Basit Yargılama Usulü Nedir? CMK 251, Suçlar ve İtiraz

Basit yargılama usulü, asliye ceza mahkemesinin iddianameyi kabul ettikten sonra adli para cezası ya da üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezası gerektiren suçlarda duruşma açmadan, tarafların yazılı beyanları üzerinden hüküm kurduğu yargılama usulüdür. Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m.251). Bu yazı, basit yargılama usulünün uygulanacağını bildiren bir tebligat almış sanık, mağdur veya şikâyetçi için usulün şartlarını, uygulandığı suçları, iki haftalık yazılı savunma süresini, ceza indirimini ve hükme itiraz edildiğinde ne olacağını anlatır.

1. Basit Yargılama Usulü: Öne Çıkanlar

• Basit yargılama usulü, iddianamenin kabulünden sonra ve duruşma günü belirlenmeden önce, asliye ceza mahkemesinin kararıyla uygulanır (CMK m.251/1).
• Basit yargılama usulü, adli para cezası ya da üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezası gerektiren suçlarda uygulanabilir; ölçüt kanundaki üst sınırdır (CMK m.251/1).
• Sanık, mağdur ve şikâyetçi beyan ve savunmalarını iddianamenin tebliğinden sonra iki hafta içinde yazılı olarak bildirir; mahkeme duruşma yapmadan ve savcının görüşünü almadan hüküm kurar (CMK m.251/2-3).
• Mahkûmiyet hâlinde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir; erteleme, seçenek yaptırım ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması da mümkündür (CMK m.251/3-4).
• Basit yargılama kararına kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir; itiraz üzerine dosya duruşmalı olarak genel hükümlere göre yeniden görülür (CMK m.252/2, m.268/1).
• Sanık itiraz ederse yeni mahkeme ilk hükümle bağlı değildir; dörtte bir indirim yalnız itiraz sanık dışındaki kişilerden gelmişse korunur (CMK m.252/3).

2. Basit Yargılama Usulü Nedir? (CMK 251)

Basit yargılama usulü, hafif sayılabilecek suçlarda ceza yargılamasının duruşma yapılmadan, dosya üzerinden sonuçlandırılmasını sağlayan bir kovuşturma usulüdür. İddianamenin kabulüyle kamu davası açılır ve kovuşturma evresi başlar (CMK m.175/1). Basit yargılama usulü bu evrede, asliye ceza mahkemesince uygulanabilen bir yoldur (CMK m.251/1).

Basit yargılama usulünün uygulanması mahkemenin takdirindedir. Kanun, şartları bulunan dosyada mahkemenin bu usulün uygulanmasına “karar verilebilir” der; sanığın, mağdurun veya savcının talebini ya da kabulünü şart koşmaz (CMK m.251/1). Mahkeme usulü uyguladıktan sonra da gerekli görürse hüküm verilinceye kadar her aşamada duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam edebilir (CMK m.251/6).

Basit yargılama usulü 17 Ekim 2019 tarihli 7188 sayılı Kanunla yeniden düzenlendi ve 1 Ocak 2020’den itibaren uygulanmaya başladı (CMK geçici m.5/1-c). Kanunun güncel metni mevzuat.gov.tr’deki Ceza Muhakemesi Kanunu sayfasında okunabilir. Aynı ad hukuk davalarında da kullanılır; iki kurumun farkı aşağıdaki CMK-HMK karşılaştırmasında anlatılmıştır. Kanunun genel yapısı için Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) yazımıza bakabilirsiniz.

3. Basit Yargılama Usulünün Şartları

Basit yargılama usulünün uygulanabilmesi için dört şartın birlikte bulunması gerekir (CMK m.251/1, m.251/7-8):

1. Görevli mahkeme: Dava asliye ceza mahkemesinde görülüyor olmalıdır.
2. Zaman: İddianame kabul edilmiş, ancak duruşma günü henüz belirlenmemiş olmalıdır. Mahkeme iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler (CMK m.175/2); duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanmaz. Bu sınır 8 Temmuz 2021 tarihli 7331 sayılı Kanunla eklendi (CMK m.251/1).
3. Suçun cezası: Suç, adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektirmelidir.
4. Engel hâlin bulunmaması: Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, izne veya talebe bağlı suç ya da kapsam dışı bir suçla birlikte işlenme gibi kanunda sayılan engellerden biri bulunmamalıdır.

