Dava Nasıl Açılır? Adım Adım Dava Açma, Masraf ve UYAP

Dava nasıl açılır sorusunun cevabı şudur: dava, görevli ve yetkili mahkemeye hitaben yazılan dava dilekçesinin mahkeme kaydına alınmasıyla açılır ve dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.118/1). Davacı yargılama harçlarını ve gider avansını dava açarken yatırır (m.120/1); dilekçeyi adliyedeki tevzi bürosuna verebilir ya da güvenli elektronik imzayla UYAP üzerinden gönderebilir (m.445/2). Bu yazı, bir hukuk davasını kendisi ya da avukatıyla açmaya hazırlanan kişi için dava açma adımlarını, masrafını ve dava açıldıktan sonraki süreci madde dayanaklarıyla anlatır.

1. Dava Nasıl Açılır: Öne Çıkanlar

• Dava, dilekçenin mahkeme kaydına alındığı gün açılmış sayılır; postaya verme veya imza tarihi esas alınmaz (HMK m.118/1).
• İşçi-işveren alacakları, işe iade, konusu para olan ticari davalar ve tüketici mahkemesindeki uyuşmazlıklarda önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1, Türk Ticaret Kanunu m.5/A-1, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/A-1).
• Davacı harçları ve gider avansını dava açarken yatırır; 2026’da gider avansı taraf sayısının beş katı tebligat ücreti ile 530 TL’nin toplamıdır (HMK m.120/1, 2026 Gider Avansı Tarifesi m.4/1).
• UYAP üzerinden dava açmak için güvenli elektronik imza gerekir; e-Devlet şifresi yeterli değildir (HMK m.445/2, 5070 sayılı Kanun m.4).
• Avukat olmadan dava açılabilir; dava açma ehliyeti olan herkes davasını bizzat açıp takip edebilir (Avukatlık Kanunu m.35/3).
• Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra iki hafta içinde dosyanın gönderilmesi istenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.20/1).

2. Dava Nasıl Açılır? Adım Adım Dava Açma Süreci

Dava açma süreci, dilekçenin hazırlanmasından mahkeme kaydına kadar altı adımdan oluşur. Sıra önemlidir: arabuluculuk dava şartı olan bir uyuşmazlıkta dilekçe yazmadan önce arabulucuya gidilir, masraf yatırılmadan da dilekçe kayda girmez.

1. Arabuluculuğun dava şartı olup olmadığını belirleyin. İş, ticaret ve tüketici uyuşmazlıklarının önemli bir kısmında dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; bu durumda arabuluculuk son tutanağı dava dilekçesine eklenir (6325 sayılı Kanun m.18/A-2).
2. Görevli ve yetkili mahkemeyi belirleyin. Aksine bir düzenleme yoksa malvarlığı ve şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2/1). Genel yetkili mahkeme, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6/1).
3. Dava dilekçesini yazın. Dilekçe, mahkemenin adından talep sonucuna ve imzaya kadar kanunda sayılan unsurları taşır (HMK m.119/1). Dilekçeye davalı sayısı kadar örnek eklenir (HMK m.118/1).
4. Belgeleri dilekçeye ekleyin. Dilekçede gösterilen ve davacının elinde bulunan belgelerin asılları ya da örnekleri dilekçeyle birlikte verilir; başka yerden getirtilecek belgeler için bunların bulunmasını sağlayacak açıklama dilekçeye yazılır (HMK m.121).
5. Harç ve gider avansını yatırın. Davacı yargılama harçlarını ve gider avansı tarifesinde belirlenen tutarı dava açarken mahkeme veznesine yatırır (HMK m.120/1).
6. Dilekçeyi kayda verin. Dilekçe adliyedeki tevzi bürosuna teslim edilir ya da güvenli elektronik imzayla UYAP üzerinden gönderilir (HMK m.445/2). Dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118/1).

Kayıttan sonra dava dilekçesi mahkeme tarafından davalıya tebliğ edilir (HMK m.122). Bu andan itibaren yargılama, aşağıda § “Dava Açıldıktan Sonra Ne Olur?” başlığında anlatılan aşamalarla ilerler.

