgeçme, uzlaşma veya zamanaşımı gibi düşme sebepleri varsa davanın düşmesine karar verilir (m.223/8).

13.1. Hırsızlık Suçlamasında Delil Yoksa

Hırsızlık suçlamasında delil yoksa ya da mevcut deliller suçun sanık tarafından işlendiğini ispata yetmiyorsa beraat kararı verilir (CMK m.223/2-e). Mahkûmiyet kararı ancak sanığın suçu işlediği sabit olduğunda verilir (m.223/5); sabit olmayan isnat beraatle sonuçlanır. Beraat kararının türleri ve sonuçları için beraat ne demek? (CMK 223) yazımıza bakabilirsiniz.

14. Hırsızlık Suçundan Ceza Alan Ne Kadar Yatar?

Hırsızlık suçundan hapis cezası alan kişi, cezasının yarısını infaz kurumunda iyi hâlle geçirdiğinde koşullu salıverilmeden yararlanabilir. Süreli hapis cezasına mahkûm olan hükümlü cezasının yarısını infaz kurumunda iyi hâlle geçirirse koşullu salıverilmeden yararlanabilir (5275 sayılı Kanun m.107/2). Kanun üçte iki oranını kasten öldürme, cinsel suçlar ve uyuşturucu ticareti gibi sayılı suçlara uygular; hırsızlık bu listede yer almaz. Örneğin beş yıllık hapis cezasında koşullu salıverilme için kurumda geçirilmesi gereken süre bu cezanın yarısıdır.

Koşullu salıverilme tarihinden önceki dönemin denetimli serbestlikle geçirilmesi ise kendiliğinden gerçekleşmez. Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlü, talebi hâlinde bu kısmı denetimli serbestlik tedbiriyle geçirebilir; kararı infaz hâkimi verir (5275 sayılı Kanun m.105/A-1). 04.06.2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre bunun için hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, beş günden az olmamak üzere, kurumda geçirmiş olması gerekir (m.105/A-1).

Bu yüzden bir yıllık denetimli serbestlik süresini her hükümlü için koşullu salıverilme süresinden otomatik olarak düşen hesaplar, açık kurumda bulunma, iyi hâl ve onda bir koşullarını atlar. Kendi cezanız için tarihleri infaz yatar hesaplama aracıyla hesaplayabilir, kavramlar için koşullu salıverme nedir? ve denetimli serbestlik nedir? yazılarımıza bakabilirsiniz. Koşullu salıverilmeye ilişkin hükümler derhal uygulanan infaz kuralları arasında sayılmaz; bu konuda suç tarihindeki kanun ile sonraki kanundan lehe olanı uygulanır (TCK m.7/2-3).

15. Hırsızlık Suçunu Çocuk İşlerse (18 Yaş Altı)

Hırsızlık suçunu işleyen çocuk için ceza sorumluluğu fiil tarihindeki yaşa göre belirlenir. Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur ve haklarında yalnız çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir (TCK m.31/1). On iki ile on beş yaş arasındaki çocuk, fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamıyorsa sorumlu değildir; algılayabiliyorsa verilecek cezanın yarısı indirilir (m.31/2). On beş ile on sekiz yaş arasındaki çocuğun cezası üçte bir oranında indirilir (m.31/3).

On sekiz yaşından küçükken hırsızlık yapan için hapis cezasının ertelenmesinde üst sınır üç yıldır (TCK m.51/1). Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemişse bir yıl veya daha az süreli hapis cezası seçenek yaptırıma çevrilir (m.50/3). Ayrıntı: yaş küçüklüğü (TCK 31)

16. Hırsızlık Suçu ile Benzer Suçların Farkı

Hırsızlık suçunu benzer suçlardan ayıran ölçüt, malın faile nasıl geçtiğidir: hırsızlıkta fail malı rıza olmadan kendisi alır. Mal zor kullanılarak alınmışsa, faile teslim edilmişse veya kaybolmuşsa başka bir suç söz konusudur.

16.1. Hırsızlık Suçu ile Yağma Farkı

Hırsızlık ile yağmayı ayıran unsur cebir veya tehdittir. Kişiyi, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına saldırı ya da malvarlığı bakımından büyük bir zarar tehdidiyle veya cebir kullanarak bir malı teslime ya da malın alınmasına karşı koymamaya mecbur kılan kişi yağmadan cezalandırılır ve cezası altı yıldan on yıla kadar hapistir (TCK m.148/1). Mağdurun herhangi bir araçla kendisini bilmeyecek ve savunamayacak hâle getirilmesi de cebir sayılır (m.148/3). Kapkaçta cebir kullanılmadıkça fiil m.142/2-b kapsamında hırsızlıktır. Ayrıntı: yağma suçu ve cezası

