Dilekçe Örnekleri: Ortak Omurga ve Türlere Göre Kurallar

Türk usul hukukunda dilekçelerin ortak bir omurgası vardır: taraf ve merci bilgileri, numaralı vakıalar, her vakıanın delili, hukuki sebepler, açık talep sonucu ve imza. Bu omurga Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.119’da dava dilekçesi için düzenlenmiş, diğer dilekçe türlerine de model olmuştur. Ancak süre, merci ve eksikliğin sonucu her dilekçe türünde farklıdır. Bir şablonu doğru doldurmak, doğru türü ve süreyi seçmenin yerine geçmez.

Hangi dilekçenin, hangi süre içinde ve nereye verileceği dosyanıza göre değişir. Bir avukatla değerlendirin.

1. Ortak Omurga: HMK m.119

Dilekçelerin ortak omurgası HMK m.119’dadır: numaralı vakıalar, her vakıanın delili, hukuki sebepler, açık talep sonucu, imza.

Dava dilekçesinin içeriği, diğer birçok dilekçenin de modeli olmuştur:

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.119 — Dava dilekçesinin içeriği

MADDE 119- (1) Dava dilekçesinde aşağıdaki hususlar bulunur:

a) Mahkemenin adı.

b) Davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri.

c) Davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası.

ç) Varsa tarafların kanuni temsilcilerinin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri.

d) Davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, dava konusunun değeri.

e) Davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri.

f) İddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği.

g) Dayanılan hukuki sebepler.

ğ) Açık bir şekilde talep sonucu.

h) Davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası.

Vakıaları numaralamamak. m.119/e, sıra numarası altında açık özetler arar.

1.1. Dilekçenin ağırlık merkezi (e) ve (f) bentleridir

Diğer bentler kimlik ve biçim bilgisidir. Davayı kazandıran ya da kaybettiren kısım şu ikisidir:

• (e) Numaralı vakıalar: İddianın dayanağı olan bütün vakıalar, sıra numarası altında ve açık özetlerle yazılır.
• (f) Vakıa–delil eşleştirmesi: Her bir vakıanın hangi delille ispat edileceği ayrıca gösterilir.

Kanunun kurduğu yapı bir tablodur: sol sütunda numaralı vakıa, sağ sütunda onu ispatlayacak delil. “Tüm delillerimizi sunuyoruz” biçimindeki toplu ifadeler bu eşleştirmeyi yapmaz ve (f) bendinin aradığını karşılamaz.

Vakıa ile delili eşleştirmemek. Kanun her bir vakıanın delilini ayrıca ister (m.119/f).

1.2. Hangi eksiklik giderilebilir?

Eksikliklerin bir kısmı bir haftalık kesin süreyle giderilir; vakıa ve delil bentleri bu mekanizmanın dışındadır.

Kanun, eksiklikleri iki sınıfa ayırır ve bu ayrım çok az bilinir:

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.119 — Eksikliğin giderilmesi

(2) Birinci fıkranın (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususların eksik olması hâlinde, hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde eksikliğin tamamlanmaması hâlinde dava açılmamış sayılır.

Bentler	Tamamlama rejimi
(b), (c), (ç), (ğ), (h) — taraf bilgileri, TC kimlik no, vekil, talep sonucu, imza	Hâkim bir haftalık kesin süre verir; tamam­lan­mazsa dava açılmamış sayılır
(a), (d), (e), (f), (g) — mahkeme adı, konu/değer, vakıalar, deliller, hukuki sebepler	Bu tamamlama meka­niz­ma­sı­nın dışındadır

Pratik okuma şudur: vakıa ve delil bölümü, sonradan “eksiklik tamamlama” yoluyla kurtarılacak bir kısım değildir. Dilekçenin bu kısmı baştan doğru kurulmalıdır.

Eksiklik tamamlama süresine güvenmek. Vakıa ve delil bentleri bu mekanizmanın dışındadır.

2. Türlere Göre Değişenler

Ortak omurga aynı kalsa da süre, merci ve yaptırım her dilekçede farklıdır. Aşağıdaki tablolar, bu sitedeki ayrıntılı yazılara açılır.

