Miras Hukuku Nedir? Yasal Mirasçılar, Saklı Pay, Paylaşım

Miras hukuku, bir kişinin ölümüyle ya da hakkında gaiplik kararı verilmesiyle malvarlığının, haklarının ve borçlarının kimlere, hangi oranlarda ve hangi usulle geçeceğini düzenleyen özel hukuk dalıdır. Türkiye’deki kaynağı 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun miras hükümleridir; yasal mirasçılık, saklı pay, vasiyetname, mirasın reddi, mirasçılık belgesi ve paylaşma bu hükümlerde düzenlenir. Bu yazı, yakınını kaybetmiş ve mirasta payını, haklarını veya borç riskini öğrenmek isteyen mirasçı ile malvarlığının ölümünden sonra nasıl paylaşılacağını planlayan kişi için miras hukukunun temel kurallarını madde dayanaklarıyla anlatır. Dinî hükümlere göre yapılan pay hesabı hukuki sonuç doğurmaz; yazı yalnız yürürlükteki kanuni düzeni ele alır.

1. Miras Hukuku: Öne Çıkanlar

• Miras hukukunda miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır ve mirasçılar mirası borçlarıyla birlikte, bir bütün olarak kanun gereğince kazanır (Türk Medenî Kanunu m.575, m.599).
• Miras hukukunda yasal mirasçılar zümre sistemine göre belirlenir: önce altsoy, sonra ana ve baba ile onların altsoyu, sonra büyük ana ve büyük babalar ile onların altsoyu gelir (m.495-497).
• Sağ kalan eş altsoyla birlikte mirasın dörtte birini, ana ve baba zümresiyle birlikte yarısını, büyük ana ve büyük baba zümresiyle birlikte dörtte üçünü alır (m.499).
• Altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan kişi, mirasının yalnız saklı paylar dışında kalan kısmını vasiyetname veya miras sözleşmesiyle dilediği kişiye bırakabilir (m.505).
• Miras üç ay içinde sulh mahkemesine yapılacak beyanla reddedilebilir; ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belliyse miras reddedilmiş sayılır (m.605, m.606, m.609).
• Mirasın paylaşılmasını isteme hakkı süreye bağlı değildir; iptal, tenkis ve istihkak davaları ise hak düşürücü süre veya zamanaşımına bağlıdır (m.642, m.559, m.571, m.639).

2. Miras Hukukunun Temel Kavramları

Miras hukukunun kurallarını okumadan önce yedi kavramın anlamını bilmek gerekir; kanun bu kavramları birbirinden ayırarak kullanır ve bir kavramın yanlış anlaşılması payın ya da sürenin yanlış hesaplanmasına yol açar.

• Mirasbırakan (muris): Ölümüyle mirası açılan kişidir. Kanun metni “mirasbırakan” terimini kullanır; uygulamada aynı kişi için “muris” ve “müteveffa” da denir. Terimin kökeni ve kullanımı için muris ne demek yazısına bakabilirsiniz.
• Tereke: Mirasbırakandan mirasçılara geçen malvarlığının bütünüdür. Mirasçılar mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını ve zilyetliklerini doğrudan kazanır ve borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (m.599). Bu yüzden tereke yalnız mallardan değil, borçlardan da oluşur.
• Yasal mirasçı: Mirasçılığı kanundan doğan kişidir: kan hısımları zümre sırasıyla, sağ kalan eş, evlâtlık ve hiç mirasçı yoksa Devlet (m.495-501).
• Atanmış mirasçı: Mirasbırakanın vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mirasçı olarak belirlediği kişidir. Atanmış mirasçı da mirası mirasbırakanın ölümüyle kazanır (m.599).
• Sağ kalan eş: Zümrelerin dışında durur; payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre belirlenir (m.499).
• Saklı pay: Kanunun altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş için koruduğu, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla dokunamayacağı miras payı bölümüdür (m.505, m.506).
• Mirasın reddi: Yasal veya atanmış mirasçının mirası üç ay içinde sulh mahkemesine sözlü veya yazılı, kayıtsız ve şartsız beyanla reddetmesidir (m.605, m.606, m.609).