16.2. Hırsızlık Suçu ile Güveni Kötüye Kullanma Farkı

Hırsızlıkta fail malı zilyedin rızası olmadan alır; güveni kötüye kullanmada ise mal muhafaza etmek veya belirli şekilde kullanmak üzere faile teslim edilmiştir ve fail teslim amacı dışında tasarrufta bulunur (TCK m.155/1). Belirleyici soru, malın faile teslim edilip edilmediğidir; teslim yoksa ve mal rıza olmadan alınmışsa fiil hırsızlıktır (TCK m.141/1). Ayrıntı: güveni kötüye kullanma suçu ve cezası

16.3. Hırsızlık Suçu ile Kaybolmuş Eşya ve Suç Eşyasını Satın Alma Farkı

Kaybedilmiş olması nedeniyle malikinin zilyetliğinden çıkmış ya da hata sonucu ele geçen eşya üzerinde iade etmeden veya yetkili mercileri haberdar etmeden malik gibi tasarrufta bulunmak hırsızlık değil, şikâyete bağlı ayrı bir suçtur ve cezası bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK m.160/1). Ayrıntı: kaybolmuş eşya üzerinde tasarruf (TCK 160)

Çalınan malı hırsızlığa katılmadan satın alan, kabul eden, satan veya devreden kişi suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi suçundan altı aydan üç yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m.165/1). Ayrıntı: suç eşyasını satın alma (TCK 165). Çalınan banka veya kredi kartının kullanılması ayrıca değerlendirilir: banka kartının kötüye kullanılması (TCK 245).

16.4. Hırsızlık Suçu ve Kaçak Elektrik

Kaçak elektrik kullanımı bugün hırsızlık suçu değil, karşılıksız yararlanma suçudur. Elektrik enerjisi hırsızlığını düzenleyen m.142/1-f, 02.07.2012 tarihli 6352 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Abonelik esasına göre yararlanılan elektrik, su veya doğal gazın sahibinin rızası olmadan ve tüketim miktarının belirlenmesini engelleyecek şekilde tüketilmesi bir yıldan üç yıla kadar hapis gerektirir (TCK m.163/3). Bu suçta zarar soruşturma tamamlanmadan önce tamamen tazmin edilirse kamu davası açılmaz (m.168/5).

17. Hırsızlık Suçu Memuriyete Engel mi?

Hırsızlık suçundan mahkûmiyet, cezanın süresine bakılmaksızın devlet memurluğuna alınmaya engeldir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, TCK m.53’teki süreler geçmiş olsa bile hırsızlık suçundan mahkûm olmamayı memurluğa alınmanın genel şartları arasında sayar (657 sayılı Kanun m.48/A-5). HAGB kararı ise kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder (CMK m.231/5). HAGB’nin memuriyete etkisi için HAGB memuriyete engel mi?, sicil kaydının silinmesi için adli sicil kaydı nasıl silinir? yazılarımıza bakabilirsiniz.

18. Hırsızlık Suçlamasında Neler Yapılır?

Hırsızlık suçlamasında atılacak ilk adımlar, fiilin hangi maddeye girdiğini ve hangi indirim yollarının açık olduğunu belirlemeye yöneliktir. Şu sıra izlenebilir:

1. Fiilin nitelendirilmesi: Eşyanın nereden ve nasıl alındığı (açıkta mı, bina içinde mi, elde mi taşınıyordu, kilit açıldı mı) belirlenir; bu, cezanın bir ila üç yıl mı, üç ila yedi yıl mı, beş ila on yıl mı olacağını belirler (TCK m.141/1, m.142/1-2).
2. Suç saatinin kontrolü: Fiilin gece vakti işlenip işlenmediği, güneşin batmasından bir saat sonrası ile doğmasından bir saat öncesi arasındaki süreye göre kontrol edilir (TCK m.6/1-e, m.143).
3. Zararın giderilmesi: İade veya tazmin kovuşturma başlamadan yapılırsa ceza üçte ikisine kadar, sonra yapılırsa yarısına kadar indirilir; zararın giderilmesi HAGB’nin de koşuludur (TCK m.168/1-2; CMK m.231/6-c).
4. Uzlaşma imkânının değerlendirilmesi: Fiil temel hırsızlıksa uzlaştırma teklifi gelir; teklife yedi gün içinde cevap verilmezse reddedilmiş sayılır (CMK m.253/4).
5. Akrabalık ilişkisinin bildirilmesi: Mağdur eş, üstsoy, altsoy veya aynı konutta yaşayan kardeşse ceza verilmesine yer olmadığı kararı, diğer yakın akrabalarda şikâyet şartı ve indirim gündeme gelir (TCK m.167).

İfade alınırken şüpheliye müdafi seçme hakkı ve müdafiin ifadede hazır bulunabileceği bildirilir; şüpheli yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamak hakkına da sahiptir (CMK m.147/1-c, e). Fiilin nitelendirilmesi ifadedeki ayrıntılarla şekillendiği için bu aşamada bir avukattan destek alınabilir.