2.1. Dava ve yargılama dilekçeleri

Dilekçe	Merci	Süre	Ayırt edici kural
Dava dilek­çesi	Mahkeme	—	Dava, dilek­çe­nin kay­de­dil­diği tarihte açılmış sayılır; unsur­lar HMK m.119/1’de dokuz bent
Cevap dilek­çesi	Mahkeme	İki hafta	Bir defaya mahsus en fazla bir ay ek süre iste­ne­bi­lir; ver­me­me­nin sonucu ağırdır
Cevap (savunma) dilek­çesi	Mahkeme	Dava dilek­çe­si­nin teb­li­ğin­den	İçerik HMK m.129’da sayılı; ceza ve disip­lin savun­ma­ları ayrı rejime tabi
Boşanma dilek­çesi	Aile mah­ke­mesi	—	Anlaş­malı boşan­mada pro­to­kol ayrıca gerekir
Nafaka artırım dilek­çesi	Aile mah­ke­mesi	—	Dava değeri, istenen aylık artış far­kı­nın bir yıllık tuta­rı­dır
Ad (isim) değiş­tirme	Hâkim	—	Haklı sebep zorunlu; karar ilan por­ta­lında ilan olunur
Kira bede­li­nin tespiti	Sulh hukuk mah­ke­mesi	Her zaman açı­la­bi­lir	Yeni dönem­den otuz gün önce açı­lırsa yeni dönemi bağlar

Yanlış merci seçmek. İcra itirazı mahkemeye, dava dilekçesi icra dairesine verilmez.

2.2. Kanun yolu dilekçeleri

Dilekçe	Merci	Süre	Ayırt edici kural
İstinaf dilek­çesi	Kararı veren mahkeme	Teb­liğ­den iti­ba­ren	m.342/3: kimlik + imza + kararı belli eden kayıt­lar varsa red­do­lun­maz
İsti­nafa cevap dilek­çesi	Mahkeme	İki hafta	Cevap dilek­çe­siyle katılma yoluyla istinaf müm­kün­dür — kendi süreniz geçmiş olsa bile
İsti­naf­tan feragat	Kararı veren mahkeme veya BAM	—	İlamın teb­li­ğin­den önce başvuru hak­kın­dan feragat edi­le­mez
Temyiz dilek­çesi	—	İki hafta	Unsur­lar HMK m.364/2’de; m.364/3 kimlik + imza + kararı belli eden kayıt varsa koruma sağlar
Tavzih dilek­çesi	Hükmü veren mahkeme	İcra tamam­la­nın­caya kadar	Hüküm fık­ra­sın­daki hak ve borçlar tav­zihle sınır­lan­dı­rı­la­maz, geniş­le­ti­le­mez
AYM birey­sel başvuru formu	Anayasa Mah­ke­mesi	—	Hazır şablon işe yaramaz; hangi hakkın hangi nedenle ihlal edil­diği somut yazıl­ma­lı­dır

2.3. İcra dilekçeleri

Süre, merci ve yaptırım her dilekçe türünde farklıdır — en sert örnek mal beyanındaki hapisle tazyiktir.

Dilekçe	Merci	Süre	Ayırt edici kural
Borca itiraz dilek­çesi	İcra dairesi	7 gün	Kısmi iti­razda cihet ve miktar yazıl­mazsa itiraz edil­me­miş sayılır
Haciz ihbar­na­me­sine itiraz	İcra dairesi	7 gün	Dilekçe zorunlu değil­dir — yazılı, sözlü veya UYAP üze­rin­den yapı­la­bi­lir
Mal beyanı dilek­çesi	İcra dairesi	Ödeme emrin­deki ihtara göre	Ver­me­me­nin yap­tı­rımı hapisle tazyik (en çok 3 ay)

2.4. İdari, disiplin ve ceza dilekçeleri

Dilekçe	Merci	Süre	Ayırt edici kural
İdari dava dilek­çesi	İdare/vergi mah­ke­mesi baş­kan­lığı	—	Eksik­likte düzeltme süresi otuz gün (hukuk yar­gı­sında bir hafta)
Disip­lin ceza­sına itiraz	Kurul / idare mah­ke­mesi	7 gün itiraz, 60 gün dava	İtiraz zorunlu değil­dir; kurul 30 gün içinde karar vermek zorun­da­dır
Disip­lin savunma dilek­çesi	Soruş­tur­macı / disip­lin amiri	7 günden az olamaz	Savunma alın­ma­dan ceza veri­le­mez; süre­sinde ver­me­yen vaz­geç­miş sayılır
Tutuk­lu­luğa itiraz dilek­çesi	Kararı veren sulh ceza hâkim­liği veya mahkeme	İki hafta, kararın öğre­nil­me­sin­den (CMK m.268/1)	Dilekçe ince­leme mer­ci­ine değil kararı veren merciye verilir; itiraz tutuk­lu­luğu ken­di­li­ğin­den dur­dur­maz (CMK m.269/1)
Şikâyet dilek­çesi / suç duyu­rusu	Sav­cı­lık veya kolluk	Şikâ­yete bağlı suç­larda süre işler	Soyut ve genel başvuru soruş­tur­ma­sız red­de­di­le­bi­lir