3. Miras Hukukunda Mirasın Açılması: Ölüm ve Gaiplik

Miras hukukunda miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır; mirasbırakanın sağlığında yaptığı mirasla ilgili kazandırmalar ve paylaştırmalar da terekenin ölüm anındaki durumuna göre değerlendirilir (m.575). Mirasın açıldığı yer, malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yeridir (m.576).

Mirasın mirasçılara geçmesi için ayrıca bir devir işlemi, tapuda tescil veya mahkeme kararı gerekmez. Mirasçılar mirası ölüm anında bir bütün olarak, kanun gereğince kazanır; buna külli halefiyet denir (m.599). Tapudaki intikal işlemi bu kazanımı sonradan kütüğe yansıtır; nasıl yapıldığı tapu intikal işlemleri yazısında anlatılmıştır.

Ölümü kesin olarak kanıtlanamayan kişi için gaiplik kararı verilebilir; mahkeme gaipliğe karar verdiğinde ölüme bağlı haklar, gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır ve karar, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur (m.35). Gaiplik kararı verilmiş kişinin mirasçıları, tereke mallarını teslim almadan önce bu malları ileride ortaya çıkabilecek üstün hak sahiplerine veya gaibin kendisine geri vereceklerine dair güvence göstermek zorundadır. Güvence, ölüm tehlikesi içinde kaybolmada beş yıl, uzun zamandan beri haber alınamamada on beş yıl ve her hâlde en çok gaibin yüz yaşına varacağı tarihe kadar gösterilir (m.584). Gaiplik kararının şartları için gaiplik nedir yazısına bakabilirsiniz.

4. Miras Hukukunda Yasal Mirasçılar ve Zümre Sistemi

Miras hukukunda kan hısımlarının mirasçılığı zümre sistemine göre belirlenir: önceki zümrede mirasçı varsa sonraki zümreye pay düşmez. Zümre içinde önce ölmüş kişinin yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyu alır. Sağ kalan eş zümrelerin dışında durur ve hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre pay alır.

Zümre	Miras­çı­lar	Sağ kalan eşin payı	Dayanak
Birinci zümre	Altsoy: çocuk­lar eşit; önce ölen çocuğun yerine onun altsoyu	Mirasın dörtte biri	m.495, m.499
İkinci zümre	Ana ve baba eşit; önce ölenin yerine onun altsoyu (kar­deş­ler, yeğen­ler)	Mirasın yarısı	m.496, m.499
Üçüncü zümre	Büyük ana ve büyük babalar eşit; önce ölenin yerine onun altsoyu	Mirasın dörtte üçü	m.497, m.499
Hiç kan hısımı mirasçı yok	Sağ kalan eş	Mirasın tamamı	m.499
Hiç mirasçı yok	Devlet	Sağ kalan eş yok	m.501

4.1. Miras Hukukunda Birinci Zümre: Altsoy

Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları altsoyudur ve çocuklar eşit olarak mirasçıdır. Mirasbırakandan önce ölmüş bir çocuğun yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyu alır (m.495). Bu kural, uzun süre intikal yapılmamış dosyalarda mirasçı sayısının neden kuşaktan kuşağa çoğaldığını açıklar: aradaki her ölüm, payı bir sonraki kuşağa bölerek aktarır.

Evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş çocuklar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (m.498). Evlâtlık ve altsoyu, evlât edinene kan hısımı gibi mirasçı olur ve evlâtlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da devam eder; buna karşılık evlât edinen ve hısımları evlâtlığa mirasçı olmaz (m.500). Üvey çocuk ise evlât edinilmedikçe kan hısımı sayılmaz; ayrıntısı üvey çocuğun miras hakkı yazısındadır.

4.2. Miras Hukukunda İkinci ve Üçüncü Zümre

Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ana ve babasıdır ve eşit olarak mirasçı olurlar. Önce ölmüş ana veya babanın yerini kendi altsoyu, yani mirasbırakanın kardeşleri ve onların çocukları alır; bir tarafta hiç mirasçı yoksa bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır (m.496).

Altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları büyük ana ve büyük babalarıdır. Önce ölmüş büyük ana veya büyük babanın yerini kendi altsoyu alır; bu altsoy, mirasbırakanın amca, hala, dayı ve teyzeleri ile onların çocuklarıdır (m.497). Sağ kalan eş varsa aynı madde, önce ölen büyük ana ve büyük babanın payının kime geçeceğini ayrıca düzenler.