3.1. Basit Yargılama Usulü Hangi Suçlarda Uygulanır?

Basit yargılama usulünün uygulanacağı suçlar, bir liste ile değil cezanın miktarıyla belirlenir: kanunda adli para cezası ya da üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezası öngörülen suçlar kapsama girer (CMK m.251/1). Ölçüt, somut olayda verilebilecek ceza değil, suçun kanuni tanımında yazan üst sınırdır. Aşağıdaki tablo, sık görülen suçların temel hâlinde kanunda yazan cezayı ve bu cezanın basit yargılama sınırıyla ilişkisini gösterir.

Suç (temel hâl)	Kanun­daki ceza	Basit yar­gı­lama sınırı	Dayanak
Basit kasten yara­lama	Altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezası (şikâ­yete bağlı)	İçinde	TCK m.86/2
Tak­sirle yara­lama	Dört aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası	İçinde	TCK m.89/1
Terk	Üç aydan iki yıla kadar hapis	İçinde	TCK m.97/1
Cinsel taciz (yetiş­kine karşı)	Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası (şikâ­yete bağlı)	İçinde	TCK m.105/1
Tehdit (hayata, vücut veya cinsel doku­nul­maz­lığa yönelik)	Altı aydan iki yıla kadar hapis	İçinde	TCK m.106/1
Konut doku­nul­maz­lı­ğı­nın ihlali	Altı aydan iki yıla kadar hapis (şikâ­yete bağlı)	İçinde	TCK m.116/1
İş ve çalışma hür­ri­ye­ti­nin ihlali	Altı aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası (şikâ­yete bağlı)	İçinde	TCK m.117/1
Kişi­le­rin huzur ve sükû­nunu bozma	Üç aydan bir yıla kadar hapis (şikâ­yete bağlı)	İçinde	TCK m.123/1
Israrlı takip	Altı aydan iki yıla kadar hapis	İçinde	TCK m.123/A-1
Hakaret	Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası	İçinde	TCK m.125/1
Kişinin hatı­ra­sına hakaret	Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası	İçinde	TCK m.130/1
Güveni kötüye kul­lanma	Altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası (şikâ­yete bağlı)	İçinde	TCK m.155/1
Kasten yara­lama (basit hâl dışında)	Bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis	Dışında	TCK m.86/1
Mala zarar verme	Dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası	Dışında	TCK m.151/1
Cinsel taciz (çocuğa karşı)	Altı aydan üç yıla kadar hapis	Dışında	TCK m.105/1

Basit yargılama usulünde suçun temel hâli değil, iddianamede yüklenen hâli esas alınır. Aynı suçun nitelikli hâllerinde kanun ayrı ceza öngörür: örneğin tehdidin silahla işlenmesi (TCK m.106/2), hakaretin kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesi (TCK m.125/3) ya da ısrarlı takibin çocuğa karşı işlenmesi (TCK m.123/A-2) kendi ceza hükmüne tabidir. Yüklenen hâlin cezası üst sınırı iki yılı aşıyorsa basit yargılama usulü uygulanmaz. Kasten yaralamada ve tehditte suçun kadına karşı işlenmesi yalnız cezanın alt sınırını dokuz aya çıkarır (TCK m.86/2, m.106/1); üst sınıra dokunmadığı için basit yargılama kapsamını değiştirmez.

Adalet Bakanlığı, basit yargılama usulüne tabi suçları gösteren bir listeyi alternatif çözümler sayfasında “Basit Yargılama Usulüne Tabi Suçlara İlişkin Liste” başlığıyla yayımlar. Bu liste bir idari bilgilendirmedir, mevzuat değildir ve sayfada bir güncelleme tarihi yer almaz; bir suçun kapsamda olup olmadığı her durumda kanundaki güncel ceza üst sınırıyla karşılaştırılarak belirlenir.