2.5. Miras ve kişi hukuku başvuruları

Dilekçe	Merci	Süre	Ayırt edici kural
Miras­çı­lık belgesi (veraset ilamı)	Sulh mah­ke­mesi veya noter­lik	—	Mahkeme şart değil; belge noter­likçe de verilir
Mirasın reddi	Sulh mah­ke­mesi	Üç ay	Sözlü beyanla da yapı­la­bi­lir; hâkim tuta­nakla tespit eder
Vasi atan­ması / vesayet	Vesayet makamı (sulh hukuk)	—	Nüfus memuru, noter ve mah­ke­me­le­rin bil­di­rim zorun­lu­luğu vardır
Uzak­laş­tırma (koru­yucu tedbir)	Hâkim, mülkî amir ya da kolluk	—	Mah­ke­meye dilekçe şart değil; kolluğa da baş­vu­ru­la­bi­lir

Bu tabloların okunma biçimi önemlidir: satırlar arasındaki fark biçim değil rejimdir. Aynı omurgayı taşıyan iki dilekçeden biri sözlü yapılabilirken diğerinde tek günlük gecikme hakkı düşürebilir. Tablolardaki süreler ilgili yazıların dayandığı madde metinlerinden gelir; somut dosyanızda hangi sürenin işlediğini o yazıdan teyit edin.

Sözlü başvuru imkânını bilmemek. İcra itirazı, suç duyurusu ve mirasın reddi sözlü de yapılabilir.

3. Dilekçe Her Zaman Şart Değil

Aranan bazı “dilekçeler” hiç gerekmez: mirasın reddi sözlü beyanla, uzaklaştırma kolluktan, mirasçılık belgesi noterlikten alınabilir.

İnternette en çok aranan bazı “dilekçe örnekleri”, aslında dilekçe gerektirmeyen işlere aittir. Bu, şablon arayan kişinin en sık kaçırdığı bilgidir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.609 — Reddin şekli

Mirasın reddi, mirasçılar tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır.

Ret beyanı sözlü de olabildiği için, mirası reddetmek isteyen mirasçının hazır bir metne ihtiyacı yoktur; sulh hâkimi beyanı tutanağa geçirir. Kritik olan biçim değil, üç aylık süredir.

Aynı mantık koruma tedbirlerinde daha da geniştir:

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun m.8 — Tedbir kararının verilmesi

Tedbir kararları en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edilebilir.

Yani uzaklaştırma için mahkemeye dilekçe yazmayı beklemek gerekmez; en yakın kolluk birimi de yetkili mercidir. Şiddet riskinin sürdüğü bir durumda dilekçe hazırlığı için geçen zaman, korumanın kendisinden daha pahalıya mal olabilir.

Mirasçılık belgesinde ise mahkeme tek yol değildir:

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.598 — Mirasçılık belgesi

Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir.

Bunlara, metnin başında anılan iki hâli de eklemek gerekir: ödeme emrine itiraz İcra ve İflas Kanunu m.62’ye göre “dilekçe ile veya sözlü olarak”, suç ihbar ve şikâyeti ise Ceza Muhakemesi Kanunu m.158’e göre “yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak” yapılabilir.

Gerekmediği hâlde dilekçe beklemek. Uzaklaştırmada kolluk, mirasçılık belgesinde noterlik de yetkilidir; şablon aramak için geçen süre hak kaybına yol açabilir.

4. Mercie Göre: Hukuk ve İdare Dilekçeleri Aynı Rejimde Değil

Hukuk ve idari yargı ayrı rejimdedir: idari dava dilekçesi mahkeme başkanlığına hitaben yazılır, eksiklik süresi otuz gündür.

Dilekçeyi kime hitaben yazdığınız, hangi kuralın uygulanacağını da belirler. En sık karıştırılan ayrım hukuk yargısı ile idari yargı arasındadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.3 — İdari davaların açılması

İdari davalar, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılır.