4.3. Miras Hukukunda Sağ Kalan Eşin Miras Payı

Sağ kalan eş, birlikte bulunduğu zümreye göre mirasbırakana şu oranlarda mirasçı olur: altsoyla birlikte mirasın dörtte biri, ana ve baba zümresiyle birlikte mirasın yarısı, büyük ana ve büyük babalar ile onların çocuklarıyla birlikte mirasın dörtte üçü; bunlar da yoksa mirasın tamamı (m.499). Eşin oranı bu yüzden sabit değildir; önce hangi zümrenin sağ olduğu belirlenir.

Eş, miras payına mahsuben birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir; haklı sebep varsa mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir (m.652). Oranların örnek hesapları için miras paylaşımı ve yasal miras payları yazısına, somut bir tahmini pay için miras payı hesaplama aracına bakabilirsiniz.

4.4. Miras Hukukunda Devletin Mirasçılığı

Mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer (m.501). Devlet ancak kan hısımı zümrelerinde mirasçı, sağ kalan eş ve atanmış mirasçı bulunmadığında mirasçı olur.

5. Miras Hukukunda Saklı Pay: Kişi Mirasını İstediğine Bırakabilir mi?

Miras hukukunda mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü sınırlıdır. Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının yalnız saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir; bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamında tasarruf edebilir (m.505). Kişi bu yüzden mirasını istediğine ancak saklı payları aşmadan bırakabilir.

Saklı pay oranları şunlardır (m.506):

• Altsoy: Yasal miras payının yarısı.
• Ana ve baba: Her biri için yasal miras payının dörtte biri.
• Sağ kalan eş: Altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.

Kardeşlerin saklı payını düzenleyen üçüncü bent 4/5/2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır ve madde metninde “(Mülga)” olarak görünür (m.506). Kardeşler bugün ikinci zümrede yasal mirasçı olabilir, ancak saklı paylı mirasçı değildir; mirasbırakan malvarlığının tamamını vasiyetnameyle başkasına bırakırsa kardeşler tenkis isteyemez. Eski kaynaklarda kardeşler için verilen saklı pay oranı güncel değildir.

5.1. Miras Hukukunda Sağlıkta Yapılan Devirler: Baba Ölmeden Malını Bir Çocuğuna Verebilir mi?

Miras hukukunda saklı pay sınırı ölüme bağlı tasarruflar için konmuştur (m.505); ancak kanun, sağlıkta yapılan bazı karşılıksız kazandırmaları da ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabi tutar (m.565). Bu yüzden babanın sağlığında bir çocuğuna mal vermesi kendiliğinden geçersiz değildir; kazandırma aşağıdaki gruplardan birine giriyor ve diğer mirasçıların saklı payını zedeliyorsa tenkis konusu olur:

• Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar, altsoya geri verilmemek kaydıyla yapılan malvarlığı devri veya borçtan kurtarma ile alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi.
• Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar.
• Serbestçe dönme hakkı saklı tutularak yapılan bağışlamalar ile ölümden önceki bir yıl içinde, âdet üzere verilen hediyeler dışında yapılan bağışlamalar.
• Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar.

Devir tapuda satış gibi gösterilmiş ama gerçekte karşılıksız yapılmışsa ayrı bir soru doğar. Bir sözleşmenin türü ve içeriği belirlenirken tarafların gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere değil, gerçek ve ortak iradelerine bakılır (Türk Borçlar Kanunu m.19). Uygulamada “muris muvazaası” denen bu durumun dava yolu ve ispatı mirastan mal kaçırma (muris muvazaası) yazısında anlatılmıştır. Sağlıkta yapılan kazandırmaların paylaşım hesabına nasıl katılacağı ise mirasta denkleştirme davası konusudur.

5.2. Miras Hukukunda Tenkis Davası

Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir (m.560). Tenkis tasarrufu ortadan kaldırmaz; tasarrufu ayakta bırakıp saklı payı aşan kısmı indirir.

Tenkis davası açma hakkı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer; tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (m.571). Hesap yöntemi ve dava şartları tenkis davası ve saklı pay yazısındadır.