3.2. Basit Yargılama Usulü Hangi Hâllerde Uygulanmaz?

Basit yargılama usulü, cezası sınır içinde kalan suçlarda bile aşağıdaki hâllerde uygulanmaz (CMK m.251/1, m.251/7-8):

• Duruşma günü belirlendiyse: Mahkeme duruşma gününü belirledikten sonra basit yargılama usulüne geçemez (CMK m.251/1).
• Yaş küçüklüğü: Sanık hakkında yaş küçüklüğü hâli varsa usul uygulanmaz (CMK m.251/7). Yaş küçüklüğünün ceza sorumluluğuna etkisi için TCK 31: Yaş Küçüklüğü yazımıza bakabilirsiniz.
• Akıl hastalığı: Sanıkta akıl hastalığı hâli varsa usul uygulanmaz (CMK m.251/7).
• İzne veya talebe bağlı suçlar: Soruşturma veya kovuşturma yapılması izne ya da talebe bağlı olan suçlarda usul uygulanmaz (CMK m.251/7).
• Kapsam dışı bir suçla birlikte işlenme: Basit yargılama kapsamındaki suç, kapsama girmeyen başka bir suçla birlikte işlenmişse usul uygulanmaz (CMK m.251/8).

CMK m.251/7’nin güncel metni kişisel hâl olarak yalnız yaş küçüklüğünü ve akıl hastalığını sayar. Fıkrada eskiden yer alan sağır ve dilsizlik ibaresi yürürlükte değildir; güncel metinde onun yerinde ”(…)” işareti bulunur (CMK m.251/7). Sağır ve dilsizliği hâlâ basit yargılama usulüne engel olarak sayan kaynaklar eski metne dayanır.

Şikâyete bağlı suçlar bu engellerin arasında sayılmaz. Tablodaki basit kasten yaralama, konut dokunulmazlığının ihlali ve güveni kötüye kullanma gibi suçlar şikâyete bağlı olduğu hâlde, cezaları sınır içinde kaldığı için basit yargılama usulüne tabi olabilir (TCK m.86/2, m.116/1, m.155/1; CMK m.251/7).

4. Basit Yargılama Usulü Nasıl İşler?

Basit yargılama usulü, mahkemenin usulü uygulama kararıyla başlar ve tarafların yazılı beyanlarının toplanmasından sonra duruşmasız hükümle biter. İşlemler şu sırayla yürür (CMK m.251/2-5):

1. Usulün uygulanmasına karar: Asliye ceza mahkemesi iddianameyi kabul ettikten sonra, duruşma gününü belirlemeden basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verir (CMK m.251/1).
2. İddianamenin tebliği: Mahkeme iddianameyi sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebliğ eder ve beyan ve savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmelerini ister. Tebligatta duruşma yapılmadan hüküm verilebileceği de belirtilir (CMK m.251/2).
3. Belgelerin toplanması: Toplanması gereken belgeler ilgili kurum ve kuruluşlardan istenir (CMK m.251/2).
4. Duruşmasız hüküm: İki haftalık süre dolduktan sonra mahkeme, duruşma yapmadan ve Cumhuriyet savcısının görüşünü almadan, Türk Ceza Kanunu m.61’i dikkate alarak CMK m.223’te sayılan hükümlerden birini kurar (CMK m.251/3).
5. Hükmün bildirilmesi: Hükümde itiraz usulü ve itirazın sonuçları gösterilir (CMK m.251/5).

Basit yargılama usulünde mahkemenin kurabileceği hüküm yalnız mahkûmiyet değildir. Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşme kararlarının her biri hükümdür (CMK m.223/1). Bu nedenle yazılı savunmada suçun işlenmediği veya işlendiğinin sabit olmadığı gibi beraat sebepleri de ileri sürülebilir (CMK m.223/2).

4.1. Basit Yargılama Usulünde Savunma Süresi: İki Hafta

Basit yargılama usulünde savunma süresi, iddianamenin tebliğiyle birlikte istenen iki haftadır; sanık, mağdur ve şikâyetçi beyan ve savunmalarını bu süre içinde yazılı olarak bildirir (CMK m.251/2). Süre 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla “on beş gün” yerine “iki hafta” olarak değiştirildi ve değişiklik 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girdi (7499 sayılı Kanun m.40/1-b). Savunma süresini on beş gün olarak gösteren kaynaklar bu değişiklikten önceki metne dayanır.