3. Dava Açmadan Önce Arabuluculuk Zorunlu mu?

Dava açmadan önce arabuluculuk, kanunun dava şartı saydığı uyuşmazlıklarda zorunludur; diğer uyuşmazlıklarda doğrudan dava açılabilir. Zorunluluğu kuran hüküm her uyuşmazlık türü için ayrı kanundadır:

• İş uyuşmazlıkları: Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; bu alacak ve tazminatla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsamdadır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/1). İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları bu kuralın dışındadır (m.3/3).
• Ticari davalar: Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (Türk Ticaret Kanunu m.5/A-1).
• Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır; tüketici hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklar ve hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar gibi kanunda sayılan hâller kapsam dışındadır (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/A-1).

Dava şartı arabuluculukta davacı, anlaşmaya varılamadığını gösteren son tutanağın aslını veya arabulucunun onayladığı örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Tutanak eklenmemişse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa mahkeme hiçbir işlem yapmadan davayı dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddeder (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A-2). Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (m.18/A-15). Başvurunun nereye yapılacağı ve sürecin işleyişi için arabuluculuk nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Arabuluculuk dışında, dava öncesinde başvurulabilecek başka yollar da vardır: temerrüt veya fesih bildirimi için ihtarname, kaybolma tehlikesi olan delil için delil tespiti, dava sonuçlanana kadar hakkı korumak için ihtiyati tedbir. Sözleşmede tahkim şartı varsa uyuşmazlığın hakemde çözülmesi gündeme gelir.

4. Dava Hangi Mahkemede Açılır? Görev ve Yetki

Dava, uyuşmazlığa bakmakla görevli ve yetkili mahkemede açılır. Görev, mahkemenin hangi tür uyuşmazlığa bakacağını; yetki ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirler.

Görevli mahkeme: Mahkemelerin görevi ancak kanunla düzenlenir ve göreve ilişkin kurallar kamu düzenindendir (HMK m.1). Aksine bir düzenleme bulunmadıkça, dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ve şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2/1). Aile, iş, tüketici ve ticaret mahkemeleri gibi özel mahkemelerin görevi kendi kanunlarında düzenlenir. Genel görevli mahkeme için asliye hukuk mahkemesi, ticari uyuşmazlıklar için asliye ticaret mahkemesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Yetkili mahkeme: Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6/1). Birçok dava türü için kanunda ayrıca özel yetki kuralı bulunur.

Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilirse: Dosya kendiliğinden görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmez. Taraflardan birinin, iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın gönderilmesini talep etmesi gerekir; aksi hâlde dava açılmamış sayılır ve bu konuda mahkemece resen karar verilir (HMK m.20/1). İki haftalık süre, karar verildiği anda kesinse tebliğden, kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmişse kesinleşme tarihinden, kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliğinden işlemeye başlar (m.20/1). Dosya kendisine gönderilen mahkeme taraflara kendiliğinden davetiye gönderir (m.20/2).

5. Dava Dilekçesi Nasıl Yazılır?

Dava dilekçesi, davacının ne istediğini ve bu talebin hangi vakıa, delil ve hukuki sebebe dayandığını mahkemeye bildiren belgedir. Kanun dilekçede bulunması gereken unsurları tek tek sayar (HMK m.119/1):

• mahkemenin adı,
• davacı ile davalının adı, soyadı ve adresleri,
• davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası,
• varsa tarafların kanuni temsilcilerinin ve davacı vekilinin adı, soyadı ve adresleri,
• davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değeri,
• davacının iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetleri,
• iddia edilen her bir vakıanın hangi delillerle ispat edileceği,
• dayanılan hukuki sebepler,
• açık bir şekilde talep sonucu,
• davacının, varsa kanuni temsilcisinin veya vekilinin imzası.