6. Miras Hukukunda Ölüme Bağlı Tasarruflar: Vasiyetname ve Miras Sözleşmesi

Miras hukukunda mirasbırakan, tasarruf edebileceği kısım üzerindeki iradesini iki yolla açıklar: tek taraflı vasiyetname ve karşı tarafın da iradesini gerektiren miras sözleşmesi. Vasiyet resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla ya da sözlü olarak yapılabilir (m.531). El yazılı vasiyetname, yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmalı ve imzalanmalıdır (m.538). Türleri ve geçerlilik şartları vasiyetname nasıl yazılır yazısındadır.

Miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir; taraflar arzularını resmî memura aynı zamanda bildirir ve sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar (m.545). Vasiyetnameden farkı bağlayıcılığındadır; ayrıntısı miras sözleşmesi yazısındadır. Ölünceye kadar bakma sözleşmesi de mirasçı atanmasını içermese bile miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz; Devletçe tanınmış bir bakım kurumuyla yapılan sözleşmede yazılı şekil yeterlidir (Türk Borçlar Kanunu m.611, m.612). Bu sözleşmenin muris muvazaası tartışmasıyla ilişkisi ölünceye kadar bakma sözleşmesi yazısında ele alınmıştır.

Geçerli bir vasiyetname malı kendiliğinden lehtara geçirmez; bunun için açılan dava vasiyetnamenin tenfizi davası yazısında anlatılmıştır.

6.1. Miras Hukukunda İptal Davası ile Tenkis Davası Arasındaki Fark

Lehine olmayan bir vasiyetnameyle karşılaşan mirasçının önünde iki ayrı yol vardır ve hangisinin seçileceği talebi baştan belirler. İptal davası tasarrufun kendisini hedef alır; tasarruf ehliyetsizlik sırasında yapılmışsa, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa, içeriği hukuka veya ahlâka aykırıysa ya da kanundaki şekle uyulmamışsa açılır (m.557). Tenkis davası ise geçerli bir tasarrufun saklı payı aşan kısmını indirir (m.560).

Ölçüt	İptal davası	Tenkis davası
Hedef	Tasarrufun kendisi	Saklı payı aşan kısım
Sebep	Ehli­yet­siz­lik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlâka aykırılık, şekle aykırılık (m.557)	Saklı payın zedelenmesi (m.560)
Kim açar	Tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı (m.558)	Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı (m.560)
Kısa süre	Tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrenmeden itibaren bir yıl (m.559)	Saklı payın zede­len­di­ğini öğrenmeden itibaren bir yıl (m.571)
Uzun süre	Vasi­yet­na­mede açılma, diğer tasar­ruf­larda mirasın geçmesinden itibaren iyiniyetli davalıya on yıl, iyiniyetli olmayana yirmi yıl (m.559)	Vasi­yet­na­mede açılma, diğer tasar­ruf­larda mirasın açıl­ma­sın­dan itibaren on yıl (m.571)
Def’i	Hükümsüzlük def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (m.559)	Tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (m.571)

İki süre de hak düşürücüdür. Def’i imkânı ise dava hakkı düşmüş mirasçının elinde bir savunma bırakır: kendisine karşı açılan bir davada tasarrufun hükümsüzlüğünü veya tenkis gerektiğini yine ileri sürebilir.

7. Miras Hukukunda Mirasçılıktan Çıkarma, Mirastan Yoksunluk ve Mirastan Feragat

Miras hukukunda bir mirasçının mirastan pay alamaması üç ayrı kuruma dayanabilir. Üçü de mirasçılık sıfatını etkiler, ancak kim tarafından, hangi işlemle ve hangi sebeple kurulduğu farklıdır.