Basit yargılama usulünde duruşma yapılmadığı için bu yazılı beyan, sanığın mahkeme önündeki tek savunması olabilir. Tebligat, duruşma yapılmadan hüküm verilebileceğini açıkça bildirir (CMK m.251/2); süre dolduktan sonra mahkeme dosyadaki belgelere ve verilen beyanlara göre hüküm kurar (CMK m.251/3). Yazılı savunmada olayın anlatımı, iddianameye karşı itirazlar ve toplanmasını istenen deliller birlikte bildirilmelidir.

5. Basit Yargılama Usulünde Ceza İndirimi ve HAGB

Basit yargılama usulünde mahkûmiyet kararı verilirse sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (CMK m.251/3). Mahkeme cezayı önce Türk Ceza Kanunu m.61’deki sıraya göre belirler; dörtte bir indirim bu hesabın sonunda ulaşılan cezaya uygulanır. İndirim yalnız mahkûmiyet hâlinde söz konusudur; beraat veya düşme gibi hükümlerde uygulanacak bir ceza yoktur.

Basit yargılama usulünde mahkeme, koşulları bulunursa sonuç cezayla ilgili üç seçeneği de kullanabilir (CMK m.251/4):

• Seçenek yaptırıma çevirme: Kısa süreli hapis cezası adli para cezası gibi seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m.50/1-a).
• Erteleme: Hapis cezası ertelenebilir.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması: Sanık yazılı olarak karşı çıkmadıkça hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verilebilir.

HAGB için kanunun basit yargılama usulünde aradığı şart, sanığın bu karara yazılı olarak karşı çıkmamasıdır (CMK m.251/4). Duruşma yapılmadığından, HAGB istemeyen sanık bunu yazılı olarak bildirmelidir; yazılı karşı çıkma yoksa mahkeme koşulları bulunduğunda HAGB kararı verebilir.

6. Basit Yargılama Kararına İtiraz (CMK 252)

Basit yargılama usulüyle verilen hükümlere itiraz edilebilir; süresi içinde itiraz edilmeyen hükümler kesinleşir (CMK m.252/1). İtiraz, basit yargılama usulünü sona erdirir: dosya duruşmalı olarak ve genel hükümlere göre yeniden görülür (CMK m.252/2). Madde 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla büyük ölçüde yeniden yazıldı; itiraz sonrası dosyaya bakacak mahkeme, ilk hükme bağlılık ve ücret itirazları bu değişiklikle düzenlendi.

6.1. Basit Yargılama Kararına İtiraz Süresi

Basit yargılama kararına itiraz süresi, kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır. CMK m.252 itiraz için ayrı bir süre koymaz; kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde itiraz, ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde yapılır (CMK m.252/1, m.268/1).

Basit yargılama kararına itiraz, kararı veren mahkemeye verilecek bir dilekçeyle ya da tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunarak yapılır (CMK m.268/1). Genel itiraz süresi 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla “yedi gün” yerine “iki hafta” olarak değiştirildi. Değişiklik 1 Haziran 2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlarda eski hükümlerin uygulanmasına devam olunur (CMK geçici m.6/1-c). Basit yargılama kararına itiraz için yedi günlük süre gösteren kaynaklar eski metne dayanır.

6.2. Basit Yargılama İtirazından Sonra Ne Olur?

Basit yargılama kararına itiraz edilince dosyayı, hükmü veren mahkeme değil başka bir hâkim görür (CMK m.252/2):

• O yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa hükmü veren mahkeme dosyayı tevzi kriterlerine göre belirlenen başka bir asliye ceza mahkemesine gönderir.
• Tek asliye ceza mahkemesi bulunan yerlerde aynı mahkemede yetkili başka bir hâkim varsa o hâkim, yoksa adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonu başkanının görevlendirdiği hâkim duruşmayı açar.

Basit yargılama itirazı üzerine açılan duruşmada yargılama genel hükümlere göre devam eder. Taraflar gelmese bile duruşma yapılır ve mahkeme yokluklarında CMK m.223’e göre hüküm verebilir; bu husus taraflara gönderilen davetiyede yazılır (CMK m.252/2). İtiraz eden kişi duruşmadan önce itirazından vazgeçerse duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır (CMK m.252/2); bu durumda basit yargılama usulüyle verilen hüküm itiraz edilmemiş bir hüküm olarak kesinleşir (CMK m.252/1).