Hukuk davasında dilekçe mahkemeye, idari davada ise mahkeme başkanlığına hitaben yazılır. Fark yalnızca hitap değildir; eksikliğin sonucu da başkadır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.119/2 bir haftalık kesin süre verirken idari yargıda süre üç katından fazladır:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.15 — İlk inceleme üzerine verilecek karar

3/g bendinde yazılı halde otuzgün içinde 3 ve 5 inci maddelere uygun şekilde yeniden düzenlenmek veya noksanları tamamlanmak

Aynı ayrım süre bakımından da işler: idari yargıda dava açma süresi her işlem için aynı değildir, özel kanun daha kısa bir süre öngörebilir. Sınır dışı etme kararına karşı açılacak davada durum budur; dilekçenin bölüm bölüm nasıl kurulacağı ve doldurulabilir bir örneği deport (sınır dışı) kararına itiraz dilekçesi yazısındadır.

Sulh hukuk mahkemesine verilecek dilekçelerde ise ayırt edici nokta değerin rol oynamamasıdır:

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.4 — Sulh hukuk mahkemelerinin görevi

Sulh hukuk mahkemeleri, dava konusunun değer veya tutarına bakılmaksızın; a) Kiralanan taşınmazların, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler ayrık olmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ile bu davalara karşı açılan davaları, b) Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaları, c) Taşınır ve taşınmaz mallarda, sadece zilyetliğin korunmasına yönelik olan davaları, ç) Bu Kanun ile diğer kanunların, sulh hukuk mahkemesi veya sulh hukuk hâkimini görevlendirdiği davaları, görürler.

Kira uyuşmazlığında miktar ne olursa olsun görevli mahkeme sulh hukuktur; “alacak büyükse asliyeye gitmeliyim” varsayımı bu maddeye aykırıdır. Kira bedelinin tespiti davasında ise dilekçenin zamanlaması içeriğinden önemlidir:

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.345 — Dava açma süresi ve kararın etkisi

Kira bedelinin belirlenmesine ilişkin dava her zaman açılabilir.

Dava her zaman açılabilir; ancak maddenin devamı, yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce açılması ya da bu süre içinde kiracıya yazılı bildirim yapılmış olması hâlinde belirlenecek bedelin yeni dönemin başından itibaren kiracıyı bağlayacağını düzenler. Aynı dilekçe, otuz bir gün önce verildiğinde bir kira dönemi kazandırır.

Ad değiştirme talebinde ise dilekçenin biçiminden çok gerekçesi belirleyicidir:

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.27 — Adın değiştirilmesi

Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir.

Kanun “haklı sebep” arar; bu sebebin dilekçede vakıa olarak anlatılması gerekir. Şablonların boş bıraktığı yer tam olarak burasıdır.

Hukuk ile idari yargı rejimini karıştırmak. İdari dava dilekçesi mahkeme başkanlığına hitaben yazılır ve eksiklik süresi otuz gündür.

Kira uyuşmazlığında miktara bakıp asliyeye gitmek. Sulh hukukun görevi değer veya tutara bakılmaksızın kurulmuştur.

5. Şablon Kullanmanın Sınırı

Şablon biçimi verir; tür, süre, merci ve delil eşleştirmesi olaya özgüdür ve sonucu bunlar belirler.

Hazır dilekçe örnekleri biçimi verir; sonucu belirleyen ise biçim değildir. Bir şablon size şunları söylemez:

• Hangi dilekçe türünü kullanmanız gerektiğini. Ceza dosyasına hukuk davası formatında dilekçe vermek, savunmayı isabetsiz kılar.
• Süreyi. Yedi günlük itiraz süresi ile bir haftalık eksiklik tamamlama süresi farklı şeylerdir.
• Vakıalarınızın hangi delille ispatlanacağını. Kanunun (f) bendinde aradığı eşleştirme, olaya özgüdür.
• Talep sonucunuzun ne olması gerektiğini. Kanun “açık bir şekilde” der; belirsiz talep, karar kurulmasını güçleştirir.
• Karşı tarafın savunmasının ne olacağını. Dilekçe, tek başına değil bir yargılama akışı içinde işlev görür.

Bu nedenle örnek metinler bir başlangıç noktasıdır, nihai ürün değildir. Özellikle süreye bağlı dilekçelerde (itiraz, istinaf, şikâyet) yanlış tür ya da gecikmiş başvuru, biçimsel kusursuzlukla telafi edilemez.

Talep sonucunu belirsiz bırakmak. Kanun “açık bir şekilde” der.