Kurum	Kim kurar, nasıl	Sebep	Sonuç	Dayanak
Miras­çı­lık­tan çıkarma	Miras­bı­ra­kan, ölüme bağlı tasarrufla ve sebebini belirterek	Mirasçının miras­bı­ra­kana veya yakınlarına karşı ağır suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yüküm­lü­lük­le­rini önemli ölçüde yerine getirmemesi	Çıkarılan pay alamaz ve tenkis davası açamaz; altsoyu saklı payını isteyebilir	m.510-512
Mirastan yoksunluk	Kanun; ayrı bir işlem gerekmez	Miras­bı­ra­kanı kasten ve hukuka aykırı öldürme veya öldürmeye teşebbüs, tasarruf yapmasını aldatma, zorlama veya korkutmayla sağlama ya da engelleme gibi hâller	Yoksun olan mirasçı olamaz; altsoyu, önce ölen kişinin altsoyu gibi mirasçı olur; miras­bı­ra­ka­nın affıyla ortadan kalkar	m.578, m.579
Mirastan feragat	Miras­bı­ra­kan ile mirasçı, sözleşmeyle	Tarafların iradesi, karşılıklı veya karşılıksız	Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder; karşılık sağlanmışsa sözleşmede aksi yoksa altsoyu için de sonuç doğurur	m.528

Mirasçılıktan çıkarma ancak mirasbırakan tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Çıkarılan kişi itiraz ederse sebebin varlığını ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer; sebep ispat edilemezse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir (m.512). Ayrıntılar mirasçılıktan çıkarma (ıskat) ve mirastan feragat ile mirastan yoksunluğun tespiti yazılarındadır.

8. Miras Hukukunda Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) ve Terekenin Korunması

Miras hukukunda mirasçılık sıfatı, mirasçılık belgesiyle kanıtlanır. Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren belge verilir (m.598). Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı için yol farklıdır: tasarrufa, kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde mirasçılar veya diğer vasiyet alacaklıları itiraz etmezse, sulh mahkemesi belgeyi verir. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (m.598). Başvuru yolu ve gerekli belgeler veraset ilamı (mirasçılık belgesi) nasıl alınır yazısındadır.

Terekenin korunması mirasçının başvurusunu beklemek zorunda değildir. Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re’sen, tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesi için gerekli bütün önlemleri alır; bu önlemler özellikle terekenin yazımı, mühürlenmesi, resmen yönetilmesi ve vasiyetnamelerin açılmasıdır (m.589). Terekenin kapsamı bilinmiyorsa terekenin tespiti davası yoluna başvurulabilir.

9. Miras Hukukunda Mirasın Reddi ve Tereke Borçlarından Sorumluluk

Miras hukukunda mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur (m.641). Mirasçı mirası kabul ettiğini ayrıca bildirmez; miras ölümle kendiliğinden geçtiği için borçtan kurtulmanın yolu mirası reddetmektir. Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir; ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (m.605).

Mirasın reddinde üç kural birlikte uygulanır:

1. Miras üç ay içinde reddedilebilir. Süre yasal mirasçı için, mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispat etmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendiği tarihten; vasiyetnameyle atanmış mirasçı için tasarrufun kendisine resmen bildirildiği tarihten işler (m.606).
2. Ret, mirasçı tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve kayıtsız, şartsız olmalıdır (m.609).
3. Süresi içinde yapılan ret beyanı, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince özel kütüğüne yazılır ve reddeden mirasçı isterse kendisine reddi gösteren belge verilir (m.609).

Paylaşma yapıldıktan sonra da sorumluluk sürer: mirasçılar, bölünmesine veya nakline alacaklının rıza göstermediği tereke borçlarından paylaşmadan sonra da bütün malvarlıklarıyla müteselsilen sorumludur. Bu teselsül, paylaşmanın gerçekleştiği tarihin veya daha sonra muaccel olan borçlarda muacceliyet tarihinin üzerinden beş yıl geçmekle sona erer (m.681). Ret usulü ve sonuçları reddi miras nasıl yapılır yazısında anlatılmıştır.

10. Miras Hukukunda Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Miras hukukunda birden çok mirasçı varsa miras ölümle hemen bölünmez. Mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar, mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık doğar; mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf eder (m.640). Tek bir mirasçının tereke taşınmazını tek başına satamamasının sebebi budur. Mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesi ortaklığa paylaşmaya kadar bir temsilci atayabilir (m.640); bu başvuru tereke temsilcisi atanması yazısında anlatılmıştır.