Dilekçede eksiklik varsa: Kanun eksiklikleri iki gruba ayırır. Mahkemenin adı, davanın konusu ve değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler dışındaki bir unsur eksikse hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir; süre içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.119/2). Mahkemenin adı, konu ve değer, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler bu bir haftalık tamamlama süresinin kapsamında değildir.

Dilekçeye eklenecek belgeler: Dilekçede gösterilen ve davacının elinde bulunan belgelerin asılları ile harç ve vergiye tabi olmaksızın davalı sayısından bir fazla örnekleri veya yalnız örnekleri dilekçeye eklenir. Başka yerlerden getirtilecek belge ve dosyalar için bunların bulunmasını sağlayacak açıklamanın dilekçede yer alması zorunludur (HMK m.121). Dava dilekçesinin somutlaştırma yükü ve unsurların ayrıntısı için dava dilekçesi, dilekçe türlerinin ortak yapısı için dilekçe örnekleri yazılarımıza bakabilirsiniz.

6. Dava Açma Masrafı: Harç ve Gider Avansı

Dava açma masrafı iki kalemden oluşur: yargılama harçları ve gider avansı. Davacı ikisini de dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır (HMK m.120/1). 2026 yılında gider avansı, taraf sayısının beş katı tutarında tebligat ücreti ile 530 TL’nin toplamıdır (2026 Gider Avansı Tarifesi m.4/1); harç ise davanın türüne ve değerine göre değişir.

Gider avansı: Gider avansı her türlü tebligat ücreti ile posta ücretleri gibi giderleri kapsar (2026 Gider Avansı Tarifesi m.3/1). 2026 yılında davacı, taraf sayısının beş katı tutarında tebligat ücreti ile diğer iş ve işlemler için 530 TL’nin toplamını avans olarak öder (Tarife m.4/1). Tarife Adalet Bakanlığınca her yıl yeniden çıkarılır (HMK m.120/1); tebligat ücretinin kendisi tarifede yazılı değildir. Gider avansı bilirkişi, keşif ve tanık giderlerini kapsamaz; bu giderler için mahkeme ayrıca delil avansı belirler (HMK m.120/3). Ayrıntı için gider avansı ve delil avansı yazımıza bakabilirsiniz.

Harç: Harcın türü ve tutarı Harçlar Kanunu’na bağlı (1) sayılı tarifeye göre belirlenir ve davanın türüne ve değerine göre değişir. Nispi harca tabi davalarda karar ve ilam harcının dörtte biri peşin, geri kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir; ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin alınan harcın oranı yirmide birdir (Harçlar Kanunu m.28/1-a). Yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe sonraki işlemler yapılmaz (Harçlar Kanunu m.32). Davanıza göre harç hesabını dava harcı hesaplama aracımızla yapabilirsiniz; yargılama sonunda masrafın kime yükleneceği mahkeme masrafları ve yargılama giderleri yazımızda anlatılır.

Masraf eksik yatırılırsa: Davacının yatırması gereken gider avansının yatırılmış olması dava şartıdır (HMK m.114/1-g). Mahkeme dava şartı eksikliğini tespit ederse ve eksiklik giderilebilir nitelikteyse tamamlanması için kesin süre verir; süre içinde giderilmezse davayı usulden reddeder (HMK m.115/2). Avansın dava sırasında yetersiz kaldığı anlaşılırsa davacıya eksikliği tamamlaması için iki haftalık kesin süre verilir (HMK m.120/2).

Ödeme gücü yoksa adli yardım: Kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücü olmayan kişi, talebi açıkça dayanaktan yoksun değilse adli yardımdan yararlanabilir (HMK m.334/1). Adli yardım kararı, yargılama giderlerinden geçici muafiyet, teminattan muafiyet, giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi ve davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini sağlar (HMK m.335/1). Talep, işin karara bağlanacağı mahkemeden yapılır ve talepte bulunan kişi iddiasının özetini, delillerini ve mali durumunu gösteren belgeleri sunar (HMK m.336/1-2). Başvuru adımları için adli yardım başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.