6.3. Basit Yargılamada İtiraz Edilirse 1/4 İndirim Korunur mu?

Basit yargılama kararına sanık itiraz ederse 1/4 indirim korunmaz: itiraz üzerine hüküm kuran mahkeme, basit yargılama usulüyle verilen ilk hükümle bağlı değildir (CMK m.252/3). Yargılama duruşmalı olarak genel hükümlere göre yürür ve yeni mahkeme kendi hükmünü kurar (CMK m.252/2); kanun bu durumda dörtte bir indirimi öngörmez ve ilk hükümdeki cezanın artırılamayacağına dair bir sınır da koymaz.

İtiraz sanık dışındaki kişiler tarafından yapılmışsa sonuç durum farklıdır: yeni mahkeme yine ilk hükümle bağlı değildir, ancak kurduğu mahkûmiyet hükmünde CMK m.251/3’teki dörtte bir indirimi uygular (CMK m.252/3). Böylece sanık, kendisi itiraz etmediği sürece basit yargılama usulünün indiriminden yararlanmaya devam eder. Kanun, itirazın hem sanık hem de sanık dışındaki kişilerce birlikte yapıldığı durumu ayrıca düzenlemez.

Birden fazla sanığın bulunduğu dosyada, itiraz üzerine verilen hüküm sanık lehine ise ve bu husus itiraz etmeyen diğer sanıklara da uygulanabiliyorsa, onlar da itiraz etmiş gibi bu karardan yararlanır (CMK m.252/4).

Bu kurallar itiraz kararını bir hesap meselesine çevirir. Sanık itiraz ederek duruşmalı yargılanma ve delillerini duruşmada sunma imkânı kazanır; buna karşılık dörtte bir indirim güvencesini ve ilk hükümdeki ceza miktarını kaybeder (CMK m.252/2-3).

6.4. Basit Yargılama Kararına İtirazda Kanun Yolu, Vekâlet Ücreti ve Süre Aşımı

Basit yargılama itirazı üzerine duruşmalı yargılamada verilen hükme karşı genel hükümlere göre kanun yoluna başvurulabilir (CMK m.252/5). Asliye ceza mahkemesi hükümlerine karşı kanun yolu için istinaf nedir yazımıza bakabilirsiniz.

İki durumda itiraz duruşma açılmasına yol açmaz; dosya, itirazı incelemeye yetkili merciye gönderilir (CMK m.252/6-7, m.268/2):

• Süre aşımı veya itiraz hakkının bulunmaması: Mahkeme itirazın süresinde yapılmadığını ya da kanun yoluna başvuru hakkı bulunmayan kişi tarafından yapıldığını değerlendirirse dosyayı yetkili merciye gönderir; merci bu sebepler yönünden inceleme yapar (CMK m.252/6).
• Yargılama gideri, vekâlet ücreti veya maddi hata: İtiraz yalnız yargılama giderine, vekâlet ücretine veya maddi bir hataya ilişkinse aynı yol izlenir ve merci itirazı bu sebepler yönünden inceler (CMK m.252/7).

Asliye ceza mahkemesi hâkiminin kararlarına yapılan itirazları, yargı çevresinde bulunduğu ağır ceza mahkemesi inceler (CMK m.268/3-c).

7. Basit Yargılama Usulü ile Seri Muhakeme Usulü Farkı

Basit yargılama usulü ile seri muhakeme usulü 7188 sayılı Kanunla aynı anda getirildi, ama farklı evrede ve farklı kişiler eliyle uygulanır (CMK geçici m.5/1-c). Seri muhakeme usulü soruşturma evresinin sonunda savcının teklifi ve şüphelinin kabulüyle uygulanır; basit yargılama usulü ise dava açıldıktan sonra mahkemenin kararıyla uygulanır (CMK m.250/1, m.250/3, m.251/1).