Miras paylaşımı şu sırayla yürür:

1. Mirasçılık sıfatı mirasçılık belgesiyle belgelenir (m.598).
2. Yasal mirasçılar, kendi aralarında ve atanmış mirasçılarla birlikte mirası aynı kurallara göre paylaşır; aksine düzenleme yoksa paylaşmanın nasıl yapılacağını serbestçe kararlaştırır. Tereke malına zilyet olan veya mirasbırakana borçlu bulunan mirasçı, paylaşma sırasında bu konuda eksiksiz bilgi vermekle yükümlüdür (m.646).
3. Mirasçılar anlaşırsa paylaşma sözleşmesi yapar; sözleşmenin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır ve mirasçıları bağlar (m.676). Ayrıntısı miras taksim sözleşmesi yazısındadır.
4. Mirasçılar yalnız elbirliği mülkiyetini paylı mülkiyete çevirmek isterse, bir mirasçının istemi üzerine sulh hâkimi diğer mirasçıları itiraza çağırır; haklı bir itiraz ileri sürülmez veya süresinde paylaşma davası açılmazsa dönüşüme karar verir (m.644). Bu yol elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi yazısında anlatılmıştır.
5. Anlaşma sağlanamazsa her mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir; hâkim olanak varsa her taşınmazın tamamını bir mirasçıya verir ve değer farkını para ödenmesiyle denkleştirir (m.642). Taşınır ve taşınmaz malın paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi davalarında görevli mahkeme, dava değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.4). Dava süreci ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası yazısındadır.

Paylaşmanın derhâl yapılması paylaşılacak malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa, sulh hâkimi bir mirasçının istemi üzerine paylaşmanın ertelenmesine karar verebilir (m.642).

11. Miras Hukukunda Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Miras hukukunda “miras zamanaşımına uğrar mı” sorusunun cevabı istemin türüne göre değişir. Mirasın paylaşılmasını isteme hakkı süreye bağlı değildir: her mirasçı, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman paylaşma isteyebilir (m.642). Babadan kalan miras yıllarca paylaşılmamış olsa bile paylaşma istemi bu yüzden düşmez. Buna karşılık aşağıdaki istemler süreye bağlıdır ve süre kaçırılırsa dava hakkı kaybedilir:

İstem	Süre ve başlangıcı	Dayanak
Mirasın pay­la­şıl­ma­sını isteme	Süre yok; her zaman	m.642
Mirasın reddi	Ölümün (veya miras­çı­lı­ğın) öğre­nil­me­sin­den, atanmış mirasçıda resmî bildirimden itibaren üç ay	m.606
Vasi­yet­na­me­nin (ölüme bağlı tasarrufun) iptali	Öğrenmeden itibaren bir yıl; her hâlde açılma veya mirasın geçmesinden itibaren iyiniyetli davalıya on yıl, iyiniyetli olmayana yirmi yıl	m.559
Tenkis	Saklı payın zede­len­di­ğini öğrenmeden itibaren bir yıl; her hâlde açılma veya mirasın açıl­ma­sın­dan itibaren on yıl	m.571
Miras sebebiyle istihkak	Miras­çı­lı­ğını ve iyiniyetli davalının tereke malını elinde bulun­dur­du­ğunu öğrenmeden itibaren bir yıl; her hâlde ölüm veya vasi­yet­na­me­nin açıl­ma­sın­dan itibaren on yıl; iyiniyetli olmayana karşı yirmi yıl	m.639
Atanmış mirasçıya mirasçılık belgesi verilmesine itiraz	Tasarrufun bil­di­ril­me­sin­den itibaren bir ay	m.598
Mirasçılık belgesinin geçer­siz­liği	Her zaman ileri sürülebilir	m.598
Paylaşmadan sonra tereke borcunda teselsül	Paylaşma veya muacceliyet tarihinden itibaren beş yıl	m.681

Miras sebebiyle istihkak davası, terekeyi veya bazı tereke mallarını elinde bulunduran kişiye karşı, yasal veya atanmış mirasçının mirasçılıktaki üstün hakkını ileri sürerek açtığı davadır; hâkim bu davada mirasçılık sıfatıyla ilgili uyuşmazlıkları da çözer ve istem üzerine tapu kütüğüne şerh verilmesi gibi önlemleri alır (m.637). Ayrıntısı miras sebebiyle istihkak davası yazısındadır.