7. Dava Açma e-Devlet veya UYAP Üzerinden Yapılabilir mi?

Dava, adliyeye gitmeden elektronik ortamda da açılabilir; bunun için güvenli elektronik imza gerekir. Kanun, elektronik ortamda güvenli elektronik imza kullanılarak dava açılabileceğini, harç ve avans ödenebileceğini ve dava dosyalarının incelenebileceğini düzenler (HMK m.445/2).

e-Devlet şifresi yeterli değildir: Güvenli elektronik imza, yalnız imza sahibine bağlı olan, yalnız onun tasarrufundaki araçla oluşturulan, nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğini tespit eden ve imzalanan veride sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığını gösteren imzadır (5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu m.4). e-Devlet şifresi nitelikli elektronik sertifikaya dayanmadığı için bu tanıma girmez. Güvenli elektronik imza, elle atılan imzayla aynı hukuki sonucu doğurur (5070 sayılı Kanun m.5).

Vatandaş olarak UYAP’tan dava açmak: UYAP’ın vatandaşlara yönelik elektronik kanalı UYAP Vatandaş Portal’dır; bu kanalda işlem yapmak için de güvenli elektronik imza şartı aranır (HMK m.445/2). Dava açıldıktan sonra tarafı olunan dosyalar e-Devlet’teki Dava Dosyası Sorgulama hizmetinden görüntülenebilir. Elektronik ortamda yapılan işlemlerde süre gün sonunda biter (HMK m.445/4). Hakkınızda açılmış bir davayı nasıl öğrenebileceğiniz için hakkımda açılmış dava var mı yazımıza bakabilirsiniz.

8. Avukatsız Dava Açılır mı?

Avukatsız dava açılabilir. Dava açmaya yeteneği olan herkes kendi davasına ait evrakı düzenleyebilir, davasını bizzat açabilir ve işini takip edebilir (Avukatlık Kanunu m.35/3). Başkasına ait hakları mahkeme önünde dava etmek ve savunmak ise baroda yazılı avukatlara aittir (Avukatlık Kanunu m.35/1).

Dava ehliyeti: Davayı bizzat açabilmek için dava ehliyeti gerekir ve dava ehliyeti, medeni hakları kullanma ehliyetine göre belirlenir (HMK m.51). Medeni haklardan yararlanma ehliyeti olan kişi davada taraf ehliyetine de sahiptir (HMK m.50). Taraf ve dava ehliyeti dava şartıdır; kanuni temsilin söz konusu olduğu hâllerde temsilcinin gerekli niteliğe sahip olması da aranır (HMK m.114/1-d).

Avukatsız davada da süreler aynen işler: Dilekçe eksikliği için verilen bir haftalık kesin süre (HMK m.119/2), avans için verilen iki haftalık kesin süre (HMK m.120/2) ve görevsizlik kararından sonraki iki haftalık süre (HMK m.20/1), davacının avukatı olup olmamasına göre değişmez. Ödeme gücü olmayan kişi adli yardım kapsamında avukat temini de isteyebilir (HMK m.335/1-ç).

9. Dava Ne Zaman Açılmış Sayılır?

Dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m.118/1). Dilekçenin yazıldığı, imzalandığı veya postaya verildiği gün değil, mahkeme kaydına alındığı gün esas alınır. Dilekçenin kaydına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte belirlenir (m.118/2).

Bu tarih süre hesabında belirleyicidir. Alacaklının dava yoluyla mahkemeye başvurması zamanaşımını keser (Türk Borçlar Kanunu m.154/2) ve zamanaşımının kesilmesiyle yeni bir süre işlemeye başlar (TBK m.156/1). Dava açma süresi veya zamanaşımı dolmak üzereyse, dilekçenin o süre içinde kayda girmesi gerekir. İdari yargıdaki dava açma süreleri ayrı bir rejime tabidir: idari davada dava açma süresi.

10. Dava Açıldıktan Sonra Ne Olur?

Dava açıldıktan sonra yargılama kanunda belirlenen sırayla ilerler: dilekçelerin tebliği ve karşılıklı verilmesi, ön inceleme, tahkikat, hüküm ve kanun yolu.