Ölçüt	Basit yargılama usulü	Seri muhakeme usulü
Evre	İddi­a­na­me­nin kabulünden sonra, kovuş­tur­mada (CMK m.251/1)	Soruşturma evresinin sonunda (CMK m.250/1)
Kim başlatır	Asliye ceza mahkemesi (CMK m.251/1)	Cumhuriyet savcısının teklifi (CMK m.250/3)
Sanığın kabulü	Aranmaz; HAGB için yazılı karşı çıkmamak yeterli (CMK m.251/4)	Şüphelinin müdafii huzurunda teklifi kabul etmesi şart (CMK m.250/3)
Kapsam	Adli para cezası veya üst sınırı iki yılı aşmayan hapis cezası gerektiren suçlar (CMK m.251/1)	Kanunda tek tek sayılan suçlar (CMK m.250/1)
Ceza indirimi	Sonuç cezadan dörtte bir (CMK m.251/3)	Belirlenen cezadan yarı oranında (CMK m.250/4)

Seri muhakeme usulünün ayrıntıları için seri muhakeme usulü nedir yazımıza bakabilirsiniz.

8. Basit Yargılama Usulü CMK ve HMK’da Aynı Şey mi?

Basit yargılama usulü adı hem ceza hem hukuk yargılamasında kullanılır, ancak iki kurum birbirinden bağımsızdır. Hukuk Muhakemeleri Kanunundaki basit yargılama usulü; sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren dava ve işler, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi geçici hukuki koruma talepleri, her çeşit nafaka davası, velayet ve vesayete ilişkin işler ve hizmet ilişkisinden doğan davalar gibi hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır (HMK m.316/1).

Basit yargılama usulünün ceza tarafındaki iki temel sonucu, yani iki haftalık yazılı savunma ve sonuç cezadan dörtte bir indirim, yalnız CMK m.251’e aittir (CMK m.251/2-3). Hukuk davasında karşılaşılan “basit yargılama usulü” ifadesi bir ceza indirimi veya duruşmasız ceza hükmü anlamına gelmez. Hukuk davalarındaki basit yargılama usulünün hangi davalarda uygulandığı, cevap süresi ve duruşma kuralları için HMK basit yargılama usulü yazısına, hukuk yargılamasının genel yapısı için Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) yazımıza bakabilirsiniz.

9. Basit Yargılama Usulünde Yapılan Değişiklikler (7188, 7331, 7499)

Basit yargılama usulü 2020’den bu yana üç kez değişti. Eski tarihli kaynaklardaki süre ve istisnalar bu nedenle güncel metinle karşılaştırılarak okunmalıdır.

Değişiklik	Ne değişti	Dayanak
7188 sayılı Kanun (17/10/2019)	Basit yargılama usulü CMK m.251-252’de yeniden düzenlendi; 1 Ocak 2020’den itibaren uygulanır	CMK m.251, geçici m.5/1-c
7331 sayılı Kanun (8/7/2021)	Duruşma günü belir­len­dik­ten sonra usulün uygu­la­na­ma­ya­cağı eklendi	CMK m.251/1
7499 sayılı Kanun (2/3/2024, yürürlük 1/6/2024)	Yazılı savunma süresi “on beş gün”den “iki hafta”ya çevrildi	CMK m.251/2; 7499 sK m.40/1-b
7499 sayılı Kanun (2/3/2024; 1/6/2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır)	Genel itiraz süresi “yedi gün”den “iki hafta”ya çevrildi	CMK m.268/1, geçici m.6/1-c
7499 sayılı Kanun (2/3/2024, yürürlük 1/6/2024)	İtiraz sonrası dosyanın başka mahkemeye gön­de­ril­mesi, ilk hükme bağlılığın olmaması, vekâlet ücreti ve maddi hata itirazları düzenlendi	CMK m.252/2-7; 7499 sK m.40/1-a
CMK m.251/7’de ibare çıkarılması	Sağır ve dilsizlik hâli istisnalar arasından çıktı; güncel metinde ”(…)” ile gösterilir	CMK m.251/7

Basit yargılama usulünün 1 Ocak 2020’den önce açılmış dosyalara uygulanmasını düzenleyen geçiş hükmü, kovuşturma evresine geçilmiş, hükme bağlanmış veya kesinleşmiş dosyalarda usulün uygulanmayacağını söyler; ancak bu bendin bir kısmı yürürlükte değildir (CMK geçici m.5/1-d). Bu nedenle 2020’den önce başlamış bir ceza dosyasında basit yargılama usulünün uygulanıp uygulanamayacağı, dosyanın bulunduğu aşamaya göre ayrıca incelenir.