12. Miras Hukukunda Görevli ve Yetkili Mahkeme

Miras hukukunda yetki, mirasçıların değil mirasbırakanın yerleşim yerine bağlanır. Mirasbırakanın tasarruflarının iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesinde görülür (m.576). Hukuk Muhakemeleri Kanunu bu yetkiyi kesin yetki olarak düzenler ve kapsamını genişletir: terekenin paylaşılması, paylaşma sözleşmesinin geçersizliği, ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisi, miras sebebiyle istihkak, mirasçılar arasında terekenin yönetiminden kaynaklanan davalar ile terekenin kesin paylaşımına kadar mirasçılara karşı açılacak bütün davalarda ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.11).

Aynı madde iki ek yer tanır: terekedeki bir mal için açılacak istihkak davası, terekenin yazımı ve tespiti sırasında mal neredeyse orada da açılabilir; mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesi davalarında mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m.11). Görevli mahkeme ise işin türüne göre değişir: mirasın reddi, mirasçılık belgesi ve terekenin korunması gibi işlemler kanunda sulh mahkemesine verilmiştir (m.589, m.598, m.609); ortaklığın giderilmesi davasında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.4). Mirasbırakan yabancıysa veya terekede yurt dışında mal varsa uygulanacak hukuk ayrı bir sorudur; yabancılık unsurlu mirasta hangi hukuk uygulanır yazısında ele alınmıştır.

13. Miras Hukukunda Sık Açılan Davalar

Dava veya işlem	Ne zaman gündeme gelir
Veraset ilamı	Mirasçılık sıfatının bel­ge­len­mesi gerek­ti­ğinde
Mirasın reddi	Tereke borca batık ola­bil­di­ğinde (üç ay)
Terekenin tespiti	Terekenin kapsamı bilin­me­di­ğinde
Tenkis	Saklı pay zede­len­di­ğinde
Vasi­yet­na­me­nin tenfizi	Vasiyet edilen mal lehtara geçi­ri­le­me­di­ğinde
Muris muvazaası	Sağlıkta yapılan devir satış gibi gös­te­ril­di­ğinde
Ortaklığın giderilmesi	Paylaşmada anla­şı­la­ma­dı­ğında
Miras sebebiyle istihkak	Terekeyi elinde tutana karşı mirasçılık hakkı ileri sürül­dü­ğünde

14. Miras Hukuku Davalarında Avukatlık Ücreti

Miras hukukunda avukatlık ücreti işin türüne göre değişir; mirasçılık belgesi alınması gibi çekişmesiz işler ile ortaklığın giderilmesi gibi çekişmeli davalar farklı kalemlerdir. Avukatlık asgarî ücret tarifesinin altında vekâlet ücreti kararlaştırılamaz (Avukatlık Kanunu m.164).

04.11.2025 tarihli ve 33067 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde sulh hukuk mahkemelerinde takip edilen davalar için maktu ücret 30.000,00 TL’dir. Tarifenin bağlayıcılığı, cetvellerin tamamı ve nispi ücretin nasıl hesaplandığı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) yazısındadır. Baroların tavsiye niteliğinde yayımladığı çizelgelerde ise tutarlar şöyledir:

Kaynak	Mirasçılık belgesi alınması	Ortaklığın (paydaşlığın) giderilmesi
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (bağlayıcı taban, sulh hukuk maktu)	30.000,00 TL	30.000,00 TL
İstanbul Barosu	58.000 TL	116.000 TL
İzmir Barosu	58.000,00 TL	140.000,00 TL’den az olmamak üzere
Ankara Barosu	Noterden 31.500,00 TL / Mahkemeden 50.400,00 TL	114.100,00 TL’den az olmamak üzere nispi

Baro çizelgeleri mevzuat değildir ve Resmî Gazete’de yayımlanmaz; her baronun kendi yayımladığı tavsiye niteliğindeki çizelgelerdir ve taraflar için bağlayıcı bir alt veya üst sınır oluşturmaz; kanunun alt sınır olarak tanıdığı ölçü asgari ücret tarifesidir (Avukatlık Kanunu m.164). Davayı kaybeden tarafın ödeyeceği vekâlet ücreti için dava kaybedilirse avukatlık ücretini kim öder yazısına bakabilirsiniz.