1. Tebliğ ve cevap: Dava dilekçesi mahkeme tarafından davalıya tebliğ edilir; tebliğ zarfında davalının iki hafta içinde cevap verebileceği gösterilir (HMK m.122). Cevap süresi, cevabın bu sürede hazırlanması çok zor veya imkânsızsa süre içinde başvuran davalıya bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere uzatılabilir (HMK m.127). Mahkemenin ilk ara kararları için tensip zaptı hazırlandı ne demek, davalının savunması için cevap dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.
2. Ön inceleme: Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılır. Mahkeme bu aşamada dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar ve tasarruf edilebilen davalarda tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder (HMK m.137/1). Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez (m.137/2).
3. Tahkikat: Tarafların ileri sürdüğü bütün iddia ve savunmalar birlikte incelenir (HMK m.143/1). Delillerin toplandığı bu aşamada bilirkişi incelemesi, keşif ve başka kurumlardan belge istenmesi gündeme gelir; rapora karşı süresinde itiraz için bilirkişi raporuna itiraz yazımıza bakabilirsiniz. Ayrıntı: tahkikat ne demek.
4. Hüküm: Mahkeme usule veya esasa ilişkin bir nihai kararla davayı sona erdirir; hüküm, yargılamanın sona erdiği duruşmada verilir ve tefhim olunur (HMK m.294/1-2). Zorunlu nedenlerle yalnız hüküm sonucu tefhim edilmişse gerekçeli karar tefhim tarihinden başlayarak bir ay içinde yazılır (m.294/4). Bkz. tefhim ne demek ve gerekçeli karar ne demek.
5. Kanun yolu: İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır ve ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar (HMK m.345). Bölge adliye mahkemesi kararına karşı şartları varsa temyiz yolu açıktır: istinaf nedir · temyiz nedir.

Yargılama sırasında talebi genişletmek için davada ıslah, davadan vazgeçmek için davadan feragat yazılarımıza bakabilirsiniz.

11. Dava Açılmamış Sayılma Hâlleri

Dava açılmamış sayılırsa davadaki talep de hiç yapılmamış sayılır (HMK m.150/7). Bu sonuç, dava açma işlemindeki bazı eksiklikler süresinde giderilmediğinde kanun gereği doğar:

• Dilekçe eksikliği tamamlanmazsa: Hâkimin verdiği bir haftalık kesin süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.119/2).
• Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra gönderme talebi verilmezse: İki hafta içinde dosyanın gönderilmesi istenmezse dava açılmamış sayılır (HMK m.20/1).
• Dosya işlemden kaldırıldıktan sonra yenilenmezse: Usulüne uygun davet edilen taraflar duruşmaya gelmezse dosya işlemden kaldırılır; işlemden kaldırılma tarihinden başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen dava, sürenin dolduğu gün açılmamış sayılır (HMK m.150/1, m.150/5). Yenilenen dava ilk yenilemeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılırsa da dava açılmamış sayılır (m.150/6).

Dava şartı eksikliği ise ayrı bir sonuç doğurur: mahkeme dava şartlarını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır ve eksiklik giderilemezse davayı usulden reddeder (HMK m.115/1-2). Dava şartları arasında yargı yolunun caiz olması, mahkemenin görevli olması, hukuki yarar ve aynı davanın daha önce açılıp hâlen görülmüyor olması da vardır (HMK m.114/1).

12. Haksız Yere Dava Açmanın Sonucu Nedir?

Haksız yere dava açmanın yaptırımı kanunda düzenlenmiştir. Hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan taraf, yargılama giderlerinden başka diğer tarafın vekiliyle kararlaştırdığı vekâlet ücretinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebilir; vekâlet ücretinin miktarı uyuşmazlık konusuysa veya fahiş bulunursa mahkeme miktarı doğrudan takdir eder (HMK m.329/1). Aynı kişi ayrıca disiplin para cezasına mahkûm edilebilir; bu duruma vekil sebep olmuşsa ceza vekile uygulanır (HMK m.329/2).